# data[].attributes.body
Opis Rynku w portalu Retropedia Radomia

# data[].attributes.attachment_link.description
Nazwa obiektu: Rynek Inne, czasowe nazwy obiektu: Plac Tadeusza Kościuszki, Plac Legionów, Rathausplatz, Plac 15 Grudnia, Plac 800-Lecia Adres obiektu: Rynek Miasta Kazimierzowskiego Czas powstania obiektu: ok. 1350 r. Projektant obiektu: nieznany Zleceniodawca obiektu: Król Kazimierz III Wielki Opi…

# data[].attributes.body
Rynek na portalu Mapa - szlaki turystyczne Mazowsza. Możliwość wyznaczenia trasy wycieczki

# data[].attributes.attachment_link.description
Mobilny przewodnik skierowany do mieszkańców jak i turystów odwiedzających nasze miasto

# data[].attributes.body
Wizerunki Rynku na starych rycinach, fotografiach, pocztówkach i zdjęciach na portalu fotopolska.eu.

# data[].attributes.body
Neorenesansowy budynek usytuowany przy Rynku. Obiekt jest częścią szlaku turystycznego Zabytki Radomia.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Z Wikipedii, wolnej encyklopedii

Nowy Ratusz w Radomiu - neorenesansowy budynek usytuowany przy radomskim Rynku. Obiekt jest częścią szlaku szlaku turystycznego Zabytki Radomia.

Ponieważ Stary Ratusz został rozebrany w latach 1818-1819, władze miejskie zmuszone były przez szereg następnych lat funkcjonować w wynajmowanych pomieszczeniach (najpierw w dawnym klasztorze benedyktynek, następnie w szeregu kamienic w Rynku). W związku z wynikającymi stąd niewygodami podjęto w końcu decyzję o wzniesieniu nowej siedziby magistratu. W latach 1845-1848, staraniem prezydenta Radomia Feliksa Lewkowicza, wzniesiono według projektu Henryka Marconiego nowy budynek ratusza. Stanął w północnej pierzei Rynku, na miejscu trzech rozebranych pod budowę ratusza drewnianych budynków mieszkalnych. Do nowego ratusza przylega budynek odwachu z 1819.

Obiekt pozostawał siedzibą władz miejskich do 1958 roku, kiedy biura miejskiej Rady Narodowej przeniesiono do gmachu dawnej komisji wojewódzkiej przy ulicy Żeromskiego. Od 1958 roku budynek był centralą Archiwum Państwowego, które w 2013 przeniosło się do nowej lokalizacji. Obecnie budynek jest własnością gminy miasta Radomia i planowane jest przeniesienie do niego niektórych jednostek urzędu miejskiego oraz rady miejskiej, zajmującej obecnie budynek dawnego Sejmiku Powiatowego przy ulicy Moniuszki.

Architektura

Nowy ratusz jest piętrowym, podpiwniczonym, murowanym i tynkowanym budynkiem w stylu neorenesansowym. Fasada jest boniowana, z wyodrębnionym przyziemiem i arkadowymi oknami w ostrołukowych obramieniach. Budynek zwieńczony jest attyką z oknami szczelinowymi. Narożnik (od ul. Wolności) zaakcentowany uskokiem i podwyższeniem w stosunku do fasady korpusu głównego. Nad zachodnią częścią elewacji dominuje czworoboczna wieża z zegarem i herbem miasta.

Dawny odwach

Od strony zachodniej, do gmachu ratusza przylega dawny odwach z 1819 roku, o fasadzie stylistycznie dopasowanej do architektury ratusza. Centrala część budynku, z zamurowanymi w 1954 roku arkadami, ujęta jest płytkimi ryzalitami nadbudowanymi o niskie piętro.

# data[].attributes.attachment_link.title
Nowy Ratusz w Radomiu - Wikipedia, wolna encyklopedia

# data[].attributes.attachment_link.description
Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Nowy Ratusz w Radomiu - neorenesansowy budynek usytuowany przy radomskim Rynku. Obiekt jest częścią szlaku szlaku turystycznego Zabytki Radomia . Ponieważ Stary Ratusz został rozebrany w latach 1818-1819, władze miejskie zmuszone były przez szereg następnych lat funkcjonować w wynajmowanych pomieszczeniach (najpierw w dawnym klasztorze benedyktynek, następnie w szeregu kamienic w Rynku).

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Z Wikipedii, wolnej encyklopedii

Kamienica przy Rynku 7 w Radomiu - zabytkowa kamienica z przełomu XVIII/XIX w., położona w Radomiu przy Rynku 7.

Kamienica została wybudowana na przełomie XVIII i XIX wieku, jednak w wieku XIX jej fasada została przebudowana w stylu eklektycznym. W przeszłości w budynku mieścił się m.in. trybunał departamentu radomskiego. Dom wraz z oficyną wpisany jest do rejestru zabytków Narodowego Instytutu Dziedzictwa pod numerem 755 z 5.05.1972 oraz 226/A/83 z 6.09.1983. Znajduje się też w gminnej ewidencji zabytków miasta Radomia.

W latach 2006-2007 na działce przy kamienicy przeprowadzono badania archeologiczne. W ich trakcie zaobserwowano fundamenty ceglane, poziomy bruków kamiennych oraz konstrukcji drewnianych (pozostałości podłogi lub drogi-chodnika), ceramikę naczyniową z XIV-XV w. i późniejszą oraz pozostałości kafli (w tym ozdobnych) i produktów szklanych z wieków XVI-XX.

