# data[].attributes.body
Najważniejsze konflikty i ich tło:

Konflikt izraelsko-palestyński: Najdłuższy spór, zapoczątkowany powstaniem państwa Izrael w 1948 r. Obejmuje wojny arabsko-izraelskie, intifady oraz obecne starcia z Hamasem (od 2023 r.).

Rola Iranu i „Oś Oporu”: Iran aktywnie wspiera milicje w regionie (Hezbollah w Libanie, Hamas w Strefie Gazy, Huti w Jemenie), dążąc do dominacji i konfrontacji z Izraelem oraz USA.

Wojna domowa w Syrii: Rozpoczęta w 2011 r. w ramach Arabskiej Wiosny, stała się najbardziej śmiercionośnym konfliktem, w który zaangażowane są mocarstwa światowe.

Konflikty w Jemenie i Iraku: Wynikające z niestabilności politycznej, walk frakcyjnych i zaangażowania zewnętrznych sił (np. interwencja koalicji pod wodzą Arabii Saudyjskiej w Jemenie).

Tło historyczne i surowcowe: Korzenie wielu sporów sięgają podziału imperium osmańskiego, a walka o zasoby ropy naftowej dodatkowo potęguje napięcia.

# data[].attributes.attachment_link.title
Konflikty zbrojne na Bliskim Wschodzie #8 [ Azja ]

# data[].attributes.attachment_link.description
iStock. Przeglądaj miliony zdjęć stockowych, obrazów, filmów HD, grafiki wektorowej na licencji typu royalty-free i w śmiesznie niskich cenach.

# data[].attributes.body
https://zpe.gov.pl/a/sasiedzi-polski-podsumowanie/D7xcF6rKh

# data[].attributes.attachment_link.title
Eduelo - Rozwiąż quiz i sprawdź swoją wiedzę

# data[].attributes.attachment_link.description
Sprawdź, czy poradzisz sobie z rozwiązaniem quizu Eduelo. Odpowiedz na pytanie z działu: szóstej szkoły podstawowej - Geografia - Sąsiedzi Polski - Przemiany przemysłu w Niemczech

# data[].attributes.body
https://ultrabiel.pl/tajemnica-lodowcow-w-alpach-dlaczego-wystepuja-w-tych-gorach/

Alpy są domem dla licznych lodowców, z których największym jest Lodowiec Aletsch w Szwajcarii, a Austria posiada około 800, z popularnymi terenami narciarskimi jak Hintertux, Stubai, czy Sölden. Lodowce, takie jak Mer de Glace we Francji, tworzą się w wysokich partiach gór dzięki akumulacji śniegu i są ważne dla turystyki (narty przez cały rok) i krajobrazu, choć kurczą się w zastraszającym tempie z powodu zmian klimatu.

Najważniejsze fakty o lodowcach alpejskich:

Największy lodowiec: Aletschgletscher w Szwajcarii (Alpy Berneńskie).

Liczba: Austria ma ich około 800.

Lokalizacje: Szwajcaria (Aletsch, Matterhorn), Austria (Hintertux, Stubai, Sölden, Kitzsteinhorn, Dachstein), Francja (Mer de Glace).

Turystyka: Wiele z nich (np. Hintertux, Stubai, Sölden) jest wykorzystywanych do narciarstwa, nawet latem, oferując łącznie setki kilometrów tras.

Przykład znaczących lodowców:

Lodowiec Aletsch (Szwajcaria): Największy w Alpach, wpisany na listę UNESCO.

Mer de Glace (Francja): Duży lodowiec we francuskich Alpach, znany z turystyki i dramatycznego kurczenia się.

Pasterze (Austria): Największy w Alpach Wschodnich, u podnóża Großglocknera.

Znaczenie i zagrożenia:

Są formowane przez tysiące lat z kompresji śniegu, tworząc masywne rzeki lodu.

Kurczą się w zastraszającym tempie, co jest widoczne gołym okiem i wpływa na turystykę oraz środowisko

# data[].attributes.attachment_link.title
Kraje alpejskie – wpływ środowiska przyrodniczego na gospodarkę - Świat pod lupą - zpe.gov.pl

# data[].attributes.attachment_link.description
E‑podręczniki to bezpłatne i dostępne dla wszystkich materiały edukacyjne.

# data[].attributes.attachment_link.title
XVII KONKURS GEOGRAFICZNY „ODKRYJ EUROPĘ” – PODKARPACKA FUNDACJA ROZWOJU “BESKID”

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ludność w Europie nie jest rozmieszczona równomiernie. Na kontynencie istnieją obszary prawie niezamieszkałe, jak również takie, gdzie trudno o fragment wolnej przestrzeni. Kontynent Europejski charakteryzuje się też olbrzymim zróżnicowaniem obejmującym demografię, narodowości, język czy religię.

Spis tematów (kliknij, aby przejść do wyboru tematów)
Ludność i gospodarka Europy

I Rozmieszczenie i starzenie się ludności Europy
1. Liczba ludności w Europie
Europa jest kontynentem liczącym ponad 740 milionów mieszkańców - to dość dużo w stosunku do relatywnie małej powierzchni lądowej tego regionu. Jednak liczba ludności Europy w stosunku do jej udziału w globalnym zaludnienia zmienia się w niekorzystnym kierunku. Jeszcze w 1900 r. Europejczycy stanowili 1/4 ludności Świata (wówczas nieco ponad 400 milionów osób). Dynamiczny przyrost ludności na innych kontynentach w tym zwłaszcza w Azji i Afryce, marginalizuje rolę Europy. W 2023 r. liczba ludności Świata przekroczyła 8 miliardów, a zaledwie około 745 mln stanowili Europejczycy (~9,3%). Warto zauważyć, że wśród ludności Europy są też rozmaici migranci, rdzennych europejczyków jest więc jeszcze mniej. Warto zauważyć, że liczba ludności Europy w momencie utworzenia Polski (około 1000 r. n.e.) wynosiła około 50 milionów mieszkańców, w tym prawdopodobnie od 1 do 2 milionów na obszarze dzisiejszej Polski. Cały Świat zamieszkiwało w tym czasie - szacunkowo - około 400 milionów osób.

Udział regionów w globalnym zaludnieniu w wybranych latach (mld osób) - a procentowy udział ludności Europy w całej ludności Świata

Źródło: Opracowanie własne.

Zupełnie inaczej wypada układ kontynentów, gdy spojrzy się na parametr gęstości zaludnienia. Jest to miara matematyczna powstająca w wyniku podzielenia liczby ludności jakiegoś obszaru przez jego powierzchnię. Okazuje się, że Europa jest wciąż kontynentem o dużej gęstości zaludnienia, przekraczającej 70 osób na km2 powierzchni. Wyższą ma tylko Azja (105 os./km2). Warto jednak zauważyć, że Europa ma relatywnie korzystne warunki do zamieszkania - sprzyjający klimat i rzeźbę terenu, podczas gdy np. Afryka jest kontynentem o niezwykle trudnym klimacie, a Ameryka Południowa - górzystym i pokrytym dżunglami.

Gęstość zaludnienia kontynentów i regionów geograficznych w 2020 r. - średnia światowa z pominięciem Antarktydy

Źródło: Opracowanie własne.
2. Rozmieszczenie ludności Europy
Rozmieszczenie ludności w Europie jest nierównomierne. Największy wskaźnik gęstości zaludnienia występuje w Europie Zachodniej i Środkowej oraz wokół metropolii Moskwy. Nieco gorsze parametry mają górzyste obszary Europy Południowej czy bezkresnych nizin Europy Wschodniej. Natomiast zupełnie mało osób zamieszkuje region tzw. Europy Północnej, zwłaszcza za Kołem Podbiegunowym.

Gęstość zaludnienia w Europie na początku XXI wieku z zaznaczonym obszarem „blue banana" („Europejski Banan")

Źródło: własna edycja na podstawie: https://pages.uoregon.edu/dluebke/301ModernEurope/Europe_Population_today.png

Ważnym miejscem w Europie jest tzw. „Blue Banana" zwany również Europejskim Bananem (w dosłownym tłumaczeniu oznacza „niebieski banan" rzadziej zwany również „błękitnym bananem"). Obejmuje on region północnych Włoch, zachodnich Niemiec, Niderlandów, Luksemburga, Belgii , wschodniej Francji i części południowej Wielkiej Brytanii. Jest to obszar silnie uprzemysłowiony, oparty - w przeszłości - o gospodarkę surowcową węgla i stali. Z tego powodu należy do terenów na całym Świecie cechujących się najwyższą gęstością zaludnienia. To właśnie surowce naturalne i towarzyszące im uprzemysłowienie, korzystny klimat i dobre warunki rozwoju rolnictwa przyczyniły się do gęstego zaludnienia Europy.

10 państw Europy o najwyższej gęstości zaludnienia (z pominięciem mikropaństw)

Źródło: Opracowanie własne.

Wśród najgęściej zaludnionych państw są kraje Beneluksu - Niderlandy (427,2 os./km2), Belgia (383,6 os./km2) oraz Luksemburg (ponad 250 os./km2). Wyprzedzają one inne uprzemysłowione kraje Europy głównie z regionu Europy Zachodniej: Wielką Brytanię, Niemcy, Szwajcarię, Włochy i inne. Polska zajmuje 9 miejsce na kontynencie z pogarszającym się (w związku ze zmniejszaniem liczby ludności) wynikiem - obecnie niecałe 121 os./km2. Mniejszą gęstość zaludnienia niż Polska ma jednak np. Francja.

Niderlandy (Holandia) to nizinna, żyzna kraina o bardzo gęstej zabudowie miejskiej

Źródło: Skitterphoyo, https://pixabay.com/pl/photos/powietrze-holandia-europa-1901095/

W tym zestawieniu najczęściej pomija się mikropaństwa (np. Watykan, Monako), które ze względu na niezwykle małą powierzchnię mają olbrzymie wartości wskaźnika. Zupełnie inaczej wypadają kraje Europy Wschodniej i Północnej - np. Ukraina ma gęstość zaludnienia około 60 os./km2, a Białoruś - około 45 os./km2. Z kolei w Szwecji wartość ta wynosi tylko 24 os./km2 a w Norwegii - około 14 os./km2. Najmniejszą gęstość zaludnienia w Europie ma Islandia - wynosi ona tylko 4 osoby na kilometr kwadratowy.
3. Przemiany demograficzne w Europie
Jednym z największych wyzwań kontynentu Europejskiego jest starzenie się społeczeństwa. Występujący w przeszłości wysoki przyrost naturalny stale się zmniejsza, w niektórych krajach przyjmuje wręcz wartości ujemne. Przy jednoczensnej długiej oczekiwanej długości życia dochodzi do sytuacji, w której przybywa seniorów (emerytów), a maleje liczba osób młodych i pracujących.

Wskaźnik przyrostu naturalnego (urodzenia - zgony) w krajach Europy w 2018 r. na 1000 mieszkańców (w promilach) - wybrano dane dla 2018 r. - przed COVID-19 (kliknij, aby powiększyć mapę)

Źródło: Opracowanie własne.

Najbardziej miarodajnym wskaźnikiem pogorszenia sytuacji demograficznej jest przyrost naturalny. Obejmuje on zjawisko naturalnych urodzeń i zgonów, nie uwzględnia z kolei salda migracji. Poza zaledwie kilkoma państwami Europy Zachodniej i Północnej, gdzie z uwagi na duży odsetek młodej populacji migrantów przyrost naturalny pozostaje dodatni, Europa wyraźnie się starzeje. Najgorsza sytuacja występuje w Europie Wschodniej i w Europie Południowej, które są mało atrakcyjne dla migrantów z Afryki i Azji. Prowadzi to do stopniowej depopulacji czyli wymierania niektórych europejskich państw. Wśród głównych przyczyn starzenia się społeczeństwa są:

Zmiana modelu życia z rodzinnego na konsumpcyjny

Zmiana systemu wartości młodego pokolenia

Znaczące osłabienie znaczenia religii

Upowszechnienie modelu „małej rodziny" np. 2+1

Kiedyś liczne rodziny były powszechne, obecnie rodzice mają coraz mniej dzieci

Źródło: Mabelamber; https://pixabay.com/pl/photos/rodzina-miłość-na-dworze-kobieta-3602245/

Większa tolerancja społeczna dla osób rezygnujących z posiadania dzieci (w ogóle lub większej ich liczby)

Upowszechnienie metod antykoncepcji i planowania rodziny

Ukierunkowanie na karierę zawodową i potrzebę samorealizacji w miejsce zakładania rodziny

Opóźnienie wieku zakładania rodziny i rodzenia dzieci przez kobiety w związku z większą swobodą kształcenia i robienia kariery

Większa niestabilność związków i częstsze zawieranie relacji niesformalizowanych, powodujące niepewność rodziny i niechęć do posiadania dzieci

Piramida płci i wieku ludności Europy w latach 1950 - 2023 (animacja w cyklach 5-letnich

Źródło: Tweedle; https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/3f/Europe_population_pyramid_from_1950_to_2023.gif

Jednym z podstawowych narzędzi badania stanu demograficznego populacji jest piramida płci i wieku. To wykres, który przedstawia liczbę ludności kobiet i mężczyzn według roczników. Pozwala on także odnotować nadwyżkę liczby kobiet lub mężczyzn w wybranej grupie wiekowej (statystycznie rodzi się więcej chłopców, ale kobiety żyją dłużej i dominują w grupie seniorów). Im piramida ma szerszą podstawę i węższy szczyt - tym młodsze społeczeństwo. Na animacje powyżej wyraźnie możemy zaobserwować, że wraz z upływem lat, dochodzi do starzenia się społeczeństwa europejskiego. Podstawa piramidy zwęża się, a przybywa seniorów.

Piramida płci i wieku Europy w 2023 r. z zaznaczonymi grupami wieku

Źródło: Tweedle; https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ea/Europe_population_pyramid_2023.svg/1280px-Europe_population_pyramid_2023.svg.png

W 2023 r. w Europie było około 125 milionów osób młodych poniżej 18 roku życia. Szacuje się, że seniorów powyżej 65 roku życia może być nawet ponad 160 milionów. Przewaga liczby seniorów nad liczbą „młodych" rośnie z każdym rokiem, gdy liczne roczniki osób obecnie znajdujących się w tzw. „grupie pracującej" - starzeją się. Przy malejącej liczbie urodzeń oznacza to, że pula potencjalnych pracowników spada, a starców jest więcej niż osób młodych. W dłuższej perspektywie czasu taka sytuacja prowadzi do poważnego zmniejszenia się liczby ludności i olbrzymich kłopotów ekonomicznych.

Europa powoli zamienia się w kontynent staruszków

Źródło: Pasja1000; https://pixabay.com/pl/photos/senior-spacer-emerytura-park-4670347/

Konsekwencje starzenia się społeczeństwa Europy mogą być poważne. Należą do nich:

Zmniejszenie się liczby ludności rdzennych europejczyków, a być może - wyginięcie całych narodów

Silna presja migracyjna - potrzeba ściągania pracowników do utrzymania funkcjonowania europejskiego gospodarki może spowodować, że młodzi imigranci z Azji i Afryki będą stopniowo wypierali rdzenną kulturę europejską

System emerytalny wielu europejskich krajów będzie przeżywał olbrzymie trudności z uwagi na wzrost pobierających emerytury przy malejącej liczbie pracujących

Rządy będą ponosiły coraz większe wydatki na zapewnienie opieki i leczenia dla coraz starszej ludności Europy

Dochody podatkowe rządów spadną, z uwagi na zmniejszenie liczby pracujących co może doprowadzić do załamania finansów wielu rządów

Sektor opieki medycznej i społecznej, produkcji leków czy usług pogrzebowych - będzie się dynamicznie rozwijał - z całą pewnością przybędzie domów opieki nad osobami starszymi

Porównanie piramidy płci i wieku Francji i Włoch (kliknij, aby powiększyć)

Źródło: Kaj Tallungs; en.wikipedia.org

Na podstawie wykresu piramidy płci i wieku społeczeństwa można podzielić na młode (takie w Europie w zasadzie nie wystepują - są to np. niektóre kraje Afrykańskie), starzejace się (do takich należą te, gdzie kłopoty już są widoczne, ale prawidziwy kryzys dopiero nadejdzie) oraz stare (to takie, gdzie doszło do „odwrócenia" piramidy płci i wieku „do góry nogami"). Obecnie najgorsza sytuacja demograficzna jest w Europie Południowej i Wschodniej, gdzie coraz więcej jest społeczeństw starych (np. Włochy, Ukraina). Nieco lepsza jest sytuacja Europy Zachodniej (np. Francja, Irlandia), gdzie liczni migranci oraz aktywna polityka prorodzinna, przyczyniają się utrzymania dość wysokiego i dodatniego przyrostu naturalnego. W ogólnym rozrachunku bezdyskusyjnie Europa jest kontynentem o największym udziale seniorów w populacji. Także (choć nie tylko) z tego powodu Europa bywa nazywana Starym Kontynentem.
4. Zróżnicowanie ludności Europy
Kontynent Europejski należy do najbardziej zróżnicowanych pod względem społeczno-kulturowym zamieszkującego go ludności. Niejednolitość ta jest wynikiem wieloletniej historii niekończących się wojen o dominację, które zakończyło na trwałe (w Europie Zachodniej) dopiero utworzenie Unii Europejskiej. Różnice wśród europejczyków dotyczą między innymi narodowości, języka, kultury i religii. Wraz z nasileniem się w Europie zjawiska imigracji z Afryki i Azji, do Europy napływają ponadto nowi mieszkańcy jeszcze bardziej różniący się do rdzennych Europejczyków.

