# data[].attributes.location_name
Мангистауский район, Казахстан

# data[].attributes.body
ამ ბმულზე შენ ნახავ ვიდეო-გაკვეთილს, სადაც კიდევ ერთხელ გაიხსენებ რა ამბები უსწრებდა ხვარაზმშას ძის ინდოეთში ჩამოსვლას და როგორ დაიგეგმა მისი მკვლელობა ნესტანისა და ტარიელის მიერ.

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
პირველი არხი #ტელესკოლა

# data[].attributes.attachment_link.title
ქართული X კლასი - ტარიელისა და ნესტან-დარეჯანის თათბირი და გამორჩევა, გაკვეთილი I #ტელესკოლა

# data[].attributes.location_name
Арад, Румыния

# data[].attributes.headline
ქაჯეთის ციხე 

# data[].attributes.subject
ქაჯეთის ციხე 

# data[].attributes.body
ამ ბმულზე შეგიძია ნახო, როგორ წარმოიდგინეს კომიქსად შენმა თანატოლებმა ქაჯეთის ციხის აღების ეპიზოდი. ეს რესურსი დაგეხმარება მრავალფეროვან პერსპექტივაში წარმოიდგინო "ვეფხისტყაოსნის" ტექსტი. შეგიძლია შენც ეცადო შენთვის სასურველ ეპიზოდზე კომიქსის შექმნა.

# data[].attributes.attachment_link.title
ქაჯეთის ციხის აღება კომიქსი

# data[].attributes.location_name
Неклиновский р-н, Ростовская обл., Россия

# data[].attributes.headline
მულღაზანზარი

# data[].attributes.subject
მულღაზანზარი

# data[].attributes.body
ამ ბმულზე გადასვლისას შენ გაეცნობი საინტერესო მოსაზრებას იმის შესახებ, თუ სად უნდა მდებარეობდეს ფრიდონის სამეფო ქალაქი მულღაზანზარი. გაიგებ რომელი ქვეყნის ტერიტორია მოიაზრება ამ ქალაქად.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
ა) რა მოსაზრებები არსებობს მულღა(ნ)ზანზარის შესახებ?

„ვეფხისტყაოსნის" გეოგრაფიული გარემოსა და ზოგადად პოემის მკვლევართა აბსოლუტური უმრავლესობა პოემაში მოხსენიებულ „მულღა(ნ)ზანზარს" ზღაპრულ და მწერლის ფანტაზიით დანახულ ქალაქად მიიჩნევს... თავად სიტყვის შესახებ კი ზოგს გამოთქმული აქვს ვარაუდი, რომ ის სპარსული „მარღზარ"-იდან (Marghzar - مرغزار ) შეიქმნა, ეს სიტყვა კი მდელოს, მოლს ნიშნავს... აკუსტიკური მსგავსება „მულღაზანზარსა და მარღზარს" შორის მართლაც არის, თუმცა ეს მხოლოდ გარეგნულ ერთგვარობაში გამოიხატება და არანაირი შინაარსობრივი თუ ეტიმოლოგიური კავშირი მათ შორის არ არსებობს ისევე, როგორც მხოლოდ ფონეტიკურად ჰგვანან ერთმანეთს, ვთქვათ, სიტყვები: კომში და კომკავშირი, ჩარხი და ჩახრუხაძე და ა.შ.

სანამ ჩემს მოსაზრებას გაგაცნობთ, ორიოდე სიტყვით გეტყვით, რომ პოემის გეოგრაფიის მკვლევართაგან უმრავლესობამ არ იცოდა სპარსული ენა და ესეც არის ერთ-ერთი მიზეზი იმისა, რომ ფრიდონის ქალაქის (...და ზოგადად, ყველა სხვა ტოპონიმის) სახელისა და ადგილმდებარეობის დადგენისას ძალზედ უცნაურ დასკვნებამდე მიდიოდნენ; ამ წერილში სრულად ვერ მოვახერხებ იმ არგუმენტების ჩამოთვლას, რაც მკვლევარებს გააჩნიათ ამა თუ იმ სივრცეში მულღაზანზარის მოსაზრების შესახებ; გაგაცნობთ მხოლოდ ვარიანტებს: მოზამბიკი, ტანზანია, ზანზიბარი, ტრაბზონი... ცოტა იუმორით თუ მივუდგებით, შეგვიძლია ვიფიქროთ, რომ ასო-ბგერა „ზ"-ს არსებობაა მთავარი აქ და არა სერიოზული მეცნიერული კვლევა, ამ ლოგიკით შეიძლება ზუგდიდი და ოზურგეთიც დავასახელოთ (ზესტაფონზე რომ არაფერი ვთქვათ). მხოლოდ ერთმა მკვლევარმა განსაზღვრა მულღა(ნ)ზანზარის ადგილი იქ, რასაც მეც ვეთანხმები, მაგრამ ჩემი „თეორია" ჯერ კიდევ 1995 წლის დეკემბერში ჩაისახა, გეოგრაფ-მკვლევართა ნაშრომებს კი თითქმის 20 წლის შემდეგ გავეცანი.

საინტერესოა ერთი მოსაზრება, - როგორც ერთი მკვლევართაგანი წერდა გასულ საუკუნეში, „მულღაზანზარი" ფირდოუსის პოემა „შაჰნამე"-შიაო ნახსენები; ამ პოემის ქართულად მთარგმნელი, ქალბატონი ბელა შალვაშვილი, ალბათ, ერთადერთი ადამიანია საქართველოში (ცოცხალთა შორის), ვისაც ეს პოემა სრულად აქვს წაკითხული, მე მასთან დავაზუსტე ეს საკითხი და მითხრა, რომ ასეთი სიტყვა „შაჰნამეში" არ შეხვედრია... მე თვითონ კი „შაჰნამეს" თითქმის ერთი მესამედი მაქვს წაკითხული... ამიტომ, მეტი დამაჯერებლობისთვის, კომპიუტერიც მოვიშველიე და ფირდოუსის პოემის მთელი ტექსტი საძიებო სისტემის საშუალებით დავამუშავე, მივიღე დასკვნა, რომ ირანელთა დიდ პოემაში ჩვენთვის საინტერესო სიტყვა არ არსებობს... ეს სიტყვა არ გვხვდება არც ზოგადად სპარსულენოვან ინტერნეტში, სადაც ძალიან ბევრი საცნობარო ლიტერატურაა თავმოყრილი...

ბ) მოგზაურობა საოცრებათა ქვეყანაში

1995 წლის დეკემბერში ერთმა სპორტულმა ორგანიზაციამ ორკაციანი დელეგაციის გაგზავნა გადაწყვიტა ირანში და მე მათ თარჯიმნად მიმიწვიეს. თეირანში, საქმეების ამოწურვის შემდეგ, კიდევ ერთი კვირა გვქონდა დარჩენილი თბილისში გამოფრენამდე და გადავწყვიტეთ, სადმე გაგვესეირნა... ერთი ჩვენთაგანის ავანტიურისტული იდეის თანახმად, გადაწყდა, რომ ირანის სამხრეთისაკენ გავმგზავრებულიყავით, სადაც საპორტო ქალაქი ბენდერ-აბასი მდებარეობს, ჩვენს ინტერესს ისიც აცხოველებდა, რომ შევძლებდით საკუთარი თვალით გვენახა დედამიწის ერთ-ერთი საოცარი რეგიონი - ირანულ-არაბულ-ინდურ სამყაროთა შესაყარი.

ბენდერ-აბასი ირანის მთავარი პორტია და მდებარეობს სპარსეთის ყურისა და ინდოეთის ოკეანის დამაკავშირებელი ორმუზის სრუტის ნაპირზე... მისი დაარსება ჩვენთვის კარგად ცნობილ შაჰ აბასს უკავშირდება და სახელიც მისი ეწოდა - „აბასის პორტი"; ეს ირანისთვის იყო ისეთივე „ფანჯარა აზიაში", როგორი ევროპული ფანჯარაც სანქტ-პეტერბურგია რუსეთისთვის... ერთი სიტყვით, ჩავედით ბენდერ-აბასში და საამისოდ თითქმის ორი ათასი კილომეტრის დაფარვა მოგვიხდა ავტობუსით.... გზად კი გავიარეთ ირანის უდაბნოთაგან ერთ-ერთის - „დაშთ-ე ქავირის" (დიადი ველი) - ნაწილი, ამ ქვეყანაში არსებობს კიდევ „დაშთ-ე ლუთ" (უნაყოფო უდაბნო, მლაშობი), რომლის გადასერვა სრულიად გაუთვალისწინებლად თეირანში უკან დაბრუნებისას მოგვიხდა. როგორც ჩვენი ლექტორი ალექსანდრე რონდელი ამბობდა ირანის გეოგრაფიაზე საუბრისას, ეს ორი უკაცრიელი და უდაბური სივრცე, რომელიც ირანის შუაგულში მდებარეობს, ტერიტორიით საფრანგეთს უტოლდება... სხვათა შორის, ამ უდაბნოთა არსებობა „ვეფხისტყაოსნის" გეოგრაფიაში ერთ მნიშვნელოვან ეპიზოდშიც ჩანს, რაიმე კონკრეტული სახელის მოხსენიების გარეშე.

ბენდერ-აბასი არცთუ დიდი ქალაქია, რომ მივიარ-მოვიარეთ იქაურობა, გადავწყვიტეთ, სრუტეც გადაგვეცურა და კუნძული ყეშმიც მოგვენახულებინა... „ვეფხისტყაოსნის" ერთ-ერთი მკვლევარი ამ კუნძულის სახელს ასე წერს - „კოშმი", რაც იმას ნიშნავს, რომ მან ის რუსულენოვან რუკაზე ნახა, სპარსულის ცოდნაზე ლაპარაკი ზედმეტია... მე კი ბედმა მარგუნა პირადად მენახა ის ადგილები, რაც „ვეფხისტყაოსნის" ერთ-ერთი მთავარი პერსონაჟის, ნურადინ-ფრიდონის სახელს უკავშირდება...

გავედით პორტში და დავინახეთ უზარმაზარი საოკეანო ლაინერები და რადგან ჩემი ინტერესი „ვეფხიტყაოსნის" გეოგრაფიისადმი იქ ჩასვლამდე 3-4 წლით ადრე უკვე აღძრული იყო, მაშინვე გამიელვა თავში: „ესე ქალაქი გზა არის ნავთა, ყოველგნით მავალთა " (?!); დახედეთ რუკას და თავადაც დარწმუნდებით, რომ ორმუზის სრუტე სპარსეთის ყურის აუზის ქვეყნების, ინდოეთის, ინდოჩინეთს, აფრიკის და ავსტრალიის საწყალოსნო გზების გზაჯვარედინზე მდებარეობს. იმ უზარმაზარი გემების ხილვამ დიდი შთაბეჭდილება მოახდინა ჩემზე და კიდევ ის შევნიშნე, რომ გემების ანძები ნაირ-ნაირი ზომის ფრინველებით იყო დახუნძლული... ჩიტების ენა რომ მცოდნოდა, ნამდვილად ვკითხავდი - „აქ რამ მოგიყვანათ, თქვე დალოცვილებო, თქვენა?!", მაგრამ მხოლოდ ლიტერატურული სპარსული ვიცოდი და იმ ქალაქში, ჩიტებს კი არა, ადამიანებს ძლივს ვაგებინებდი ჩემს სათქმელს, რადგან იქაურები რაღაც უცნაურ დიალექტზე მეტყველებდნენ და მე ჩემი „ლიტერატურული ლექსიკით", ალბათ, ამ ხალხს ცოცხალი ომარ ხაიამი ვეგონე... ფრინველთა სიმრავლეს მაშინ ჩემთვის არაფერი უთქვამს, უბრალოდ დავინახე და დამამახსოვრდა.... არადა, თურმე ეს არის მთავარი „მულღაზანზარის" ეტიმოლოგიაში და ეს მერე, თბილისში ჩამოსვლის შემდეგ გავიაზრე და ისიც გავარკვიე, თუ რატომ იყო ამ ქალაქში თავმოყრილი ამდენი ფრთოსანი არსება.

* * *

კუნძული ყეშმი ნამდვილი საოცრებათა ქვეყანა აღმოჩნდა, ჩემი თავი სადღაც რაჯ კაპურის ფილმში მეგონა, მოედნებზე ათასობით ადამიანი იყო შეკრებილი, იქვე ჭამდნენ, ისვენებდნენ თუ ეძინათ და საერთოდ, მგონი, ის ღიაცისქვეშეთი იყო მათი საცხოვრებელი; დარჩენა გვინდოდა მეორე დღესაც, მაგრამ იქ პოლიციამ, გარკვეული სასასზღვრო პრობლემების გამო, არ გაგვაჩერა და გვიან საღამოს უკან გადმოვცურეთ კონტინენტისკენ; იქვე ჩავსხედით ავტობუსში და გამოვეშურეთ თეირანისკენ... ღამე იყო და ჩაგვეძინა... დილით, თვალი რომ გავახილე და გზისპირზე დასახლებული ადგილების სახელების წაკითხვა შევძელი, შევადარე ჩემს ხელთ არსებულ რუკას და გაოცებულმა დავაღე პირი: „ძმებო, მგონი, შეგვეშალა ავტობუსი და პაკისტანისკენ მივდივართ-მეთქი" - ვუთხარი ჩემს თანამგზავრებს... დიახ, ჩვენი ავტობუსი ირანის უკიდურეს სამხრეთ-აღმოსავლეთ რეგიონში, პაკისტანის საზღვართან ახლოს მიუყვებოდა გზას... ეს დაახლოებით იგივეა, ადამიანი თბილისიდან ბათუმში რომ მიდიოდეს და უცებ აღმოაჩინოს, რომ ცხინვალისკენ მიმავალ გზას დასდგომია შეცდომით...