Stan budynku w 2011 w trakcie remontu

# data[].attributes.attachment_link.title
Kamienica przy Rynku 7 w Radomiu - Wikipedia, wolna encyklopedia

# data[].attributes.attachment_link.description
Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Kamienica przy Rynku 7 w Radomiu - zabytkowa kamienica z przełomu XVIII/XIX w., położona w Radomiu przy Rynku 7. Kamienica została wybudowana na przełomie XVIII i XIX wieku, jednak w wieku XIX jej fasada została przebudowana w stylu eklektycznym. W przeszłości w budynku mieścił się m.in.

# data[].attributes.body
Artykuł Piotra P. Rogólskiego na stronie Muzeum Historii Radomia.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
DOMY GĄSKI I ESTERKI - KAMIENICZKI Z HISTORIĄ I DUSZĄ
Kamienice Gąski i Esterki ulokowane są przy północnej pierzei rynku Miasta Kazimierzowskiego i zbiegu ul. Szpitalnej. W powszechnej opinii uważane są za najstarsze domy mieszczańskie w Radomiu. Jednakże Dom Esterki (nr 5) został wyburzony w latach 40. XX w. podczas okupacji niemieckiej i odbudowany dopiero w latach 1955-1956 (w stylu neobarokowym). Natomiast zachowany Dom Gąski (nr 4) rzeczywiście należy uznać za najstarszą kamienicę mieszczańską, która powstała w 1. poł. XVII w. w stylu wczesnobarokowym.

Dziś obie kamieniczki, ustawione szczytami do Rynku, tworzą nierozłączną i urokliwą parę w panoramie Miasta Kazimierzowskiego, często stanowiącą motyw twórczy dla radomskich plastyków i fotografików. Dzieje kamienic związane są zarówno z historią radomskiej architektury, jak i z wydarzeniami wpisanymi w działalność kulturalną i artystyczną społeczności Radomia. Domy Gąski i Esterki wzbudzają wiele sentymentalnych wspomnień, gdyż przez 60 lat były siedzibą kilku instytucji sztuki, które zorganizowały setki wystaw i towarzyszących im imprez kulturalnych. Tu odbywały się wernisaże, na których spotykała się śmietanka towarzyska - ludzie kultury i artyści oraz miłośnicy sztuki, a wśród nich ważne osobistości.
Architektura i konteksty
Tego typu kamienice, porównując je z zabudową innych miast w Polsce, należały głównie do patrycjatu miejskiego - najbogatszej warstwy społecznej, do której należeli członkowie rady miejskiej, najbogatsi kupcy czy zamożni rzemieślnicy. Możemy przyjąć, że Dom Esterki, jako większy, mógł być kamienicą kupiecką, a nieco mniejszy Dom Gąski - kamienicą rzemieślniczą. Jak podaje historyk i poeta Wespazjan Kochowski, obecna kamienica nr 4 należała w 1656 r. do męża zacnego i członka magistratu Adama Gąski, który, jak podaje metryka ślubu, był piekarzem przybyłym do Radomia z Opoczna, i który tu ożenił się z radomianką Ewą Rzędzianową. W swojej kronice Kochowski wzmiankuje, że w Domu Gąski rezydował w lipcu 1656 r. król szwedzki Karol Gustaw, który był świadkiem bójki na Rynku dzielnej radomianki z żołnierzem szwedzkim i w ramach przeprosin obdarował ją talarami. Scenę tę namalował na fasadzie kamienicy radomski artysta Jędrzej Krysiński w 1955 r., z okazji obchodów 800. rocznicy powstania miasta.

Dom Gąski pochodzi z pocz. XVII w. i choć później przechodził niewielkie przebudowy, zachował się w pierwotnym kształcie. Jest to budynek dwukondygnacyjny, trójosiowy, zwieńczony barokowym szczytem z pilastrami, ujętym po bokach spływami z wolutami. Szczyt wieńczy trójkątny naczółek. Wewnątrz - układ parteru dwutraktowy, z przelotową sienią, która przebiega przez całą głębokość budynku i łączyła wejście od rynku z podwórzem gospodarczym. Do sieni przylegają bezpośrednio, z prawej strony, schody prowadzące na piętro, gdzie znajdowały się pokoje mieszkalne. Układ taki był typowy dla polskich kamienic w okresie baroku. Według opisu z 1811 r. w domu znajdowały się trzy pokoje, dwie izby, dwa sklepy i kuchnia. Pod koniec XVIII w. w kamienicy ulokowana była apteka, potem biura magistratu i hurtownia piwa. W 1911 r. Dom Gąski należał do Żyda Hochbauma, który, jak odnotowano w „Gazecie Radomskiej" - dom przerabia, wybija okna i drzwi sklepowe, tak, że pamiątka ta zatraci zupełnie swój wygląd, a miasto jedno z nielicznych swoich zabytków. W 1953 r. przywrócono zabytkowy charakter fasady, odtworzono portal i okna parteru. W 1972 r. w opuszczonej kamienicy rozpoczęto badania architektoniczne, które przeprowadził arch. inż. Waldemar Łysiak (dziś znany pisarz). Badania potwierdziły, że budynek powstał w 1. poł. XVII w., natomiast piwnice istniały już w średniowieczu, co dowodził, zachowany miejscami, wątek murów.