Zróżnicowanie grup językowych w Europie

Źródło: https://static.zpe.gov.pl/portal/f/res-minimized/RVAcOAcWhnxti/10/447yoJaWkim1cx8gC4nnwCwCfgrBDwUF.png z własnymi korektami

O ile zróżnicowanie narodowościowe Europy często ograniczone jest do granic państwowych (choć w wielu krajach można wyróżnić separatystyczne mniejszości - np. Szkotów, Katalończyków czy Basków) lub mniejszych skupisk emigrantów lub mniejszości poza granicami danego kraju, o tyle zróżnicowanie językowe przyjmuje w Europie bardziej złożone wzorce. Większość języków w Europie należy do jednej - największej na świecie - rodziny językowej zwaną Indoeuropejską. Obejmuje ona języki, którymi operuje ponad 45% ludności Świata. W Europie należą do nich wszystkie języki, oprócz tych używanych w Kazachstanie, europejskiej części Turcji, a także należące do rodziny Uralskiej: węgierski, fiński i estoński. Rodzina językowa dzieli się nastepnie na grupy, wykazujące w poszczególnych językach silne podobieństwa (czy to w zakresie wyrazów, czy gramatyki). W Europie oprócz kilku małych grup, dominują 3 główne grupy językowe: Germańska (obejmująca m.in. Niemcy, Niderlandy, Wielką Brytanię i część Skandynawii), Romańska (obejmująca Włochy, Francję, Hiszpanię, Portugalię, Rumunię i częściowo Belgię) oraz Słowiańska (należy do niej. min. Polska i nasi sąsiedzi - Czechy, Słowacja, Ukraina, Białoruś i Rosja, ale też wiele krajów Bałkańskich w Europie Południowo-Wschodniej).

Główne religie w państwach Europy

Źródło: Opracowanie własne.

Drugim istotny elementem zróżnicowania Europy jest religia. Europa jest miejscem dominacji Chrześcijaństwa, jednak w jego obrębie wyróżnia się trzy główne odłamy: Katolicyzm (dominujący m.in. w Polsce, ale też w krajach Europy Południowej), Prawosławie (silne w Europie Wschodniej i Południowo-Wschodniej) czy Protestantyzm (w istocie liczący ponad 100 różnych Kościołów - głównie w Europie Zachodniej i Północnej). W wielu krajach obserwuje się jednak proces tzw. laicyzacji. Polega on na rezygnacji z jakiegokolwiek wyznania i staniu się osobą bezwyznaniową (niewierzącą). Religia w Europie (wszystkie wyznania) przeżywa ogólny kryzys. Najsilniej bezwyznaniowe są obecnie Czechy oraz Niderlandy, a także należąca do rodziny protestanckiej - anglikańska Wielka Brytania. Innym istotnym zjawiskiem jest napływ Islamu do Europy Zachodniej. Religię tą przynoszą ze sobą migranci z Azji i Afryki, a w krajach takich jak Niemcy, Francja, a nawet Szwecja - powstaje coraz więcej meczetów.

Niektóre Kościoły nawet w krajach katolickich takich jak Hiszpania są zamieniane na obiekty rozrywki - skateparki, biblioteki, restauracje czy hotele

Źródło: La Iglesia Skate - Instagram

Zróżnicowanie ludności Europy obejmuje także problemy z rozmaitymi mniejszościami w tym mniejszościami etnicznymi. Z tego powodu w niektórych krajach Europy dochodzi do napięć i pojawiają się dążenia separatystyczne. W Szkocji - części Wielkiej Brytanii odbyło się kilka lat temu referendum niepodległościowe zakończone nieznaczną porażką pro-niepodległościowych Szkotów. Regularne napięcia występują też w Hiszpanii, a zwłaszcza w Katalonii. Tutaj do głosu dochodzą napięcia na tle ekonomicznym oraz językowym między regionem, a rządem centralnym. Katalonia próbowała nawet (nieskutecznie) ogłosić swoją niepodległość w ostatnich latach.

W Katalonii - Autonomicznym Regionie Hiszpanii, doszło do nieudanej próby ogłoszenia niepodległości

Źródło: Rob Shenk; https://www.flickr.com/photos/rcsj/4837186571/

Zainteresował Cię ten temat?
Sprawdź bardziej rozbudowane opracowania o podobnej tematyce (dla liceum ogólnokształcącego):

# data[].attributes.attachment_link.title
Rozmieszczenie i starzenie się ludności Europy | Geografia24.pl

# data[].attributes.attachment_link.description
Ludność w Europie nie jest rozmieszczona równomiernie. Na kontynencie istnieją obszary prawie niezamieszkałe, jak również takie, gdzie trudno o fragment wolnej przestrzeni.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Cywilizacja europejska to pewien rodzaj historycznej „całości" łączącej nas Europejczyków z kontynentem, na którym żyjemy. Za podstawę naszej cywilizacji uznaje się elementy kultury starożytnej Grecji i cesarstwa rzymskiego oraz chrześcijaństwo. Pomimo tych wspólnych głęboko zakorzenionych tradycji dzisiejsza Europa jest zróżnicowana, a ponadto zmienia się też jej znaczenie i miejsce we współczesnym świecie.

że Europa dzieli się na cztery regiony fizycznogeograficzne o zróżnicowanych cechach środowiska przyrodniczego;

że w Europie występują obszary zamieszkałe przez ludność różniącą się językowo i kulturowo;

że tradycja i elementy kultury europejskiej oraz języki zostały przeniesione na inne kontynenty.

wskazywać na mapie państwa jednonarodowe i wielonarodowe w Europie;

podawać przykłady zróżnicowania kulturowego ludności w Europie;

wymieniać główne grupy językowe w Europie i opisywać ich zasięgi na mapie tematycznej;

porównywać dane statystyczne przedstawione na diagramach ludnościowych.

W Europie mieszka obecnie 742 mln osób, co stanowi 10,4% ogólnej liczby ludności świata (dane z 2013 roku). Ludność zamieszkująca obszary 46 niepodległych państw tego kontynentu jest zróżnicowana etnicznie, językowo, wyznaniowo oraz pod względem struktury płci i wieku. Wynika to z różnorodnych, niekiedy dramatycznych procesów społecznych i gospodarczych, które kształtowały nasz kontynent w przeszłości.
Przeważająca większość ludności Europy należy do rasy białej. Niewielkie dziś grupy ludności rasy żółtej zamieszkują od wieków nad Wołgą - Kałmucy, na Krymie - Tatarzy, a w Laponii na północy Półwyspu Skandynawskiego - Lapończycy.

Dokonaj analizy danych statystycznych przedstawionych w tabeli oraz na diagramie poniżej. Omów, jak zmienia się udział liczby ludności Europy w ogólnej liczbie ludności świata. Wyjaśnij przyczyny tych zmian, patrząc na dane dla innych kontynentów.

Belgia, w której północną część kraju zamieszkują Flamandowie używający języka flamandzkiego (niderlandzkiego - język urzędowy w Holandii), a część południową Walonowie posługujący się językiem francuskim (walońskim);

Wielka Brytania, w której mieszkają Anglicy, Szkoci, Irlandczycy i Walijczycy; językiem urzędowym jest angielski, ale zachowały się języki mniejszościowe: walijski, szkocki (gaelicki).

Na stosunkowo niewielkim kontynencie, jakim jest Europa, żyje dzisiaj ok. 100 narodów. Pojęciem naród określamy wspólnotę ludzi mających wspólną przeszłość historyczną i kulturową, mówiącą tym samym językiem i zamieszkującą to samo terytorium. Jeżeli na terenie państwa zamieszkiwanego przez jeden naród wyróżniają się inne odrębne grupy narodowe, to określa się je mianem mniejszości narodowej albo mniejszości etnicznej.

Do państw historycznie wielonarodowych w Europie należą m.in.:

W niektórych państwach obok miejscowej ludności występuje duża grupa ludności napływowej i wówczas te państwa również należy uznać za wielonarodowe. Należą do nich m.in.: Estonia, Łotwa, Luksemburg, Francja, Niemcy, Holandia, Szwajcaria.
Szczególnym przykładem państwa wielonarodowego jest Federacja Rosyjska: dominującą grupą są tam Rosjanie, ale oprócz nich występuje kilkanaście odrębnych grup narodowościowych, a także dziesiątki grup etnicznych.

Państwa, w których zamieszkuje jeden naród, to państwa o dużej spójności etnicznej. W Europie należą do nich m.in.: Portugalia, Grecja, Polska, Norwegia, Albania. W wielu europejskich państwach jednonarodowych mieszkają grupy etniczne mające odrębny język i kulturę, ale nie są one zbyt liczne.
Jednym z procesów, który objął Europę w ostatnich kilkudziesięciu latach, są ruchy migracyjne, tj. przemieszczanie się ludności między państwami w celu zmiany miejsca pobytu. Większość państw w Europie ma dodatnie saldo migracji, co oznacza, że imigracja (przyjazdy ludności) jest wyższa niż emigracja (wyjazdy ludności). W 2013 roku najwyższe dodatnie saldo migracji zanotowano w Niemczech (433 tys.), Wielkiej Brytanii (209 tys.) i Włoszech (182 tys.). Do państw tych migruje głównie ludność z Europy Środkowej i Wschodniej oraz z Afryki, Azji i Ameryki Południowej.

Ludność Europy posługuje się językami należącymi do trzech rodzin językowych: indoeuropejskiej, uralskiej i ałtajskiej. Z rodziny języków indoeuropejskich wywodzą się trzy grupy językowe: romańska, germańska i słowiańska mające w Europie największy zasięg. Mniejszy zasięg mają języki z dwóch pozostałych rodzin. Językiem izolowanym, to znaczy niemającym pokrewieństwa z innymi, jest baskijski używany przez grupę ludności żyjącą w zachodniej części Pirenejów. Basków uznaje się za jedyną rdzenną nieindoeuropejską grupę ludności w Europie.

Języki romańskie wytworzyły się z połączenia łaciny używanej w Imperium Rzymskim z lokalnymi językami występującymi na terenach objętych wpływami tego państwa. Romanizacji podlegały obszary leżące w basenie Morza Śródziemnego i nad Dunajem. Do tej grupy języków należą: włoski, francuski, hiszpański, portugalski, rumuński, a także kataloński i galicyjski na Płw. Iberyjskim.

Do grupy języków germańskich należą: angielski, niemiecki, duński, niderlandzki, szwedzki, norweski i islandzki. Mieszkańcy Wysp Fryzyjskich leżących u wybrzeży Holandii i Niemiec posługują się językiem fryzyjskim, a mieszkańcy Wysp Owczych mówią językiem farerskim. Oba te języki należą także do grupy języków germańskich.

Języki słowiańskie swym zasięgiem obejmują prawie cały region Europy Wschodniej, obszary leżące na pograniczu z Europą Zachodnią i większą część Półwyspu Bałkańskiego. Do tej grupy należą m.in. języki: rosyjski, ukraiński, białoruski, polski, czeski, słowacki, serbski, chorwacki, bułgarski, słoweński, macedoński. Na obszarze Łużyc, położonych na południowym wschodzie Niemiec przy granicy z Polską, mieszka niewielka grupa ludności posługująca się językami górnołużyckim i dolnołużyckim, również należącymi do języków słowiańskich.

W północno‑wschodniej części Europy, nad Morzem Bałtyckim, żyją grupy ludności posługujące się językami bałtyckimi (litewskim i łotewskim) oraz językami ugrofińskimi (fińskim i estońskim). Do tej grupy należy także język węgierski, który jest w użyciu na Węgrzech leżących nad Dunajem.
W południowej części Półwyspu Bałkańskiego występują trzy odrębne języki: grecki, albański i turecki.
Języki europejskie w formie pisanej wykorzystują trzy alfabety: grecki, łaciński i cyrylicę.

Kilka języków europejskich - głównie w czasach kolonialnych - zostało przeniesionych na inne kontynenty i później stały się one językami urzędowymi w wielu nowo powstałych państwach. Obecnie najbardziej rozpowszechniony jest język angielski, który uznaje się za język światowy.

Ważnym elementem społecznym wpływającym w większym lub mniejszym stopniu na życie ludzi jest przynależność do danej grupy wyznaniowej. W Europie najliczniejszą grupą są chrześcijanie. Historyczne podziały doprowadziły do powstania dużych odłamów tej religii. Dzisiaj w określonych regionach lub państwach mieszkają większe lub mniejsze grupy wyznawców jednego z odłamów chrześcijaństwa.

W Europie mieszka obecnie 742 mln ludzi (dane 2013 roku) i udział ludności Europy w ogólnej liczbie ludności świata systematycznie maleje.

Ludność Europy jest zróżnicowana etnicznie, językowo i religijnie. Współczesna cywilizacja europejska opiera się na dorobku przeszłości - kulturze greckiej i rzymskiej oraz tradycji chrześcijańskiej.

W Europie największy zasięg mają trzy grupy językowe: romańska, słowiańska i germańska należące do tej samej rodziny języków indoeuropejskich.

Dominującą grupą wyznaniową w Europie są chrześcijanie. W poszczególnych regionach Europy występują większe grupy wyznawców każdego z głównych odłamów chrześcijaństwa: katolików, protestantów, prawosławnych.

Struktura wieku ludności w Europie jest niekorzystna; udział ludności w wieku do 14 lat jest niewielki, a w wieku powyżej 65 lat - wysoki. To wynik niskiego przyrostu naturalnego i wydłużenia średniej długości życia.

Do opisu struktury wieku posłużymy się diagramem przedstawiającym ludność Europy wg trzech grup wiekowych:

Struktura wieku ludności Europy jest bardzo niekorzystna. W porównaniu z innymi kontynentami grupa dzieci i młodzieży - wiek do 14 lat - jest w Europie najmniej liczna, a grupa ludności starej - wiek powyżej 65 lat - jest najliczniejsza. Ludność Europy znajduje się w stanie starości demograficznej, o czym decyduje niski przyrost naturalny i wydłużanie przeciętnego czasu życia Europejczyków. Niski przyrost naturalny występuje przede wszystkim na wschodzie naszego kontynentu, gdzie trudna sytuacja ekonomiczna ogranicza liczbę urodzeń. Natomiast w Europie Zachodniej panują bardzo dobre warunki ekonomiczne, które sprzyjają dłuższemu życiu ludzi.

# data[].attributes.attachment_link.title
Zróżnicowanie ludnościowe i kulturowe współczesnej Europy

# data[].attributes.attachment_link.description
Cywilizacja europejska to pewien rodzaj historycznej „całości" łączącej nas Europejczyków z kontynentem, na którym żyjemy. Za podstawę naszej cywilizacji uznaje się elementy kultury starożytnej Grecji i cesarstwa rzymskiego oraz chrześcijaństwo. Pomimo tych wspólnych głęboko zakorzenionych tradycji dzisiejsza Europa jest zróżnicowana, a ponadto zmienia się też jej znaczenie i miejsce we współczesnym świecie.

# data[].attributes.attachment_link.title
Ludność Polski oraz porównanie na tle Europy i świata

# data[].attributes.attachment_link.description
Ludność Polski w liczbach – porównania międzynarodowe, struktura społeczna, migracje i procesy kształtujące przyszłość narodu.

# data[].attributes.attachment_link.description
Europa regionalnie: od Północy po Południe, od Atlantyku po Ural. Profile regionów, porównania i grafiki dla uczniów i studentów.

# data[].attributes.attachment_link.title
Położenie i ukształtowanie powierzchni Europy #1 [ Środowisko przyrodnicze i ludność Europy ]

# data[].attributes.attachment_link.title
Europa – przyroda – człowiek – gospodarka. Podsumowanie - Świat pod lupą - zpe.gov.pl

# data[].attributes.attachment_link.description
E‑podręczniki to bezpłatne i dostępne dla wszystkich materiały edukacyjne.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Przed 1989 rokiem Polska miała tylko trzech sąsiadów: Niemiecką Republikę Demokratyczną, Czechosłowację i Związek Radziecki. Czasy się zmieniły i sąsiedzi też - dziś mamy ich aż siedmiu i są to zupełnie inne kraje niż dawniej. Niezależnie od liczby i rodzaju sąsiadów, ze wszystkimi należy starać się utrzymywać przyjazne stosunki, jak w codziennym życiu ludzi. Oczywiście zdarzają się problemy i kwestie sporne, które mącą nasz spokój. Trzeba jednak zawsze dążyć do mądrego rozwiązywania tych problemów, aby żadna ze stron nie była pokrzywdzona i żeby można było żyć obok siebie w zgodzie jak żyją zwykli ludzie.

Niemcy to nasz zachodni sąsiad, od którego oddziela nas granica na Odrze i Nysie Łużyckiej. Są krajem nieco większym od Polski, mającym dostęp do Morza Bałtyckiego i Morza Północnego. Na północy występuje tam pas nizin, w tym pojezierzy, całe centrum kraju zajmują wyżyny, a na południu wzdłuż granicy z Austrią rozciąga się mały fragment gór wysokich - Alp. Główne rzeki Niemiec to Ren, Wezera, Dunaj i Łaba. Dominuje tam klimat umiarkowany ciepły morski, a roślinnością naturalną są lasy liściaste i mieszane.

W Niemczech mieszka ponad 80 mln ludzi, w tym wielu emigrantów, m.in. z Turcji, Polski i krajów bałkańskich. Uzupełniają oni braki miejscowej siły roboczej, które są wynikiem starzenia się społeczeństwa niemieckiego. ¾ ludności mieszka w miastach, a największe z nich to stolica Berlin oraz Hamburg i Monachium. Wielką konurbacją miejską jest silnie uprzemysłowione Zagłębie Ruhry. Niemiecka gospodarka opiera się na usługach, m.in. na handlu i transporcie. Niemcy są w pierwszej czwórce największych gospodarczych potęg świata.

Republika Czeska jest małym krajem środkowoeuropejskim bez dostępu do morza. Graniczymy z nią przez Sudety. W Republice Czeskiej dominują tereny wyżynne i górskie, które zaliczają się do starego Masywu Czeskiego. Najwyższy szczyt to Śnieżka (1602 m n.p.m.) leżąca na naszej granicy w Karkonoszach. Główne rzeki to Łaba płynąca do Morza Północnego i Morawa uchodząca do Dunaju. Klimat Czech jest podobny do naszego, a na południu nawet trochę cieplejszy. 1/3 obszaru kraju zajmują lasy - głównie mieszane i liściaste.