მივიხედე-მოვიხედე, ავტობუსი სავსე იყო მომღიმარი და ჩვენდამი (როგორც უცხოელებისადმი) თავაზიანად განწყობილი ირანელებით; საერთოდ, უნდა ითქვას, რომ ზრდილობასა და თავაზიანობაში ამ ხალხს ბადალი არ ჰყავს, მაგრამ ეს იმწუთას ნამდვილად არ იყო მთავარი... ფრთხილად ჩავატარე მათთან დაზვერვითი საუბარი და გავიგე მხოლოდ ის, რომ თეირანში კი მივდიოდით, მაგრამ შემოვლითი გზით.... ეს „შემოვლა" დაახლობით ათას ხუთას ან ორი ათას კილომეტრს უდრიდა.... საქმე იმაშია, რომ თურმე იმ ავტობუსში შოპ-ტურისტები იყვნენ, რომლებსაც ეს „შემოვლა" სხვადასხვა საგზაო კონტროლისა თუ სხვა მიზეზთა გამო სჭირდებოდათ (ეს მათი პრობლემებია).... ამ უნებლიე „კრუიზმა" კი მე მეორე დიდი უდაბნოს, „დაშთ-ე ლუთ"-ის ნახვის საშუალება მომცა... მართალია, სანახავი იქ თითქმის არაფერია, მაგრამ ავთანდილის თვალით დანახული სივრცე კი გამახსენა:

„მიჰხვდა რასმე ქვეყანასა უგემურსა, მეტად მქისსა,

თვე ერთ კაცსა ვერა ნახავს, ვერას შვილსა ადამისსა".

გ) რას ნიშნავს მულღა(ნ)ზანზარი

თავიდანვე უნდა ითქვას, რომ „ვეფხისტყაოსნის" გადამწერის თუ პოემის ტექსის დამდგენი კომისიის საქმიანობის შედეგად ეს სიტყვაც (ბევრ სხვასთან ერთად) დამახინჯებულა და არასწორად წერია აკადემიურ გამოცემებში... უნდა იყოს „მულღანზანზარი" და ეს პირველი „ნ" (მულღ+ან) საჭიროა სპარსული ენის გრამატიკის თვალსაზრისით. ჩაწერეთ „გუგლის" საძიებო სისტემაში „ნარ"-იანი ფორმა („მულღანზანზარი") და ნახავთ, რომ საიტების დიდი ნაწილი მას უჭერს მხარს, იგივე სურათი შეიქმნება, თუ „ვეფხისტყაოსნის" მკითხველთა შორის ზეპირ გამოკითხვას დაიწყებთ; ცხადია, მათ არ იციან სპარსული ენის გრამატიკა, მაგრამ რაღაც ქვეცნობიერი ხსოვნა თუ ლოგიკა კარნახობს, რომ სწორი ფორმაა „მულღანზანზარი".

აი, მაგალითები, რასაც არცთუ გაუნათლებელი ხალხი წერს ინტერნეტში:

- ერთი ვერსიით, ტარიელის გამოქვაბული ეთიოპიაშია (ე.წ. სოფ-ომარის გამოქვაბული), მულღანზანზარი კ.ზანზიბარია, ქაჯეთის ციხე კი მადაგასკარზეა განლაგებული... ( ეს პოემის ერთ-ერთი მკვლევარი-მეცნიერის სიტყვებია და დაბეჭდილია წიგნში)

- მე-60 ქუჩას თინათინის სახელი დაერქვა, 74-ე ქუჩას - ნესტან-დარეჯანის, 78-ე ქუჩას - ავთანდილის, 79-ს - ტარიელის, 94-ს - „ფეხისტყაოსნის", 48-ს - ნურადინ-ფრიდონის, 53-ს - მულღანზანზარის... ( თბილისის ქუჩებთან დაკავშირებული ოფიციალური საიტი)

- ფრიდონი ჩემი საყვარელი პერსონაჟია, ჩემი გამოწრთობილი ცხოვრების შედეგად მივედი მაქამდე: მულღანზანზარი, თუ სწორად მახსოვს, კუნძული სახელმწიფო ( ინტერნეტის რიგითი მომხმარებელი)

ჩემი აზრი კი ასეთია: ვიღაცის ,,კაპრიზის" გამო ამოვარდა ეს პირველი „ნ", არადა, საჭიროა და ახლავე მოგახსენებთ, თუ რატომ:

ფრიდონის ქალაქის სახელში მე ამოვიკითხე სიტყვა „ მურღ / მორღ > მულღ ", რაც სპარსულად ფრინველს (ჩიტს) ნიშნავს.... „რ - ლ" ბგერების მონაცვლეობა არ არის იშვიათი მოვლენა, როცა სიტყვები ენიდან ენებში მოგზაურობენ (მაგალითად, სპარსული „შალვარ" რუსულში шаровары გახდა, ქართულში კი ორივე ფორმა იხმარება: შალვარი / შარვალი), „მორღ"-ის „მურღ / მულღ"-ად გადაქცევაც ჩვეულებრივი მოვლენაა: სპარსელები ამბობენ „ბოლბოლ", ჩვენთან „ბულბულ"-ი დამკვიდრდა, „ბორჯ" გახდა „ბურჯი" და ა.შ. ეს საკითხები ფონეტიკის სპეციალისტებმა იკვლიონ, ჩვენ კი შევთანხმდეთ იმაში, რომ ფრიდონის ქალაქის სახელში ჩანს ფრინველი (მორღ > მურღ > მულღ) და თანაც სრულიად საფუძვლიანად ჩანს.

ამ სიტყვაში სამი სპარსული ელემენტი შეიმჩნევა: „მურღ/მულღ" (ფრინველი) + „ან" (მრავლობითის მაწარმოებელი ელემენტი) + „ზარ" (სიმრავლის მაწარმოებელი ბოლოსართი). შესადარებლად გავიხსენოთ ჩვენთვის ცნობილი სახელი „გულიზარი", რაც ყვავილებით მდიდარ ადგილს ნიშნავს: გულ (ყვავილი) + ზარ (-ეთ-ი) = ყვავილნარი... ყვავილეთი... ამ ლოგიკით „მულღ+ან+ზარ" გამოდის ფრინველებით მდიდარი ადგილი, სა-ფრინველეთი... როგორც ზემოთ მოგახსენეთ, 1995 წლის დეკემბრის დასაწყისში მე საკუთარი თვალით ვნახე ბენდერ-აბასში ფრინველებით დახუნძლული საოკეანო გემების ანძები... და ამასაც თავისი, სრულიად ბუნებრივი და ლოგიკური მიზეზი ჰქონია თურმე:

ჩრდილოეთიდან (ევროპიდან, კავკასიიდან, შუა აზიიდან, ციმბირიდან...) თბილი ქვეყნებისკენ (აფრიკისკენ, ინდოეთისკენ) გადამფრენი ფრინველები თუ სტარტს ოქტომბერ-ნოემბერში აიღებენ, სპარსეთის ყურის სანაპიროებამდე დეკემბერში მიაღწევენ და მერე იქიდან გააგრძელებენ გზას.... ამიტომაც იყო ზამთრის პირველ დღეებში იმ ადგილზე ფრინველების სიმრავლე, რაც ბუნების მარადიული მოვლენაა; ფრინველების სიმრავლე ნურადინ-ფრიდონის სამფლობელოს შემოგარენში იქნებოდა დინოზავრების ეპოქაშიც, მე-12 საუკუნეშიც და ჩვენს დროშიც (მომავალშიც ასე იქნება, იმედია)...

ახლა პოემის ტექსტს მივმართოთ:

„ხუთთა ოდენ ბაზიერთა მეტი არა დავიჭირე"

„ვუხმობ ყვავთა და ყორანთა, მათ ზედა ვაქმნევ ხადილსა"

„ზღვათა შიგან იხვსა ჰგავს და ხმელთა ზედა შავარდენსა "

„აქა ვდეგ და თვალს ვუგებდი ქორსა, იქით განაფრენსა."

„მათ ლაშქართა ყოლბსა შუა ორბი სითმე გარდმოფრინდა"

„ცხრა მარგალიტი, სიდიდით მართ ვითა კვერცხი ბატისა".

ყველა ეს ციტატა მულღა(ნ)ზანზართან დაკავშირებული ეპიზოდებიდანაა ამოწერილი ანუ რვა სახეობის ფრინველია დასახელებული:

ბაზიერი (ბაზ - სპარსულად მიმინო), ყვავი, ყორანი, იხვი, შავარდენი, ქორი, ორბი, ბატი... დიახ, მრავალფეროვანი ორნითოლოგიური გარემოა!

ცნობისათვის: პოემის მთელ დანარჩენ ტექსტში მხოლოდ სამი ფრინველი გვხვდება: ყორანი („ქალი ტირს და ცრემლსა აფრქვევს, ხრის ყორნისა ბოლო ფრთათა"), გნოლი და ქორი („შიგან ასრე გავერიე, გნოლის ჯოგსა, ვითა ქორი").

კარგი, თავი დავანებოთ ფრინველებს და უფრო მნიშვნელოვან არგუმენტზე ვისაუბროთ:

დ) კუნძულის საკითხი

ფრიდონი ტარიელს ასეთ ამბავს უყვება:

„მამის ძმა და მამა-ჩემი პაპამ ჩემმან გაყვნა ოდეს,

ზღვასა შიგან კუნძულია, - ჩემად წილად მას იტყოდეს, -

თვით ბიძასა ჩემსა მიჰხვდა, ვისთა შვილთა აწ დამკოდეს;

მათკენ დარჩა სანადირო, არ მივსცემდი, მომერჩოდეს".

ჰოდა, თუ ირანის ქალაქ ბენდერ-აბასში მოგიხდებათ ჩასვლა, დადექით ორმუზის სრუტის სანაპიროზე და გახედეთ ზღვას: თქვენ დაინახავთ რამდენიმე კუნძულს.... რომელი მათგანის გამო გაუჩეხეს ბიძაშვილებმა თავი ფრიდონს, რა თქმა უნდა, ამას ვერავინ გაარკვევს, მაგრამ იქ რომ კუნძულები ნამდვილად არსებობს და ერთ მათგანზე რომ მე თვითონ გავისეირნე, ამის შესახებ უკვე ვთქვი ზემოთ (ეს კუნძულები, განსაკუთრებით „ყეშმი" და „ქიში" მახლობელი აღმოსავლეთის ნებისმიერ რუკაზეა აღნიშნული, ეს კარგად ჩანს ამ წერილზე დართულ რუკის ფრაგმენტზეც)

ე) დაბოლოს, უკანასკნელი არგუმენტი:

ავთანდილმა ფრიდონის ქალაქამდე 80 დღე იარა....

მოდით, ახლა ვიანგარიშოთ, რამდენი კილომეტრის გავლა შეეძლო 80 დღეში მხედარს და გადავზომოთ მანძილი დასავლეთისკენ (ტარიელმა ავთანდილს ასე მიასწავლა ფრიდონისკენ მიმავალი გზა - „აღმოსავლითკე წადიო, იარე პირსა ზღვისასა "... ანუ მისი ქვაბი მულღაზანზარის დასავლეთითაა და მისი ადგილმდებარეობა, ჩემი ძიების შედეგად, სადღაც მდინარე შატ-ელ-არაბის დელტის შემოგარენში დადგინდა...

სანამ გამოთვლებს დავიწყებთ, უნდა აღვნიშნო, რომ იმ მკვლევარმა, ვინც სწორად მოძებნა რუკაზე მულღა(ნ)ზანზარი (ორმუზის სრუტის ნაპირზე) ყურადღება არ მიაქცია ხსენებულ ფრაზას - „აღმოსავლითკე წადიო ", მას ტარიელის ქვაბი შუა აზიაში, თანამედროვე თურქმენეთის ტერიტორიაზე ჰქონდა მოძებნილი და შესაბამისად ასცდა პოემაში კონკრეტულად დასახელებულ მხარეებს ანუ ავთანდილი მალღაზანზარში ჩრდილოეთიდან ჩამოიყვანა, მერე კი ინდოეთის გავლით ინდონეზიის კუნძულებისკენ გაგზავნა და იქ მოძებნა ქალაქი გულანშარო... ქვეყნის მხარეების აღრევის გარდა, ვერც ის გაითვალისწინა, რომ ინდოეთიდან წამოსული გამტაცებლები ნესტან-დარეჯანისა მულღაზანზარიდან გეზს ისევ ინდოეთისკენ არ აიღებდნენ და შესაბამისად ტარიელის სატრფოს ძებნა ინდოეთ-ინდონეზიის მიმართულებით სრული უაზრობაა...

ახლა დავთვალოთ:

თეორიულად მხედარს დღეში შეუძლია 35-40 კილომეტრის გავლა... თეორიულად! და ამაშიც შეცდა ხსენებული მკვლევარი, როცა ავთანდილის მგზავრობის 180 თვე ქვაბიდან გულანშარომდე, მათ შორის - 80 დღე მულღა(ნ)ზანზარამდე, ამ თეორიულ რიცხვზე გაამრავლა და მიიღო 7 200 კილომეტრი... გადაზომა ეს მანძილი თურქმენეთიდან ქვემოთ და ინდონეზიის არქიპელაგში გაამწესა ქალაქი გულანშარო... მთავარი შეცდომა კი იმაშია, რომ 180 დღს განმავლობაში ვერცერთი მხედარი ყოველდღე 40-40 კილომეტრს ვერ გაივლიდა, მით უმეტეს, რომ იგი ძებნით იყო დაკავებული და არა კონკრეტული A პუნქტიდან კონკრეტული B პუნქტისკენ გადაადგილებით.

საყოველთაოდაა ცნობილი ასეთი ფაქტი, რომ მახლობელი აღმოსავლეთის ტერიტორიაზე არსებულ საქარავნო გზებზე ყოველ 25-30 კილომეტრში იყო განთავსებული ქარვასლები, სადაც მგზავრები და მოგზაურები ისვენებდნენ და მერე (დღეღამის უმზეო ნაწილში) აგრძელებდნენ გზას. 25-30 კმ არის მანძილი, რომელსაც გაივლის ქარავანი (სასაპალნე პირუტყვები და ფეხით მოსიარულენი) ერთ დღეში... სავარაუდოდ, ავთანდილიც ამ განრიგით მგზავრობდა, მაგრამ... 80 დღის განმავლობაში, ცხადია, ყოველდღე ვერ გაუდგებოდა გზას: ხან წვიმა იქნებოდა, ხან ქარი, ხან დასვენებას ისურვებდა და ა.შ. ისიც გასათვალისწინებელია, რომ ავთანდილი მიზანმიმართულად კი არ მიდიოდა, არამედ თან ეძებდა ფრიდონისაკენ მიმავალ გზას. ესე იგი 80 დღე X 25 კმ-ზე = 2000 კმ, თუმცა ეს არის თეორიული და არა რეალური მანძილი.... სინამდვილეში მას, ზემოთ ჩამოთვლილ გარემოებათა გათვალისწინებით, შეეძლო ამ მანძილის მხოლოდ ორი-მესამედი, ანუ 1200-1400 კილომეტრი გაევლო...