Druga z kamienic, nazywana Domem Esterki, stawia szereg pytań związanych z jej pierwotną strukturą, gdyż, do czasu wyburzenia, nie była poddana badaniom historycznym i architektonicznym. Według tradycji był to jeden z kolejnych domów Esterki, które pojawiły się pod tą nazwą w XIX w. w kilku miastach polskich, założonych z fundacji Kazimierza Wielkiego, a Żydówka Esterka miała być ukochaną króla. Dzieje budowlane kamienicy możemy odtworzyć jedynie na podstawie zachowanych fotografii i rysunków. Najstarszymi przekazami ikonograficznymi są rysunek Józefa Brandta z lat 80. XIX w. oraz fotografia z tego czasu, przedstawiające widok kamienicy od strony ul. Szpitalnej. Widzimy na nich Dom Esterki z wysokim dachem, którego połać jest wsparta kroksztynami, a ścianę boczną (zachodnią) wspierają dwie walcowate przypory, zwieńczone stożkowato. Wysoki szczyt wieńczący fasadę ma układ schodkowy. Kolejne fotografie, już z początków XX w., ukazują, że dach wraz ze szczytem obniżono, a szczyt przybrał formę niższej, schodkowej attyki. Obniżenie, niewątpliwie wielowiekowego dachu i więźby, spowodowane było zapewne ich złym stanem budowlanym. Pierwotny, schodkowy układ szczytu nawiązuje do podobnych w formie szczytów gotyckich występujących np. w średniowiecznych kamienicach w Toruniu. Istotne dla odtworzenia dziejów budynku są dwie fotografie z 1938 r. Jedna z nich przedstawia dokładny obraz ściany zachodniej, z zachowanymi przyporami (jak na rysunku Brandta), usunięto jednak, podczas przebudowy dachu, kroksztyny. Dobrze widoczne lico muru ukazuje wątek ceglany, istotny dla ustalenia chronologii budynku. Możemy zauważyć fragmenty dolnej partii ściany z wątkiem wendyjskim, który występował w architekturze polskiej do ok.1420 r., a powyżej występuje mur o wątku gotyckim, stosowanym do końca XVI w. Wynikałoby z tego, że Dom Esterki miał rodowód średniowieczny i pierwotnie była to kamienica gotycka, przebudowana w XVI w. Z analizy zdjęć wynika także, że fasada uległa w XVIII w. nieznacznej modyfikacji, gdy dodano dekoracyjne gzymsy. Fotografie ukazują, że budynek jest w złym stanie techniczno-budowlanym, co zapewne było powodem jego wyburzenia. Kamienica należała w XIX w. do rodziny Gaczkowskich, a od 1919 r. do rodziny Rozenblatów. Do czasów II wojny był to budynek mieszkalny, a na parterze, od strony rynku, znajdowały się sklepiki żydowskie. Na jednej z fotografii (1938 r.) widzimy, obok wejścia do sklepu B. Wajcmana, porozwieszane plakaty, w tym jeden filmowy, który reklamował film francuski Zgrzeszyłam z Michelle Morgan, wyświetlany w kinie „Apollo". Po wyburzeniu kamienicy pozostały jedynie fundamenty i pionowy fragment muru przy ścianie Domu Gąski. Przez okres 10 powojennych lat istniała duża luka w zabudowie Rynku. Jak podaje arch. Franciszek Okowiński, projektant rekonstrukcji kamienicy, o jej odbudowie zadecydowała inicjatywa obywatelska miłośników zabytków Radomia. Dom Esterki odbudowano dzięki funduszom Społecznego Komitetu Odbudowy Stolicy, a projektantami byli także M. Majewski i Alfons Pinno (wnętrza). Przy rekonstrukcji, dość dowolnej, wykorzystano zachowane pomiary inwentaryzacyjne podziemi oraz wymieniony rysunek Brandta i stare fotografie. Budynek postawiono na zachowanych częściowo murach piwnicznych, które podbudowano. Natomiast szczyt fasady odtworzono w formie pseudobarokowej, nawiązując do szczytu Domu Gąski, i tym samym harmonizując architekturę obu kamienic. Fasadę ozdobiono stylizowanym portalem i obramowano okna parteru, wykonane z piaskowca szydłowieckiego. Wnętrze parteru, z szerokim holem i schodami na piętro, także nawiązuje do układu z Domu Gąski. Jak przedstawiał projektant - wnętrze budynku dostosowano do nowoczesnych potrzeb użytkowych, dla organizacji społecznych (SARP, ZPAP) oraz dla Klubu Międzynarodowej Prasy i Książki.
Domy Gąski i Esterki jako galeria sztuki współczesnej
Odtworzony Dom Esterki okazał się, ze swymi pomieszczeniami, za ciasny dla kilku związków twórczych i klubu MPiK. Dlatego Prezydium Miejskiej Rady Narodowej postanowiło przydzielić budynek radomskiemu Towarzystwu Przyjaciół Sztuk Pięknych (TPSP) na wyłączność, co nastąpiło 1 kwietnia 1957 r. TPSP było w tym czasie najprężniej działającym stowarzyszeniem twórczym w Polsce. Towarzystwo organizowało szereg wystaw (w sumie kilkaset) o randze zarówno lokalnej, jak i ogólnopolskiej. Z powodu zmiany programu użytkowego „Esterki", bo tak teraz popularnie nazywano kamienicę, nastąpiła przebudowa wnętrz - na piętrze, po wyburzeniu ścian działowych, urządzono dużą salę wystawową, a na parterze sale przeznaczono na cele klubowe (Klub Środowisk Twórczych) i kawiarnię. Dla elit radomskich była to dobra wiadomość, gdy oto w stylowej kamieniczce zaistniała kafejka, w której można było, przy kawie, podyskutować z autorami wystaw i artystami. TPSP organizowało wystawy plastyków radomskich, zbiorowe i indywidualne (jedną z pierwszych w „Esterce" była wystawa malarstwa księdza Władysława Paciaka), ponadto wystawy plastyków amatorów, wystawy sztuki ludowej, wystawy Państwowego Ogniska Plastycznego, wystawy fotograficzne itp. Wystawą, która propagowała Radom na arenie krajowej, jako ważny ośrodek sztuki, były konkursowe „Ogólnopolskie Wystawy Zimowe" (tzw. „Salony Zimowe"), na które przysyłano niekiedy po 1000 prac. Na doroczne wystawy zimowe zjeżdżała czołówka polskich artystów i krytyków sztuki. Towarzystwo organizowało także prelekcje i dyskusje o sztuce, w których uczestniczyli artyści, ludzie kultury i miłośnicy sztuki. TPSP współpracowało także z teatrem miejskim, którego aktorzy wystawiali w „Esterce" eksperymentalne i kameralne sztuki teatralne. Działał tu Klub Literacki, który organizował spotkania autorskie z pisarzami i odczyty. Swą siedzibę miało tu także Radomskie Towarzystwo Fotograficzne. Z czasem, po odejściu starszego pokolenia społeczników oraz z powodu niskich dotacji, działalność wystawiennicza Towarzystwa uległa znacznym ograniczeniom. Warto wspomnieć, że TPSP zgromadziło bogatą kolekcję sztuki współczesnej (ponad pół tysiąca prac), niestety zbiory te - niezinwentaryzowane - zostały rozparcelowane. W latach 1970-1973 w „Esterce" wiele wystaw organizowało Biuro Wystaw Artystycznych (BWA) w Kielcach, które w 1974 r. utworzyło w niej swój oddział z własną galerią. W latach 1975-1976 przeprowadzono gruntowny remont Domu Gąski, który wewnątrz połączono z „Esterką", co znacznie powiększyło powierzchnię wystawienniczą.

