# data[].attributes.headline
4.3 Giltzurrunek amoniakoa eta fosfatoa erabiltzen dute H+ ioiak amortiguatzeko

# data[].attributes.subject
4.3 Giltzurrunek amoniakoa eta fosfatoa erabiltzen dute H+ ioiak amortiguatzeko

# data[].attributes.body
Giltzurrunek, birikek konpentsatu ezin duten gainontzeko %25aren erantzuleak dira, nahiz eta mekanismoa motelagoa izan (24-48htan ikusi daiteke efektua). pHa bi modutan erregulatzen dute:

1. Modu zuzenean H+a kanporatu edo xurgatzean. H+ ioi gehigarria sortzean, nefronako tubulora jariatu eta fosfatoarekin edo aminoazidoetatik datorren amoniakoaren bidez elkartzen da gernuaren bidez kanporatzeko

2. Modu ez-zuzenean HCO3- (bikarbonato) amortiguatzailearen xurgapena edo jariaketaren abiadura kontrolatuz. Orokorrean filtratutako bikarbonatoa tubulo proximalean odolerantz xurgatzen da bertan amortiguatzaile moduan aritzeko.

Alkalosian alderantzizko prozesua gertatzen da, H+ ioiak xurgatzen dira eta bikarbonatoa gernuaren bidez kanporatzen da.

pH-aren alterazioak metabolikoak edo arnasketagatik (PCO2 aldaketak) izan daitezke:

1. Arnasketa azidosia:  Hipobentilazioan, asman (arnas bideen erresistentzia handitu), EPOC gaixotasunean edota biriketako fibrosian bentilazioa gutxitzen da eta PCO2a handitu. CO2a handitzean H+ eta bikarbonato gehio sortzen dira eta pHa jeisten da. Honi aurre egiteko giltzurruneko mekanismoaren bidez H+-ak kanporatu eta bikarbonatoa xurgatzen da.

2. Azidosi metabolikoa: Jarduera fisiko anaerobikoan adibidez, dieta oso azidoetan, gantz eta proteina ugariekin (haragia eta esneki asko) edo medikazio asko jasotzerakoan ematen da. Gehiegizko H+-ek CO2 eta ur gehio ekoizten dute eta hiperbentilazioaren bidez kanporatzen da. Bikarbonato gehiago ere erabiltzen da H+ak amortiguatzeko. Diarrean ere, bikarbonatoa galtzearen ondorioz, azidosi metabolikoa gertatu daiteke.

3. Arnasketa alkalosia: Ez da oso ohikoa baino antsietateak eragindako hiperbentilazioaren ondorioa izan daiteke. CO2-a jeisten da eta horren ondorioz H+ eta Bikarbonato gutxiago ekoizten dira. Pertsona horri paperezko poltsa batean arnastuaraztean, PCOa-a igotzen da eta pHaren oreka berreskuratzen da. Giltzurrunen bidezzko H+-aren xurgapena eta bikarbonatoaren jariaketa handituz ere pH jesitea lortuko da.

4. Alkalosi metabolikoa: Kausa ohikoenak botaka aritzea (azido gastrikoa eta H+ak kanporatuz) edo bikarbonatoa duten antiazidoak hartzea da. Ondorioa H+en jeitsiera da. Horren bidez CO2 gutxiago ekoiztu eta PCO2a ere jeisten da. Arnas apartuaren bidezko konpentsazioa hipobentilazioa izango da, H+ eta Bikarbonato gehio sortuz. Giltzurrunetako erantzuna, H+en xurgapena areagotu eta Bikarbonatoa kanporatzea da.

# data[].attributes.body
Arnasketa zelularraren bidez edo metabolismoaren bidez (gantz azidoak, laktatoa) sortutako H+ gehiarriak pHa jeistean, arnasketaren kontrol zentruak H+ ak CO2an eta uran transformatu eta CO2 gehigarria hiperbentilazioaren bidez kanporatuko du. Honek PCO2-a eta H+-en kontzentrazioa jeitsiko du. Hipobentilazioak aldiz CO2 eta H+ gehio sortzen ditu.