ერთი სიტყვით, ავიღოთ და გადავზომოთ მანძილი თანამედროვე რუკებზე „გუგლის" საზომი საშუალებით ქვაბიდან (დაახლოებით თანამედროვე ქუვეითის ტერიტორიიდან) მულღა(ნ)ზანზარამდე (ორმუზის სრუტემდე) და ვნახავთ, რომ დაახლოებით 1300 კილომეტრი გამოვა (იხილეთ რუკაზე მითთებული პარამეტებიც, იქ კონკრეტულადაც კი წერია - ავტომობილით 1384 კილომეტრის გავლააო საჭირო)...

* * *

შევაჯამოთ არგუმენტები:

1. საზღვაო გზების გადაკვეთის ადგილი და ყოველგნით მავალი ნავების თავმოყრა.

2. სიტყვა „ფრინველი" (მულღ < მურღ) დასახელებაში და ფრინველთა სიმრავლე ბუნებაშიც და პოემის ტექსტშიც.

3. ბიძაშვილების სადავო კუნძულის ნამდვილად არსებობა.

4. ქვაბსა და მულღაზანზარს შორის არსებული მანძილის გამოთვლა.

ამ ორი უკანასკნელის ამოკითხვა „ვეფხისტყაოსანის" ავტორს რომელიმე რუკაზეც შეეძლო, მაგრამ „ფრინველთა" ფაქტორის გაცნობიერებას ნამდვილად ვერ შეძლებდა, რაგან არ მგონია, რომ მე-12 საუკუნის საქართველოში ორნითოლოგიური ხასიათის საცნობარო ლიტერატურა არსებობდა... იმისათვის, რომ ფრინველთა სიმრავლე ენახა, ჩემსავით თავად უნდა გასულიყო მულღა(ნ)ზანზარის (ახლანდელი ბენდერ-აბასის) საზღვაო სანაპიროზე, დამტკბარიყო საოცარი სანახაობით და იქვე ფრინველებით დახუნძლული საზღვაო ხომალდებიც დაენახა...

დასკვნა

ჩვენ მიერ „ვეფხისტყაოსნის" გეოგრაფიული გარემოს კვლევის მიზანი არ არის მხოლოდ რუკაზე ამა თუ იმ პუნქტის მოძებნა... ამ კვლევისას სრულიად ცხადად ირკვევა, რომ ეს ადგილები საკუთარი თვალით ჰქონდა ნანახი და საკუთარი ფეხით მოვლილი ადამიანს, ვინც „ვეფხისტყაოსანი" დაწერა...

# data[].attributes.attachment_link.title
მულღა(ნ)ზანზარი -

# data[].attributes.attachment_link.description
ა) რა მოსაზრებები არსებობს მულღა(ნ)ზანზარის შესახებ? „ვეფხისტყაოსნის" გეოგრაფიული გარემოსა და ზოგადად პოემის მკვლევართა აბსოლუტური უმრავლესობა პოემაში მოხსენიებულ „მულღა(ნ)ზანზარს" ზღაპრულ და მწერლის ფანტაზიით დანახულ ქალაქად მიიჩნევს... თავად სიტყვის შესახებ კი ზოგს გამოთქმული აქვს ვარაუდი, რომ ის სპარსული „მარღზარ"-იდან (Marghzar - مرغزار ) შეიქმნა, ეს სიტყვა კი მდელოს, მოლს ნიშნავს...

# data[].attributes.location_name
Биледжик, Турция

# data[].attributes.body
ამ ბმულზე შენ გაეცნობი ხატაეთის ომის შესახებ საინტერესო ვიდეო-ლექციას. შეძლებ შენს ნასწავლსა და ახალ მიღებულ ინფორმაციას შორის კავშირი გაავლო, მოვლენებს განსხვავებული კუთხიდან შეხედო.

# data[].attributes.attachment_link.title
ხატაეთის ომი

# data[].attributes.location_name
Пальмира, Сирия

# data[].attributes.headline
ინდოეთის სამეფო

# data[].attributes.subject
ინდოეთის სამეფო

# data[].attributes.body
ტექსტის გაცნობისას შენ ალბათ მიაქციე ყურადღება იმას, რომ პოლიტიკური სიტუაცია ინდოეთის სამეფო კარზე ძალიან ჩახლართულია. შენ გაკვეთილზე უკვე გაეცანი ლევან გიგინეიშვილის სტატიის ნაწილს, აქ კი მისი სრული ვერსია შეგიძლია იხილო.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
საიტი მუშაობს ტესტურ რეჟიმში

მკითხველს ვთავაზობთ ლევან გიგინეიშვილის საინტერესო ნაშრომს ("შეუმჩნეველი" პოლიტიკური ავანტიურა "ვეფხისტყაოსანში", 2006 წ. რომელსაც ახლახანს წავაწყდი ინტერნეტში). ის ეხება "ვეფხისტყაოსნის" სიუჟეტს, კერძოდ ინდოეთის სამეფოში განვითარებულ მოვლენებს, რომლებიც მართლაც პოლიტიკური ხასიათისაა. ნაშრომი საინტერესოა და ჩვენი აზრით სწორად გადმოსცემს მოვლენათა განვითარების მიზეზებს.

წინამდებარე წერილი ერთგვარად ეხმიანება ჩვენს დაკვირვებას "ვეფხისტყაოსანში" გადმოცემულ სამეფო ლეგიტიმიზმის პრინციპების შესახებ ("ლეკვი ლომისა სწორია, ძუ იყოს, თუნდა ხვადია" ანუ ქართული ლეგიტიმიზმის პრინციპები "ვეფხისტყაოსანში", რომელიც დაახლოებით ამავე დროს ან ცოტა ადრე გამოვაქვეყნე გაზეთ "ჯორჯიან თაიმსში" და შევიდა ჩვენს წიგნში "კონსტიტუციური სახალხო მონარქიისათვის" (2007). ელექტრონული ვერსია http://www.georoyal.ge/?MTID=1&TID=86&id=477),

მიუხედავად იმისა, რომ ჩვენი კვლევის საგანი სხვადასხვაა, და ზოგიერთ დეტალში შეიძლება არ დავეთანხმო მკვლევარს, როგორც ჩანს, ბ-ნი ლევან გიგინეიშვილი და თქვენი მონა მორჩილი დაახლოებით ერთსა და იმავე დროს მივედით მსგავს დასკვნებამდე "ვეფხისტყაოსანში" წარმოდგენილი ინდოეთის სამეფოს (სიმბოლურად საქართველოს) ლეგიტიმიზმის პრინციპთან დაკავშირებით, რომლის მიხედვითაც ტახტზე შეიძლება ავიდეს მხოლოდ მამრობითი სქესის წარმომადგენელი, თუ დინასტიას ჰყავს მოგვარე პრინცი, გვერდითი შტოს წარმომადგენელი.

მკითხველს ვთავაზობთ ლევან გიგინეიშვილის აღნიშნულ ნაშრომს.

გაიოზ მამალაძე

ლევან გიგინეიშვილი

"შეუმჩნეველი" პოლიტიკური ავანტიურა "ვეფხისტყაოსანში"
"ვეფხისტყაოსნის" ლეიტმოტივი სიყვარულია, როგორც მიჯნურობის, ისე მეგობრობის ფორმით. პოემაში ეს თემა ისეთი დომინანტურია, რომ მკითხველმა შესაძლოა ნაკლები ყურადღება მიაქციოს სხვა, "გვერდით" საკითხებს. ამ ნაშრომში ვისაუბრებ სწორედ ერთ ასეთ გვერდით თემაზე. საქმე ეხება დიდ პოლიტიკურ ინტრიგას ინდოეთის მეფის ფარსადანის კარზე, რომელ ინტრიგაშიც პოემის მთავარ პროტაგონისტებს, ნესტანს და ტარიელს ცენტრალური ადგილი უჭირავთ.
მე ვაჩვენებ ცხადი მაგალითებით, რომლებიც ერთიან ლოგიკურ ჯაჭვს ქმნიან, თუ რეალურად რა მოხდა ინდოეთის პოლიტიკურ სივრცეში და რა დარჩა რუსთველოლოგების შემჩნევის მიღმა. ამ შეუმჩნევლობის მთავარი მიზეზი თვით რუსთაველია, რომელიც უკიდურესად დაძაბულ, ვნებებითა და ინტრიგებით აღსავსე მოვლენებს ერთგვარად არბილებს ირიბთქმებით, ამა-თუ-იმ საქციელის არანამდვილი მოტივის წინა პლანზე გადმოწევით, ან ნამდვილი მოტივის რიტორიკული მიჩუმათებით. რუსთაველი შეგნებულად გვიდებს ჩვენ, მკითხველებს ამგვარ რებუსებს, რათა მეტი ყურადღებით წავიკითხოთ პოემა და აღმოჩენის სიხარული განვიცადოთ.
ბევრი რომ არ გავაგრძელოთ, პირდაპირ მივყვეთ ამ დრამატული მოვლენების განვითარებას.
* * *
ტარიელი იწყებს თავისი თავგადასავლის მოყოლას შემდეგი ამბით: ინდოეთი დაყოფილი ყოფილა 7 სამეფოდ. აქედან 6 ეკუთვნოდა ფარსადანს, მეშვიდე კი ტარიელის მამას სარიდანს. სარიდანი ხანში შევიდა და მიიღო ერთობ დამაფიქრებელი გადაწყვეტილება შეეერთებინა თავისი სამეფო ფარსადანის სამეფოსთვის, რითაც თვითონ მეფობის სტატუსიდან ჩამოქვეითდებოდა მთავარსარდლის სტატუსამდე. ოფიციალური მიზეზი ამ გადაწყვეტილებისა, რომელსაც სარიდანი აპიარებს არის მოწყენილობა:

[სარიდანს] "ხალვა მოსძულდა შეექმნა გულს კაეშანთა ჯარები.
თქვა: 'წამიღია მტერთაგან ძლევით ნაპირთა არები,
ყოვლგნით გამისხმან, მორჭმით ვზი, მაქვს ზეიმი და ზარები'
ბრძანა: 'წავალ და მეფესა ფარსადანს შევეწყნარები".

დამეთანხმებით, ერთობ უცნაური მიზეზია: სარიდანი ამბობს, რომ მიაღწია ყველაფერს რისი მიღწევაც შეეძლო: მტრებს სძლია, მათი ტერიტორიები მიითვისა, ყველას მისი ეშინია, "მორჭმით" ზის, ანუ აქვს მდგრადი სამეფო სტატუსი და ამას არაფერი ემუქრება; და უცებ ამ ყველაფერს თმობს იმ მოტივით, რომ თურმე მოიწყინა და მძაფრი სევდები შემოაწვა გულზე. ნ

სახალხო კონსტიტუციური საპარლამენტო მონარქიის შესახებ მასალები იხილეთ სამეფო კლუბის საიტზე: georoyal.ge

უთუ ეს მიზეზია იმისთვის, რომ მოპოვებული სტატუსიდან დაბლა ჩამოხვიდე და საკუთარი სისხლით და ოფლით მონაპოვარი სხვა მეფეს გადასცე, რომელსაც თითი-თითზე არ დაუკარებია შენს გაკეთებულზე? არა, ოფიციალური ვერსიით ინდოეთის ბრბო აპამპულავონ, ჩვენ კი საქმეზე ვილაპარაკოთ. საქმე კი რაშია? რა თქმა უნდა, როდესაც რაღაც დიდს მიაღწევ, სევდის მიზეზი ისაა, რომ ფიქრობ როგორ მიაღწიო კიდევ უფრო დიდს (და არა პირიქით). მაშ როგორ მოიპოვებდა სარიდანი უფრო დიდ სტატუსს თავისი დინასტიისთვის, როდესაც სამეფოს ჩააბარებდა ფარსადანს და თვითონ კი ამირბარად, ანუ ადმირალად ჩამოქვეითდებოდა? პასუხი ძალზე მარტივია და ამისთვის საჭიროა რამდენიმე სტროფით დაბლა წავიკითხოთ, რომ

"ძე არ ესვა მეფესა (ე.ი. ფარსადანს) და დედოფალსა მზისა დარსა,
ჭმუნვა ჰქონდა, ჟამი იყო, მით აეხვნეს სპანი ზარსა,
ვაი, კრულია დღემცა იგი, მე მივეცი ამირბარსა,
მეფემან თქვა: "შვილად გავზრდი, თვით ჩემივე გვარი არსა".