Radomskie BWA powołano, jako samodzielną instytucję, w 1975 r., gdy Radom został miastem wojewódzkim. Nowa placówka była finansowana przez Urząd Wojewódzki i realizowała swoje zadania zgodnie z nadanym jej statutem. Do zadań tych należały działalność wystawiennicza, gromadzenie zbiorów, działania edukacyjne i promocja sztuki współczesnej. Galeria BWA specjalizowała się w popularyzacji współczesnego portretu, autoportretu i portretu zbiorowego, głównie w dziedzinie malarstwa i grafiki. Z czasem inicjatywa ta zaowocowała powstaniem Galerii Autoportretu Współczesnego i Galerii „E". Największą imprezą artystyczną organizowaną przez radomskie BWA było ogólnopolskie Triennale „Prezentacje Portretu Współczesnego", którego IV i V edycja (1987, 1990) były wystawą międzynarodową. W Galerii Autoportretu Współczesnego prezentowano wizerunki m.in. takich artystów jak Maria Anto, Stanisław Baj, Krystyna Brzechwa, Jerzy Duda-Gracz, Edward Dwurnik, Antoni Fałat, Zbysław Maciejewski, Leszek Sobocki, Wiesław Szamborski. Placówka w ciągu 15 lat istnienia zorganizowała ponad 200 wystaw, w tym radomskich twórców (doroczne ekspozycje środowiskowe) i zgromadziła ponad 250 obrazów tworzących kolekcję autoportretów i portretów, jedyną tego rodzaju w Polsce. Innym elementem działalności BWA były wykłady prowadzone w ramach Studium Wiedzy o Sztuce, które cieszyły się dużym zainteresowaniem. W salach galerii odbywały się także recitale i koncerty muzyki kameralnej.