Republika Czeska składa się z dwóch dużych krain historycznych - Czech i Moraw. W kraju mieszka ponad 10 mln ludzi, z czego 65% to Czesi. Główne mniejszości narodowe to Morawianie, Słowacy, Romowie, Niemcy, Polacy, Żydzi. Największe miasto - stolica Praga - liczy ponad 1 mln mieszkańców.
W gospodarce Republiki Czeskiej największe znaczenie ma przemysł motoryzacyjny, turystyka i browarnictwo. Wydobywa się też duże ilości węgla brunatnego i nieco mniejsze węgla kamiennego. Dobrze rozwinięty jest transport kolejowy i śródlądowy.

Słowacja to kraj śródlądowy i najmniejszy obszarowo sąsiad Polski. Graniczymy z nią poprzez Karpaty, które zajmują większą część państwa. Niewielkie płaskie tereny występują tylko na południu i są to krańce Wielkiej i Małej Niziny Węgierskiej. Prawie całe terytorium Słowacji należy do dorzecza Dunaju; wyjątek stanowi Poprad uchodzący w Polsce do Dunajca. Na Słowacji przeważa klimat górski, poza nizinami na południu, gdzie jest znacznie cieplej. Ponad 40% obszaru kraju zajmują lasy.

Na Słowacji mieszka około 5,5 mln osób, z czego prawie połowa na wsi. Ze względu na pofałdowany teren nie rozwinęły się duże miasta - największe to stolica Bratysława (430 tys. mieszk.). Na południu kraju zamieszkuje dosyć liczna mniejszość węgierska.
Słowacka gospodarka opiera się na rolnictwie, leśnictwie, przemyśle ciężkim (hutnictwo żelaza, produkcja samochodów, broni, AGD) i turystyce (Tatry Wysokie, rzeźba krasowa, gorące źródła). W kraju działają też dwie elektrownie atomowe.

Ukraina to nasz duży południowo‑wschodni sąsiad - jej powierzchnia jest prawie dwukrotnie większa od Polski. Państwo leży nad Morzem Czarnym i nad jego częścią, Morzem Azowskim. Przeważają niziny, które zajmują całą centralną część kraju. Wyżyny dominują na zachodzie, gdzie również znajdują się góry (Karpaty). Główną rzeką jest Dniepr, który uchodząc do Morza Czarnego, podobnie jak inne rzeki, tworzy limany. Na Ukrainie dominuje klimat umiarkowany ciepły lądowy, sprzyjający tworzeniu się stepów z czarnoziemami w podłożu.

Liczba ludności Ukrainy wynosi około 45 mln i stale się zmniejsza. To wynik trudnej sytuacji polityczno‑ekonomicznej, która nie sprzyja dużej liczbie urodzeń. Znaczenie ma też wysoka umieralność, wywołana niezdrowym trybem życia, zwłaszcza mężczyzn. Duża mniejszość rosyjska jest powodem konfliktu międzynarodowego. Stolica kraju to liczący prawie 2,5 mln mieszkańców Kijów.
W gospodarce Ukrainy ważną rolę odgrywa rolnictwo, które wykorzystuje żyzne czarnoziemy pod uprawę głównie pszenicy. Przemysł opiera się na wydobyciu węgla kamiennego i rud żelaza.

Białoruś to największy kraj Europy nie mający dostępu do morza. Jest jednak trochę mniejsza od Polski. Dominują tam tereny płaskie, a niewielkie pofałdowania wyżynne i pojezierne pojawiają się tylko na północy kraju. Wyżyna Białoruska jest działem wodnym zlewisk Morza Bałtyckiego i Morza Czarnego. Największe rzeki Białorusi to Dniepr i Niemen. Blisko 40% powierzchni kraju zajmują lasy. Sporo jest też terenów podmokłych. Na Białorusi panuje klimat umiarkowany ciepły przejściowy, ale z przewagą wpływów kontynentalnych.

Na Białorusi mieszka obecnie około 9,5 mln osób. Liczba ta stale się zmniejsza z przyczyn podobnych do tych na Ukrainie. Zła sytuacja ekonomiczna wynika tu z polityczno‑gospodarczej izolacji Białorusi, będącej konsekwencją niedemokratycznych rządów Aleksandra Łukaszenki. Gospodarka ukierunkowana jest na rynek krajowy oraz handel zagraniczny z Rosją. Produkuje się głównie żywność oraz artykuły codziennego użytku. Najważniejszym surowcem mineralnym są sole potasowe. Ponadto wydobywa się torf i ropę naftową.

Litwa to nasz północno‑wschodni sąsiad o obszarze blisko 5‑krotnie mniejszym niż Polska. Leży nad Morzem Bałtyckim, na skraju wielkiej Niziny Wschodnioeuropejskiej. Powierzchnia terenu jest lekko pofałdowana, zwłaszcza na Pojezierzu Litewskim i Wysoczyźnie Żmudzkiej. Linię brzegową urozmaica Mierzeja i Zalew Kuroński. Główne rzeki Litwy to Niemen oraz jego prawy dopływ Wilia. Panuje tam klimat umiarkowany ciepły przejściowy, w którym masy powietrza morskiego ścierają się z masami powietrza kontynentalnego.

Na Litwie mieszka tylko 3,1 mln osób, co oznacza że jest to nasz najsłabiej zaludniony sąsiad. Liczba ta jeszcze się zmniejsza, w czym duży udział ma emigracja Litwinów do Europy Zachodniej. Na Litwie mieszka ponad 200 tys. Polaków, głównie w Wilnie i okolicach. Stolica kraju (Wilno) nie jest jeszcze wielkim miastem i liczy około 550 tys. mieszkańców. Jednak stale się rozwija i rozbudowuje, nabierając coraz więcej cech metropolii usługowo‑finansowej. Drugie ważne miasto Litwy to Kłajpeda - jeden z większych portów nad Bałtykiem.

Federacja Rosyjska to największy kraj świata, leżący na dwóch kontynentach nad wodami trzech oceanów. Linia brzegowa jest silnie urozmaicona. W zachodniej części kraju dominują niziny, a w części wschodniej wyżyny i góry. Najwyższy szczyt to Elbrus (5633 m n.p.m.) w Kaukazie na granicy z Gruzją. Wielkie rzeki Rosji to Lena, Amur, Jenisej, Ob z Irtyszem w Azji i Wołga w Europie. Dominują klimaty chłodne i suche - umiarkowany lądowy oraz subpolarny i polarny. Rosyjska tajga to największy na świecie kompleks lasów iglastych.

Rosja liczy ponad 140 mln mieszkańców, z czego na część europejską przypada około 100 mln. Blisko ¾ ludności mieszka w miastach, a największe z nich to stolice - obecna Moskwa (ponad 10 mln) i dawna St. Petersburg (około 5 mln). 80% ludności to Rosjanie, a na pozostałe 20% składa się bardzo wiele narodowości i grup etnicznych, m.in. z byłych republik radzieckich.
Gospodarka Rosji opiera się na wykorzystaniu bogactw naturalnych. Największe znaczenie ma ropa naftowa i gaz ziemny, a ponadto węgiel kamienny, węgiel brunatny, rudy żelaza i innych metali, fosforyty, diamenty, lasy.

Pamiętam i rozumiem:

1. Opisz położenie geograficzne Niemiec.

2. Czym się różnią Czechy od Republiki Czeskiej?

3. Które tereny Słowacji zamieszkuje najliczniejsza tam mniejszość narodowa?

4. Jakie są silne strony ukraińskiego rolnictwa i przemysłu?

5. Wymień główne bogactwa naturalne Białorusi.

6. Wyjaśnij funkcje Kłajpedy i Kowna dla wodnego transportu Litwy.

7. Co to jest Syberia i jakie ma ona znaczenie dla Federacji Rosyjskiej?

Czytam i interpretuję:

Korzystając z map poniżej, odpowiedz na pytania dotyczące katastrofy elektrowni atomowej w Czarnobylu.

Która dawna republika radziecka w największym stopniu została skażona?

Rozwiązuję problemy:

1. Na przykładzie Niemiec wyjaśnij, w jaki sposób można przeciwdziałać starzeniu się społeczeństwa.

2. Znajdujesz się na najwyższym szczycie Republiki Czeskiej i chcesz jak najszybciej dostać się do Polski - w jaki sposób to zrobisz?

3. Jak dopłynąć kajakiem z Tatr Słowackich do Morza Bałtyckiego?

4. Podaj swój sposób na rozwiązanie konfliktu rosyjsko‑ukraińskiego.

5. Co możemy zrobić dla ludności polskiej mieszkającej na Białorusi?

6. Jesteś na Litwie i chcesz odwiedzić tamtejszych Polaków - w którą część kraju się udasz?

7. Lot samolotem między Moskwą a Władywostokiem trwa 8 godzin; różnica czasu strefowego między tymi miastami wynosi 7 godzin. Oblicz, o ile godzin należy przesunąć zegarek po wylądowaniu:

Materiały źródłowe (strony internetowe, lekcje w podręczniku)

Międzynarodowe Roczniki Statystyczne, Eurostat i inne internetowe źródła zagranicznych danych statystycznych.
Lekcje w e‑podręczniku: 56‑62.

Co dokładnie mam zamiar zrobić, by sprawdzić, czy hipoteza jest prawdziwa

Zebrać dane statystyczne oraz inne informacje pokazujące dawny i obecny stan gospodarki oraz społeczeństwa u naszych sąsiadów, którzy przystąpili do UE w 2004 roku (Republika Czeska, Słowacja, Litwa) i tych pozostających poza Unią (Ukraina, Białoruś, ewentualnie Federacja Rosyjska).

Wyniki i wnioski z projektu badawczego Test sprawdzający Klucz testu

# data[].attributes.attachment_link.description
Przed 1989 rokiem Polska miała tylko trzech sąsiadów: Niemiecką Republikę Demokratyczną, Czechosłowację i Związek Radziecki. Czasy się zmieniły i sąsiedzi też - dziś mamy ich aż siedmiu i są to zupełnie inne kraje niż dawniej. Niezależnie od liczby i rodzaju sąsiadów, ze wszystkimi należy starać się utrzymywać przyjazne stosunki, jak w codziennym życiu ludzi.

# data[].attributes.body
https://www.geografia24.eu/index.php?strona=_2023a_dane_pp_3/353_1_zroznicowanie_srodowiska_przyrodniczego/pp3_1_04a - środowisko Polski (dobre mapy)

https://www.tiktok.com/@tatrologia/video/7461936172210736406 - formy polodowcowe w górach

# data[].attributes.attachment_link.description
Mapa rozmieszczenai szczytów Korony Gór Polski

# data[].attributes.body
https://geografia24.pl/jeziora-w-polsce/ - wiedza

https://geografia24.pl/wp-content/uploads/2021/08/Jeziora-w-polsce-a-hydrografia-1.jpg - największe

https://geografia24.pl/wp-content/uploads/2021/08/Sztuczne-zbiorniki-wodne-w-Polsce-1.jpg - sztuczne

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Wordwall - Twórz lepsze lekcje w krótszym czasie

# data[].attributes.attachment_link.description
Rysunek z opisami - Przeciągnij i upuść pinezki na odpowiednie miejsce na rysunku.

# data[].attributes.body
https://www.purposegames.com/game/symbole-parkow-narodowych-w-polsce-game

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Wordwall - Twórz lepsze zajęcia w krótszym czasie

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Biebrzański PN, Kampinoski PN, Bieszczadzki PN, Tatrzański PN, Magurski PN, Słowiński PN, Wigierski PN, Drawieński PN, Woliński PN, Białowieski PN, Poleski PN, Roztoczański PN, Ujście Warty, Świętokrzyski PN, Wielkopolski, Narwiański PN, Gorczański PN, PN Gór Stołowych, Karkonoski PN, Bory Tucholskie, Babiogórski PN, Pieniński PN, Ojcowski PN.

# data[].attributes.attachment_link.description
Biebrzański PN, Kampinoski PN, Bieszczadzki PN, Tatrzański PN, Magurski PN, Słowiński PN, Wigierski PN, Drawieński PN, Woliński PN, Białowieski PN, Poleski PN, Roztoczański PN, Ujście Warty, Świętokrzyski PN, Wielkopolski, Narwiański PN, Gorczański PN, PN Gór Stołowych, Karkonoski PN, Bory Tucholskie, Babiogórski PN, Pieniński PN, Ojcowski PN.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Pokrywa glebowa Polski jest typowa dla klimatu umiarkowanego przejściowego i obszaru znajdującego się pod wpływem zlodowaceń. Jakość gleb jest przeważnie średnia lub słaba. Inaczej przedstawia się roślinność - mimo obecności w strefie lasów liściastych i mieszanych, w Polsce dominują bory.

Spis tematów (kliknij, aby przejść do wyboru tematów)
Środowisko przyrodnicze Polski

VIII Gleby i roślinność w Polsce
- Przypomnij sobie systematykę gleb (kliknij tutaj) - 1. Typy gleb w Polsce
W Polsce przeważają gleby strefowe (78% pokrywy glebowej Polski), wśród których największy odsetek ( 52%) stanowią gleby brunatne i płowe. Są to przeważnie gleby średniej jakości. Duży odsetek, bo aż 26% stanowią z kolei słabe gleby bielicowe.

Uproszczona struktura procentowa gleb w Polsce

Źródło: Opracowanie własne.

Tylko 1% pokrywy glebowej w Polsce stanowią bardzo dobre gleby - czarnoziemy. W Polsce mają one jednak charakter gleb pozastrefowych, tj. takich, które występują poza typową dla siebie strefą stepów. Pozostałe 21% pokrywy glebowej Polski stanowią gleby śródstrefowe (15%) i niestrefowe (7%). Wśród gleb śródstrefowych, dużą część kraju, bo aż 7% stanowią gleby bagienne, które praktycznie (ze względu na swoje uwodnienie) nie mają żadnego zastosowania rolniczego. 5% stanowią z kolei bardzo dobre gleby - mady rzeczne. Po 1% powierzchni kraju zajmuję gleby średnio-dobre - czarne ziemie i rędziny. 6% powierzchni Polski stanowią z kolei niestrefowe gleby górskie, praktycznie w fazie inicjalnej i bez możliwości ich wykorzystania gospodarczego. Około 1% pokrywy glebowej stanowią również niestrefowe gleby antropogeniczne.

Profile wybranych gleb występujących w Polsce

Źródło: Opracowanie własne - Krzysztof Grabias.

Wśród polskich gleb, około 60% nadaje się dobrze lub średnio-dobrze do wykorzystania w rolnictwie (czarnoziemy, gleby brunatne i płowe, mady rzeczne, czarne ziemie, rędziny), a kolejne 26% nadaje się do wykorzystania jedynie przy bardzo mało wymagających uprawach (gleby bielicowe). 14% polskich gleb nie nadaje się do jakiegokolwiek wykorzystania.

Klasy bonitacyjne gleb w Polsce (wartości orientacyjne)

Źródło: Opracowanie własne.

Gleby występujące w Polsce, zostały sklasyfikowane w VI klasach bonitacji, tj. przydatności rolniczej. Gleby klasy I są najlepsze, a kolejnych klas - coraz gorsze.

Klasa I (0,5% gruntów - najlepsze) - obejmuje niektóre czarnoziemy i mady, czarne ziemie i gleby brunatne utworzone na lessach.

Klasa II (3,2% - bardzo dobre) - jak w klasie I + najlepsze gleby brunatne i płowe nieutworzone na lessach.

Klasa IIIa (10,1% - dobre) - brunatne, płowe, słabsze mady, niektóre rędziny.

Klasa IIIb (13,9% - średnio-dobre) - oglejone brunatne i płowe, niektóre czarne ziemie i niektóre rędziny.

Klasa IVa (22,6% - średnie lepsze) - słabe brunatne i płowe, niektóre bielicowe, bardzo słabe czarnoziemy i mady rzeczne.

Klasa IVb (16,7% - średnie gorsze) - gleby jak w klasie IVa, ale o gorszym uwilgotnieniu.

Klasa V (20,7% - słabe) - pozostałe gleby brunatne i płowe, bielicowe, najsłabsze mady i najsłabsze rędziny.

Klasa VI (11,4% - najsłabsze) - gleby rdzawe, bielicowe, najsłabsze płowe, gleby inicjalne i górskie.

Klasa VIRz (0,9% - przeznaczone pod zalesienie) - najsłabsze rdzawe, bielicowe, górskie.

2. Rozmieszczenie gleb w Polsce
Rozmieszczenie gleb w Polsce jest wypadkową wielu czynników, wśród których najistotniejszym jest położenie w strefie klimatu umiarkowanego ciepłego przejściowego. Dużą rolę odegrała obecność w Polsce Zlodowacenia Północnopolskiego, które w istotny sposób wpłynęło na pokrywę glebową dostarczając skały macierzystej w pasie pojezierzy: występują tu głównie gleby brunatne oparte o gliny morenowe oraz gleby bielicowe oparte o sandrowe piaski. Związany ze zlodowaceniem był także klimat peryglacjalny, wpływający m.in. na pokrywę glebową pasa wyżyn, z którego wynikają występujące na m.in na Wyżynie Lubelskiej oraz w mniejszej ilości - Wyżynie Małopolskiej i Opolszczyźnie czarnoziemy uformowane na lessach. Gleby płowe występujące głównie w pasie nizin, są typowe dla tej strefy klimatu - umiarkowanego ciepłego przejściowego, zasadniczo ich skały macierzyste również są efektem zlodowaceń.