რას ვიგებთ აქედან? იმას, რომ ფარსადანის სამეფოსთვის უზარმაზარი პრობლემა იყო თუ ვის დარჩებოდა მემკვიდრეობა, რადგან მეფეს შვილი არ ჰყავდა. ასეთ დროს მას ეყმო სარიდანი და გადასცა თავისი სამეფო. ფარსადანი ვერ მიხვდა, რომ სარიდანის სამეფო ანკესზე წამოცმული მსუქანი ჭიაყელა იყო და სიხარულით გადასანსლა იგი. რა მიიღო? რა და ის, რომ სარიდანს, მას შემდეგ რაც იგი გახდა ამირბარი, გაუჩნდა ვაჟი ("ვაი, კრულია დღემცა იგი, მე მივეცი ამირბარსა"). ცხადია, სარიდანს რომ ვაჟი მანამდე ჰყოლოდა, სანამ ფარსადანს ეყმებოდა, ფარსადანი კეთილგონიერებას გამოიჩენდა და უარს ეტყოდა, რადგან მაშინ ტარიელი ავტომატურად იქცეოდა ყველაზე რეალურ კანდიდატად ტახტისათვის და ფარსადანის დინასტიას ჩაანაცვლებდა სარიდანის დინასტია. რატომ იქცეოდა ტარიელი ყველაზე მძლავრ კანდიდატად? ორი მიზეზით: 1. ის იყო სამეფო გვარის ("თვით ჩემივე გვარი არსა"), ამდენად ლეგიტიმური კანდიდატი ტახტზე; 2. ის იყო მთავარსარდლის, ანუ სახელმწიფოს მეორე პირის შვილი, მაშინ, როცა პირველ პირს, მეფეს, შვილი არ ჰყავდა. ჩანს, სარიდანის მეუღლე უკვე დაორსულებული იყო, როდესაც სარიდანმა შესთავაზა ფარსადანს თავისი სამეფოს შეერთება. ეს არ იცოდა და ვერ გაითვალისწინა ფარსადანმა. შანსი იმისა, რომ ბიჭი გაჩნდებოდა იყო 50/50. ანუ, სარიდანის მხრიდან ერთგვარი რისკი იყო, მაგრამ იგი მიჰყვა ძველი არაბული ანდაზის "ვინაც რისკავს, შარბათს ის სვამს" (عشفك خكيظزم)-ის სიბრძნეს და აკი გაუმართლა კიდეც: გაჩნდა ტარიელი, სარიდანის დინასტიის იმედი, მთელი ინდოეთის ერთადერთი მემკვიდრე! ფარსადანს ისღა დარჩენია მიხვდეს, რომ გააცურეს, ბოღმა ჩაყლაპოს და თქვას "შვილად (ანუ ტახტის მემკვიდრედ) გავზრდი, თვით ჩემივე გვარი არსა".
ის, რომ მეფე ფარსადანი ტარიელის კანდიდატურით, რბილად რომ ვთქვათ, კმაყოფილი არ იყო, ჩანს იქიდან, რომ როგორც კი თვითონაც ეყოლა შვილი, მიუხედავად იმისა, რომ ეს იყო გოგო და არა ბიჭი, მაშინათვე დასახა გეგმა, რომ გაემეფებინა ნესტანი - ეს კი აშკარა დარღვევა იყო ინდოეთის მრავალსაუკუნოვანი ტრადიციისა, რომლის მიხედვით მემკვიდრე, მეფე მხოლოდ კაცი უნდა ყოფილიყო. თუმცა ეს გადაწყვეტილება მეფემ არ მიიღო სხვებისთვის დასანახად: ფორმალურად ტარიელი კვლავ სასახლეში იზრდებოდა, რათა სარიდანს ეჭვი არ შეჰპარვოდა რამეში და ახალი პოლიტიკური ინტრიგების ქსელი არ დაერთო. ტარიელი რომ დაეთხოვათ სასახლიდან ნესტანის გაჩენისთანავე, სარიდანი მიხვდებოდა ფარსადანის განზრახვას და ადვილად აამხედრებდა ტრადიციების მოყვარულ ინდოეთის საზოგადოებას და ჯარს ფარსადანის ფემინისტური ინოვაციის წინააღმდეგ.
სარიდანი გარდაიცვალა და ვერ მოესწრო თავისი გეგმების აღსრულებას. აი ახლა კი ფარსადანს უკვე შეეძლო გაემჟღავნებინა თავისი ნამდვილი ჩანაფიქრი. ტარიელი მთელი წელი გლოვობდა მამის გარდაცვალებას. ამის შემდეგ მეფემ მიუგზავნა 15 წლის ობოლს დიდგვაროვნები რომელთა პირით სთხოვა გლოვის დასრულება და როგორც ჯილდო გადასცა მამის ოფისი - ამირბარობა. თითქოს უდიდესი პატივი იყო 15 წლის ბიჭისთვის, მაგრამ სინამდვილეში ეს იყო ხაფანგი: მისთვის გვირგვინისაკენ გზის გადაკეტვა და სარიდანის დინასტიური ოცნების დასამარება. შესაძლოა ტარი

სახალხო კონსტიტუციური საპარლამენტო მონარქიის შესახებ მასალები იხილეთ სამეფო კლუბის საიტზე: georoyal.ge

ელი ხვდებოდა ამას და გარკვეული ზეწოლის გარეშე არ მოხდა მისი გაამირბარება: "ურჩ ვექმენ და მისეულთა წესთა ქცევა მიჩნდა ზარად, არ მომეშვნეს, დავმორჩილდი, თაყვანის ვეც ამირბარად"; აქ ის შეიძლება გულწრფელად ამბობს, რომ მისი ურჩობა თავმდაბლობით იყო გამოწვეული, მაგრამ ეს თავმდაბლობა არაფერში ადგებოდა ფარსადანის გეგმას, ამიტომ "არ მოეშვენ" და გარკვეული იძულებით დანიშნეს მთავარსარდლის პოსტზე. ახლა ცოტა შევისვენოთ, გადავხედოთ ინტრიგის პირველ ნაწილს და მოვემზადოთ მისი განვითარებისთვის.

* * *
მაშ ასე, ტარიელი ამირბარია და ჩანს სარიდანის დინასტიურ ოცნებას სრულიად ინდოეთზე გამეფდეს ასრულება აღარ უწერია. და აი ამ დროს ხდება ის, რომ ტარიელი მოულოდნელად დაინახავს ნესტანს და მისდამი სიყვარულით ისე განიმსჭვალება, რომ დასნეულდება კიდეც. სიყვარული სიყვარულად, მაგრამ აქ არის სამეფო მემკვიდრის სიყვარული, რაც ნიშნავს, რომ თუ ეს სიყვარული გასცდა პლატონური "შორით ბნედის" საზღვრებს და საყვარელი ქალის ცოლად მოყვანის კონკრეტულ გეგმად იქცა, სასიძო ნებსით თუ უნებლიედ შეიჭრება სამეფო ამბიციების ველში.
ტარიელი არ იჩენს ინიციატივას და ყველაფერს აკეთებს, რომ დამალოს სიყვარული, რაც შესაძლოა აჩვენებს მის თავმდაბლობას, მაგრამ ასევე შიშს, რომ ვაითუ სამეფო პირისადმი სიყვარულის გამო ამბიციურობა დააბრალონ და სასახლეში გამოჩენა აუკრძალონ:

"ამირბარი ვარ, ხელმწიფე, სრულად ინდონი მმონებენ,
აზრად შეიქმან (ე.ი. რომ მე ნესტანი მიყვარს"), საქმესა ათასჯერ შეაწონებენ,
თუ შეიგნებენ მე მათთა არეთა არ მარონებენ".

ანუ აქ ტარიელი მეტი რომ არ შეიძლება ისე პირდაპირ ამბობს საქმის არსს: ის არის მძლავრი პოლიტიკური ფიგურა, ამირბარი, რომელსაც მთელი ჯარი აბარია; თუ ის გაბედავს ნესტანის სიყვარულის საქმედ ქცევას, ეს ნიშნავს გამოაცხადოს პრეტენზია ინდოეთის ტახტზე; თუ ამ პრეტენზიას გაიგებს ფარსადანი, ტარიელს ყოველნაირად შეუშლიან ხელს რამე კავშირი ჰქონდეს ნესტანთან; მეტიც, ის შეიძლება გააგდონ სამეფოდან, ან უბრალოდ უბედური შემთხვევის მსხვერპლად გახადონ (რა, არ ხდება ხოლმე, ნადირობისას რომელიმე გამოუცდელი მსროლელი ისარს უხეიროდ ისვრის და ქურციკის ნაცვლად კაცს გაუხვრეტს ფილტვს?). ერთი სიტყვით, ტარიელი თავმდაბლობისა თუ შიშის - ან ორივესი ერთად - გამო ინიციატივას არ იჩენს.

ინიციატივას იჩენს ნესტანი.

და საგულისხმო ისაა, რომ ნესტანი ეგრევე აცნობიერებს ყველაფერს: კერძოდ იმას, რომ მისი და ტარიელის სიყვარული, თუ მას კონკრეტული მომავალი უწერია, დაკავშირებულია პოლიტიკურ გადატრიალებასთან, კერძოდ სარიდანის დინასტიის დომინაციასთან თუ არა, მის გათანაბრებასთან მაინც ფარსადანის დინასტიასთან. ამიტომ პირველივე წერილში, სადაც სიყვარულს უმჟღავნებს ტარიელს, ნესტანი მაშინათვე გადადის პოლიტიკაზე:

"ბედითი ბნედა, სიკვდილი, რა, მიჯურობა გგონია?
სჯობს საყვარელსა უჩვენნე საქმენი საგმირონია,
ხატაეთს მყოფნი ყოველნი ჩვენნი სახარაჯონია,
აწ მათი ჯავრი ჩვენზედა ჩვენგან არ დასათმონია!"

ანუ ნესტანი მოუწოდებს მას პოლიტიკური მოქმედებისკენ, ურომლისოდაც მათი სიყვარული იქნება ამაო ("ბედითი") ტანჯვა და უპერსპექტიობა ("სიკვდილი"). ნესტანი პირდაპირ არ ამბობს, რომ ტარიელს მოუწევს დაპირისპირება ფარსადანთან, მაგრამ ეს იგულისხმება განვითარებული მოვლენებიდან.
ტარიელი მიდის ხატაეთში საომრად და წინასწარ ფარსადანის სახელით ემუქრება ხატაელებს, მაგრამ ნიშანდობლივია, რომ თვით ფარსადანთან არ ათანხმებს ამ სადამსჯელო კამპანიას. აჯანყებული ვასალური ქვეყნის ხელახალი დამორჩილების რისკიანი სპეცოპერაცია ტარიელის ტრიუმფით დასრულდა. გადამწყვეტი ბრძოლის შემგომ ეიფორიას ტარიელი ასე აღწერს:

"ერთსა კაცსა ეყოფოდეს, დიდებანი რომე მჭირდეს;
ზოგთა შორით დამლოციან, ზოგნი კოცნად გამიპირდეს;
რომელთაცა გავეზარდნე დიდებულნი ამიტირდეს..."

ეს ჩანს ის დიდებულები არიან, რომლებიც ტარიელს სამეფოდ ზრდიდნენ და სარიდანის დინასტიური გეგმების მომხრეები იყვნენ. ტარიელი შემდეგ ამბობს:
"მოვირჭვენ და მოვივლინე, რაცა მწადდა, აგრე ვყავ-რე".
ანუ ამ

სახალხო კონსტიტუციური საპარლამენტო მონარქიის შესახებ მასალები იხილეთ სამეფო კლუბის საიტზე: georoyal.ge

ბობს ამაყად, რომ მოქმედებდა ისე, როგორც უნდოდა მას თვითონ, სუვერენულად და არა ვინმეს კარნახით; ამბობს რომ "მოირჭო", ანუ გახდა "მორჭმული". ამ სიტყვის ძირი დაკავშირებულია "რჭობასთან", რაც ნიშნავს, რომ ტარიელმა სტატუსი შეიცვალა: "დაერჭო" უფრო მაღლა ვიდრე აქამდე იყო, ამირბარულ ამბიციაზე უფრო მაღლა კი მხოლოდ სამეფო ამბიციაა; ამბობს რომ "მოივლინა", ანუ მოვლენად იქცა, დიდება და ძლევა შეიმოსა. აი ასეთი ტარიელი უნდა დაბრუნდეს ინდოეთის დედაქალაქში, სადაც ხალხამდე უკვე მიაღწია ტრიუმფის ამბავმა და ცხადია ყველანი მზად არიან ექსტატური აღტაცებით შეეგებონ ახალგაზრდა გმირს.

რას განიცდის ამ დროს ფარსადანი? რა თქმა უნდა "უდიდეს სიხარულს ინდოეთის ძლევამოსილი არმიის მიერ ურჩი ხატაელი მეფის, რამაზის დამარცხების გამო!" ოღონდ ეს ინდოეთის ოფიციალური პრესისთვის, სინამდვილეში კი განიცდის უზარმაზარ შფოთს, შიშს ტარიელის ასეთი არნახული პოპულარობის გამო, და ასევე ენით უთქმელ ბრაზს, რომ ეს ყველაფერი ტარიელმა მასთან შეუთანხმებლად გააკეთა. ვფიქრობ, მას უფრო გაუხარდებოდა ხატაეთის კამპანია მარცხით, ან თუნდაც ტარიელის დაღუპვით დამთავრებულიყო. მეფისთვის თავსატეხია კიდევ ერთი საკითხი, რისთვის გააკეთა, რა მოტივით ეს ყველაფერი ტარიელმა: იქნებ მხოლოდ იმიტომ, რომ გულუბრყვილო პატრიოტიზმის გამო ზედმეტი ერთგულება, მხურვალება და თავგანწირვა გამოიჩინა თავისი მეფისა და ქვეყნისადმი და მეტი არაფერი; თუ უფრო შავბნელი განზრახვა უფუთფუთებს ამის მიღმა: ტარიელს ეს დიდება სჭირდება სხვა რამისთვის: შეარყიოს ძალაუფლების არსებული ბალანსი. ფარსადანს ჯერ ეს ვერ გამოუცვნია, მაგრამ ხვდება, რომ ტარიელის ასე პირდაპირ ქალაქში შეშვება სახიფათოა. ამიტომაც უჩვენებს ტარიელს საარაკო დაფასებას: ქალაქის გარეთ გაეგებება და იქ გააშლევინებს კარვებს, რითაც ტარიელის ტრიუმფალურ შესვლას მინიმუმ ერთი დღით გადასწევს. ტარიელი დიდ პატივშია, მეფეს მიუძღვნის დაპატიმრებულ რამაზ მეფეს, რომელსაც ფარსადანი ლმობიერად მიიღებს და დახურული კარის მიღმა ტეტ-ა-ტეტ შეხვედრას მოუწყობს. ამ შეხვედრის მერე გამოჰყავს გარეთ და ტარიელს ეკითხება, რას იტყვი, შეუნდობ ხატაელს ორგულობას თუ არაო ("შეუნდობო ხატაელსა, მას აქამდე შენამტერსა?"). ეს შეკითხვა იყო მახე, ერთგვარი ლაკმუსი, რომელსაც უნდა გამოევლინა ტარიელის ფარული აზრები: კეთილგონივრულად ტარიელს უნდა ეპასუხა, მე რას მეკითხები, მეფე შენ ხარ და რასაც იტყვი ისე იქნებაო. ტარიელი კი წამოეგო ანკესს და უპასუხა:

"მე ვჰკადრე: 'ღმერთი ვინათგან შეუნდობს შეცოდებულსა,
უყავით თქვენცა წყალობა მას ღონეგაცუდებულსა".