W 1990 r., w nowej rzeczywistości, radomskie BWA zostało zlikwidowane. W tym samym roku na jego miejsce zostało powołane Muzeum Sztuki Współczesnej (MSW), jako oddział Muzeum Okręgowego w Radomiu. Ideą powołania nowej placówki była - obok kontynuacji tradycji TPSP i BWA - nowa formuła łącząca funkcję muzealną z otwartą galerią sztuki. Była to pierwsza w muzealnictwie polskim, placówka o takiej nazwie, co miało duże znaczenie dla rozwoju kolekcji, gdy muzeum pozyskiwało dary od artystów. Muzeum w okresie swej działalności otrzymało w formie darów ok. 2500 prac, co w połączeniu ze zbiorami Muzeum im. Jacka Malczewskiego i dawnego BWA stworzyło dużej rangi kolekcję polskiej sztuki współczesnej. Znalazły się w niej obrazy i dzieła uznanych dziś już klasyków m.in. Jerzego Nowosielskiego, Wojciecha Fangora, Tadeusza Brzozowskiego, Stefana Gierowskiego, Jerzego Beresia, E. Dwurnika, Władysława Hasiora, Erny Rosenstein, Jadwigi Maziarskiej, Jerzego Skarżynskiego, Jana Tarasina, Alfreda Lenicy, Jolanty Owidzkiej, Jana Berdyszaka, Jacka Waltosia, Jerzego Tchórzewskiego, Rajmunda Ziemskiego, Henryka Stażewskiego,, Stanisława Fijałkowskiego, L. Sobockiego, Zbyluta Grzywacza. Wiele obrazów i rysunków z własnej kolekcji podarował Andrzej Wajda, któremu zorganizowano dwie wystawy „Mój Radom. Nasza Japonia" i „Dary Krystyny Zachwatowicz i Andrzeja Wajdy". Muzeum Sztuki Współczesnej gromadziło także prace radomskich artystów. W ciągu 25 lat istnienia MSW zaprezentowało kilkaset wystaw wybranych artystów oraz wystawy zbiorowe, problemowe o określonej narracji, ukazujące różne nurty artystyczne - m.in. „Mistrzowie rysunku", „W stronę wizji", „Władysław Hasior i konteksty", „Sztuka geometrii", „Polityka i Etyka", „ Zbrodnia i kara", „Żyć sztuką". W siedzibie MSW, swoje wystawy środowiskowe, jak i ogólnopolskie („Triennale Autoportretu") organizował także Radomski Okręg ZPAP, który w „Esterce" miał biuro związkowe. W początkowym okresie działające w MSW Stowarzyszenie Artystyczne „Deszcz Wrogich Automatów" organizowało wieczory poetyckie, istniała tu także „Galeria 37,2", odbywały się spotkania z artystami i krytykami sztuki. W 2018 r. kolekcję MSW przekazano w depozyt do Mazowieckiego Centrum Sztuki Współczesnej „Elektrownia", natomiast Domy Gąski i Esterki, po gruntownym remoncie, przeznaczono na siedzibę Muzeum Historii Radomia, które prezentuje nowoczesną, multimedialną ekspozycję. Jest to diametralnie nowy rozdział w historii kamienic.

W ciągu 60 lat (1957-2017) działalności wymienionych instytucji sztuki w Domach Gąski i Esterki, ich genius loci tworzyli: dr Stefan Witkowski, Jan Gauze, Wacław Dobrowolski, Halina Krysińska, Jędrzej Krysiński, Maciej Paterkowski, Wojciech Stan, dr Ewelina Pierzyńska-Jelska, Andrzej Jelski, prof. Stanisław Zbigniew Kamieński, Mieczysław Szewczuk, Magdalena Kwiatkowska, Mariusz Jończy. Z artystów - członków ZPAP wymienić należy Witolda T. Kowalskiego, Longina Pinkowskiego, Leszka Kwiatkowskiego, prof. Aleksandra Olszewskiego, Jerzego Likowskiego, Władysława Paciaka, Krzysztofa Mańczyńskiego, Jerzego Kutkowskiego, dr. Wiesława Jelonka, Jana A. Jasińskiego, dr. Janusza Popławskiego i Bożenę Popławską. Natomiast koordynatorem i organizatorem Muzeum Historii Radomia był dr Adam Duszyk.

Piotr P. Rogólski

# data[].attributes.attachment_link.title
DOMY GĄSKI I ESTERKI - KAMIENICZKI Z HISTORIĄ I DUSZĄ

# data[].attributes.attachment_link.description
DOMY GĄSKI I ESTERKI - KAMIENICZKI Z HISTORIĄ I DUSZĄ Kamienice Gąski i Esterki ulokowane są przy północnej pierzei rynku Miasta Kazimierzowskiego i zbiegu ul. Szpitalnej. W powszechnej opinii uważane są za najstarsze domy mieszczańskie w Radomiu. Jednakże Dom Esterki (nr 5) został wyburzony w latach 40. XX w.

# data[].attributes.headline
Wokół Rynku. Kolegium Pijarów - obecna siedziba Muzeum  im. Jacka Malczewskiego

# data[].attributes.subject
Wokół Rynku. Kolegium Pijarów - obecna siedziba Muzeum  im. Jacka Malczewskiego

# data[].attributes.body
Opis obiektu na stronie zabytek.pl.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Opis

Budynek znajduje się w południowej pierzei rynku. Obiekt usytuowany na planie pięcioboku, zbliżonego do kwadratu, z wewnętrznym dziedzińcem. Do skrzydła frontowego przylega na osi z tyłu dawny jednonawowy kościół. Elewacja frontowa z portykiem czterokolumnowym w części wejściowej, zwieńczonym tarasem z tralkami. Przy narożniku południowo-zachodnim od strony ul. Wałowej włączono pozostałości dawnej bramy Iłżeckiej prowadzącej do miasta oraz muru miejskiego. Pijarzy prowadzili w tym budynku szkołę na bardzo wysokim poziomie. W kolegium zdobywano wykształcenie elementarne i średnie. Od 1845 roku w gmachu otwarto Gimnazjum Gubernialne Radomskie, które ukończyło wiele wybitnych postaci, w tym kardynał Mieczysław Ledóchowski, Tytus Chałubiński, Walery Przyborowski, Jacek Malczewski.