Uproszczona mapa rozmieszczenia gleb w Polsce

Źródło: https://static.zpe.gov.pl/portal/f/res-minimized/RWmGFQyG3TYRP/9/2LJdzcrBVVmLjx4zNObEuVnontx7feAQ.png

Lokalne warunki wpłynęły na rozmieszczeniu szeregu polskich gleb - mady powstały wzdłuż dolin dużych rzek oraz na Żuławach Wiślanych, z kolei gleby bagienne na rozległych rozlewiskach, głównie na Podlasiu (rozlewiska Biebrzy). Na węglanowych, wapiennych skałach pasa wyżyn (Małopolska, Lubelszczyzna) wykształciły się z kolei rędziny. Lokalne uwodnienie w pasie nizin przyczyniło się z kolei do powstania czarnych ziem - głównie na Kujawach oraz lokalnie na nizinach: Wielkopolskiej i Śląskiej oraz na Pobrzeżu Szczecińskim. W pasie Sudetów i Karpat występują z kolei gleby górskie. Ostatnia grupa - gleby antropogeniczne, występują na terenach silnie zubranizowanych aglomeracji.
3. Formacje leśne w Polsce
Polska znajduje się w strefie klimatyczno-roślinno-glebowej lasów liściastych i mieszanych, a więc potencjalną roślinnością naturalną w Polsce (na większości obszaru) jest las liściasty lub mieszany z przewagą liściastego. Tymczasem faktyczna struktura drzewostanu polskich lasów jest zupełnie inna i przeważają lasy iglaste. Jest to wynik wpływu człowieka, który wykarczował większość lasów liściastych, w celu pozyskania korzystnych gleb pod rolnictwo. W ostatnich latach liczba drzew liściastych jednak wzrasta. Ogólna lesistość Polski również wzrasta. W 2018 r. było to według danych Lasów Państwowych - 29,6% powierzchni kraju, podczas gdy w 1945 - 20,8%.

Struktura gatunkowa wybranych drzew w Polsce (2018)

Źródło: Własna edycja na podstawie: https://przyrodalekcje.jimdofree.com/klasa-5/szata-roślinna-w-polsce/ i Rocznik Statystyczny Leśnictwa 2019

Poszczególne gatunki drzew w Polsce, tworzą większe zbiorowiska zwane formacjami leśnymi. Głównymi są:

Bór - formacja lasów iglastych, w tym nierzadko monokultury sosny, czasami z domieszką innych drzew (świerk, jodła), w tym liściastych (dąb, brzoza). Bory porastają najczęściej słabe gleby, nierzadko bielicowe na rozległych równinach sandrowych (piaski). Bory to niemal 70% powierzchni polskich lasów.

Bór sosnowy to najczęstsza formacja leśna w Polsce

Źródło: https://mapio.net/images-p/109771156.jpg

Grąd - nazwa odnosi się do wielogatunkowego lasu liściastego, rzadko z domieszką drzew iglastych (jodła, modrzew). Wśród głównych gatunków występują: dęby, graby, buki, brzozy, klony, osiki, jarzębiny. Ta formacja porasta zwykle lepsze gleby, m.in. brunatne i stanowi około 8% formacji leśnych.

W odległej przeszłości historycznej grądy występowały na znacznej części obszaru Polski

Źródło: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e0/Rezerwat_d%C4%99bina1.jpg/1200px-Rezerwat_d%C4%99bina1.jpg

Łęg - to również wielogatunkowy las liściasty, jednak jego cechą charakterystyczną jest porastanie terenów wilgotnych, np. dolin rzek. Obejmuje gatunki takie jak: wierzba, topola, jesion, wiąz, dąb, olsza. Porasta obszary żyznych, mokrych gleb - np. mad rzecznych, czarnych ziemi czy dobrych gleb brunatnych. Zajmuje niewielką część powierzchni lasów.

Charakterystyczną cechą łęgów jest obecność doliny rzecznej

Źródło: https://prudnik.katowice.lasy.gov.pl/image/journal/article?img_id=23039486&t=1390825031546

Ols - formacja leśna z silną dominacją olszy czarnej z domieszką drzew takich jak: brzoza, jesion i wierzba. Występuje w środowisku uwodnionym, m.in. na bagnach i torfowiskach.

Typowe dla olsów są podmokłości, bagna i torfowiska

Źródło: https://kozienice.radom.lasy.gov.pl/image/journal/article?img_id=31106040&t=1499248507931
4. Rozmieszczenie lasów w Polsce
Rozmieszczenie lasów w Polsce jest zróżnicowane. Największą lesistością cechują się obszary pojezierzy w województwach: lubuskim, pomorskim, zachodniopomorskim i warmińsko-mazurskim oraz obszary górskie: dolnośląskie, śląskie i podkarpackie. Ze względu obecność Puszczy Białowieskiej i rozlewisk rzek, dużą lesistość ma też woj. podlaskie. Najniższą lesistość mają z kolei silnie rozwinięte rolniczo województwa Polski środkowej, gdzie lasy wycięto pod uprawy.

Lesistość Polski w 2013 r. według powiatów i województw na tle państw Europy(obecnie wzrost do 29,6%)

Źródło: https://static.zpe.gov.pl/portal/f/res-minimized/RSVKVlXP0GLuZ/4/jPmnv9WXW8c81uwUdibRHMv2vk9nFnkJ.png

Dominujące w Polsce lasy iglaste w formacji borów, występują przede wszystkim w Polsce północnej, na terenie pojezierzy: Pomorskiego, Lubuskiego (Wielkopolskiego) i Mazurskiego, co związane jest z obecnością sandrów w tej okolicy. Jednym z największych lasów tego typu są Bory Tucholskie, gdzie utworzono Park Narodowy. Podobny zabieg zastosowano w przypadku Puszczy Drawskiej (Drawieński Park Narodowy) oraz znajdującej się już na nizinach Puszczy Kampinoskiej (Kampinoski PN).

Mapa formacji leśnych w Polsce

Źródło: https://static.zpe.gov.pl/portal/f/res-minimized/RtUsKhiiThEZ6/4/uV6eIoy49bsFpkzTbjqeJKNaPQNWaAML.png

Lasy liściaste w Polsce nie tworzą zbyt wielu zwartych kompleksów i są rozproszone na terenie kraju. Największy zwarty kompleks to Puszcza Białowieska (Białowieski PN), ogólnie więcej jest ich w Polsce wschodniej oraz północnej i północno-zachodniej. Na Podlasiu liczne są jeszcze obszary bagienne i związane z tym lasy wilgociolubne. W Polsce południowej, w pasie Sudetów i Karpat dominują z kolei lasy mieszane, z charakterystyczną dla gór piętrowością klimatyczno-roślinną.

# data[].attributes.attachment_link.title
Gleby i roślinność w Polsce | Geografia24.pl

# data[].attributes.attachment_link.description
Pokrywa glebowa Polski jest typowa dla klimatu umiarkowanego przejściowego i obszaru znajdującego się pod wpływem zlodowaceń. Jakość gleb jest przeważnie średnia lub słaba. Inaczej przedstawia się roślinność - mimo obecności w strefie lasów liściastych i mieszanych, w Polsce dominują bory. Spis tematów (kliknij, aby przejść do wyboru tematów) - Przypomnij sobie systematykę gleb (kliknij tutaj) - 1.

# data[].attributes.body
https://www.google.pl/maps/place/Olsztyn/@53.7766707,20.4252019,12.21z/data=!4m6!3m5!1s0x46e2792d071419c7:0x106a8126cf54c20f!8m2!3d53.778422!4d20.4801192!16zL20vMGM2Z3Q?entry=ttu&g_ep=EgoyMDI1MDQwMS4wIKXMDSoASAFQAw%3D%3D

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Błędnie kojarzona z Mazurami stolica Warmii każdego lata przyciąga wielu zwiedzających, czemu trudno się dziwić - współczesny Olsztyn to urocze miasto pełne zieleni, zabytkowych budowli i atrakcji turystycznych.

Turyści z różnych krajów przybywają tu podążając tropem Mikołaja Kopernika, oglądają średniowieczne pozostałości lub odpoczywają nad tutejszymi jeziorami.

Nazwa

Toponim Olsztyn pochodzi od niemieckiego określenia Allenstein oznaczającego osadę (dosłownie kamień) nad rzeką Łyną. Polscy mieszkańcy miasta zapisywali nazwę jako Holstin (jednak głoska H była w tym słowie niema).

Krótka historia miasta

Sześć lat później Olsztyn otrzymał przywilej lokacyjny. Kapituła zleciła założenie miasta Janowi z Łajs. O szybkim rozwoju nowo założonego miasta może świadczyć fakt, że już w 1378 roku rozszerzono jego granice w kierunku północnym, a niedługo później rozpoczęto budowę murów obronnych wraz z dwoma bramami - Górną od północy i Dolną od południa. Wiek XV i początek XVI upłynął pod znakiem wojen z Zakonem Krzyżackim. Miasto przechodziło z rąk do rąk, by ostatecznie znaleźć się w granicach Korony. W 1521 roku skuteczną obroną zamku olsztyńskiego kierował Mikołaj Kopernik (pełnił wtedy funkcję administratora dóbr kapituły). Słynny astronom przeprowadzał tu obserwacje nieba oraz opracował reformę monetarną. Pamiątką po pobycie Kopernika w Olsztynie jest wykonana przez niego tablica astronomiczna, która zachowała się na jednej z zamkowych ścian.

Wiek XVII przyniósł regres - miasto kilkukrotnie płonęło oraz było wyludnione przez zarazę. W czasie wojen północnych Olsztyn łupiły wojska szwedzkie. Próby odrodzenia gospodarczego przerwały zabory - miasto podupadło ze względu na kolejne przemarsze wojsk, pożary i zarazy. Dopiero połowa XIX wieku przyniosła ożywienie i rozwój (m. in. za sprawą wybudowania linii kolejowej). W mieście dynamicznie rozwijał się przemysł - w zakolu Łyny i okolicy powstawały liczne zakłady przemysłowe (m.in. browar) i tartaki. Niestety, jedynym zachowanym obiektem fabrycznych z tamtych czasów jest odrestaurowany tartak Raphaelsohnów.

Zdecydowaną większość mieszkańców stanowili wtedy Niemcy (ponad 97% olsztynian w plebiscycie po I wojnie światowej głosowało za pozostaniem w granicach Niemiec). Szybka rozbudowa Olsztyna przerwana została przez II wojnę światową - wkroczenie Armii Czerwonej doprowadziło do pożaru i zdewastowania zabytkowej zabudowy.

Po wojnie podjęto się przywrócenia najstarszej części miasta. Fasady odbudowywanych kamienic ozdabiano techniką dekoracyjną zwaną sgraffito. Polega ona na nakładaniu na ścianę różnokolorowych warstw tynku, w którym następnie (zanim zdąży on zaschnąć) wydrapuje się dekoracje. Mimo że część z tych zdobień została mocno nadgryziona zębem czasu, to olsztyńskie Stare Miasto należy do przyjemnych.

Jak zwiedzać Olsztyn?

Spacer po stolicy Warmii najlepiej rozpocząć od Starego Miasta, które nie zajmuje zbyt rozległego obszaru i bez większego problemu przemierzymy je pieszo. Na dobrą sprawę to praktycznie do wszystkich opisanych przez nas atrakcji dojdziemy wygodnie na własnych nogach. Nawet plaża miejska nad jeziorem Ukiel oddalona jest od rynku Starego Miasta o "zaledwie" 30 minut spacerem. Wyjątkiem jest leżące w Kudypach pod Olsztynem leśne Arboretum, do którego będziemy musieli dojechać samochodem lub rowerem.

Najważniejsze atrakcje na obszarze Starego Miasta zobaczymy już w jeden dzień, ale chcąc wybrać się do planetarium czy odpocząć nad jednym z jezior lepiej jest zostać w Olsztynie trochę dłużej.

W słoneczny dzień możemy udać się do jednego z parków w centrum miasta. Do wyboru mamy park Zamkowy (inaczej Park Podzamcze) oraz Park Centralny.

W centrum Olsztyna od poniedziałku do piątku od 8:00 do 17:00 obowiązuje strefa płatnego parkowania. Więcej informacji znajdziecie tutaj. [stan na czerwiec 2021]

Olsztyn: atrakcje, zabytki, ciekawe miejsca

Wysoka Brama

(Brama Górna, Staromiejska 16)

Zwiedzanie olsztyńskiej starówki możemy zacząć od podejścia do wzniesionej w stylu gotyckim i jedynej ocalałej z miejskich bram (niegdyś istniały trzy takie obiekty). W czasach nowożytnych pełniła funkcję garnizonu. Przed bramą widać odsłonięte przez archeologów fundamenty pierwotnej bramy (najprawdopodobniej dawnego barbakanu).

Ławeczka Mikołaja Kopernika

Ubrany w długi płaszcz Kopernik siedzi na ceglanym murku i spogląda w stronę zamku. W prawej ręce trzyma astrolabium (przyrząd służący do nawigacji), a w lewej zwój papieru. Autorem pomnika jest lokalna rzeźbiarka Urszula Szmyt.

Niemal każdy turysta mijający ławeczkę robi sobie przy niej zdjęcie. Część odwiedzających przysiada na marmurowej ławeczce lub staje obok, a niektórzy siadają astronomowi na kolana.

Po zachodniej (przeciwnej) stronie zamku, na środku malutkiego skwerku w parku Zamkowym, znajdziemy niewielkie popiersie astronoma. Dojdziemy do niego mijając zamek od strony południowej i przechodząc po mostku pieszym, a następnie skręcając w prawo.

Przeprawa ta nazywana jest czasami Mostkiem Zakochanych. Dawniej jej barierki wypełnione były symbolicznymi kłódkami, ale obecnie wiszą co najwyżej pojedyncze sztuki. [stan na sierpień 2020]

Zamek Kapituły Warmińskiej

(Zamkowa 2)

Od 1921 roku zamek pełni funkcje muzealne. Dziś w jego salach mieści się Muzeum Warmii i Mazur - prezentujące zbiory sztuki, rzemiosła, numizmaty itp. Jedna z wystaw poświęcona jest najbardziej znanemu mieszkańcowi zamku, czyli Mikołajowi Kopernikowi, który w latach 1516-1519 i 1520-1521 przebywał w Olsztynie w roli administratora dóbr kapitulnych.

Tablica astronomiczna pozwalała na graficzne określenie momentu równonocy wiosennej, dzięki czemu możliwe było ustalenie dat ruchomych świąt kościelnych oraz prowadzenie badań nad reforma kalendarza. W uproszczeniu był to przyrząd łączący funkcję kalendarza słonecznego oraz zegara.

Na dziedzińcu wystawiono z kolei dwie oryginalne "baby pruskie", czyli pogańskie posągi kultowe, oraz jedną kopię wykonana przez żołnierzy napoleońskich.

Koszt biletów wstępu: 15 złotych normalny, 10 złotych ulgowy, 32 złotych rodzinny. W środy wstęp na wystawy stałe jest bezpłatny. Muzeum jest zamknięte w poniedziałki, godziny otwarcia (uzależnione od sezonu) możemy znaleźć na stronie placówki: link. [aktualizacja czerwiec 2021]

Dodatkowo płatną atrakcją zamku jest wieża widokowa, która jednak z powodu obecnej sytuacji epidemiologicznej pozostaje zamknięta. [stan na czerwiec 2021]

Rynek Starego Miasta

Dawny plac handlowy Olsztyna w XVI wieku stał się również centrum administracyjnym - wybudowano wtedy tzw. Stary Ratusz, który pełnił funkcję siedziby magistratu oraz sądu. Znajdujące się w Rynku kamienice jak i sam ratusz zostały w dużej mierze zniszczone i wypalone podczas drugiej wojny światowej. Mimo, że w pobliżu nie toczyły się walki, żołnierze Armii Czerwonej podpalili stare domy i wymordowali część mieszkańców. Odbudowę rozpoczęto w latach 50. XX wieku. W niektórych przypadkach kierowano się zachowanymi fotografiami, w innych starano się XIX-wiecznym kamienicom przywrócić styl barokowy czy renesansowy.

Stary Ratusz zajmuje centralną część placu. Jego najstarsze skrzydło, które znajduje się po stronie południowej, posiada formę późnogotycką. Jego fasada ozdobiona została zegarami słonecznymi przyciągającymi wzrok turystów. Współcześnie budynek pełni funkcję biblioteki publicznej.

Niestety, z oryginalnej budowli przetrwała wyłącznie ściana z jednym ostrołukiem, który widoczny jest w podcieniu. Co ciekawe, kamienica ta nie została zniszczona w trakcie bombardowań. W 1940 roku rozebrano ją w celu późniejszej rekonstrukcji (zostawiono wyłącznie jedną ścianę ze wspomnianym ostrołukiem), ale przebieg wojny zablokował oryginalne plany. Zabytek odbudowano dopiero w latach pięćdziesiątych.

Bazylika pw. św. Jakuba

(Stanisława Staszica 11)

Muzeum Archidiecezji Warmińskiej im. bpa Jana Obłąka

Samo muzeum nie jest specjalnie reklamowane i prawdę mówiąc łatwo je przegapić podczas zwiedzania miasta. Placówka może pochwalić się kilkoma interesującymi eksponatami, w tym: złotym relikwiarzem św. Andrzeja z XVII wieku, gotyckimi rzeźbami i ołtarzami czy rękopisem Ignacego Krasickiego. Razem wystawionych jest kilkaset obiektów liturgicznych oraz dzieł sztuki sakralnej.

Spacer uliczkami Starego Miasta

Olsztyńska starówka jest na tyle mała, że warto poświęcić chwilę i pospacerować po jej zakamarkach. Wśród tutejszej zabudowy w oczy najbardziej rzucają się fasady ozdobione wspomnianą już wcześniej techniką sgraffito, ale warto też odnaleźć dwa inne zabytkowe budynki.