ანუ ტარიელმა შეიფერა უფლება გადაეწყვიტა რამაზ მეფის ბედი და არ დაუკვირდა, რომ ამით სამეფო პრივილეგიას იფერებდა. ეს საკმარისი იყო: ფარსადანმა უკვე იცის, რომ ტარიელის ხატაური კამპანია ზედმეტად ერთგული ყმის გულუბრყვილო პატრიოტიზმი არ არის, არამედ უფრო მეტის წაპოტინების ინსტრუმენტი - ტარიელს სახიფათო ამბიცია აქვს. ამის შემდეგ ფარსადანი ცდილობს რამე იღონოს, რომ ტარიელის პოპულარობა გაანეიტრალოს და ხალხის ეიფორია შეამციროს. მეორე დღეს სისხამ დილით ტარიელს უგზავნის მაცნეს და გადასცემს შემდეგს: "რამდენი ხანია ერთად არ გვინადირია, მომენატრა ეგ ამბავი; ვიცი, რომ დაღლილი ხარ, ნაბრძოლი, მაგრამ ისე ვარ მოწყურებული, რომ უნდა გამიწიო ანგარიში და წამომყვეო". არადა ამას ეუბნება ხელში დაჭრილ ტარიელს, რომელსაც ჭრილობა ერთი დღით ადრე თვით მან, ფარსადანმა შეუხვია. ცხადია, ეს ნადირობა მხოლოდ დროის მოგების მიზნით იყო ნაკარნახევი. ამასობაში მეფემ გაგზავნა მაცნე დედოფალთან და საიდუმლოდ შემდეგი რამ შეუთვალა:

"იდუმალ ცოლსა ეუბნა, მართ ჩემგან უცოდნელია:
'ომით მოსრული ტარიელ საჭვრეტლად სასურველია,
მან განანათოს მჭვრეტელთა გული, რაზომცა ბნელია;
რაცა დაგვედრო საქმნელად, ქმენ, არა საზოზღნელია!

აწ მითქვამს საქმე უშენოდ, შენცა სცან ესე მცნებული:
რადგან ქალია სამეფოდ ჩვენგანვე სახელდებული,
ვინცაღა ნახავს, აწ ნახოს, აჰა ხე, ედემს ხებული,
გვერდსა დაისვი, ორნივე სრას დამხვდით, მოვალ შვებული!"

ანუ ფარსადანი უმხელს დედოფალს: ჩვენთვის სახიფათოა ტარიელის

ზღვარგადასული პოპულარობა ხალხში, რამე უნდა ვიღონოთ ამის წინააღმდეგ; ჰოდა რაც ფარულად გადავწყვიტეთ აქამდე, ანუ ნესტანის გამეფება, ახლა გამოვაცხადოთ ხალხის წინაშე "ზოზღნის" ანუ მიკიბ-მოკიბვის გარეშე; ასე რომ, მე და ტარიელი როცა შემოვალთ ქალაქში, ამ დროს შენ და ნესტანი სამეფო ტახტზე ასულები დაგვხვდითო. ნესტანი აქამდე არავის ჰყავდა ნანახი: იდუმალ გარემოში იზრდებოდა და ეს იდუმალება, რა თქმა უნდა, მის ქარიზმას აათმაგებდა და ხალხში პოპულარობას მატებდა. ცხადია, ნესტანის გამოყვანით სწორედ ტარიელის ტრიუმფალური შემოსვლის დროს ფარსადანს სურდა ორი კურდღელი დაეჭირა: 1 კურდღელი - გაენეიტრალებინა რამდენადმე ტარიელის პოპულარობა და ხალხის ყურადღება მზეთუნახავ ნესტანზე გადაეტანა; 2 კურდღელი - ეჩვენებინა ყველასთვის, რომ სამეფო ტახტზე ერთადერთი კანდიდატი ნესტანია, და გინდაც ამირბარმა მთელი მსოფლიო დაუმორჩილოს ინდოეთს, ის მაინც მხოლოდ ამირბარად დარჩება. როგორც კი ის დრო გავიდა, რაც ნესტანის ხალხში გამოჩენის მომზადებისთვის იყო აუცილებელი, ნადირობის ფარსი მაშინვე შეწყვიტეს:

"მოვინადრიდეთ მინდორი, ძირი მთისა და გორისა,
იყო სიმრავლე ძაღლისა, შავარდნისა და ქორისა.
ადრე დავბრუნდით, ვიარეთ არ ეჯი გზისა შორისა,
აღარ იბურთეს, დაშლა ქმნეს თამაშობისა ორისა".

მაგრამ ფარსადანის გეგმამ ფიასკო განიცადა: მიუხედავად ნესტანის პირველი გამოჩენისა, ტარიელის პოპულარობა ვერაფერმა დაჩრდილა და მას დედაქალაქის ზღვარგადასულად აღტყინებულმა მოსახლეობამ არნახული შეხვედრა მოუწყო:

"ჩემთა მჭვრეტელთა მოეცვა ქალაქი, შუკა და ბანი.
ომგარდახდილსა მშვენოდეს მე ენიანნი კაბანი;
ფერმიხდილგვარად ვშვენოდი ვარდი ცრემლითა ნაბანი,
ვინცა მიჭვრეტდეს ბნდებოდეს, მართალ არს, არ კატაბანი".

ის, რომ ტარიელმა დაჩრდილა ნესტანი, ამას თვით ნესტანიც აღიარებს: "შენნი მჭვრეტნი ჩემთა მჭვრეტთა აგინებენ, არ იდენო"; ამ ნათქვამში ამბივალენტობაა: ერთის მხრივ სიხარული, რომ მისი მიჯნური ასეთი ძლევამოსილი და პოპულარულია, მეორეს მხრივ ქალური სინანული, რომ მიუხედავად მისი პირველი გამოჩენისა, ხალხმა მას სათანადო ყურადღება არ მიაქცია. და კიდევ: ნესტანი ამ ფრაზით ხაზს უსვამს, რომ ინდოეთის ხალხში არის გარკვეული განხეთქილება: არიან "ტარიელის მჭვრეტნი", ანუ ტარიელის გულშემატკივრები და "ნესტანის მჭვრეტნი" ანუ ნესტანის გულშემატკივრები და მათ შორის კამათია - ვინ ვის სჯობს, ანუ ვინ უფრო სათანადო კანდიდატია ტახტისათვის.
სალხინო სუფრაზე ფარსადანი კიდევ ერთ გამოცდას უწყობს ტარიელს. მას სვამს ნესტანის პირისპირ. ერთის მხრივ პატივია, მეორეს მხრივ კი დისტანციის ჩვენება: მაგიდა, რომელიც თქვენ გყოფთ არის ძალაუფლების ზღვარი, თქვენ არასდროს არ იქნებით ერთ ხაზზე. ამავე დროს ფარსადანს სურს შეიტყოს: არის თუ არა რამე ნესტანსა და ტარიელს შორის? მას შესაძლოა ეს ეჭვი გასჩენოდა ტარიელის უეცარი დასნეულების გამო ნესტანის მონახულების შემდეგ (თუმცა, არ არის მთლად ცხადი პოემის მიხედვით ნახა თუ არა მეფემ, რომ ტარიელმა თვალი მოჰკრა მაშინ ნესტანს). თუ ის ნახავს, რომ ტარიელი და ნესტანი ერთმანეთს სხვანაირად უყურებენ, მაშინ ტარიელი ფარსადანისთვის გამოვლინდება უსაშიშეს პოლიტიკურ მეტოქედ, რომელსაც შეუძლია სიყვარულის ფაქტორი გამოიყენოს სატახტო ამბიციების ბერკეტად. ტარიელი ცდილობდა არ ეცქირა სხვანაირად ნესტანისათვის ქეიფის დროს, მაგრამ შემდეგ, როცა მეფის ძალდატანებით ყველა, მათ შორის ტარიელიც, გვარიანად შეზარხოშდა, ტარიელმა დაივიწყა რიდი და უკვე ნესტანის მეტს ვერც ვერავის ამჩნევდა:

"მე მუნა მყოფი მივეცი შვებასა მეტის-მეტასა,
რა შემომხედნის, შევხედნი, ცეცხლმან დამიწყის შრეტასა;
კაცთა კრძალვასა ვაწვევდი (ამაოდ! /ლ.გ./) გულსა შმაგსა და რეტასა.
რა უამეა პირისპირ საყვარელისა ჭვრეტასა!"

ეს ორმხრივი შეხედ-შემოხედვები ფარსადანის დაგეშილ მზერას არ გამოპარვია და მან უკვე დასტურ იცის: ნესტანს და ტარიელს ერთმანეთი უყვართ, ეს კი ნიშნავს, რომ ნესტანის გამეფებითაც სარიდანიანთა დინასტიას არ ესპობა გზა ტახტისაკენ. ნესტანი კი თავისი სიყვარულით გამოდის მეხუთე კოლონა ფარსადანის დინასტიის დომინაციი

ს ქომაგებისათვის და დიდ საფრთხეს უქმნის ძალაუფლების ბალანსს ინდოეთში.
დაყოვნების დრო აღარ არის, ფარსადანმა სასწრაფოდ უნდა მოიმოქმედოს რამე. გამოსავალს ის ხედავს ნესტანის საჩქაროდ გათხოვებაში მეზობელი დიდი სახელმწიფოს ხორეზმის უფლისწულ ხვარაზმშაზე. ეს ქორწილი, რა თქმა უნდა, შეზღუდავს ნესტანის ერთპიროვნულ ძალაუფლებას, ვინაიდან მას მოუწევს ტახტის გაყოფა უცხოელ მონარქთან, მაგრამ ფარსადანი ვერაგ სარიდანიანებს მაინც ხომ არ გაახარებს! ახლა ხომ მაინც საბოლოოდ მისრისავს ამ საძულველი დინასტიის როიალისტურ მოლოდინებს!
ნესტანის გათხოვება გადაწყვეტილია, წერილი ხვარაზმის მეფესთან მიწერილი და თანხმობაც მიღებული. ხვარაზმის მეფისთვის ფარსადანის წინადადება მოულოდნელი სიხარული იყო, თანაც მისი ძე თვით ხორეზმში ყველას მოძულებული ჰყავდა, მამამისსაც კი, როგორც ჩანს გარყვნილი ყოფა-ქცევის გამო: "თვით მაგეთისა შვილისა ჩვენ ხელსა რასა ვხდიდითა" - ანუ ასეთი ყოვლად გამოუსადეგარი შვილი რა ჯანდაბად გვინდა აქ რომ გვყავდეს, ინდოეთამდემც გზა ჰქონიაო. (შეიძლება ეს ალუზიაა გიორგი რუსზე, რომელიც თამარს პოლიტიკური მიზნებით უქმრეს და რომელიც უკიდურესად უზნეო ადამიანი იყო - ქართველი მემატიანე მას სოდომურ გარყვნილებას და კიდევ რას არ მიაწერს). ახლა, რაკი თანხმობა უკვე მიღებულია, ფარსადანი ტარიელს უკანასკნელ გამოცდას უწყობს: იბარებს მას და ეკითხება, თავში მომივიდა აზრი ნესტანის გათხოვებაზე და ერთი კარგი ბიჭიც მყავს შეგულებული - მეზობელი ქვეყნის, ხორეზმის უფლისწული, შენ რას იტყვი, რას მირჩევო. აქაც მახეა: ფარსადანმა უკვე იცის ტარიელის გულში ამბიციური გეგმები ბობოქრობს, მაგრამ გაბედავს თუ არა ეს გეგმები გამოააშკარავოს? თუ ტარიელი მის გადაწყვეტილებას შეეწინააღმდეგება და ღია კონფროტნაციაზე გადავა, ფარსადანს ყველა კოზირი აქვს ტარიელს დაწამოს სახელმწიფო გადატრიალების მცდელობა და ან დააპატიმროს, ან გადაასახლოს, ან უბრალოდ გაასაღოს. ტარიელი აქ კი უკვე სიფრთხილეს იჩენს და გარეგნულად მეფეს უწონებს გადაწყვეტილებას, შინაგანად კი თავი ცოცხლად აღარ უნდა.
ტარიელს ესპობა როგორც სიყვარულის, ისე მეფობის ხელში ჩაგდების იმედები. მართლაც, რა გამოსავალი უნდა ჰქონოდა მას? ერთადერთი, აჯანყება და ფარსადანთან სამხედრო დაპირისპირება. მაგრამ ამ შემთხვევაში შეიძლება ეს არ მოსწონებოდა ნესტანს, რომ მისი მიჯნური ასე უტიფრად სამკვდრო-სასიცოცხლოდ დაუპირისპირდა მამამისს, თან მასთან შეუთანხმებლად. რა იცის ტარიელმა: ეგებ ნესტანი მამისადმი მორჩილებას მიჯნურობაზე მაღლა აყენებს და ურჩევნია მამის ნებას დაჰყვეს, ვიდრე რომანტიკულ-პოლიტიკურ ინტრიგას გადააყოლოს ინდოეთის მშვიდობა და უსაფრთხოება. როგორც შემდგომი განხილვიდან ცხადად ჩანს, ტარიელი მართლაც შეურიგდა ბედს და მისი ემოციური ნატურის პატრონი ალბათ ცხოვრებას თვითმკვლელობით ან გალოთებით დაასრულებდა.
მაგრამ აქ კვლავ საქმეში შემოდის ნესტანი.
იგი დაიბარებს ტარიელს და რისხვის სეტყვას დაატეხს თავზე: ეს შენ ურჩიე მეფეს ჩემი ხვარაზმშაზე გათხოვება, შენ დართე ნება, ამით ჩვენი სიყვარულის ფიცი გატეხე, შე საზიზღარო და ნაძირალა შენა, შე არარაობავ, არაკაცო; მაგრამ იცოდე, გამათხოვებენ თუ არა, მაშინვე ან ინდოეთიდან გაგაგდებ, ან თუ თვითონ არ გაეთრევი, ძაღლივით მოვაკვლევინებ შენს თავსო. ნესტანის ამგვარ გააფთრებაზე იმედის ჩამქრალი სანთელი ტარიელში კვლავ აენთო: "თქვა: 'რა მესმა ესე მისგან, მეიმედა მეტისმეტად, კვლა მიეცა თვალთა ძალი მის ნათლისა ეგრე ჭვრეტად". ანუ ტარიელი ხედავს, რომ ნესტანისთვის მამის მორჩილება არ არის დაბრკოლება, რომ მისი შეყვარებული გასაოცარ დამოუკიდებლობას იჩენს მონარქი მამისაგან, იქამდე, რომ ავანტიურისტულ გეგმასაც კი ადგენს. ის, რომ ტარიელი თვითონ არაფრის გამკეთებელი არ იყო ნესტანის გაბედული, ავანტიურისტული ინიციატივის გარეშე ჩანს თვით ტარიელის სიტყვებიდან: ის თავის გასამართლებლად ეუბნება ნესტანს, რომ მას მისთვის ფიცი არ გაუტეხავს, რომ როდესაც გაიგო ნესტანის ხვარაზმშაზე გათხოვების ამბავი ფარსადანისაგან, მხოლოდ ტაქტიკური მოსაზრების გამო დათანხმდა, თორემ ისე მაშინათვე დაიწყო მათი სიყვარულის გადასარჩენად სახელმწიფო გადატრიალების და ტახტის ხელში

ჩაგდების გეგმის შედგენა:

"დამეშალა, ვერ დავშლიდი, დამრჩებოდა უმეცრობა,
თავსა უთხარ: 'მიემოწმე, ჟამად გიჯობს გულ-მაგრობა.
მემცა დაშლა ვითა ვჰკადრე, რადგან იგი ვერ მიმხვდარა!
არ იცის თუ ინდოეთი უპატრონოდ არ გამხდარა?
ტარიელ არს მემამულე, სხვასა მართებს არად არა;
ვის მოიყვანს, არა ვიცი, ანუ იგი ვინ მომცდარა?"