# data[].attributes.body
H+ ioiekin konbinatzen dira edo/eta askatzen dituzte.

1. odolean (Hidrogeno ioiak Hemoglobinarekin konbinatzean, bikarbonatoa plasmarantz askatzen da. Horregatik, hauen kopurua H+ak baino askoz handiagoa da eta metabolismoarengatik sortutako H+ gehigarriei aurre egin diezaiekete, adibidez, met. anaerobikoaren bidez sortutako azido laktikoko H+ei)

2. zelulen barruan (fosfatoa, eritrozitoetako hemoglobina, proteinak) aurkitzen dira

# data[].attributes.body
Mekanismo konpentsatzaileen bidez (erantzun kardiobaskularrak, Renina-Angiotensina, basopresina eta egarria) 1) Uraren xurgapena handitu eta likido gehigarria ahotik sartu, 2) tentsio arteriala igo, bolumena, basokonstrikzioa eta gastu kardiakoa handituz, eta 3) osmolaritatea jeitsi sodioaren xurgapena gutxituz

# data[].attributes.attachment_link.title
TA-ren gutxitzea Peptido Natriuretikoen bitartez

# data[].attributes.headline
Tentsio arteriala jeisteko Peptido Natriuretikoen bidezko kontrola

# data[].attributes.subject
Tentsio arteriala jeisteko Peptido Natriuretikoen bidezko kontrola

# data[].attributes.body
Bihotzak eta entzefaloak jariatzen dituen peptido natriuretikoak renina-angiotensina-aldosterona sistemaren antagonistak dira.
Bihotzeko aurikulak behar adina baino gehiago luzatzean, hormona hauen jariapena bultzatzen du. Bere efektua natriuretikoa (sodioaren kanporaketa) eta diuretikoa (ura kanporatzea) da, tentsio arteriala jeisteko.

# data[].attributes.body
Giltzurrunak, sistema kardiobaskularrarekin batera tentsio arterialaren homeostasiaz arduratzen da.
Angiotensinak, aldosterona jariatu eta Na+aren xurgapena bultzatzeaz gain, funtzio ugari ditu tentsio arteriala modu integratu batean igotzeko:

1. Basopresinaren jariaketa uraren bolumena mantentzeko

2. Egarria estimulatu. Likidoaren bolumena handituz TA igotzen da

3. Basokonstrikzioa, odol basoen erresistentzia handituz TA igotzeko.

4. Nerbio sistema autonomoaren bidez, bihotzeko eta odol basoetako jarduera sinpatikoa sustatu = gastu kardiako eta erresistentzia handiagoa

5. Nefronako tubulo proximaleko Na+-aren xurgapena (eta horri jarraituz ura doa).

# data[].attributes.headline
Sodioaren oreka giltzurrunek jariatutako aldosterona hormonagatik kontrolatuta dago

# data[].attributes.subject
Sodioaren oreka giltzurrunek jariatutako aldosterona hormonagatik kontrolatuta dago

# data[].attributes.body
Aldosterona jariatzeko estimuluak bi dira:
1) potasioaren (K+) igoera edota Na+-aren jeitsiera (hiponatremia)
2) Hipotentsioa (RENINA-ANGIOTENSINA-ALDOSTERONA sistemaren bidez)
Giltzurrunetako azaletik aldosterona jariatzean, nefronako tubulo distal eta biltzaileko epitelioetako "P zelulen" barruko bombak eta kanalak moldatzen dituzte, Na+ gehiago xurgatu eta K+a kanporatzeko (Na+-K+-ATPasa-ren bidez). Nefronako zati horretako epitelioa urarentzako permeablea ez denez, basopresinaren erantzuna izan ezean, urak ez du sodioa jarraitzen, tubulo proximalean gertatzen den antzera. Osmolaritate kontzentrazio handiak daudenean, ordea, aldosteronaren jariaketa inhibitzen da, Na+aren jariapena edo sekrezioa bultzatzeko.
Potasioaren erregulazioa konplexuagoa da, xurgatzeaz gain (tubulo proximal eta Henleren gorazko tubuloan), odoletik nefronara beharraren arabera jariatzen delako (tubulo biltzailean).
Potasio gehiena likido intrazelularrean aurkitzen da eta honen kontzentrazio aldaketak ondorio larria izan ditzake (Nefropatian, diarrean edo diuretiko asko hartzean gerta daiteke). Iraupen luzeko jarduera fisikoan eta giro beroetan izerdiaren bidez Na+ eta K+ galtzen direnez, ezinbestekoa da edarien bidez ioi hauek sartzea.

Hiperpotasemian, LEZ-ko potasio mailak handitzean, LIZ eta LEZ-eko gradienteak gutxitu eta K+ gutxiago ateratzen da zelulatik. Honek ehun kitzikagarritasuna handitzen du, zelula mintza despolarizatzearen ondorioz. Bigarren pauso batean zelulak ezin dira errepolarizatu (K+a kanporatua izan behar da horretarako) eta horren ondorioz zelula hauen ekintza potentzialak txikiak edo inexistenteak dira. Honek bihotzean arritmiak eragin ditzake. Aldosteronaren eranginpean Na+-K+ kanalen bidez gehiegizko potasioa kanporatzen da.