Obecnie w obiekcie znajduje się muzeum im. Jacka Malczewskiego. Na stałej ekspozycji zobaczyć można wystawę poświęcona historii Radomia, obejrzeć relikty murów miejskich, jak również makietę średniowiecznego miasta. Obiekt posiada jedną z największych w Polsce ekspozycji obrazów Jacka Malczewskiego. W zbiorach znajduje się 40 obrazów artysty, m.in.: "Zatruta studnia z chimerą", "Autoportret z muzą", "Zatruta studnia z autoportretem".

Muzeum dostępne z zewnątrz, ekspozycje, wnętrza i dziedziniec po wykupieniu biletu.

Oprac. Bartłomiej Modrzewski, OT NID w Warszawie, 04.11.2014 r.

# data[].attributes.attachment_link.title
d. zespół klasztorny Pijarów - Zabytek.pl

# data[].attributes.attachment_link.description
Zespół wykazuje wartość historyczną, artystyczną i krajobrazową. Budynki posiadają cechy stylowe klasycyzmu. Od strony ulicy Wałowej znajdują się relikty murów obronnych miasta. Obiekt stanowi dominantę architektoniczną rynku.

# data[].attributes.body
Artykuł na portalu Retropedia Radomia.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Nazwa obiektu: Pomnik Czynu Legionów

Inne, zwyczajowe/ potoczne nazwy obiektu: Legionista

Adres obiektu: Rynek

Czas powstania obiektu: 1930 r. (Rekonstrukcja: 1998 r.)

Projektant obiektu: Włodzimierz Konieczny (1886-1916) - pierwowzór rzeźby legionisty, Kazimierz Prokulski - zagospodarowanie otoczenia pomnika w okresie międzywojennym

Zleceniodawca obiektu: Związek Legionistów w Radomiu (oryginał); Społeczny Komitet Odbudowy Pomnika „Czynu Legionów" (rekonstrukcja)

Opis obiektu: Pomnik stoi pośrodku Rynku. Składa się z wysokiego cokołu obłożonego płytami z czarnego granitu, o przekroju kwadratu ze ściętymi narożami. W górnej części cokół jest zwężony i stanowi podstawę brązowej rzeźby Legionisty. We froncie cokołu pomnika znajduje się napis: „CZYNOWI / LEGIONÓW / KOMENDANTA / PIŁSUDSKIEGO / OBYWATELE /1930 1998". Na pozostałych trzech bokach umieszczone są metalowe odlewy krzyży: Walecznych, Virtuti Militari oraz Legionów Polskich. Wieńcząca pomnik rzeźba ukazuje żołnierza Legionów (piechura) w pozycji na spocznij, z karabinem stojącym przy prawej nodze. Na kolbie karabinu umieszczona sygnatura firmy „Kamar".

Historia obiektu: Dzieje pomnika sięgają 1923 r., kiedy to przeprowadzono ekshumację ciała kpt. Józefa Mariańskiego (1892-1920), radomianina poległego w Białymstoku w wojnie polsko-bolszewickiej. Wówczas wśród członków Związku Legionistów (z rotm. Michałem „Brzękiem" Osińskim na czele) narodziła się idea upamiętnienia żołnierzy Legionów marszałka Piłsudskiego. Pierwotnie planowano zlokalizować pomnik w kwaterze Legionistów cmentarza rzymskokatolickiego, jednak w 1924 roku Rada Miejska podjęła decyzję o zmianie lokalizacji planowanego monumentu. Wybrano miejsce symboliczne - Rynek, który w okresie zaborów był miejscem straceń bohaterów powstania styczniowego. W tymże 1924 r. z udziałem J. Piłsudskiego wmurowano kamień węgielny pod budowę pomnika. Oryginalny pomnik miał formę statui żołnierza (piechura) wspartego na strzelbie, umieszczonej na wykonanym z piaskowca szydłowieckiego podwójnym cokole z piedestałem. Pierwotna rzeźba, autorstwa Stanisława Ostrowskiego (1879-1947), wykonana została w patynowanym gipsie i odsłonięta 10 sierpnia 1930 r., podczas IX Zjazdu Legionistów w Radomiu, z udziałem marszałka Józefa Piłsudskiego. Dopiero w 1934 r. na cokole stanął odlew projektu Kazimierza Pietkiewicza (1903-1965), wykonany w zakładach brązowniczych Braci Łopieńskich w Warszawie. Pierwowzorem pomnika była statuetka legionisty, wyrzeźbiona przed śmiercią przez Włodzimierza Koniecznego, którą otrzymał w prezencie imieninowym 19 marca 1916 r. marszałek Józef Piłsudski. Z wyborem takiej formy pomnika związana jest ciekawa anegdota o tym jak Marszałek odrzucał kolejne przedstawione przez Michała „Brzęka" Osińskiego projekty, kwitując je jednym, wypowiadanym z litewskim akcentem, słowem: „swinstwo!". Marszałek sam podsunął pomysł rzeźby otrzymanej od Koniecznego. Autorem pierwotnego otoczenia pomnika był radomski architekt, Kazimierz Prokulski, autor m.in. projektu mauzoleum Dionizego Czachowskiego. Pomnik w kwietniu 1940 r. zniszczony został przez Niemców, którzy na jego miejscu wybudowali basen przeciwpożarowy. Idea jego rekonstrukcji zrodziła się w 1980 r. w miejscowej „Solidarności". W piątą rocznicę „radomskiego Czerwca '76" na Rynku ustawiono symboliczny cokół z napisem: „W tym miejscu stał Pomnik Legionisty zburzony przez hitlerowców, skazany na zapomnienie"). W 1990 r. doszło do ustawienia kamienia węgielnego pod pomnik. Ten odtworzony został jednak dopiero w 1998 r., staraniem Społecznego Komitetu Odbudowy Pomnika „Czynu Legionów". Prace wykonała Artystyczna Pracownia Rzeźby i Konserwacji Zabytków „Kamar" Sz. i M. Kowalskich. Odlew zaś Zakład Odlewniczy Metali Nieżelaznych Tomasza Zwolińskiego w Iłży. Pomnik odsłonięto 11 listopada 1998 r.
Literatura, źródła:
W.M. Kowalik, Pomnik „Czynu Legionów" w Radomiu, „Wczoraj i Dziś Radomia" 2008, nr 3, s. 18-22.
Pomnik Czynu Legionów, Jednodniówka, Radom 1998.
W. Dąbkowski, Pomnik „Czynu Legionów" w Radomiu, „Radomir" 1988, nr 1.