ტარიელი ამ ყველაფერს ამბობს გადაშლილი ყურანით ხელში, და ის, რომ ეს ყველაფერი ტყუილია და არანაირი მსგავსი რისკიანი პოლიტიკური ქმედების შნო ტარიელს არ ჰქონდა (მანამდე მაინც სანამ ნესტანის განწყობას გაიგებდა) ჩანს ტარიელის ფრაზაში: "სულთა ვყიდდი გულისათვის, კოშკი ამად გამებზარა" - ანუ ყურანზე ტყუილზე ვიფიცებდი ("სულსა ვყიდდი") ჩემი სიყვარულის შესანარჩუნებლად ("გულისათვის"), და ამიტომაც დამერღვა ჰარმონია ჩემს არსებაშიო ("კოშკი გამებზარა").
ახლა ნესტანის ავანტიურისტულ გეგმას შევხედოთ; მართლაც გენიალური რამე მოიფიქრა: უთხრა ტარიელს, მოკალი ხვარაზმშა; ეს შექმნის "კაზუს ბელლი"-ს ხორეზმის სახელმწიფოსთან და ხორეზმის მეფე დიდი ჯარით წამოვა ინდოეთის წინააღმდეგ; ასეთ დროს ფარსადანი ვერ გაბედავს მთავარსარდალს დაუპირისპირდეს სამოქალაქო ომით და პირიქით, შეგეხვეწება, მოდი, ინდოეთი გადავარჩინოთ ხვარაზმელებისგან ერთიანი ძალებითო; შენ ჩემს სიყვარულზე კრინტი არ დასძრა, მხოლოდ პატრიოტული მოტივები დაასახელე ხვარაზმშის ძის მოკვლის მიზეზად და ის, რომ შენ თვლი თავს ტახტის მემკვიდრედ; ინდოეთისთვის ასეთ სამკვდრო-სასიცოცხლო სიტუაციაში მეფე ტახტზე უარს ვერ გეტყვის, ხოლო გამეფების მერე ჩემს ცოლად მოყვანას წინ ვერავინ ვეღარ აღუდგებაო. ასე რომ, შორსმჭვრეტელი ნესტანი ინაღდებს როგორც ტარიელის ქმრობას, ისე ინდოეთს იხსნის გარდაუვალი სამოქალაქო ომისაგან ტარიელისა და ფარსადანის მომხრეებს შორის. ტარიელი ამ გეგმის მხოლოდ იარაღია, მან უნდა მოკლას ხვარაზმშა და ეს არის და ეს. ავანტიურის საბოლოო მიზანს და მომავალი ინდოეთის ძალაუფლების ბალანსს ნესტანი ხედავს პარიტეტში ფარსადანიანთა და სარიდანიანთა დინასტიებს შორის: "მე და შენ დავჯდეთ ხელმწიფედ, სჯობს ყოვლთა სიძე-რძლობასა" - ანუ ორი მონარქის, ცოლ-ქმრის ერთიანი მმართველობა ეფექტურად დაასრულებს ხანგრძლივ დინასტიურ შუღლს ინდოეთის ორ სამეფო გვარს შორის.
ხვარაზმშა ჩამოდის, და ფარსადანი ყველაფერს შვრება იმისათვის, რომ ტარიელი უკიდურესად დაიახლოვოს, უკიდურესად პატივში ჰყავდეს, ოჯახის წევრად აგრძნობინოს თავი, მაგრამ ამავე დროს ისიც ცხადად და მკაფიოდ დაანახოს, რომ ნესტანისადმი რომანტიკული გრძნობები უნდა ამოიძირკვოს გულიდან. მაგალითად, ფარსადანი ეუბნება ტარიელს: შენ ნუ გაეგებები მომავალ ხვარაზმშას, იქ მსახურები მივიდნენ, მე და შენ კი აქ შევხვდეთო - ანუ ტარიელს ლამის თავის თანასწორად სახავს და ყველაზე აღმატებულ მსახურთა (მეფის ქვემოთ კი ყველა მსახურია) ფენიდანაც გამოჰყოფს; ამით ცდილობს სასიამოვნოდ მოუღიტინოს ტარიელის შელახულ თავ- და პატივმოყვარეობას და თავი დაიზღვიოს ახალგაზრდა ამბიციური კაცის სახიფათო სიურპრიზებისგან. ფარსადანი შინაურულად ეუბნება ტარიელს:

"ჩემთვის ესე დღე ლხინი და სიხარულია,
გადავუხადოთ ქორწილი, ხამს ვითა დასა, სრულია" -

ანუ კვლავ ამბივალენტობა: ერთის მხრივ ტარიელს ანიჭებს ლამის სამეფო სტატუსს, რადგან ნესტანს მის "დად" ასახელებს, მეორეს მხრივ კი სიტყვით "და" სპობს ტარიელის რომანტიკულ-პოლიტიკურ ამბიციას, და სიტყვების თამაშითაც ქარაგმულად ეუბნება ამას: "ვითა დასა, სრულია", ანუ სრულყოფილი ქორწილი გადავუხადოთ შენს დას, ნესტანსო; მაგრამ ამავე დროს შეაგონებს, რომ ეს ქორწილი "დასასრულია", დასასრული ტარიელის თავხედური ფანტაზიებისთვის ნესტანისა და ინდოეთის დაუფლებაზე.
ტარიელი საქორწინო მომზადების დავალებებს პირნათლად ასრულებს და იღლება კიდეც ამ სამსახურში. ისეთი განცდა რჩება, რომ მიუხედავად ნესტანთან დადებული პირობისა და საერთო გეგმისა, ტარიელი კვლავ ორჭოფობს, ნების დეფიციტს განიცდის და ფეხს ითრევს ხვარაზმშას მოკვლისაგან. ამიტომ არის, რომ დასაძინებლადაც მიდის - ალბათ აქ ფსიქოლოგიური მომენტია: ძილი, როგორც საშინელი დილემისგან ესკაპიზმის საშუალება. ტარიელს ძი

ლს არ დააცლის კვლავ ნესტანი, რომელიც მართლა ნესტარივით უჩხვლეტს თავისი მორიგი საყვედურით: ისევ მომატყუე, არა? ისევ გამწირე მეც და ჩვენი სიყვარულიცო? აი ეს ბოლო წვეთი იყო ტარიელის თავმოყვარეობისთვის და მანაც არ დაახანა, შეუვარდა მცირე რაზმით ხვარაზმშას, და როცა ის რაღაც ორგიასტულ სიტუაციაში წამოგორებული იყო თავისი სქესობრივი აღვირახსნილობის პარტნიორებთან (არა ერთთან, არამედ რამდენიმესთან ერთად - "წინა მწოლთა დაიძახეს, გლოვა მიხვდა საარაკე"), ფეხებით დაიჭირა, თავი ბოძზე მიუხალა და ზედ ტვინი მიასხმევინა.
ეს კატასტროფა იყო მეფე ფარსადანისათვის. იგი იმდენად დაიბნა, რომ ტარიელს ასეთი რამ შეუთვალა: "თუ ჩემი ქალი გინდოდა, რად არა შემაგნებინე", რითაც გაყიდა თავის თავი და აჩვენა, რომ მან იცოდა ტარიელის სიყვარულის ამბავი. ტარიელი კი პასუხობს იმას, რაც ნესტანმა დააბარა:

"მე თქვენმან მზემან მაშოროს ნდომა თქვენისა ქალისა.
იცით, ინდოთა სამეფო რაზომი სრა-საჯდომია,
ერთიღა მე ვარ მემკვიდრე - ყველაი თქვენ მოგხდომია,
ამოსწყდა მათი ყველაი, მამული თქვენ დაგრჩომია,
დღესამდის ტახტი უჩემოდ არავის არ მონდომია.
ვერ გათნევ, თქვენმან კეთილმან, აწ ეგე არ მართალია:
ღმერთმან არ მოგცა ყმა შვილი, გიზის ერთაი ქალია,
ხვარაზმშა დასვა ხელმწიფედ, დამრჩების რა ნაცვალია?
სხვა მეფე დაჯდეს ინდოეთს, მე მერტყას ჩემი ხმალია?!
შენი ქალი არად მინდა, გაათხოვე, გამარიდე,
ინდოეთი ჩემი არის, არვის მიხვდეს ჩემგან კიდე.
ვინცა ჩემსა დამეცილოს, მისით მასცა ამოვფხვრიდე,
სხვას მაშველსა გარეგანსა, მომკალ, ვისცა ვინატრიდე."

აქ ყველაფერია ნათქვამი, სხვათა შორის ისიც, რომ უსამართლობაა ინდოეთის წესების მიხედვით ქალის გამეფება; რომ ამიტომაც მთელს ინდოეთში ერთადერთი ლეგიტიმური მემკვიდრე არის ტარიელი; ჩანს, ასე ფიქრობს არა მარტო ტარიელი, არამედ ინდოეთის მოსახლეობის დიდი უმრავლესობა, ამიტომ ტარიელს მეტი მომხრე ჰყავს ინდოეთში ვიდრე ფარსადანს. თან ფარსადანის რეიტინგი კატასტროფულად დაწეულია მისი ამ უკანასკნელი ნაბიჯის გამო: ინდოეთს აძლევს ხვარაზმშას, გადამთიელს, მაშინ როდესაც არის რეალური კანდიდატი ტარიელი, თანაც როგორი კანდიდატი: ძლევამოსილი მხედარი, საქმის გამკეთებელი, ხატაეთის ომის ტრიუმფატორი. ტარიელმა იცის, რომ მისი რეიტინგი ინდოეთის მოსახლეობაში უკვე ფარსადანისაზე მაღალია და ამიტომ ღია მუქარაზეც გადადის "ვინცა ჩემსა დამეცილოს (ანუ შენ, ფარსადან) მისით (ე.ი. ინდოეთით) მასცა ამოვფხვრიდე", და ამ მუქარის აღსრულებისთვის გარეშე ძალის დახმარება სულაც არ სჭირდება ("სხვას მაშველსა გარეგანსა, მომკალ, ვისცა ვინატრიდე"), რადგან ინდოეთის ხალხის უმრავლესობა დაუჭერს მხარს და მათ ნდობაზე დააფუძნებს ტარიელი მომავალი პოლიტიკური გადატრიალების ლეგიტიმურობას.
ფარსადანი მართლაც ორივე ყურით დაჭერილია, ნესტანის წინდახდული გეგმა თითქოს 100 პროცენტით სრულდება, მაგრამ აქ ხდება უკიდურესად დრამატული, დაუგეგმავი, ყოვლისწამლეკავი მოვლენები, რასაც მოჰყვება ნესტანის იდუმალი გადაკარგვა და პოემის მთელი შემდგომი პერიპეტიები, რაც უკვე სცილდება ჩვენი ახლანდელი პოლიტიკური ინტრიგის თემას.

დასკვნის სახით კვლავ ვიტყვით, რომ მთელი ეს ინტრიგა მეტ-ნაკლები სიცხადითაა რუსთაველის მიერ წარმოჩენილი და ხშირად, პოლიტიკური მოთამაშეების ნამდვილი განზრახვები ტარიელის მონათხრობში ევფემისტური გამოთქმებითაა შენიღბული, ასე რომ, მკითხველმა თავად უნდა დაძაბოს გონება და სტრიქონებს შორის ამოიცნოს ისინი. თუ ამას არ გააკეთებს, დიდი პოლიტიკური ვნებათღელვის მთელი სივრცე მისთვის დაუნახველი აღმოჩნდება. დაბოლოს, ვფიქრობ, რუსთაველს ამ შენიღბვის სხვა მიზეზიც შეიძლება ჰქონოდა: ის სინამდვილეში საუბრობდა საქართველოს სამეფოში მომხდარ რეალურ პოლიტიკურ მოვლენებზე, ანუ ეს არის გარკვეულწილად პოლიტიკური პუბლიცისტიკა, საკმაოდ სახიფათო თემაზე. ამიტომაც ავტორმა ზღაპრულ-ეგზოტიკურ გარემოში გადაიტანა მოქმედება და, ამავე დროს, შეგნებულად მოარიდა თავი საკუთარი ემოციების, პირადი პოზიციის პირდაპირ გამოხატვას, თუმცა კი არც ისე ძაან შენიღბა, რომ თავის თანამედროვეებს ადვილად არ ამოეცნოთ მისი მინიშნებები.

# data[].attributes.attachment_link.title
"შეუმჩნეველი" პოლიტიკური ავანტიურა "ვეფხისტყაოსანში"

# data[].attributes.attachment_link.description
მკითხველს ვთავაზობთ ლევან გიგინეიშვილის საინტერესო ნაშრომს ("შეუმჩნეველი" პოლიტიკური ავანტიურა "ვეფხისტყაოსანში", 2006 წ. რომელსაც ახლახანს წავაწყდი ინტერნეტში). ის ეხება "ვეფხისტყაოსნის" სიუჟეტს, კერძოდ ინდოეთის სამეფოში განვითარებულ მოვლენებს, რომლებიც მართლაც პოლიტიკური ხასიათისაა. ნაშრომი საინტერესოა და ჩვენი აზრით სწორად გადმოსცემს მოვლენათა განვითარების მიზეზებს.