Drugim z obiektów wartym odnalezienia jest ceglany szpichlerz, w którym mieści się współcześnie Miejski Ośrodek Kultury ( Spichlerz Miejskiego Ośrodka Kultury, adres: Piastowska 13). Ten niemały gmach ukryty w labiryncie uliczek olsztyńskiego zespołu staromiejskiego przypomina o dawnej historii miasta. W latach 70. poprzedniego stulecia zabytek zaadaptowano do potrzeb kulturalnych i dziś organizowane są w nim występy artystyczne oraz różne wystawy.
ZDJĘCIA: Spacer po Starym Mieście w Olsztynie
Amfiteatr im. Czesława Niemena

Na południe od mostu prowadzącego na zamek stworzono amfiteatr mogący pomieścić ponad 1200 widzów. Pierwsza scena w tym miejscu powstała pod koniec lat 70. poprzedniego stulecia, a obecny wygląd kompleksu jest efektem ambitnej przebudowy z lat 2006-2008.

W sezonie wakacyjnym w amfiteatrze odbywa się cykl imprez nazywany Olsztyńskim Latem Artystycznym. Od połowy czerwca do połowy września organizowane są koncerty, kabarety oraz inne występy artystyczne.

Wychodzące w stronę zamku trybuny amfiteatru są przyjemnym miejscem na krótki odpoczynek.

Ewangelicki Kościół Chrystusa Zbawiciela

Warmia, w przeciwieństwie do sąsiednich Mazur, była katolicka. Społeczność ewangelicka zaczęła organizować się na tych terenach dopiero na początku lat siedemdziesiątych XVIII wieku. Przez pierwsze sto lat tutejsi ewangelicy odprawiali swoje nabożeństwa w przekazanej im w tym celu sali refektarza na olsztyńskim zamku.

Bryła kościoła jest typowym przykładem architektury neogotyckiej i łatwo przejść obok niej obojętnie. Wnętrza, skromne jak przystało na tradycje ewangelickie, mogą być jednak niemałym szokiem dla osób przyzwyczajonych do pełnych dekoracji świątyń katolickich.

W środku warto zwrócić uwagę na drewniane elementy: polichromowany strop oraz emporę (galerię), która otacza świątynię z trzech stron. Kościół wciąż służy parafii ewangelickiej. Nam udało się zajrzeć do środka podczas jednej z niedziel.

Targ Rybny oraz Dom Gazety Olsztyńskiej

Odchodząc kawałek na zachód od Wysokiej Bramy trafimy na plac nazywany Targiem Rybnym (niem. Fisch-Markt). Jego historia sięga XIV wieku. Był to drugi po głównym rynku obszar targowy średniowiecznego Olsztyna, a o jego pierwotnym przeznaczeniu przypominają nam postacie ryb ozdabiające posadzkę.

Niestety, przebywając na Targu Rybnym trudno poczuć historyczny klimat, gdyż większość odbudowanej zabudowy niczym nie przypomina średniowiecznych kamienic.

W listopadzie 1939 roku Niemcy zrównali gmach z ziemią. Budynek odbudowano dopiero po kilkudziesięciu latach, a jego oficjalna inauguracja nastąpiła 1 września 1989 roku. Obecnie w środku mieści się muzeum z ekspozycją stałą skupiająca się na historii miasta oraz jego polskich mieszkańcach, a także organizowane są wystawy czasowe.

Tuż obok budynku stoi posąg przedstawiający św. Jakuba, patrona miasta. Po północnej stronie placu odbudowano fragment muru obronnego.

Park Podzamcze (lub inaczej Zamkowy) oraz dawny kościół garnizonowy

Olsztyńskie Stare Miasto od północy i zachodu otoczone jest rozległymi terenami zielonymi, przez które przepływa rzeka Łyna. Dawniej obszar ten zajmowały średniowieczne fortyfikacje, a dziś czeka tu na nas mnogość atrakcji: trasy spacerowe, pozostałości po dawnym systemie obronnym, rzeźby oraz fontanny. Trudno o lepsze miejsce na krótki odpoczynek po aktywnym zwiedzaniu!

Obszar parkowy na dwie nierówne części rozdziela ulica Feliksa Nowowiejskiego. Po jej północnej stronie znalazła się fontanna nazwana Symfonią Ptaków. Wykonał ją Ryszard Wachowski, uczeń Xawerego Dunikowskiego. Jeśli ruszymy stąd dalej na północ, dojdziemy do słynnych wiaduktów kolejowych, które opisaliśmy w dalszej części artykułu.

Tuż obok fontanny znajduje się most Młyński, który oferuje przyjemny widok na zamkowe mury, a bezpośrednio za nim zobaczymy niewielki wodospad nazywany przez miejscowych nieco przesadnie Niagarą. Okolica ta w przeszłości pełniła istotną funkcję dla ekonomii Olsztyna - to właśnie tu znajdowały się liczne młyny wspierające produkcję m.in. mąki czy drewna. W miejscu jednego z historycznych młynów stoi dziś Browar Warmia.

Większa część parku zajmuje obszar na południe od ulicy Nowowiejskiego i ciągnie się aż do południowo-zachodniego krańca Starego Miasta. W tej części warto zwrócić uwagę na tzw. fontannę Ryba z dzieckiem, popiersie Mikołaja Kopernika (umiejscowione na niewielkim placyku) oraz na most prowadzący do zamku.

Będąc w okolicy możemy też podejść do neogotyckiego kościoła NMP Królowej Polski z początku XX wieku. Wzniesiono go z myślą o stacjonującym w mieście pruskim garnizonie. W środku warto zwrócić uwagę na organy wykonane przez firmę Witteka z Elbląga, które przed wojną uważane były za jedne z najlepszych na terenie całych Prus Wschodnich.

Mosty (wiadukty) kolejowe

(ul. Natalii Żarskiej i ul. Wyzwolenia)

Zbudowane zostały w drugiej połowie XIX wieku podczas ożywienia gospodarczego w mieście, gdy Olsztyn uzyskał stałe połączenie z Toruniem oraz Ostródą. Pierwszy z nich (północny) powstał w latach 1871-72 jako część linii kolejowej Toruń - Królewiec, a drugi wzniesiono dwie dekady później.

Obie imponujące budowle mają niemal 70 m długości i ponad 21 m wysokości! Przerzucona nad doliną Łyny linia przebiega blisko starówki, a wiadukty najlepiej zobaczyć od dołu - dojdziemy do nich spacerując w kierunku północno-zachodniego krańca parku Podzamcze.

Park Centralny

Rozległy Park Centralny (o powierzchni około 13 ha) powstał na wschód od historycznego Starego Miasta. Nie może on co prawda pochwalić się tyloma rzeźbami czy fontannami co Park Podzamcze, ale jest idealnym miejscem na krótki odpoczynek w słoneczny dzień.

Park Centralny zaprojektowano w stylu ogrodu angielskiego, z ławeczkami i wieloma ścieżkami pieszymi oraz rowerowymi. Przepływa przez niego Łyna, która możemy przemierzyć jedną z kładek. Centralnym punktem ogrodu jest fontanna w kształcie elipsy, ozdobiona półkolami symbolizującymi układ słoneczny, czym nawiązano do postaci Mikołaja Kopernika.

Na terenie parku organizowane są wystawy. W wakacje 2020 pojawiła się grupa rzeźb pod wspólną nazwą Park Kontroli Dystansu, która nawiązywała do sytuacji pandemicznej.

Muzeum Nowoczesności w odrestaurowanym tartaku Raphaelsohnów

W południowo-zachodniej części Parku Centralnego odnajdziemy jedną z olsztyńskich perełek - odrestaurowany tartak Raphaelsohnów, w którym działa dziś niezwykle interesujące Muzeum Nowoczesności.

Dziś we wnętrzach dawnego tartaku działa Centrum Techniki i Rozwoju Regionu „Muzeum Nowoczesności". Placówka skupia się na zaprezentowaniu postępu technicznego jaki zaszedł w Olsztynie oraz na Warmii i Mazurach w XIX-XX wieku. Mimo że liczba samych eksponatów nie należy do największych, to dawka wiedzy przekazywanej na tablicach informacyjnych oraz ekranach multimedialnych powinna nam to zrekompensować.

Muzeum przedstawia różne odległe od siebie dziedziny. Zaczynając od budownictwa i inżynierii miejskiej (wśród opisywanych tematów są m.in.: tramwaje, kanalizacja, wieże ciśnień, gazownie, oświetlenie uliczne), przez transport kolejowy (wiadukty), wodny (słynne mazurskie kanały), browarnictwo, produkcję samochodów w Elblągu, po bardziej indywidualne zdobycze cywilizacji jak: telefon, kino czy fotografia. A to nie wszystkie z przygotowanych wystaw tematycznych! Na jednym z ekranów multimedialnych przybliżono historię rodowitego Olsztynianina i znanego architekta Ericha Mendelsohna.

Ozdobą wystawy są stare zdjęcia przedstawiające wygląd przedwojennego Olsztyna. Warto też zwrócić uwagę na kilka eksponatów, w tym min.:

makietę szpichlerza z końca XVIII wieku z Reszla,

drewnianą rurę kanalizacyjną pamiętającą czasy średniowiecza,

maszynę typograficzną „Bostonka",

kanał koła zamachowego będący reliktem infrastruktury pierwotnego tartaku,

kabinę windy osobowej z około 1912/13 roku z jednego z olsztyńskich domów.

Na spokojną wizytę w muzeum warto zaplanować nawet do dwóch godzin, ponieważ na miejscu czeka na nas naprawdę dużo wiedzy do pochłonięcia! Jeśli jednak nie macie tak dużo czasu, to też nie szkodzi - cena biletu jest symboliczna [5 zł w 2020 roku] i warto zajrzeć tu choćby na chwilę!

Naprzeciwko tartaku Raphaelsohnów stoi budynek zajezdni trolejbusowej, który wykorzystywany jest do organizacji wystaw oraz wydarzeń tymczasowych. My akurat trafiliśmy na pokaz w okularach wirtualnej rzeczywistości (VR) filmu Sztynort 1935.
ZDJĘCIA: Wystawa w budynku zajezdni trolejbusowej (naprzeciwko Muzeum Nowoczesności) - Olsztyn.
Olsztyńskie Planetarium

Miasto, w którym żył i działał Mikołaj Kopernik nie może nie posiadać własnego planetarium. Powstało ono w 1973 roku w pięćsetną rocznicę urodzin astronoma. Placówka oferuje możliwość wzięcia udziału w jednym z pokazów, które dzięki nowoczesnej technologii przybliżają tajemnice rozgwieżdżonego nieba. W oczekiwaniu na występ możemy zapoznać się z wystawą wystawioną w głównym holu.

My z naszej strony możemy polecić trwający 45 minut seans prowadzony na żywo przez astronoma, który w atrakcyjny sposób (zarówno dla młodszych, jak i starszych uczestników) opowiada o zawiłościach gwiazdozbiorów oraz komentuje bieżący stan nieba.

Listę wszystkich dostępnych seansów sprawdzicie tutaj. Bilety najwygodniej jest zarezerwować online na tej stronie.

Mimo że gmach planetarium ma już swoje lata, to wciąż potrafi przyciągać wzrok swoją nowoczesną formą. Budynek skrywa też w sobie mały sekret - płaskorzeźbę w formie mozaiki z emaliowanych elementów autorstwa emigracyjnego artysty Stefana Knappa. Tylko trzy miasta w Polsce posiadają dzieła tego cenionego w Wielkiej Brytanii plastyka.

Kompozycja astronomiczna wykonana przez Knappa ozdabia atrium znajdujące się na piętrze budynku.

Obserwatorium Astronomiczne

Nieopodal planetarium odnajdziemy drugą z olsztyńskich atrakcji skupiających się na temacie astronomii. Jest to Obserwatorium Astronomiczne mieszczące się w zabytkowej wieży ciśnień z końca XIX wieku, zbudowanej na wysokim na 143 m n.p.m. Wzgórzu św. Andrzeja, stanowiącym w tamtym czasie najwyższy punkt w mieście. Wieża ciśnień była elementem miejskich wodociągów transportujących wodę z Jeziora Ukiel w stronę Starego Miasta. Nic nie przetrwało jednak z oryginalnego wyposażenia budowli, a dziś jej wnętrza zajmują sale wystawowe.

W trakcie zwiedzania obiektu przejdziemy przez kilka poziomów. Pracownia na pierwszym piętrze skupia się na historii astronomii i wypełniona jest modelami zabytkowych czasomierzy (m.in. zegarem Shortta) oraz instrumentów służących do obserwacji nieba. Na kolejnym piętrze zobaczymy kolekcję meteorytów, której perłą w koronie są okruchy gruntu księżycowego zebrane przez załogę wyprawy Apollo 11. Na wyższych kondygnacjach zaprezentowano narzędzia służące do obserwacji oraz analizy bardzo oddalonych obiektów.

Na ostatnim piętrze znajduje się kopuła obserwacyjna. Na koniec zwiedzania wyjdziemy jeszcze na taras widokowy, skąd rozpościera się widok na panoramę miasta.

Obserwatorium Astronomiczne zwiedzamy w konkretnych godzinach. Bilety najbezpieczniej jest zakupić lub zarezerwować online, dzięki czemu będziemy mieć gwarancję, że nie zabraknie dla nas miejsc. Dokonamy tego na tej stronie.

Dawniej Obserwatorium Astronomiczne organizowało popularne wśród mieszkańców i turystów pokazy nocnego nieba, w trakcie których oprócz Księżyca oraz gwiazd odwiedzający mieli szansę zobaczyć też satelity. Warto jednak śledzić oficjalną stronę, ponieważ sytuacja zawieszenia może niedługo ulec zmianie.

Szlakiem średniowiecznych fortyfikacji Olsztyna

Budowę zespołu fortyfikacji obronnych mających na celu ochronę miasta rozpoczęto w ostatniej ćwierci XIV wieku. Mury, wspierane naturalnym położeniem terenu (od południa i zachodu miasto otaczała meandrująca rzeka Łyna), powstawały niezależnie od systemu obronnego zamku, choć były z nim połączone. Dodatkowo zamek oddzielony był od miasta specjalną linią fosy pośredniej.

Najbardziej okazały fragment dawnego systemu obronnego zobaczymy bezpośrednio przy bazylice św. Jakuba (która sama była jego częścią). Odnajdziemy tam odcinek muru wysokiego oraz fragment muru niskiego wraz z częściowo zrekonstruowaną okrągłą basztą.

Przy moście prowadzącym w stronę zamku od strony Parku Podzamcze zachowała się z kolei jedna z baszt flankujących pierwotny wjazd do zespołu zamkowego, a fragmenty muru wysokiego widoczne są też we wschodnich fasadach budynków stojących przy ulicy Bolesława Chrobrego (zobaczymy je od strony alei Gelsenkirchen).

Opisy najważniejszych pozostałości i reliktów po średniowiecznych fortyfikacjach Olsztyna (wraz z mapą) znajdziecie na tej stronie.

Nowy Ratusz: neorenesansowa siedziba władz miejskich

Dynamiczny rozwój Olsztyna na przełomie XIX i XX stulecia sprawił, że staromiejski ratusz zaczął być nazbyt skromny jak na ambicje i znaczenie miasta. Podjęto więc decyzję o wzniesieniu nowego gmachu, który miał odzwierciedlać ówczesną rangę Olsztyna. Na lokalizację wybrano leżący pomiędzy starym a nowym miastem teren zajmowany przez nieczynny katolicki kościół i cmentarz św. Krzyża.

W tygodniu, w godzinach pracy ratusza, możemy zajrzeć do środka i obejrzeć klatkę schodową oraz witraże. Dawniej można też było wejść na wieżę ratuszową, ale od jakiegoś czasu nie jest to możliwe (miejmy nadzieję, że w przyszłości się to zmieni). Każdego dnia w południe z wieży ratusza grany jest oficjalny hymn miasta, czyli utwór "O Warmio moja miła" autorstwa Feliksa Nowowiejskiego.

Kaplica Jerozolimska: jeden z sekretów Olsztyna

Kaplica Jerozolimska poświęcona została kultowi Męki Pańskiej przyniesionemu na Warmię przez Krzyżaków z Ziemi Świętej. Pod koniec XVIII stulecia budowla zyskała widoczne cechy barokowe. Największym skarbem wystroju kościoła jest późnogotycka Grupa Ukrzyżowania przedstawiająca Chrystusa na krzyżu z dwoma łotrami z powyłamywanymi rękoma po bokach. W środku zobaczymy też drewnianą galerię oraz trzy obrazy.

Niestety, zwiedzanie świątyni nie należy do najłatwiejszych. Do niewielkiego wnętrza najlepiej zajrzeć przed mszą świętą - nabożeństwa w sezonie letnim odbywają się w każdą niedzielę o 20:00. [stan na 2020 rok]. Aktualne godziny możemy sprawdzić na tablicy informacyjnej ustawionej przy świątyni.

W ogrodzie przykościelnym stoi krzyż upamiętniający ofiary epidemii cholery z 1866 roku, który przeniesiono tu w latach siedemdziesiątych poprzedniego stulecia.

Dom przedpogrzebowy (Bet Tahara) projektu Ericha Mendelsohna

Nieopodal Kaplicy Jerozolimskiej odnajdziemy kolejny z mniej znanych zabytków stolicy Warmii. Tuż obok jednego z olsztyńskich blokowisk, bezpośrednio przy zniszczonym kirkucie (gdzie nie przetrwał ani jeden nagrobek), stoi zaprojektowany przez Ericha Mendelsohna dom przedpogrzebowy (Bet Tahara).

Urodzony w Olsztynie Mendelsohn był znanym niemieckim architektem pochodzenia żydowskiego i jednym z najważniejszych przedstawicieli modernizmu. Niewielki dom przedpogrzebowy był jego architektonicznym debiutem, a plany do niego przygotował jeszcze w czasach studenckich. Pośród innych stworzonych przez niego obiektów warto wspomnieć chociażby o wieży Einsteina w Poczdamie oraz Domu Handlowym Kameleon (dawny Dom towarowy Rudolfa Petersdorffa) we Wrocławiu.