# data[].attributes.attachment_link.description
Nazwa obiektu: Pomnik Czynu Legionów Inne, zwyczajowe/ potoczne nazwy obiektu: Legionista Adres obiektu: Rynek Czas powstania obiektu: 1930 r. (Rekonstrukcja: 1998 r.) Projektant obiektu: Włodzimierz Konieczny (1886-1916) - pierwowzór rzeźby legionisty, Kazimierz Prokulski - zagospodarowanie otoczenia pomnika w okresie międzywojennym Zleceniodawca obiektu: Związek Legionistów w Radomiu (oryginał); Społeczny Komitet Odbudowy Pomnika „Czynu Legionów" (rekonstrukcja) Opis [...]

# data[].attributes.body
Artykuł w ramach cyklu Spacerkiem po mieście na portalu cozadzien.pl.

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Co za dzień, wydarzenia i zdjęcia z Radomia

# data[].attributes.attachment_link.title
Spacerkiem po mieście: Kamienica Hoppena

# data[].attributes.attachment_link.description
Dom przy Rynku 8 postawiony został prawdopodobnie w drugiej połowie XVIII wieku. Pierwotnie był budynkiem jednopiętrowym; mieścił się tu Sąd Pokoju i Sąd Podsędkowski. Właścicielami nieruchomości byli Antoni i Zofia Sadkowscy.

# data[].attributes.body
Dom przy Rynku 16 w Radomiu – kamienica z przełomu XVIII/XIX w., położona na rogu Rynku i ul. Rwańskiej.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Z Wikipedii, wolnej encyklopedii

Dom przy Rynku 16 w Radomiu - zabytkowa klasycystyczna kamienica z przełomu XVIII/XIX w., położona w Radomiu na rogu Rynku i ul. Rwańskiej.

Kamienica została zbudowana na przełomie XVIII i XIX w. na fundamentach z XVII w. sklepionych kolebkowo ( Gminny Program Opieki nad Zabytkami podaje czas powstania na koniec XVIII w. i lata 1817-1830). Od frontu budynku znajduje się ryzalit z balkonem, zaś w osi budynku długa sklepiona sień. Kamienica posiada też oficynę. W materiałach budynek jest określany zarówno jako „dom", jak i „ kamienica ".

Obiekt wpisany jest do rejestru zabytków Narodowego Instytutu Dziedzictwa pod numerami 763 z 5.05.1972 oraz 419/A/90 z 14.02.1990. Znajduje się też w gminnej ewidencji zabytków miasta Radomia. Program Rewitalizacji Gminy Miasta Radomia na lata 2014-2023 przewiduje adaptację kamienicy na cele mieszkalne, gospodarcze (inkubator przedsiębiorczości) i społeczno-edukacyjne (żłobek i przedszkole).

Widok od ul. Rwańskiej (2011)

Panorama z kamienicą przy Rynku 16 po lewej (1975)

# data[].attributes.attachment_link.title
Kamienica przy Rynku 16 w Radomiu - Wikipedia, wolna encyklopedia

# data[].attributes.attachment_link.description
Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Dom przy Rynku 16 w Radomiu - zabytkowa klasycystyczna kamienica z przełomu XVIII/XIX w., położona w Radomiu na rogu Rynku i ul. Rwańskiej. Kamienica została zbudowana na przełomie XVIII i XIX w. na fundamentach z XVII w. sklepionych kolebkowo ( Gminny Program Opieki nad Zabytkami podaje czas powstania na koniec XVIII w.

# data[].attributes.body
Informacja na portalu "Radom. Nasze miasto".

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Nieoficjalna strona informacyjna Radomia, staramy się pokazać wszystkie strony naszego miasta. Tworzymy ją dla mieszkańców, turystów i sympatyków Radomia. Pomóż nam rozwijać stronę!

# data[].attributes.attachment_link.description
Pałac Deskurów w Radomiu (Kamienica Deskurów) - klasycystyczny budynek usytuowany przy radomskim Rynku pod numerem 14....

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Z Wikipedii, wolnej encyklopedii

Kamienica Czarneckich w Radomiu - klasycystyczny budynek z początku XIX w. położony w Radomiu na rogu Rynku i ul. Rwańskiej.