# data[].attributes.location_name
Неизвестная дорога, Еленовка

# data[].attributes.body
ამ ბმულზე მოისმენ "ვეფხისტყაოსნიდან" ავთანდილისაგან გულანშაროს მისვლის ამბავს.

# data[].attributes.attachment_link.title
შოთა რუსთაველის "ვეფხისტყაოსანი" თავი 43-ე. ამბავი ავთანდილისაგან გულანშაროს მისვლისა

# data[].attributes.location_name
Кумторкалинский р-н, Респ. Дагестан, Россия

# data[].attributes.headline
ავთანდილის ქალაქი

# data[].attributes.subject
ავთანდილის ქალაქი

# data[].attributes.body
ალბათ დააკვირდით, რომ "ვეფხისტყაოსანში" ზოგ გეოგრაფიულ ადგილს სახელი დარქმეული აქვს, ხოლო ზოგიერთს - არა. ასეთია ავთანდილის ქალაქი, რომელიც მიუხედავად იმისა, რომ სახელით არაა მოხსენიებული, ძალიან საინტერესო ადგილია. ამ ბმულზე შენ შეგიძლია საინტერესო ინფორმაციას გაეცნო ამ ქალაქის შესახებ

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
„ვეფხისტყაოსანში" 16 გეოგრაფიული პუნქტია მოხსენიებული (მეტნაკლები სისრულითა და დანიშნულებით), რომელთაგან ზოგს აქვს კონკრეტული სახელი (ბაღდადი, გულანშარო, მულღაზანზარი, ხატაეთი, ხვარაზმი....) ნაწილი კი ზოგადად, უსახელოდ მოიხსენიება (ქვაბი, ზღვათა სამეფო, ქაჯეთის ციხე/ქაჯთა ქვეყანა....), ასევე უსახელოდ არის ნახსენები ავთანდილის ქალაქიც.

არცერთი მკვლევარი, ვინც შეისწავლა „ვეფხისტყაოსნის" გეოგრაფია და დეტალურად განიხილა რუსთველის გმირების საცხოვრებელი და სამოქმედო სივრცე, არაფერს ამბობს ავთანდილის მშობლიური ქალაქის შესახებ, ეს ქალაქი საერთოდ იგნორირებულია პოემის გეოგრაფიის შემსწავლელთა მხრივ.... არადა, ასეთი ქალაქი პოემაში არსებობს... რეალურადაც არსებობდა ის თუ პოეტის წარმოსახვაში იშვა, ეს სხვა საკითხია, მაგრამ ხომ მიდის სადღაც ავთანდილი, ხომ ხვდება იქ შერმადინი?.. ესე იგი სადღაც იყო ეს ქალაქი... თუნდაც ავტორის ფანტაზიაში... მაგრამ სად?

სანამ ავთანდილის ქალაქს მოვძებნით, აუცილებლად უნდა ითქვას, რომ მხატვრულ ნაწარმოებში დოკუმენტურად დადასტურებული თარიღების, მანძილების თუ პერსონაჟების ძიება, რა თქმა უნდა, არ არის გამართლებული საქმე, მაგრამ ამ მხრივ „ვეფხისტყაოსანი" გამონაკლისია, რადგან მასში საოცრად რეალური და მრავლის მეტყველი ფაქტებია დასახელებული, რაც თავისთავად იწვევს ინტერესს და განმარტებასა და დაკონკრეტებას მოითხოვს.
ჯერ განვიხილოთ ის, თუ როგორი წარმომავლობა აქვს თავად სახელს - ავთანდილს.
იუსტინე აბულაძეს ჰქონდა ამ სახელის ეტიმოლოგიის ორი ვერსია:

ა) სპარსული: xaftan (خفتان) - ვეფხის ტყავის ჯავშანი + სპარსული dil (دل) - გული

...მაგრამ შედეგად რას გვაძლევს ეს ვეფხვის ტყავის ჯავშნისა და გულის კომპოზიტი, გაურკვეველი დარჩა, ამიტომაც 1936 წელს ბატონმა იუსტინემ თავადვე უარყო ეს ვერსია და შექმნა მეორე:

ბ) არაბული: vatan-ის მრავლობითი ფორმა avtan (وطن - اوطان) - სამშობლო / სამშობლო მხარეები + dil (دل) - გული = სამშობლოს გული.

გურამ ჩიქოვანს აქვს ასეთი ვერსია:

არაბული - afdal (افضل) - საუკეთესო, სწორუპოვარი, უბადლო, უებრო.

არაბული - din (دین) - სარწმუნოება.

afdal ad-din = საუკეთესო (ადამიანი) სარწმუნოებისა.

შედგენილი არაბული სახელი (ლაკაბი), სადაც გვხვდება -ad-din „ვეფხისტყაოსანშიც" არის დაფიქსირებული (მაგალითად, ნურ-ად-დინ - სინათლე), ჩვენ ბევრი სხვა ასეთი სახელიც ვიცით ისტორიიდან თუ ლიტერატურიდან: ჯალალ ად-დინ - დიდება სარწმუნოებისა, ჯამალ ად-დინ - მშვენიერება სარწმუნოებისა, ღიას ად-დინ - საშველი სარწმუნოებისა და ა.შ.

თუ იუსტინე აბულაძის და გურამ ჩიქოვანის ვერსიებს გავაერთიანებთ, მიიღება ასეთი ფორმა - avtan ad-din (اوطان الدین), რაც დაახლოებით ქართულად სარწმუნოების სამშობლო(ებ)ს ნიშნავს და ესეც საყურადღებო ვერსიაა.

მაშ, რომელი შეიძლება იყოს მისაღები ჩამოთვლილთაგან:

ავთან/ოუთან+დილ

ავთან/ოუთან+ად+დინ

აფდალ+ად+დინ.

ყველაზე მისაღებად მაინც იუსტინე აბულაძის მეორე ვერსია ჩანს - ავთან/ოუთან+დილ - „სამშობლოს გული" - და არა მხოლოდ იმიტომ, რომ აკუსტიკურად ეს ვერსია ზუსტად ემთხვევა „ვეფხისტყაოსანში" მოცემულ ვარიანტს... ავთანდილი ნამდვილად არის „გული, ცენტრი, მთავარი ფიგურა" რუსთველის პოემისა (...და თავისი ქვეყნისაც!), შეგვიძლია მარტივი „არითმეტიკული" ფაქტიც მოვიშველიოთ, უბრალოდ - ცნობისათვის: ავთანდილის სახელი პოემაში 210-ჯერ არის ნახსენები (სხვადასხვა ბრუნვაში თუ ნაირგვარი თანდებულითა და თავსართ-ბოლოსართით), ტარიელის სახელი კი პოემაში გვხვდება 148-ჯერ (სამი-ოთხი შემთხვევაა, სადაც ეს სახელი იკვეცება და გვაქვს ფორმა „ტარია-ტარიას" და ა.შ.)

სახელი „ავთანდილი" რუსთველის პოემის დაწერამდე ქართულ სინამდვილეში არსად გვხვდება და, სავარაუდოდ, თავად ავტორმა შექმნა არაბული და სპარსული ენების ელემენტებისგან ისევე, როგორც „გულანშარო" ჩანს ავტორის მიერ შეთხზულად (სპარსული: გოლ+ან+შაჰრ = ყვავილების ქალაქი), რადგან ასეთი კომპოზიტი - „გოლანშაჰრ" (گل+ان+شهر) სპარსულენოვან ინტერნეტში საერთოდ არ გვხვდება, არ არის ის არც ყველაზე დიდ და პრაქტიკულად ყოვლისმომცველ საძიებო პორტალში - ვაჟეიაბ (واژه یاب).

შეგვიძლია ვივარაუდოთ, რომ ეს სახელი - ავთანდილი - რუსთველმა „სამშობლოს გულად" სრულიად გამიზნულად და რაღაც არგუმენტებზე დაყრდნობით შეთხზა, მაგრამ ამის დადგენა ახლა ძნელია, თუმცა ვარაუდის გამოთქმას არავინ გვიკრძალავს...

აქვე უნდა აღვნიშნოთ, რომ ე.წ. „ხალხურ ეტიმოლოგიაც" დუმს ავთანდილის შესახებ.... „ხალხური ეტიმოლოგია" კი, მოგეხსენებათ, ასეთი პრინციპით მოქმედებს - ყველაფერს ხსნის ქართული ენის საშუალებით, რაც მისასალმებელია, მაგრამ, სამწუხაროდ, ხშირ შემთხვევაში - სრულიად არასწორი და პრიმიტიული (მაგ., „ჭიათურა" - ჭიაა თუ რა, „რაჭა" - რა ჭაა? და ა.შ.)

არ არის გამორიცხული, რომ მომავალში რომელიმე სპარსულ ან არაბულ წყაროში გამოჩნდეს სახელი „ავთანდილი" ისევე, როგორც ნიზამი განჯელის პოემა „ისქანდერ-ნამეში" აღმოჩნდა „ნესტანდარეჯანი", როგორც სახელი, რომელსაც ალექსანდრე მაკედონელს ჩინეთის ხანი უხსენებს და მიართმევს მას ამ სახელის მქონე უმშვენიერეს მონა-ქალს... ადრე ჩვენ ვიცოდით, რომ „ნესტანდარეჯან" ნიშნავს ამას - „არ არის ქვეყანასა შინა", „ისქანდერ-ნამეს" სხვა თავების შესწავლის შედეგად კი დადგინდა, რომ ეს (ნესტანდარეჯანი) ფიგურირებს, როგორც ქალის ჩვეულებრივი სახელიც და მას მახლობელ აღმოსავლეთსა და შუა აზიაში კარგად იცნობდნენ (შეგიძლიათ ჩაწეროთ YouTube-ში რუსულად Нестандарежан და მოისმენთ ყირგიზულ სიმღერას... სამი სხვადასხვა მომღერლის). რუსთველის შემდგომ ეპოქებში ნესტანდარეჯანი სხვა ისტორიულ ქალებსაც ერქვათ... რაც შეეხება ნიზამის პოემა „ისქანდერ-ნამეს" მისი ქართულად თარგმნა და შესწავლა კიდევ ბევრ ბნელით მოცულ სახეს და სახელს მოჰფენს ნათელს, რაც საქართველოს ისტორიას, კულტურას და ლიტერატურას უკავშირდება.

ერთი სიტყვით, სახელი „ავთანდილი" ჯერ კიდევ აღმოსაჩენია სხვა წყაროებში და სანამ ვინმე აღმოაჩენს (ან საერთოდ თუ ვერავინ აღმოაჩენს), შევთანხმდეთ იმაზე, რომ ეს შოთა რუსთველის მიერ შექმნილი სახელია და დაარქვა იმ პერსონაჟს, რომელშიც ავტორმა საკუთარი თავი იგულისხმა...
სად მდებარეობდა ავთანდილის ქალაქი?
ავთანდილის ქალაქის შესახებ თითქმის არაფერი ვიცით, ცნობილია მხოლოდ ის, რომ:

1) ეს ქალაქი მდებარეობს არაბეთის სატახტო ქალაქიდან ოცი დღის სავალ მანძილზე და არის სასაზღვრო პუნქტი, რომელსაც ირგვლივ კლდეები აკრავს:
„ქალაქი ჰქონდა მაგარი საზაროდ სანაპიროსა, გარე კლდე იყო, გიამბობ ზღუდესა უქვიტკიროსა".
2) ეს ქალაქი მდებარეობს არაბეთის სატახტო ქალაქსა და ტარიელის ქვაბს შორის, ორი დიდი მდინარის: ევფრატისა და ტიგროსის სიახლოვეს.

დეტალურად განვიხილოთ ორივე საკითხი:

მას შემდეგ, რაც თინათინისგან მიიღო დავალება, რომ „უცხო მოყმე" მოეძებნა, ავთანდილი თავის ქალაქში წავიდა იქამდე ოცი დღე იარა და ზოგჯერ ღამითაც მიდიოდა („ოც დღე იარა, ღამეცა დღეს ზედა წაჰრთო მრავალი"); ამავე მანძილის შესახებ კი სხვა თავში, როცა ავთანდილის ქალაქიდან შერმადინი მახარობლად და მოციქულად მიდის როსტევანთან, ნათქვამია, რომ მგზავრმა „ფიცხლა" იარა და სამ დღეში გაიარა ათი დღის სავალი... ვცადოთ მანძილის გამოთვლა ჩვეულებრივი სიჩქარით, ანუ ის, რასაც 20 დღის მგზავრობა სჭირდება.

არაერთხელ გვაქვს აღნიშნული, რომ რუსთველის ეპოქაში შორეულ გზაზე დამდგართა სიჩქარე ნორმალური (და არა „ფიცხლა") სვლისას იყო 25-30 კმ დღეში და ამაზე მეტყველებს გზებზე სწორედ ამ მანძილზე განთავსებული ქარვასლები (ქარავან-სარა) თუ ასფანჯა/ასპინძები* (ცხენთა სადგომები, ანუ დასასვენებელი ადგილები: ასფ+ან+ჯა = ცხენ+ები+ადგილი); ესე იგი 20 დღეში მგზავრს შეეძლო გაევლო 500-600 კმ, რელიეფის მახასიათებლებიდან გამომდინარე... (ვისაც ზეკარის და გოდერძის უღელტეხილების მიმდებარე გზებზე, და ზოგადად სამცხე-ჯავახეთის უვლია, დამეთანხმება, რომ იქ ლანდშაფტი ძალიან დიდ ზეგავლენას ახდენს მგზავრობის დროსა და სიჩქარეზე...)

* ცნობისათვის - ასფანჯა-ს ანუ ჩვენებურად ასპინძა-ს თუ ქართულ თავსართ-ბოლოსართ დავურთავთ, მივიღებთ ამას: მ-ასპინძ-ელ-ი - ეს იყო ადამიანი, ვინც მგზავრებს ხვდებოდა და ემსახურებოდა.