Po wojnie dom przedpogrzebowy oraz sąsiadujący z nim Dom Ogrodnika przekształcono na siedzibę archiwum państwowego, które funkcjonowało tu do 1996 roku. Obecnie pieczę nad zabytkiem sprawuje fundacja "Borussia", która pracuje nad przywróceniem mu dawnej formy.

Odrestaurowane pierwsze dzieło Mendelsohna możemy zwiedzić w trakcie wycieczki z przewodnikiem. Chcąc sprawdzić aktualne godziny oraz zasady najlepiej jest skontaktować się z opiekunami zabytku - dane kontaktowe dostępne są tutaj.

Budynek dawnej rejencji olsztyńskiej i Pomnik Wyzwolenia Ziemi Warmińsko-Mazurskiej

Pierwszy z budynków to monumentalny gmach, z bogato zdobioną fasadą, który bez wstydu mógłby ozdabiać niejedną z europejskich stolic. Pałac wzniesiono według projektu niemieckiego architekta Richarda Sarana w latach 1908-1911.

Spoglądając na górną część portalu wypatrzymy pusty kartusz, w którym dawniej znajdował się herb rejencji. Obecnie budynek zajmują urząd marszałkowski oraz sąd. Będąc na miejscu w godzinach pracy urzędu możemy spróbować zajrzeć do środka.

Naprzeciwko gmachu dawnej rejencji, na końcu prostokątnego placu, stoi budzący wiele kontrowersji pomnik postawiony w podzięce rosyjskim 'wyzwolicielom miasta', którzy w trakcie jego oswobadzania/zdobywania zniszczyli blisko 50% zabudowy Starego Miasta. Monument odsłonięto w 1953 roku i pierwotnie nosił nazwę Pomnika Wdzięczności Armii Czerwonej. Do jego budowy wykorzystano kamień zabrany z nieistniejącego już Mauzoleum Hindenburga, monumentalnej konstrukcji wybudowanej niedaleko Olsztynka.

Za projekt pomnika odpowiadał Xawery Dunikowski. Ma on formę dwóch stojących obok siebie pylonów, które miały nawiązywać do niedomkniętego łuku triumfalnego. Na jednym z nich przedstawiono żołnierza Armii Czerwonej, a na drugim płaskorzeźby z typowymi socrealistycznymi motywami. Mieszkańcy nazywają go po prostu "szubienicami".

Obecnie pomnik ma status zabytku i co jakiś czas powraca dyskusja o jego przyszłości. Z jednej strony przywoływane są przykłady Berlina i parku Treptower oraz Wiednia i placu Schwarzenbergplatz. Z drugiej jednak widok monumentu dziękczynnego dla radzieckich oswobodzicieli u wielu osób może budzić niesmak.

Olszyńskie secesyjne kamienice oraz historyczny gmach Konsulatu Rzeczpospolitej

Wiele domów mieszkalnych zbudowanych przez Prusaków w XIX i XX wieku przetrwało w Olsztynie do dziś. Reprezentują one różne style architektoniczne głównie z nurtu historyzującego, a na szczególną uwagę zasługują kamienice secesyjne.

Wśród nich warto wymienić dwa budynki należące w przeszłości do przedsiębiorcy Ottona Naujacka. Są to:

Kamienica Naujacka (adres: Dąbrowszczaków 3), która bez zbytniej przesady nazywana jest jedną z najpiękniejszych olsztyńskich kamienic. Posiada ona formę niewielkiego pałacu z wieżyczkami oraz balkonem. Swoją obecną formę zyskała w 1907 roku. Zabytek znajduje się naprzeciwko Sądu Okręgowego, a dziś mieści się w nim Miejski Ośrodek Kultury.

Villa Fortuna (adres: Dąbrowszczaków 9) kilka kroków dalej odnajdziemy kolejną z reprezentacyjnych kamienic należących do Naujacka, który przygotował w niej wystawne apartamenty na wynajem dla bogatych mieszkańców.

Leśne Arboretum Warmii i Mazur

Olsztyńskie arboretum powstało na bazie naturalnego fragmentu lasu z wiekowymi sosnami, który przekształcono w ogród botaniczny. Na powierzchni około 16 ha zgromadzono kolekcję ponad 900 gatunków roślin, które zostały podzielone na florę polską oraz obcą.

Na wizytę w Leśnym Arboretum Warmii i Mazur możemy zaplanować nawet do dwóch godzin. Na miejscu przygotowano ławki, na których możemy odpocząć. Większość obszaru jest też zacieniona, więc jest to idealne miejsce na ucieczkę od wakacyjnego żaru.

Od razu po zakupie niedrogiego biletu wstępu możemy udać się na piętro głównego budynku, gdzie przygotowano Izbę Edukacyjną z niewielką wystawą o lokalnej faunie i florze. Na wystawie prezentowane są m.in. szyszki oraz fragmenty desek należące do różnych drzew.

W sezonie (od 15 kwietnia do 31 października) arboretum czynne jest codziennie od 9:00 do 20:00 (w czerwcu oraz lipcu) lub 18:00 (w pozostałe miesiące). Koszt biletu normalnego to 8 zł, a ulgowego 5 zł. [stan na czerwiec 2021] Aktualne ceny oraz godziny otwarcia można sprawdzić tutaj.

Jeziora w Olsztynie

W granicach miasta doliczono się kilkunastu jezior. Największe z nich ( jezioro Ukiel) ma ponad 400 hektarów, a najmniejsze ( jezioro Modrzewiowe) jedynie ćwierć hektara.

Jezioro Ukiel: plaża miejska oraz główne miejskie kąpielisko

Najwięcej turystów odwiedza brzegi jeziora Ukiel (nazywanego też Krzywym). Zrealizowano tam wartą dziesiątki milionów złotych inwestycję, dzięki której powstało nowoczesne kąpielisko z plażą, zapleczem hotelowym, gastronomicznym i obiektami sportowymi. Przyjeżdżając tu w sezonie letnim lub w dni wolne od pracy musimy jednak liczyć się z tym, że na miejscu trafimy na nieprzebrane tłumy mieszkańców oraz turystów.
ZDJĘCIA: Jezioro Ukiel - Olsztyn
Na nowoczesną plażę dojedziemy komunikacją miejską (przystanek docelowy - Plaża Miejska). Tuż obok znajdziemy też dość duży parking, który w sezonie potrafi być jednak zapchany.

Jezioro Długie oraz Olsztyński Las Miejski

Dosłownie kawałek spacerem od centrum Olsztyna leży Jezioro Długie. Wzdłuż liczącej kilka kilometrów linii brzegowej prowadzi przyjemna ścieżka piesza oraz rowerowa, która idealnie nadaje się na krótki spacer bliżej natury. Przez najwęższy fragment akwenu przerzucono kładkę, która umożliwia szybkie przejście na drugi brzeg.

Na północny-wschód od jeziora rozciąga się rezerwat "Mszar". Utworzono go w celu zachowania torfowiska porośniętego borem sosnowym powstałego w miejscu dawnego jeziora.

Jezioro Długie graniczy z Olsztyńskim Lasem Miejskim, który posiada status największego europejskiego kompleksu leśnego położonego w granicach miasta. Przebiegają przez niego liczne szlaki turystyczne. Dla odwiedzających przygotowano też altanki i obszary przeznaczone na na odpoczynek.

Gdzie zjeść w Olsztynie?

Olsztyńskie Stare Miasto wypełnione jest restauracjami oraz lokalami gastronomicznymi. Poniżej przedstawiliśmy dwie propozycje - pierwsza z nich nadaje się na obiad, a druga na lody (idealne po trudach zwiedzania w słoneczny dzień).
Cudne Manowce
Oblegana przez miejscowych i turystów restauracja Cudne Manowce znajduje się niemal w samym sercu Starego Miasta, w wąskiej uliczce naprzeciwko bazyliki św. Jakuba, tuż obok historycznego szpichlerza. Jej wnętrza charakteryzują się tradycyjnym wystrojem. W karcie dań znajdziemy m.in.: zupy, pizzę (nazywaną warmińskim plackiem), pierogi, sandacza z patelni, deski lokalnych serów czy potrawy z drobiu.

Niektóre z oferowanych pizz czy pierogów przygotowywane są z wykorzystaniem lokalnych produktów. My z naszej strony możemy polecić placek warmiński o nazwie Farma Złotna z ekologicznymi serami kozimi oraz pierogi ruskie z kozim serem.

Szukając bardziej tradycyjnej warmińskiej kuchni warto skusić się na karmuszkę, którą można by roboczo nazwać solianką Warmii. W skład tej obfitej zupy wchodzą: szynka wieprzowa, fasola, cieciorka, kapusta, papryka, marchew, cukinia, kminek czy śmietana. Potrawa serwowana jest ze świeżym pieczywem. Jeśli nie jesteśmy bardzo głodni, to możemy potraktować ją jako danie główne.
ZDJĘCIA: 1. Placek warmiński "Farma Złotna"; 2. Mix pierogów - Cudne Manowce w Olsztynie;
Innym warmińskim przysmakiem są dzyndzałki wołowe ze skrzeczką, czyli po prostu lokalne pierogi. Jest to jedna z nielicznych tradycyjnych potraw z udokumentowaną historią, która faktycznie występowała na tych terenach w czasach pruskich.
Lodziarnia Kroczek
Bez większej przesady można stwierdzić, że w Olsztynie zjemy jedne z najlepszych lodów naturalnych w Polsce. Położona w rogu Starego Rynku lodziarnia Kroczek (posiada również stanowisko przy Starym Ratuszu) serwuje prawdziwie naturalne lody w dwóch wariantach: mlecznym oraz wegańskim.

Rzadko zdarza się, że lody miętowe czy bazyliowe smakują dokładnie tak, jak liście tych roślin, a lody o smaku chałwy przypominają chałwę zrobioną samodzielnie w domu. Co oczywiste, aż tak zbliżony do natury smak nie każdemu przypadnie do gustu, ale osoby mające apetyt na takie właśnie lody powinny być bardzo zadowolone.

Wśród sorbetów dominują owoce, ale dostępne są również smaki marchewki czy buraka.

Niestety, nie wszystkie smaki dostępne są za każdym razem - ale jest to dobry powód do powrotu. Dostępne są dwa rozmiary - trochę tańsza duża gałka, oraz większa porcja pół na pół, która umożliwia wzięcie dwóch smaków.

Browary olsztyńskie

Warmia już w czasach średniowiecznych słynęła z produkcji piwa. W regionie istniało kilkaset browarów, które produkowały przede wszystkim piwo ciemne górnej fermentacji, a w samym Olsztynie działał duży zakład Waldschlösschen Brauerei Allenstein (po wojnie przekształcony w nieistniejący już browar Jurand).

Współczesny Olsztyn nawiązuje do tych tradycji. W mieście działa kilka browarów rzemieślniczych. Najbardziej znany z nich to Browar Kormoran, który warzy wiele różnych gatunków piw i szczyci się korzystaniem jedynie z naturalnych składników oraz receptur.

Ciekawą opcją na słoneczny dzień są smakowe piwa bezalkoholowe (do 0,5% objętości alkoholu) - radlery o smaku gorzkiej pomarańczy. Mimo że niektóre piwa produkcji Browaru Kormoran dostępne są w sklepach w całej Polsce, to właśnie w Olsztynie i na Warmii znajdziemy ich największy wybór.

Piwosze odwiedzający Olsztyn powinni też rozglądać się za piwami z Browaru Ukiel, którego nazwa jest ściśle związana z miastem. Nawet ceglano-drewniany budynek browaru nawiązuje do warmińskiej architektury. Browar Ukiel produkuje: piwa pszeniczne, bałtyckiego portera, dry stouty oraz popularne w ostatnich latach piwa IPA oraz APA.

We wcześniejszej części artykuły wspominaliśmy również o Browarze Warmia, w którym mieści się popularna restauracja, posiadająca ogródek umiejscowiony wzdłuż Łyny. W środku możemy napić się warzonego na miejscu piwa; dostępne są również piwa w butelce oraz zestaw degustacyjny.
ZDJĘCIA: 1. Popiersie Mikołaja Kopernika; 2. Dom Burmistrza (Stare Miasto); 3. Zabytkowe Mosty Kolejowe.
Olsztyn - ciekawostki

Miasto jest miejscem akcji powieści Zygmunta Miłoszewskiego pod tytułem "Gniew".

W Olsztynie kręcono wiele filmów i seriali m. in. "Stawkę większa niż życie" i "Rożę".

Dość długo miasto posiadało dodatni przyrost naturalny (jako jedno z nielicznych w Polsce). Sytuacja ta zmieniła się na niekorzyść w 2015 roku.

Reklama

# data[].attributes.attachment_link.title
Olsztyn: atrakcje, zabytki, ciekawe miejsca. Co zwiedzić i gdzie zjeść?

# data[].attributes.attachment_link.description
Błędnie kojarzona z Mazurami stolica Warmii każdego lata przyciąga wielu zwiedzających, czemu trudno się dziwić - współczesny Olsztyn to urocze miasto pełne zieleni, zabytkowych budowli i atrakcji turystycznych. Turyści z różnych krajów przybywają tu podążając tropem Mikołaja Kopernika, oglądają średniowieczne pozostałości lub odpoczywają nad tutejszymi jeziorami.

# data[].attributes.attachment_link.title
Łódź atrakcje - 30 miejsc które warto zobaczyć w Łodzi

# data[].attributes.attachment_link.description
Łódź atrakcje - od Piotrkowskiej po pałace łódzkich przemysłowców. Zobacz co warto zobaczyć w Łodzi z listą 30 atrakcji i ciekawych miejsc.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Z tym Poznaniem to jest jakieś dziwne przyciąganie... I choć mówią, że w Poznaniu niby tacy sknerusi, to my, dziwnym trafem, wyjeżdżamy z Poznania... bogatsi. W inspiracje, ale i... nagrody. Pierwszy raz do Poznania zawitaliśmy aby odebrać nagrodę wygraną w konkursie Polskiej Organizacji Turystyczne.

Upominek, jak to w takich konkursach bywa, miał charakter, a jakże, hotelowy, więc następnego lata w Poznaniu pojawiliśmy się ponownie. Kolejna sposobność nadarzyła się przy okazji gali Rowertouru. I tu nam się poszczęściło, wpadło kolejne zwycięstwo, a wraz z nim następna miła asocjacja z Poznaniem. No nic dziwnego, że lubimy tu wracać - w Poznaniu ewidentnie sprzyja nam szczęście! Sprawdźcie, czy może i do Was się uśmiechnie :). A że atrakcji w Poznaniu nie brakuje, można wracać po to szczęście kilkukrotnie. No dobrze, łapcie listę miejsc, które musicie w Poznaniu zobaczyć!

Ostrów Tumski - poznańskie początki polskiej państwowości

Zdecydowanym faworytem i ważną atrakcją Poznania dla każdego miłośnika historii będzie wizyta w historycznym centrum miasta - na Ostrowie Tumskim. Kto czytał Cherezińską, będzie się tu doszukiwał opisanych w książkach smaczków, a kto pierwszych Piastów kojarzy tylko z podręczników, ten stanie z nimi oko w oko - dosłownie!

Ta wyspa była świadkiem wielu ważnych krajowych historii. Najpierw Mieszko I i Bolesław Chrobry wznieśli na niej gród, biskupstwo i pierwszą katedrę. Potem poznańscy biskupi odegrali ważną rolę w wysiłkach Przemysła II, który dążył do zjednoczenia podzielonego na skutek rozbicia dzielnicowego państwa polskiego. Z kolei w XVI wieku tu właśnie powstała pierwsza polska akademia humanistyczna, która przyciągała adeptów nauk z całego kraju. Nawet słynna Złota Kaplica w katedrze poznańskiej z przedstawieniami pierwszych władców Polski nie jest przypadkowa - jej fundacja była wyrazem patriotycznego gestu. Przespacerujcie się po Ostrowie, zajrzyjcie do trzech muzeów i jednej katedry, a poczujecie wagę tego miejsca.

Rezerwat Archeologiczny Genius Loci

To bardzo niepozorna wystawa, której obejście nie powinno zająć zbyt wiele czasu, ale wspomnienie wizyty powinno zostać z Wami na stałe. Zobaczycie tu bowiem zaskakująco dobrze zachowane umocnienia grodowe datowane na same początki polskiej państwowości. Jak drewniana konstrukcja przetrwała do naszych czasów...? Dowiecie się na miejscu! Ciekawostką jest, że według naukowców, do budowy wału wokół Poznania użyto 28 000 dębów - czyli ok 350 ciężarówek drewna. Oczywiście ciętych i transportowanych siłą ludzkich mięśni i zwierząt...

Muzeum Archidiecezjalne - budynek Akademii Lubrańskiego

Choć wizyta w Muzeum Archidiecezjalnym nie brzmi jak najbardziej ekscytujący przystanek wycieczki, to jeśli choć trochę lubicie oglądać sztukę sakralną, warto znaleźć dla tego miejsca chwilę w swoim grafiku. Prezentowane na wystawie przedmioty to obiekty najwyższej klasy, o niezwykle ważnym znaczeniu dla historii chrześcijaństwa w Polsce. Najsłynniejszy obiekt w kolekcji to miecz św. Piotra, który przywędrował do Poznania wraz z biskupem Jordanem, pierwszym biskupem poznańskim. Niezależnie, czy święty rzeczywiście się nim posługiwał czy nie, naukowcy datują go na 1 wiek n.e.

Oczywiście nad Ostrowem Tumskim bezapelacyjnie króluje jeden budynek - strzelista poznańska katedra. Wrażenie w tym sięgającym X wieku budynku robi jego kubatura - choć wnętrze jest skromne, w porównaniu do podobnych randze katedr, dobrze jest przypatrzeć się poznańskim murom i sklepieniom.