Hipopotasemian, LIZ eta LEZ-eko gradienteen aldea handitzen da eta Potasio gehiagok uzten du zelula bere gradientearen alde. Honek, mintzaren potentziala negatiboagoa izatea dakar. Hortaz, neurona eta muskuluek ekintza potentzialak gauzatzeko estimulua handiagoa izan behar da eta honek ahultasuna dakar. Arazo larriena arnasketarako muskuluak eta bihotzekoen kitzikagarritasuna oztopatzen denean ematen da. Potasio ahorakinarekin konpondu daiteke.

# data[].attributes.headline
Basopresinak ura xurgatu eta gernu kontzentratuagoa kanporatzen da

# data[].attributes.subject
Basopresinak ura xurgatu eta gernu kontzentratuagoa kanporatzen da

# data[].attributes.body
Basopresinak uraren xurgapena handitzen du (hormona antidiuretikoa) nefronako mintzean urarentzako kanalak ("akueduptoak bezala") ipiniz. Ura osmosiaren bidez kanporatzean soluto gehiago geratzen dira tubuloan eta gernua kontzentratuago kanporatzen da.

Zeintzuk dira basopresina jariatzeko estimuluak?

1. Plasmako osmolaritate altua (osmorezeptoreek, osmolaritatea 280mOsM-etik handitzean, uzkurtu eta deskargak bidaltzen dituzte hipotalamora). Horrekin batera NSZ-ak egarriaren bidez ura edatea eragiten du.

2. Plasmako bolumen eta tentsio arterial baxua (ez dira hain estimulu potenteak). Plasmako bolumena kontrolatzen duten sentsoreak aurikuletan daude. Tentsio arterialarenak, aldiz, barorezeptore aortiko eta karotideoak dira (arterietan).

Basopresinaren jariapenak erritmo zirkadianoa jarraitzen du. Gauen lortzen du bere puntu gorena, hortaz, gernu gutxiago jariatzen da. Goizean lehendabiziko aldiz pisa egitean kontzentratuagoa da.

# data[].attributes.headline
Giltzurrunek gernuaren kontzentrazioa erregulatzen dute nefrona distaleko ur eta soluto kantitateen xurgapena aldatuz

# data[].attributes.subject
Giltzurrunek gernuaren kontzentrazioa erregulatzen dute nefrona distaleko ur eta soluto kantitateen xurgapena aldatuz

# data[].attributes.body
Gernuaren bidezko gehiegizko urareren kanporaketari diuresia deritzo. Nefronarun tubulo proximaletik tubulo biltzailerantzko bidai bat egingo dugu:

1. Filtraturiko likido isoosmotikoa henleren kirteneko tubulotik giltzurrunaren muinean sartzen den heinean, ura osmosiaren bidez (likido interstizialeko osmolaritatea handiagoa delako tubukotik jeisten doan heinean) kanporatzen da bi kompartimenduen arteko osmolaritatea berdintzeko (LEZ eta nefronako tubulua). Gero ur hori, osmosiaren bidez likido interstizialetik odolera garraiatzen da.

2.  Henleren kirtenetik gorantz doan tubuloa urarekiko impearmeablea denez, ioiak soilik xurgatzen dira, likido diluitua utziz giltzurruneko azalera doan heinean (osmolaritate baxuago).

3. Nefronako tubulu distaleko uraren permeabilitatea atzeko hipofisiak jariatzen duen basopresina hormonarenpean dago. Basopresina jariatu ezean, tubulo distal eta biltzaileko mintza ez da urarentzako permeablea eta gernu diluituagoa kanporatuko da.

# data[].attributes.body
Iraupen luzeko, intentsitate altuko eta ingurune beroetan egiten diren kiroletan, gorputzak izerdiaren bidez uratan disolbaturiko ioi soluzio bat kanporatzen du, tentsio arteriala, oreka hidroelektriko zein azido-base orekarentzat erronka arriskutsua izan daitekeena.
Homeostasi hidroelektrikoaren mekanismoak lau parametro garrantzitsu mantentzera bideratuta daude:

1. Likidoen bolumena eta tentsio arteriala

2. Osmolaritatea (soluto eta uraren arteko oreka)

3. Ioi indibidualen kontzentrazioak (Na+, K+, Cl-, H+...)

4. pHa

# data[].attributes.attachment_link.title
Jonny Brownlee helped over line by brother Alistair

# data[].attributes.body
Plasmako pHa, honen hidrogeno ioien (H+) kontzentrazioaren bidez neurtzen da. pH plasmatikoa 7,38-7,42 tarte estuan mantentzen da . Tarte hortatik gora pHa alkalinoa dela esaten da. pHa 7,38tik jeitsiz gero azidoa da. pH aldaketa handiek proteinen desnaturalizazioa eragin dezakete. Hori gutxi ez balitz bezala, Nerbio Sistemaren aktibitatea deprimitu dezake eta horren ondorioz arnasketa eta bihotzaren aktibitatea gelditu. H+ ioiek eta K+ak giltzurrunetako garraiatzaile bat (H+-K+-ATPasa) partekatzen dutenez ioi hauek kontrako norabidean joateko, azido-base eta potasio alterazioak elkarrekin doaz (azidosiak hiperpotasemia eragiten du).
Gorputzaren funtzionamenduan janarien bidezko ahorakin azidoengatik (aminoazidoak, gantz azidoak...), eta metabolismoaren jardueragatik (arnasketa zelularrean krebesen zikloan sortutako hondakinak, CO2a eta metabolismo anaerobikoaren bidez sortutako azido laktikoa) alkalosia baino, gorputzak azidifikazioari aurre egin behar dio (gogoratu arnasketa zelularrean sortutako CO2a urarekin konbinatzen dela H+ eta HCO3- eratzeko). Horretarako 3 mekanismo erabiltzen ditu:

1. Amortiguatzaileak : Hauek dira defentsarako lehendabiziko baliabidea (xakeko peoiak) (Bikarbonatoa likido extra-zelularrean, proteinak, hemoglobina eta fosfatoak zeluletan, eta Fosfatoak zein amoniakoak gernuan)

2. Arnasketaren bidez: Honek erantzun azkarra ematen du eta pHaren aldaketen %75aren erantzulea da (xakeko zaldiak eta alfilak) (H+ ak Bikarbonatoarekin konbinatu eta anhidrasa karbonika entzimaren bidez CO2 eta uran eraldatzen dira, arnasketaren bidez kanporatzeko).

3. Iraizketa sistemaren bidez: Hauek erantzun motela ematen dute azkenengo aukera bezala, baina oso eraginkorrak dira (xakeko dorreak eta erregina)

# data[].attributes.headline
3. Bolumen, osmolaritatea eta tentsio arterialaren kontrol integratua

# data[].attributes.subject
3. Bolumen, osmolaritatea eta tentsio arterialaren kontrol integratua

# data[].attributes.body
Sist. Kardiobaskularrak tentsio arteriala eta odoleko bolumenaren aldaketei erantzuten die. Iraizketa aparatuak, aldiz, odoleko bolumen edota osmolaritate aldaketei.
Gorputzak ondorengo taulan laburtzen diren osmolaritate eta bolumen aldaketei nola egiten dien aurre azaltzen da ondorengo 8 puntuetan (goikalde eta eskuinetik hasita):

1. Osmolaritatearen eta bolumenaren igoera

Adb (A): Bazkari gazia eta likidoak aldi berean hartzean (palomitak eta kokakola)

Erantzuna (E): gernu hipertonikoa (iluna)

2. Bolumenaren igoera osmolaritatean aldaketak eman gabe

A: Edari isotonikoa

E: gernu isotonikoa

3. Bolumenaren igoera osmolaritatea gutxituz

A: Ur gehiegi edatea

E: Gernu hipotonikoa (oso txuria)

4. Osmolaritatearen igoera bolumenaren aldaketarik gabe

A: Txuletoi gatzadun bat likidorik gabe jatea

E: Egarria. Basopresina askatu ura kontserbatzeko eta gernuaren bidez gehiegizko ioiak kanporatzeko bolumen gutxiko eta kontzentraturiko gernuaren bidez

5. Osmolaritatearen jeitsiera bolumenaren aldaketarik gabe

A: Maratoi batean ura soilik edan (ioiak izerdiaren bidez kanporatu), galdutako ioiak ordezkatu gabe (Hipopotasemia eta hiponatremia).

E: Ioiein xurgapena handitu eta gosearen sentsazioa sustatu

6. Bolumenaren jeitsiera eta osmolaritatearen igoera

A: Deshidratzioa (izerdi gehiegi egitean, izerdi guruinek likido hipoosmotikoa kanporatzen dute, LEZ-a hiperosmotikoa geratuz). Diarrea izan daiteke beste adibide bat. TA jeisten da.