განვაგრძოთ ავთანდილის ქალაქის ძებნა:

დავიჯეროთ, რომ „არაბეთში" რუსთველი თბილისს და მის საამიროს გულისხმობს [...და რატომ გულისხმობს?! - ეს საკითხი ცალკე უნდა განვიხილოთ) და მივიღებთ, რომ ავთანდილის ქალაქი როსტევანის სატახტო ქალაქიდან დაახლოებით 600 კილომეტრ მანძილზე მდებარეობდა... ახლა დასადგენია ის, თუ რა მიმართულებით უნდა ვეძიოთ ეს ქალაქი? - ამაზე კი პასუხს გვაძლევს ტარიელის ქვაბის ადგილმდებარეობა და მდინარეების ევფრატისა და ტიგროსის (დიჯლის) მოხსენიების აუცილებლობა თუ შემთხვევითობა პოემაში.... ანუ ეს არის მიმართულება არაბეთიდან სამხრეთით, ტარიელის ქვაბისკენ (ქვაბის ადგილმდებარეობაც დადგენილი გვაქვს ამასაც ცალკე საუბარი სჭირდება), ხოლო ავთანდილის ქალაქი მათ შორის არსებული მიმართულებით, ანუ „არაბეთიდან" სამხრეთ-დასავლეთით უნდა ვეძებოთ.

ავთანდილმა ტარიელს პირობა მისცა, რომ ორ თვეში დაბრუნდებოდა მასთან ქვაბში - ჯერ თავისი ქალაქისკენ გაეშურა და მხოლოდ მას შემდეგ, რაც თავისიანები ნახა, მერე წავიდა როსტევანის სატახტო ქალაქში... ესე იგი ავთანდილის ქალაქი შედარებით უფრო ახლოს იყო ქვაბთან, ვიდრე „არაბეთი"... ხოლო როცა როსტევანს გამოეპარა, იგი პირდაპირ დაეშვა სამხრეთისკენ, თავის ქალაქში შეუვლელად...

ახლა, რაც შეეხება ევფრატსა და ტიგროსს:

ა) თავისი ქალაქიდან არაბეთში წასული ავთანდილის შესახებ ნათქვამია:

„წყლად ევფრატსა უხვად ერწყო ედემს რგული ალვა მჭევრი"

ესე იგი ამ მგზავრობისას „ედემს რგული" ავთანდილი „უხვად ერწყო" ევფრატის წყალს, რომლის სათავე არის სწორედ იქ, სადაც ჩვენ ავთანდილის ქალაქის მდებარეობას მოვიაზრებთ და ეს გახლავთ ქალაქი სპერი (სპერში ქვაბიდან დაბრუნებისას კი სწორედ ევფრატის ნაპირები უნდა გამოევლო)... რატომ სპერი? - ამასაც გააჩნია თავისი მიზეზი და ცოტა ქვემოთ მოგახსენებთ.

შეეძლო პოეტს „ევფრატის" ნაცვლად სხვა რომელიმე მდინარე ეხსენებინა? - ცხადია, ამა თუ იმ მდინარის ხსენება მხოლოდ „სარწყავი" დანიშნულებით არ გაუჭირდებოდა ავტორს; მაგრამ მოცემულ ეპიზოდში ნახსენებია კონკრეტულად ევფრატი; დახედეთ რუკას და ნახავთ, რომ იმ რეგიონში სხვა მდინარეთა ნაკლებობა არ შეიმჩნევა: წყლად ჭოროხსა უხვად ერწყო.... წყლად არაქსსა უხვად ერწყო.... წყლად ის მტკვარსა უხვად ერწყო....

სხვათა შორის, რაკიღა მდინარეებზე ვისაუბრეთ, ერთი საკითხიც უნდა დავაკონკრეტოთ:

ნამდვილი არაბეთი (თავისი მექა-მედინით და უდაბნოებით) ერთადერთი ქვეყანაა დედამიწის ზურგზე, სადაც არცერთი მდინარე არ მიედინება... ეს კიდევ ერთი დამამტკიცებელი ფაქტია იმისა, რომ პოემაში ნახსენები „არაბეთი" ალეგორიული ან ისტორიულად დამკვიდრებული ცნებაა და მასში ოთხი საუკუნის განმავლობაში (736-1121 წწ) არაბთა საამიროდ ქცეული და არაბული ხალიფატის შემადგენელი ნაწილი თბილისი იგულისხმება.... ბოლოსდაბოლოს, არაბეთის სანადირო ტყე-ველში გასულმა როსტევანმა და ავთანდილმა „ნახეს უცხო მოყმე ვინმე, ჯდა მტირალი წყლისა პირსა", ნამდვილ არაბეთში კი, როგორც ვთქვით, მდინარე და გამდინარე წყალი საერთოდ არ არსებობს... ვინც ფიქრობს, რომ „არაბეთი" მხოლოდ და მხოლოდ ფანტაზიის ნაყოფია და იქ პოეტს შეეძლო მდინარეებიც დაენახა, მისი ნებაა, ასე სჯეროდეს.... ჩვენ კი გვჯერა, რომ შოთამ იგულისხმა ეს - იყო თბილისში გიორგი, მეფე ღმრთისაგან სვიანი და „შეფარვით" [შენიღბვით] დაწერა ეს - იყო არაბეთს როსტევან, მეფე ღმრთისაგან სვიანი ...

ბ) მეორე დიდი მდინარე დიჯლა (იგივე ტიგროსი) პოემაში ორჯერაა ნახსენები: პირველად მაშინ, როცა ავთანდილი არაბეთიდან ქვაბისკენ მიეშურება და თვალთაგან ცრემლი სდის, როგორც დიჯლა... ამავე სტროფში საინტერესოა სხვა საკითხიც - „...არ იცის, მას თუ არბევდის ცხენი სად" - ანუ ეს ადგილები მისთვის უცნობია, რადგან არაბეთიდან მისთვის კარგად ნაცნობი ევფრატისა და მტკვრის ნაპირებით კი არ იარა, არამედ სხვა გზით დაეშვა მდინარე დიჯლისკენ (ტიგროსისკენ) და მის ნაპირებს გაუყვა...

„რა მიეახლის დაბნედად, ვერ ხელ-ყვის გაძრვად ენისად,

მაგრა სდის ცრემლი თვალთაგან მსგავსად დიჯლისა დენისად,

ზოგჯერ დაბრუნდის, იჭვრეტდის ღონედ პატიჟთა თმენისად,

რა გაემართის, არ იცის, მას თუ არბევდის ცხენი სად".

ძნელია, რუსთველის პოეზიასთან ურთიერთობისას მკითხველმა გეოგრაფიაზე თუ პოტამოლოგიაზე [მდინარეების შემსწავლელი მეცნიერებაა] იფიქროს, მაგრამ იმდენად საინტერესოა ეს ყველაფერი და მით უმეტეს იმდენად მნიშვნელოვანია იმ მხრივ, რომ აშკარად ჩანს - ავტორს თავისი ფეხით აქვს მოვლილი მთელი ეს სივრცე, რომ ყურადღების გარეშე ვერ დავტოვებდით. ავტორის მიერ ამ გეოგრაფიული რეგიონის მონაცემთა ცოდნას, შესაძლოა, მის ხელთ არსებული რაიმე რუკა განსაზღვრავდა, მაგრამ ასეთი მეტყველი პოეტური თუ რეალური სახეების [ხატების] შექმნა მხოლოდ რუკის მეშვეობით, ძალზედ საეჭვოდ გვეჩვენება.

მოგეხსენებათ, ქვაბში მისვლისას ავთანდილს ტარიელი არ დახვდა და ასმათი შეეცადა გაემართლებინა მისი საქციელი და აქაც დიჯლა ახსენა (იქვე, 859-ე სტროფში):

„ჯერთ მისი მსგავსი სასჯელი არცა ვის ამბად ჰსმენია.

არა თუ კაცთა, სასჯელი ქვათაცა შესაძრწენია,

დიჯლადცა კმარის, მას რომე თვალთაგან ცრემლი სდენია;

თვით რაცა ჰბრძანოთ, მართალ ხართ: სხვა სხვისა ომსა ბრძენია".

როგორც ხედავთ, ეს ორი მდინარე ნახსენებია პოემის მხოლოდ იმ ეპიზოდებში, სადაც ავთანდილი ქვაბიდან არაბეთისკენ (თავის ქალაქში შევლით) და უკუ მიმართულებით (თავის ქალაქის განზე დატოვებით) მგზავრობს.... ქვაბიდან ქვემოთ, მულღა(ნ)ზანზარისა და გულანშაროსკენ მიმავალი ავთანდილი ასევე უხვი ცრემლით იხსენებს თავის სატრფოს, მაგრამ იქ ცრემლდენასთან შესადარებლად არანაირ მდინარეს არ ახსენებს ავტორი.

შემთხვევითობაა ეს თუ კანონზომიერება? - ალბათ, არ არის შემთხვევითობა, თუ გავითვალისწინებთ იმას, რომ ტარიელის ქვაბი ევფრატისა და ტიგროსის შეერთებით წარმოქმნილი მდინარე შატ - ელ-არაბის მიდამოებში მდებარეობს და, როგორც ვთქვით, ამის შესახებ დაწვრილებით ვისაუბრებთ სხვაგან, სადაც ტარიელის ქვაბია აღწერილი...

ახლა კი საბოლოოდ დავასახელოთ ის გეოგრაფიული პუნქტი, რომელიც პოემის თანახმად, ავთანდილის ქალაქი უნდა იყოს.

ჩვენს ტექსტზე დართულ ძველ რუკას თუ დახედავთ, სადაც თბილისის საამიროც ჩანს და შავი ზღვის სამხრეთ-აღმოსავლეთით მდებარე „ქართველთა სამეფოც", ადვილად მოვნახავთ ევფრატისა და ტიგროსის სათავეებს, ხოლო ამ სამეფოს უკიდურეს დასავლეთ, სასაზღვრო ნაწილში („ქალაქი ჰქონდა მაგარი საზაროდ სანაპიროსა "), ამოიკითხავთ ქალაქ სპერის სახელს, რომელიც ახლა თურქეთის შემადგენლობაშია და „ისპირ" ჰქვია, თუმცა სპერის ოლქის უდიდესი ნაწილი და საკუთრივ ძველი ქალაქი სპერი 1570-იანი წლების დამლევამდე თითქმის ყოველთვის შედიოდა საქართველოს საზღვრებში: XII-XIII საუკუნეებში საქართველოს ფეოდალური მონარქიის გამგებლობაში იყო, XIII საუკუნის II ნახევრიდან კი - სამცხის სამთავროში...

და ბოლოს: ყველასათვის ცნობილია, რომ ბაგრატიონები წარმოშობით სწორედ სპერის რეგიონიდან არიან... ესეც თქვენ პასუხი მავან მკვლევართა იმ ჰიპოთეზაზე, რომ თავად რუსთველიც ბაგრატიონთა გვარის ერთ-ერთი განშტოების წარმომადგენელი იყო, ხოლო, როგორც ზემოთ უკვე ვთქვით, პერსონაჟი ავთანდილი სხვა არავინ არის, თუ არა პოემის ავტორი - შოთა რუსთველი. ასე რომ, სარწმუნოც კი ხდება ის ფაქტი, რომ ავთანდილის სახელი თავად ავტორმა შეთხზა და ის ნამდვილად „სამშობლოს გულია", როგორც ამას ბატონი იუსტინე აბულაძე ვარაუდობდა... საყურადღებოა ის ფაქტიც, რომ სპერი და მის გარშემო არსებული რეგიონი ერთგვარი „ცენტრი, შუაგული" და წყალგამყოფი ადგილია ჩვენთვის საინტერესო უძველესი მხარისა თუნდაც იმიტომ, რომ იქ სათავეს იღებს ხუთი დიდი მდინარე: მტკვარი, არაქსი, ევფრატი, ტიგროსი და ჭოროხი...

ახლა მოვიშველიოთ თანამედროვე ტექნიკა და გავზომოთ მანძილი თბილისიდან სპერამდე, სადაც სამი ვარიანტი არსებობს: 569, 618 და 622 კმ... ზემოთ, სადაც მანძილი გადავზომეთ „ოცი დღის სავალი" გზის თანახმად, ვთქვით, რომ ავთანდილის ქალაქი როსტევანის სატახტო ქალაქიდან დაახლოებით 550-600 კილომეტრით იყო დაშორებული და, როგორც ხედავთ, ასეთივე მონაცემები მოგვცა Google-ის რუკამაც.

- ავთანდილის ქალაქის „ოცი დღის" სავალზე არსებობა დადასტურდა თანამედროვე რუკით.

- ამ ქალაქის საზღვარზე ყოფნა „ქართველთა სამეფოს" რუკაზე კარგად ჩანს.

- ევფრატის და დიჯლის (ტიგროსის) ხსენების კანონზომიერებაც გაირკვა.

# data[].attributes.attachment_link.title
ავთანდილის ქალაქი -

# data[].attributes.attachment_link.description
„ვეფხისტყაოსანში" 16 გეოგრაფიული პუნქტია მოხსენიებული (მეტნაკლები სისრულითა და დანიშნულებით), რომელთაგან ზოგს აქვს კონკრეტული სახელი (ბაღდადი, გულანშარო, მულღაზანზარი, ხატაეთი, ხვარაზმი....) ნაწილი კი ზოგადად, უსახელოდ მოიხსენიება (ქვაბი, ზღვათა სამეფო, ქაჯეთის ციხე/ქაჯთა ქვეყანა....), ასევე უსახელოდ არის ნახსენები ავთანდილის ქალაქიც. არცერთი მკვლევარი, ვინც შეისწავლა „ვეფხისტყაოსნის" გეოგრაფია და დეტალურად განიხილა რუსთველის გმირების საცხოვრებელი და სამოქმედო სივრცე, არაფერს ამბობს ავთანდილის მშობლიური ...

# data[].attributes.location_name
Нефтекумский р-н, Ставропольский край, Россия

# data[].attributes.headline
არაბეთის სამეფო

# data[].attributes.subject
არაბეთის სამეფო

# data[].attributes.body
ამ ბმულზე ანიმაციის დახმარებით შენ გაეცნობი არაბეთის სამეფოს, თვალნათლივ წარმოიდგენ თინათინის გამეფების სცენას, რომელიც უკვე შეისწავლე. დააკვირდები ეპოქისთვის დამახასიათებელ ნიშნებს: შენობებს, ჩაცმულობას, გარეგნობას და ა.შ.

# data[].attributes.attachment_link.title
ვეფხისტყაოსანი | შოთა რუსთაველი | ქართული მულტფილმები HD | Qartuli Multfilmebi HD |  ანიმაცია | 2