Najchętniej odwiedzanym miejscem w katedrze jest Złota Kaplica - z grobami 3 królów i 5 książąt piastowskich. Czy miejsce ich pochówku nie zmieniło się przez prawie 1000 lat? To nie do końca tak - owszem, jest poznańska katedra pierwszą w Polsce królewską nekropolią, ale nie zawsze prochy władców eksponowane były właśnie w tej kaplicy. Pomysł stworzenia tak eksponowanego i ozdobnego miejsca to idea z XIX wieku, kiedy to biskup Wolicki i hrabia Raczyński (ten od biblioteki) zapragnęli przypomnieć o początkach polskiego państwa. Wzniesienie kaplicy w stylu bizantyjskim wymagało nie lada energii i funduszy, ale pomysłodawcy postawili na swoim, a efekt prac robi wrażenie również współcześnie. Choć do kaplicy nie można wchodzić, dość dobrze widać ją już zza krat - nie zapomnijcie drobniaków na zapalenie w kaplicy światła :).

Ruiny Palatium i Kościół Najświętszej Marii Panny

Zapewne chcąc zrobić jak najlepsze zdjęcie katedrze i objąć jej imponującą sylwetę w całości, będziecie musieli udać się w stronę pomniku Jana Pawła II. Po strzeleniu fotki zwróćcie uwagę na makietę Ostrowa Tumskiego i położone po lewej stronie zabudowania.

Niewielki i jakby ,,ucięty" Kościół Najświętszej Marii Panny z XV wieku stoi dziś na ruinach palatium Mieszka I i kaplicy Dobrawy. Palatium, siedziba księcia, stała się symbolem nowej władzy w państwie Piastów. Wzorowane na podobnych gmachach niemieckich cesarzy zabudowania nie dotrwały do naszych czasów, ale na podstawie badań archeologicznych umiemy odtworzyć ich wygląd oraz wiemy, że do palatium przylegała pięknie zdobiona kaplica.

Spacer po Ostrowie Tumskim

Ciekawą formą uzupełnienia wycieczki po Ostrowie będzie spacer treścią questu ,,Początek Polski w Poznaniu", który prowadzi najważniejszymi miejscami na wyspie, dopowiadając przy okazji również kilka ciekawostek, na które nie zwrócilibyśmy uwagi. Quest można pobrać ze strony i wydrukować sobie w domu, a na dzielnych rozwiązywaczy ostrowskich zagadek czeka... pieczęć questowa! Jeśli zabawa Was wciągnie, można zabawić się w zdobywanie odznaki! Ale, ale, skoro jesteśmy jeszcze na Ostrowie Tumskim, musimy wspomnieć o jednym ważnym miejscu.

Na końcu ulicy Posadzego, na której znajduje się Rezerwat Archeologiczny Genius Loci, znajdziecie intrygujący ceglany budynek- Śluzę Katedralną będącą pozostałością po pruskiej Twierdzy Poznań, a na jego końcu - przejście do Bramy Poznania ICHOT, jednego z najciekawszych muzeów ( a dokładniej: centrum interpretacji dziedzictwa) w Poznaniu.

Pozostawiamy Waszej decyzji, czy tu zaczniecie czy może skończycie przygodę z Ostrowem i kolebką polskiej państwowości, ale koniecznie musicie tu zajrzeć. Wystawa w naprawdę przystępnym i nowoczesnym wydaniu przybliża historię pierwszych Piastów i ich poznańskich włości oraz późniejszą historię miasta.

Dużo tu filmików, multimediów, ale i tradycyjnie serwowanych informacji. Wystawę można przejść ,,z grubsza", zatrzymując się tylko przy filmach czy animacjach, ale również pogłębiać wiedzę, zaczytując się w gęste od informacji ekrany. Co ważne, oferowane audioprzewodniki mają opcję oprowadzania dla dorosłych jak i wariant rodzinny. Nam najbardziej podobały się pierwsze sale, bo rzeczywiście łączą się z miejscem wzniesienia muzeum. ICHOT i Ostrów Tumski pozostają ze sobą w ścisłym dialogu, a z tarasu ICHOTu doskonale widać panoramę na poznańską wyspę.

Przy naszej ostatniej wizycie zauważyliśmy, że odżyła również rzeka Cybina. Do tej pory chyba niewiele się przy niej działo, teraz poprowadzono jej brzegiem ścieżki rekreacyjne, co w połączeniu z systemem rowerów miejskich czy hulajnóg daje szerokie pole do popisu. Acha, w samym budynku ICHOT działa bardzo przyjemna kawiarnia i sklep z ,,poznanialami"- różnymi publikacjami o regionie i historii. Jeśli tak jak my, namiętnie zwozicie z podróży kolejne przewodniki i książki, to absolutnie tam nie wchodźcie!! 🙂

Śródka - dzielnica, która zmieniła swoje oblicze

Po wyjściu z ICHOTu wystarczy skręcić w stronę ul. Ostrówek, żeby znaleźć się w samym sercu Śródki. Śródce chyba ostatnimi czasy sprzyja to wspomniane przez nas poznańskie szczęście. Historycznie było to miejsce, w którym żyło się raczej nieciekawie - otoczona przez system umocnień poznańskiej twierdzy Śródka, nie mogła się rozwijać, co negatywnie odbijało się na warunkach bytowych. Ponadto przez Śródkę wytyczono arterię komunikacyjną, która przecięła miasteczko na pół. Okolica odetchnęła trochę, gdy z czasem rozebrano forteczne konstrukcje i połączono ją z Ostrowem praktycznym Mostem Jordana.

W ostatnich latach miejsce to emanuje ciekawą energią i jest zdecydowanie warte przedłużenia spaceru od Bramy Poznania. Najbardziej charakterystyczny jest śródczański mural- temat wielu zdjęć. Z kolei na parterach kamienic funkcjonuje wiele ciekawych gastronomii. Za każdym razem, gdy wracamy do Poznania, zauważamy kolejne nowe miejscówki, które kuszą smakowicie brzmiącymi kartami. Dlatego Śródka doskonale nadaje się na pyszny przystanek po zwiedzaniu Ostrowa Tumskiego - tylko ostrzegamy, wybór knajpy na obiad nie będzie łatwy!

Wakacje na Malcie (poznańskiej)

Od Śródki to już tylko rzut kamieniem do słynnej poznańskiej Malty - my podjechaliśmy tam rowerem miejskim, objeżdżając przy okazji słynne jeziorko dookoła. Mają tu nie tylko tory kajakarskie i Termy Maltańskie, ale również... wyciąg narciarski! Ciekawe, jak funkcjonuje to zimą... Dość na tym, że to rzeczywiście centrum wszelakich sportów - saneczki, golf, aquapark, parki linowe, no i oczywiście możliwość biegania, jazdy na rolkach i rowerach. Obwód akwenu to 5 kilometrów - w sam raz na miły spacer.

W okresie letnim, nie lada atrakcją dla najmłodszych może być przejażdżka wąskotorową kolejką parkową "Maltanka". Tą liczącą prawie 4 km trasą pomiędzy Rondem Śródka a Nowym Zoo kolejka przewozi pasażerów od 1972 roku.

Chwaliszewo i rzeka Warta

Spacerując z Ostrowa Tumskiego ulicą Chwaliszewo lub wzdłuż Warty, zagłębimy się w okolice, którą niegdyś stymulowała spławna Warta. W tej części miasta znajdowały się dawniej porty rzeczne, funkcjonowała elektrownia i wodociągi. Dziś ten teren błyskawicznie się unowocześnia, a bulwary nad Wartą między mostami Chrobrego i św. Rocha to popularne miejsce rekreacyjne. Po rozgrywce w siatkówkę plażową można wpaść do słynnych Kontenerów (KontenerArt) i wyciągnąć się na plażowym leżaku, popijając coś na ochłodę. Za każdym razem, gdy wracamy do Poznania, rejestrujemy tu nowe lofty, ciekawe przestrzenie do spędzania czasu wolnego i klimatyczne gastro-miejscówki. Chwaliszewo to dobre miejsce, żeby odpocząć od turystów i spędzić czas ,,jak lokals".

Serca Poznania - Stary Rynek i okolice

Jeśli początki Poznania zaczęły się na Ostrowie Tumskim, to skąd wziął się Stary Rynek? Zagadkę rozwiązują postaci Przemysła I i Bolesława Pobożnego, który zdecydował się przenieść gród na drugą stronę rzeki tak, aby zapewnić jego mieszkańcom więcej przestrzeni. W 1253 roku wytyczono rynek oraz odchodzące od niego ulice, dziś tak popularne zarówno wśród przyjezdnych, jak i miejscowych. I to chyba ciekawi nas w Starym Mieście najbardziej - w wielu miastach rynki stają się piękną, ale pustą turystyczną wydmuszką z mocno wywindowanymi cenami, a w Poznaniu wygląda na to, że ciągle to miejsce żywe również wśród mieszkańców.

Wszystkie drogi prowadzą... do ratusza, rzecz jasna! To tam, na ratuszu, stukają się słynne na całą Polskę koziołki. Na nas szczerze mówiąc wielkiego wrażenia nie zrobiły, ale wiadomo - zobaczyć trzeba. O wiele bardziej zaintrygował nas sam ratusz - naszym zdaniem to jeden z piękniejszych ratuszów w polskich miastach, a otoczenie kolorowych domków tylko dodaje mu uroku. Ranga budynku i fakt, że to właśnie budowla świecka, a nie np. kościół, odgrywa centralną rolę na rynku, są również wymowne.

Poznański ratusz, poza funkcją estetyczną i reprezentacyjną, pełni również tę edukacyjną - bowiem na jego fasadzie znajdziecie nie tylko alegorie cnót, ale również łacińskie sentencje, dające do myślenia miejskim radcom. ,,Najlepsze z miast jest to, które posiada dobrych obywateli" - przyznajcie, że to jak najbardziej aktualna mądrość. W środku ratusza udało nam się jeszcze zwiedzić Muzeum Historii Miasta Poznania, ale z tego co wiemy, do 2021 przechodzi remont. Jesteśmy bardzo ciekawi, co z niego wyniknie, bo rzeczywiście miejsce trąciło już trochę myszką. Trzymamy kciuki!

Spacer wokół poznańskiego rynku

O spacerze wokół rynku można by pewnie napisać osobny, opasły przewodnik. Ale zakładając, że nie macie na zwiedzanie Poznania całego roku, pozwólcie, że wskażemy Wam dwie ciekawe rzeźby. Na rynku najczęściej fotografowanymi statuami są dwa mocno kontrastujące ze sobą przedstawienia - z jednej strony piękny Apollo, grający na harfie w jednym z najbardziej fotogenicznych zakątków rynku, a po przeciwległej stronie, skryta między zabudowaniami na tyłach ratusza, pochylona od ciężaru dzbanków i przyzwoicie odziana Bamberka.

Pomnik Bamberki upamiętnia osadników z niemieckiego Bambergu sprowadzanych do Wielkopolski w XVIII wieku w celu odbudowy zniszczonego regionu. Przez stulecia katolicka ludność spolonizowała się, ale zachowała przy tym pamięć o swoich przodkach. Pomnik z kobietą w ludowym stroju przypomina o wkładzie ludności bamberskiej w odbudowę tych ziem i o korzeniach części mieszkańców Wielkopolski.

Dawny Odwach i Muzeum Powstania Wielkopolskiego

Z tyłu za ratuszem znajduje się stary odwach, czyli dawna siedziba żołnierzy miejskich, prekursorów dzisiejszej straży miejskiej. Jak na ,,stróżówkę" budynek wygląda naprawdę elegancko, a i wnętrza skrywają ciekawe muzeum - Muzeum Powstania Wielkopolskiego. O tym powstaniu mówi się w szkole zdecydowanie za mało, a szkoda, bo to raczej pozytywny przykład na tle innych rewolt, w których Polacy ponosili klęski. Wystawę ostatnio trochę odświeżono, zajrzyjcie więc jeśli interesuje Was kwestia niepodległościowa w zaborze pruskim.

Przyrynkowe kolorowe kamienice i kamieniczki

Nas jednak najbardziej urzekają zawsze przepiękne poznańskie kamieniczki przy ratuszu i wokół rynku. Co jedna to inna, spokojnie możemy sobie wyobrazić taką nieformalną rywalizację między ich niegdysiejszymi właścicielami w zakresie kształtów i zdobień. Obejdźcie dokładnie rynek i znajdźcie swoją ulubioną! A spacer doskonale urozmaici jeden z Wielkopolskich Questów - ,,Królewski Poznań". To absolutny hit tej wielkopolskiej kolekcji - w zeszłorocznym rankingu zajął 4 miejsce w ogólnopolskim rankingu na najlepsze questy. Ściągajcie więc zagadki i spacerujcie po historycznych ulicach Poznania!

Zamek Królewski - zabytek czy nie?

Quest zaprowadził nas do górującej nad miastem budowli - Zamku Królewskiego . Ciekawa to bryła, bo niby historyzująca, a jednak ewidentnie nie pokryta jeszcze ,,patyną". Historia jest rzeczywiście nietuzinkowa - miał w tym miejscu swój zamek Przemysł II, na którym ustanowiono polskie godło. Od którego czasu obiekt wielokrotnie niszczono i przebudowywano.

Dopiero w latach 2010-2013 przeprowadzono gruntowną odbudowę, która wywołała wiele kontrowersji. Cóż, nie ma co strzępić języka o to, czy zamek powinien wyglądać tak czy inaczej - jest to jest. Przestrzeń zamku wykorzystuje się do prezentowania kolekcji sztuki użytkowej, a z kolei z wieży zamkowej doskonale widać panoramę Poznania.

Z zamku raptem rzut kamieniem dzieli nas od Hotelu Bazar. To tam zatrzymał się Ignacy Jan Paderewski, którego przemowa wygłoszona 26 grudnia 1918 roku zapoczątkowała serię wydarzeń prowadzących do wybuchu powstania wielkopolskiego.

Spacer Świętosławską - włoskie klimaty i Muzeum Archeologiczne

Zanim jednak przejdziemy w stronę Placu Wolności, dobrze wrócić jest do rynku i przejść się chyba najbardziej włoską z poznańskich uliczek - ul. Świętosławską. Po lewej stronie, w zabytkowych przestrzeniach, znajduje się Muzeum Archeologiczne, które swoją wystawą ,,Tu powstała Polska" wprowadza w temat Szlaku Piastowskiego i najwcześniejszych historii Poznania. Do tego znajdziecie również zabytki z kontynentu afrykańskiego, do których jednak nie zaglądaliśmy.

Woleliśmy niespiesznie przespacerować się Świętosławską i zasiąść w jednym z licznych kawiarnianych ogródków, sącząc cappuccino z widokiem na przepiękną fasadę fary poznańskiej. To dla nas jeden z symboli Poznania, różowo - biały front z bogato zdobionym barokowym portalem z figurami świętych. To zdecydowanie jedno z naszych ulubionych miejsc, do którego wracamy zarówno latem, jak i zimą, by chwilę się zrelaksować i chociaż raz, przy każdej wizycie, objąć wzrokiem ten widok...

Co ciekawe, podążając w stronę placu Kolegiackiego miniemy podobne do fary zabudowania - dawniej kompleks jezuicki, dziś budynki urzędu miasta. Na dziedzińcu można odpocząć sobie w darmowej strefie relaksu, łapiąc oddech między kolejnymi punktami zwiedzania. Z niecierpliwością czekamy też na koniec remontu placu Kolegiackiego, bo po wizualizacjach wnioskując, będzie to całkiem miły i spokojniejszy placyk. Na razie najlepszy widok na tę część Starego Miasta jest z tarasu restauracji w Hotelu Kolegiackim, w której skądinąd nieźle i ciekawie karmią - jeśli będziecie mieć chwilkę, wpadnijcie tu na drinka przed zachodem słońca.

Poznańskie mury miejskie

Po zupełnie przeciwległej części Starego Miasta względem placu Kolegiackiego, znajdziecie pozostałości po murach miejskich - również przyjemne miejsce do spaceru, tym bardziej, że ostatnio ładnie zagospodarowane i zazielenione.

Atrakcje Poznania poza Starym Miastem

Okolice placu Wolności

Przekroczywszy Aleje Marcinkowskiego, doszliśmy do jednego z naszych ulubionych miejsc w Poznaniu. Fontanna Wolności zawsze intryguje nas kształtem, lubimy podglądać bawiące się wokół niej dzieci. Po jednej stronie słynna Biblioteka Raczyńskich, po drugiej Arkadia, niegdyś gmach teatru, a w przestrzeni między nimi często trafiamy na jakieś wydarzenia. Lubimy się przespacerować czy to Alejami, czy równoległym św. Marcinem, popatrzeć się w witryny lub spróbować nowych lodów.

Muzeum Narodowe w Poznaniu

Nieopodal placu Wolności skrywa się trochę nieprzystający budynek Muzeum Narodowego. Kiedy w trakcie jednej z naszych wizyt konkretnie się rozpadało, przeszliśmy całe muzeum. Najbardziej w pamięć zapadła nam kolekcja obrazów Jacka Malczewskiego (największa w Polsce!), którego patronem był hrabia Edward Aleksander Raczyński oraz... zbiór portretów trumiennych. Co jedna twarz na tych portretach to jakby bardziej przerażająca i każda się tak w człowieka wpatruje... Brrr ;)...

Okolice placu i parku Adama Mickiewicza, czyli dawna Dzielnica Cesarska

Kolejnym miejscem, które trzeba odwiedzić, to okolice placu Adama Mickiewicza i sąsiadującego z nim parku, również poświęconego wieszczowi. Ten sporych rozmiarów mickiewiczowski zakątek otoczony jest przez wspaniałe budowle i pomniki, żeby wspomnieć najważniejsze: Zamek Cesarski, Filharmonia, Teatr Wielki, zabudowania Uniwersytetu Adama Mickiewicza, pomniki Kryptologów i Ofiar Czerwca 1956. Wiele z tych budowli wybudowano jeszcze przed I wojną światową w ramach Dzielnicy Cesarskiej - kompleksu reprezentacyjnych zabudowań zaprojektowanych przez najwybitniejszych architektów ówczesnej Europy.