E: Egarria, IFG txikitu, gastu kardiako gutxitu, aldosteronaren inhibizioa Na+aren xurgapena txikiagoa izan dadin (azaltzen den irudia)

7. Bolumenaren jeitsiera, osmolaritatean aldaketarik eman gabe

A: Hemorragia

E: Transfusio isotonikoa

8. Bolumena eta osmolaritatearen jeitsiera

A: Konkisean astebete egonez gero (deshidratazioa eta gatz gutxi jatean)

E: Basopresina eta aldosterona jariatu, egarria eta gosea (elikagai gaziak)

# data[].attributes.body
Gatza edo sodio kloruroa (NaCl) hartzean, osmolaritatea handitzen da. Honek, bi erantzun emango ditu: Egarria eta basopresina jariatzea. Ura edatean eta giltzurrunetan ura xurgatzean, osmolaritatea bere mailara bueltatuko da, baina likidoaren bolumena eta tentsio arteriala altu jarraituko dute. Orduan, gehiegizko NaCl eta horrekin batera osmosiaren bidez doan ura kanporatzeko mekanismoak jartzen dira martxan.

# data[].attributes.body
Ura, gorputzeko molekula nabariena da eta masa korporalaren %50-60a da. Uraren 2/3ak zulularen barruan daude eta gainontzeko 1/3a likido extrazelularra da (LEZ: plasma 4L inguru + likido interstiziala 11L)
Gizakiek 2L inguru ur hartzen dute likido moduan eta elikagaietatik. Horrez gain, metabolismo aerobikoak ere (Glukosa edo gantzak + O2 = CO2 + ura) 0.3L ur gehitzen ditu.

Uraren gehiengoa giltzurrunetan kanporatzen da (1,5L). Hala ere, arnasketa eta izerdiaren bidez 1L inguru kanporatzen dira

# data[].attributes.headline
Sistema Kardiobaskularra, arnas aparatua eta iraizketa aparatua batera aritzen dira homeostasi hidroelektrikoa eta tentsio arteriala bermatzeko

# data[].attributes.subject
Sistema Kardiobaskularra, arnas aparatua eta iraizketa aparatua batera aritzen dira homeostasi hidroelektrikoa eta tentsio arteriala bermatzeko

# data[].attributes.body
Giltzurrunak dira ura eta ioiak kanporatzeko bide nagusiena, nahiz eta arnasketa, izerdia edota gorotzen bitartez kantitate txikiak kanporatu daitezkeen. Iraizketa aparatuaren kontrola sistema endokrinoarenpean dagoenez, erantzunak motelagoak dira.
Arnasketa aparatua eta sistema kardiobaskularraren erantzunak azkarrak dira nerbio sistemaren kontrolpean daudelako.
Nerbio Sistema Zentraleko jokaeraren mekanismoek ere (egarria eta gosea) funtsezkoak dira gorputzaren beharrak asetzeko eta galdutako ura eta ioiak berreskuratzeko.

Odolaren bolumena jeistean adibidez,  Sist. Kardiobaskularreko kontrol guneak dituen barorezeptoreen bidez tentsio arterialaren jeitsiera antzematen dute eta sistema ezberdinen bidez erantzunak ematen dituzte:

Sistema sinpatikoaren jarduerak odol basoen erresistentzia handitzen du basokonstrikzioaren bidez eta bihotzaren maiztasuna ere handitzen du, gastu kardiakoa handituz.

NSZ-eko jokaeraren sistemak egarria sustatzen du ura edan eta likido bolumena igotzeko

Giltzurrunek gatza eta uraren xurgapena areagotzen dute aldosterona eta basopresina hormonen laguntzaz

ONDORIOA: TENTSIO ARTERIALAREN IGOERA

Egunean zehar 2L ur inguru irensten ditugu ioi ezberdinen kantitate aldakorrekin batera (Na+, Cl-, K+, H+, Ca2+, Bikarbonatoa, fosfatoa...). Organismoaren eginbeharra hauen kontzentrazioa orekan mantentzea da: sartutakoa kanporatua izan beharko da organismoak horren beharrik ez badu.

Ura eta Sodioa (Na+) bolumen extrazelularra eta osmolaritatearekin erlazionatuta daude

Potasioaren (K+) aldaketek eragina izan dezakete funtzio kardiakoan mintzaren potentziala aldatzean

Kaltzioa (Ca2+) prozesu fisiologiko askotan parte hartzen du (besikulen exozitosia, muskuluen kontrakzioa, hezurren eraketa...)

Hidrogeno ioiaik (H+) eta Bikarbonatoa (HCO3-) pH-aren orekarako ioi nagusienak dira