Kamienica została wybudowana w latach 1808-1811 dla rodziny kupieckiej Czarneckich. Położona jest we wschodniej pierzei Rynku pod numerami Rynek 15 / ul. Rwańska 2. Obiekt połączony jest z sąsiednią Kamienicą Deskurów, z którą posiada wspólny dziedziniec. Budynek wpisany jest do rejestru zabytków Narodowego Instytutu Dziedzictwa pod numerami 762 z 5.05.1972 oraz 422/A/90z 14.02.1990 jako dom z oficyną. W materiałach budynek jest określany zarówno jako „dom", jak i „ kamienica ".

W 2017 rozpoczęła się przebudowa całego zespołu kamienic Deskurów i Czarneckich w kwartale ulic między Rynkiem, Rwańską, Grodzką i kościołem farnym. Po remoncie kamienice będą tworzyć spójny funkcjonalno-przestrzennie obiekt, pełniący funkcje muzealne, edukacyjne oraz usługowo-biurowe. W budynkach znajdzie siedzibę m.in. Instytut Miejski, którego zadaniem ma być organizacja wydarzeń kulturalnych i wystaw związanych z historią miasta.

Spacerkiem po Radomiu. Informator turystyczny. Ewa Kutyła (tekst, zdjęcia), Remigiusz Kutyła (zdjęcia). Wyd. IV. Radom: Gmina Miasta Radomia. Biuro Sportu i Turystyki, 2015.

# data[].attributes.attachment_link.title
Kamienica Czarneckich w Radomiu - Wikipedia, wolna encyklopedia

# data[].attributes.attachment_link.description
Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Kamienica Czarneckich w Radomiu - klasycystyczny budynek z początku XIX w. położony w Radomiu na rogu Rynku i ul. Rwańskiej. Kamienica została wybudowana w latach 1808-1811 dla rodziny kupieckiej Czarneckich. Położona jest we wschodniej pierzei Rynku pod numerami Rynek 15 / ul. Rwańska 2.

# data[].attributes.headline
Rynek żyje! Festiwal kulinarny Radomskie Smaki

# data[].attributes.subject
Rynek żyje! Festiwal kulinarny Radomskie Smaki

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Festiwal Kulinarny Radomskie Smaki już jutro (12 sierpnia) przybliży mieszkańcom Radomia kuchnię naszego regionu.
Oprócz typowych dla Ziemi Radomskiej potraw, na uczestników wydarzenia czekać będzie seria warsztatów, animacje dla dzieci, a także pokaz gotowania na żywo. Podczas festiwalu podjęta zostanie próba pobicia rekordu w ilości ugotowanej potrawy.

Ja liczę na to, że państwo licznie przybędą na to wspólne gotowanie. Ktoś to musi zjeść, ale ktoś to musi przygotować. Kucharz, w tym wypadku gotuje Mariusz Szwed, finalista programu MasterChef przygotuje Parzybrodę. Myślę że sam sobie nie poradzi bez pomocy mieszkańców miasta i okolic.

- mówił Karol Zdziech z Lokalnej Organizacji Turystycznej Ziemi Radomskiej

Wydarzenie startuje o godzinie 14:00. Na radomskim rynku będziemy nadawać prosto z mobilnego studia Radia Radom.

fot. Lokalna Organizacja Turystyczna Ziemi Radomskiej/Facebook

Warto przeczytać

Reklama

Reklama

Reklama

Reklama

Reklama

# data[].attributes.attachment_link.title
Radomskie Smaki zawitają na rynku - Radio Radom 87,7 FM - Moc Miasta

# data[].attributes.attachment_link.description
Festiwal Kulinarny Radomskie Smaki już jutro (12 sierpnia) przybliży mieszkańcom Radomia kuchnię naszego regionu

# data[].attributes.body
"Niedziela na Rynku": cykl imprez okresie wakacyjnym.

# data[].attributes.attachment_link.title
„Niedziela na Rynku" w Radomiu - wakacyjna propozycja dla mieszkańców i turystów

# data[].attributes.attachment_link.description
Warsztaty, pokazy i zabawy dla całych rodzin będą się odbywały w wakacje w Radomiu w ramach projektu „Niedziela na Rynku" - informuje w sobotę Damian Drabik z Resursy Obywatelskiej. Organizatorzy zapraszają też do zwiedzania darmowych wystaw w Muzeum Historii Najnowszej Radomia.

# data[].attributes.body
Finał WOŚP 2023

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Co za dzień, wydarzenia i zdjęcia z Radomia

# data[].attributes.attachment_link.title
WOŚP 2023: Występ grupy ogniowej "FajroShow" (zdjęcia)

# data[].attributes.attachment_link.description
Wiadomości z Radomia i regionu, informacje, sport, reportaże, relacje live, zdjęcia, wideo,kalendarium imprez, informator kulturalny.

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Co za dzień, wydarzenia i zdjęcia z Radomia

# data[].attributes.attachment_link.description
Przez cztery kolejne weekendy na Rynku będą się odbywały plenerowe pokazy filmowe. Pierwszy seans już w najbliższy piątek. Cały cykl wydarzeń to realizacja projektu z Budżetu Obywatelskiego zatytułowanego „Pierwsze darmowe mobilne kino w Radomiu".