Zacznijmy od najbardziej rzucającej się w oczy budowli - Zamku Cesarskiego. Mało kto wie, że to zamek wybudowany dla ostatniego pruskiego cesarza Wilhelma II. Zamek to ostatnia w Europie rezydencja cesarska. Powstała jako element Dzielnicy Cesarskiej w miejscu rozebranych fortyfikacji XIX - wiecznej Twierdzy Poznań, która na wypadek wojny z Rosją miała bronić od wschodu dostępu do Berlina. Wybudowane wtedy obiekty miały swoją architekturą przypominać niemieckie miasta, a zamek wzniesiony w stylu neoromańskim miał sprawiać wrażenie, jakoby Niemcy na tym terenie panowali od tysiąca lat. To wszystko nie było przypadkowe - w sumie nowy rejon wytyczono po przekątnej od Ostrowa Tumskiego- kojarzonego z kolebką polskiej państwowości.

Cesarz wpadł do Poznania tylko trzy razy, raz by osobiście odebrać klucze do zamku (1910 rok), a ostatni raz w 1915 roku. Niedługo potem cesarstwo się skończyło... Dziś zamek to głównie siedziba Centrum Kultury Zamek, ale jeśli uda Wam się załapać kiedyś na zwiedzanie - koniecznie przejdźcie się po najciekawszych jego zakamarkach i zwróćcie uwagę na zdobienia - ciut przypominały nam socrealistyczne klimaty.

Skoro mamy zamek, muszą być też zamkowe ogrody - chętnie schowaliśmy się w ich cieniu, gdy słońce trochę przygrzało. Na wewnętrznym dziedzińcu zamku znajdziecie również słynne ,,abakany", czyli rzeźby artystki z Poznania, Magdaleny Abakanowicz.

Zaraz obok Zamku Cesarskiego znajduje się zakątek poświęcony polskim kryptologom, którzy łamiąc wcześniejsze wersje niemieckiej maszyny szyfrującej Enigma, wnieśli duży wkład w późniejsze zwycięstwo aliantów w II wojnie światowej. Upamiętnia to ciekawa bryła pomnika Kryptologów oraz znajdująca się obok niewielka wystawa skryta w budce przypominającej maszynę szyfrującą. - ,,Pogromcy Enigmy". W środku dowiecie się kim byli i jak dokonali swoich przełomowych odkryć.

Muzeum Powstania Poznańskiego - Czerwiec 1956

Niedaleko od pomnika Kryptologów warto odwiedzić kolejne muzeum, poświęcone poznańskiemu czerwcowi, które, dla takich młodzieniaszków jak my ;), było doskonałą lekcją nie tak znowu odległej historii. Wystawa opowiada nie tylko o wydarzeniach w Poznaniu, ale daje również kontekst PRL-owskich czasów. Można spróbować swoich sił jako partyjny krasomówca lub zobaczyć, jak wyglądała komunistyczna ,,bibuła". Wystawa jest raczej z tych kompaktowych - ot, w sam raz, pigułka historycznej wiedzy. Miejsce też nie jest przypadkowe, bo to właśnie na tym placu miała miejsce kulminacyjna demonstracja w czerwcu 1956 r.

W pobliżu muzeum w latach 80 tych XX wieku, w momencie solidarnościowej odwilży, wzniesiono pomnik Ofiar Czerwca 1956, który przez kolejne lata był miejscem licznych antykomunistycznych wystąpień.

Jeżyce - dzielnica Borejków i hipsterów

Jeżyce to taka trochę offowa dzielnica, ciut dalej niż standardowe turystyczne kierunki. Nie mogliśmy sobie jednak odmówić spaceru i po tej dzielnicy, tym bardziej, że ładniejsza połowa z nas wychowała się na serii książek Jeżycjada i koniecznie chciała potropić rodzinę Borejków. W obszarze między ulicami Bukowską i Dąbrowskiego znaleźliśmy duuuużo dobrego - wiele naprawdę imponujących kamienic oraz drugie tyle różnych lokalnych i hipsterskich biznesów. Śniadanie tu, lunch tam, a na wino i deskę serów można by jeszcze gdzie indziej. Czemu nie! W przerwie między obżarstwem, zalecamy spacerek - do Starego ZOO i łazarskiej Palmiarni.

Stare ZOO, jak nazwa wskazuje, funkcji tej już do końca nie pełni, choć nadal mieszkają w nim zwierzęta. Co bardziej wymagające i egzotyczne osobniki na dobre przeniosły się do nowego lokalu przy jeziorze Malta, pozostawiając na miejscu tylko małpy, świnki czy lisy uratowane z futrzarskich ferm. Mimo tego ZOO nadal trwa, co czyni je najdłużej nieprzerwanie działającym miejscem w Polsce. Dziś poznaniacy traktują je bardziej jako ogólnodostępny park (bezpłatny) - ot, urozmaicenie rodzinnych spacerów. Nam podobały się zabytkowe klatki i woliery - choć nieprzystające do dzisiejszych standardów opieki nad zwierzętami (a więc i słusznie puste), były to kiedyś naprawdę nowoczesne i eleganckie konstrukcje.

Zupełnie nieopodal ulokowana jest Palmiarnia Poznańska- największa w Polsce i piąta w Europie, która okazała się miłą propozycją w trakcie jednej z naszych zimowych wizyt w Poznaniu. Ciepełko i tropikalny klimat oraz setki przepięknych roślin zdecydowanie poprawiły nasz nastrój. Polecamy to miejsce prawdziwym miłośnikom najbardziej egzotycznych gatunków roślin i jako zieloną odskocznię w słotne dni.

Inne ciekawe miejsca w Poznaniu

Tropem poznańskiej Cytadeli

Jeśli zdecydujecie się wypożyczyć rower miejski, przekonacie się, jak kompaktowe jest poznańskie centrum. Szast-prast i szybciutko dopedałowaliśmy do parku Cytadela- bardzo przyjemnego miejskiego parku, który do 1945 był... Fortem Winiary. Po wojnie zaczęto rozbierać pozostałości umocnień celem stworzenia w tym miejscu parku ,,Przyjaźni Polsko-Radzieckiej". Z czasem zmieniono nazwę, dziś mówimy o parku Cytadela.

Jak to z umocnieniami bywa, lokowano je zawsze na wzgórzu. Wiadomo więc, że trochę trzeba było podjechać pod górkę, ale lekki wysiłek zrekompensowaliśmy sobie wypoczynkiem na parkowej ławeczce. Park zaintrygował nas z jednego względu - to chyba tam znajdziecie najwięcej ,,abakanów", w najsłynniejszej postaci charakterystyczych przedstawień spacerujących tułowiów. Poza tym ten park to ewidentnie miejsce do wszelkiej rekreacji, w którym miastowi na chwilę łapią oddech.

Za co jeszcze lubimy Poznań?

Oj, długo by wymieniać, mamy świadomość, że mimo już kilku wizyt w Poznaniu, ciągle więcej jest miejsc, których nie widzieliśmy, niż te które znamy. Poznań lubimy za zielone targowiska, takie jak to przy placu Wielkopolskim czy Zielony Targ na pl. Bernardyńskim, za buzujące od ludzi Targi Poznańskie, za Nocny Targ Towarzyski z poindustrialną atmosferą i dobrym jedzeniem w streetfoodowym stylu, za jeziora na terenie miasta, za coraz więcej fajnych knajpek oraz za rogale <3 (piszcie w komentarzach, gdzie najlepsze!). No i za te wszystkie miejsca, które jeszcze pozostało nam odkryć. Nic tylko wracać!

Co jeść w Poznaniu? No i gdzie na rogale?

Oj, to kolejna fajna rzecz związana z tym miejscem. Generalnie gdziekolwiek jedziemy, szukamy dobrego jedzenia, bo to zdecydowanie coś, do czego mamy słabość, ale serio, w Poznaniu natężenie naprawdę dobrych knajpek w obrębie ,,turystycznym" jest imponujące. Szczególne jeśli lubicie klimaty wege, nie wyjedziecie z Poznania rozczarowani. Częściowo pisaliśmy o nich w tym wpisie, ale zdecydowanie nie wyczerpaliśmy tematu.

Jeśli z kolei szukacie przysmaków kuchni wielkopolskiej możecie wpaść np. do Bamberki na Starym Rynku. Głodni z Bamberki nie wyjdziecie, a i ceny, jak na lokal w centralnym miejscu rynku, okazały się przyzwoite.

No i oczywiście rogale poznańskie - zawsze pytamy Poznaniaków, gdzie ich zdaniem są te najlepsze i za każdym razem dostajemy inną odpowiedź :). Nam smakowały te z cukierni w hotelu Mercure (nie bójcie się, cukiernia nie smakuje wcale jak ,,hotelowa", to lokal z długą tradycją!) oraz Elite na Półwiejskiej i z cukierni Liczbańskich na ul. 23 Lutego.

Jeśli mowa o rogalach warto wspomnieć o Rogalowym Muzeum na Starym Rynku, z okien którego doskonale widać słynne koziołki. Jednak główną atrakcją jest możliwość uczestniczenia w warsztatach okraszonych licznymi historiami i anegdotami oraz z degustacją. Mamy wrażenie, że wszyscy dobrze się bawili- mali i duzi.

Jak zwiedzać Poznań - garść praktycznych informacji

Niby to nic trudnego, wszak duże miasto ma sporo do zaoferowania, ale właśnie na tym polega trudność - żeby dobrze wykorzystać ten czas, bo czasem aż w głowie się kręci od miejsc, które ,,trzeba zobaczyć".

Wielkopolskie Questy w wersji poznańskiej

Dobrą (i co najważniejsze, ciekawą!) strukturą zwiedzania będzie zabawa z Wielkopolskimi Questami- wierszowanymi zagadkami, które prowadzą przez ciekawe miejsca w mieście. Na terenie Poznania jest ich aż 8- część w ścisłym centrum miasta, a część poza nim, co może być fajne przy kolejnych wizytach w Poznaniu. Dzięki spacerom z questami dowiedzieliśmy się wielu informacji, których nie wyłapalibyśmy przy spontanicznym zwiedzaniu miasta- można więc spokojnie traktować questy jako rodzaj nieformalnego (ale sprawdzonego, bo nad treścią czuwa Wojewódzkiej Biblioteka Publiczna i Centrum Animacji Kultury!) przewodnika po mieście. W dobie koronawirusa zapisujemy na plus, że jest to właściwie zabawa ,,bezkontaktowa"- drukujesz questy w domu i możesz ruszać w miasto- oraz bezpieczna, bo głównie na świeżym powietrzu. Acha, Wielkopolskie Questy dostępne są za darmo i o każdej porze dnia i nocy :).

Szlaki poznańskiej informacji turystycznej

Alternatywą lub uzupełnieniem zabawy z Questami mogą być dostępne w informacji turystycznej gotowe szlaki spacerowe, pogrupowane tematycznie - np. rejonami miasta (Centrum, Śródka, Ostrów Tumski) lub tematycznie (np. Trakt Królewsko-Cesarski, Poznański Szlak Kobiet czy Szlak Dziedzictw Reformacji). Przystępne mini-przewodniki pozwalają naprawdę nieźle zapoznać się z miastem - sami korzystaliśmy z nich w trakcie naszych spacerów. Zauważamy, że szlaków tematycznych z roku na rok przybywa, co stanowi kolejny pretekst do powracania do stolicy Wielkopolski. Małe conieco czeka również na młodszych turystów - zapytajcie o broszurę Poznańskiego Szlaku Legend dla Dzieci. Dostępne są też dziecięce przewodniki po Trakcie Królewsko-Cesarskim.

Poznańska Karta Turystyczna

W jednym z konkursów wygraliśmy Poznańską Kartę Turystyczną, mieliśmy więc okazję przetestować i taką formę zwiedzania. Zapewnia ona bezpłatne wejścia do większości muzeów, a w innych miejscach oferuje spore zniżki. Do tego w jednym z wariantów dochodzi również darmowa komunikacja miejska. Ta karta przydała się w czasie dość niepogodnej wizyty w mieście, kiedy za jednym razem zwiedziliśmy praktycznie wszystkie muzea, bo na niewiele więcej pozwalała aura. Przy bardziej intensywnym programie koszt karty powinien zwrócić się z nawiązką, ale wiadomo, jak to w Poznaniu, wszystko trzeba sobie przeliczyć :).

Co warto zobaczyć poza Poznaniem?

Nie dość, że w samym Poznaniu czeka masa atrakcji, to jeszcze jego najbliższa okolica ma sporo do zaoferowania. Poznajcie nasze sugestie!

Wielkopolski Park Narodowy

Kierując się naszą ambicją odkrywania polskich parków narodowych, planowaliśmy wizytę w Wielkopolskim Parku Narodowym. Choć skończyło się na razie na bardzo krótkim (acz miłym) kontakcie z WPN, udało nam się zarówno schłodzić w miłym jeziorze Jarosławieckim na terenie WPN-u, jak i odwiedzić przytulne Puszczykowo. W przyszłości zamierzamy zjechać rowerem szlaki parku.

Muzeum Arkadego Fiedlera w Puszczykowie

Teraz miejsce obowiązkowe dla miłośników podróży, więc i nas nie mogło tam zabraknąć. Muzeum Arkadego Fiedlera w Puszczykowie to taka duża walizka z ,,pamiątkami"- spacerując po wystawie, czuliśmy się jak na jakimś strychu, na którym co krok zaskakują nas nowe przedmioty. Arkady Fiedler to jeden z najwybitniejszych polskich podróżników, który pierwsze wyprawy odbywał jeszcze długo przed II wojną światową. Gdy ta zastała go na Tahiti, przedostał się do Anglii, biorąc udział w bohaterskich walkach. Jego tytuły, takie jak ,,Ryby śpiewają w Ukajali", ,,Kanada pachnąca żywicą" czy ,,Dywizjon 303", na stałe zagościły w kanonie lektur. Z podróży przywoził niezwykłe obiekty, które prezentowane są w puszczykowskim domu - motyle, ze wzorem sowich oczu na skrzydłach, tabliczkę z nieodczytanym do dziś pismem z Wyspy Wielkanocnej czy egzotyczne maski.

Zamek i Arboretum w Kórniku

W najbliższej okolicy Poznania znajdziecie również zamek w Kórniku oraz arboretum. O tym kompleksie pisaliśmy w osobnym wpisie - polecamy zajrzeć i do wpisu, i do Kórnika, szczególnie na wiosnę, gdy kwitną magnolie lub jesienią, kiedy liście drzewa mienią się kolorami.

Pałac w Rogalinie i rogalińskie dęby

Ten ostatni punkt dodajemy ,,ku pamięci"- jeszcze w Rogalinie nie byliśmy, ale nie odpuścimy mu przy następnej okazji. Na zdjęciach całość prezentuje się naprawdę przepięknie. A do tego sen każdego fotografa, czyli ciekawe zdjęcie słynnych rogalińskich dębów... Przyjdzie i na nie czas!
Wizyta w Kórniku to część naszej podróży po Wielkopolsce, którą odbywaliśmy na zaproszenie Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej i Centrum Animacji Kultury w Poznaniu oraz Wielkopolskiej Organizacji Turystycznej. Wszystkie Wielkopolskie Questy dostępne Jak w przypadku każdej naszej współpracy - wszystkie opinie są tylko i wyłącznie nasze i w pełni obiektywne.

# data[].attributes.attachment_link.title
Atrakcje Poznania. Co warto zobaczyć zwiedzając miasto?

# data[].attributes.attachment_link.description
Z tym Poznaniem to jest jakieś dziwne przyciąganie... I choć mówią, że w Poznaniu niby tacy sknerusi, to my, dziwnym trafem, wyjeżdżamy z Poznania... bogatsi. W inspiracje, ale i... nagrody. Pierwszy raz do Poznania zawitaliśmy aby odebrać nagrodę wygraną w konkursie Polskiej Organizacji Turystyczne.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Gdańsk zajmuje wysoką pozycję na naszej liście najpiękniejszych i najciekawszych polskich miast. Klimat Gdańska jest nie do podrobienia - masa historii, portowe otwarcie na cały świat, zapach morza w powietrzu oraz bliskość Sopotu i Gdyni.

Stolicę województwa pomorskiego odwiedzaliśmy wielokrotnie, a efektem naszej fascynacji tym pięknym nadbałtyckim miastem jest ten oto przewodnik po największych atrakcjach Gdańska. Dowiecie się z niego kilku ciekawostek, sugestii gdzie zjeść, jak się poruszać po mieście i przede wszystkim, co warto zobaczyć w Gdańsku.

Atrakcje turystyczne Gdańska

1. Droga Królewska (Trakt Królewski)

Droga Królewska, zwana też Traktem Królewskim, to jedna z głównych atrakcji turystycznych Gdańska. Nazwa pochodzi z czasów, gdy królowie polscy odwiedzali Gdańsk i ze swym orszakiem wjeżdżali uroczyście do miasta przez miejską bramę, kierując się następnie w stronę Długiego Targu. Tam zamieszkiwali w pięknych kamienicach najbogatszych gdańskich kupców.

Trakt Królewski zaczyna się przy Bramie Wyżynnej i ciągnie dalej wzdłuż ulicy Długiej i Długiego Targu, a kończy na Bramie Zielonej - choć dawniej król ze swą świtą jechał aż do Bramy Żuławskiej. Wzdłuż Drogi Królewskiej znajdziecie największe zabytki Gdańska: Ratusz Głównego Miasta, Dwór Artusa, Fontannę Neptuna, pięknie zdobione kamienice i wiele innych cennych obiektów.

Na liczącym niecały kilometr trakcie zmieściło się tyle budynków, muzeów i ciekawych historii do opowiedzenia, że można by z tego napisać osobny przewodnik, a poznając adres po adresie, spędzić w tym miejscu cały dzień.

2. Ratusz Głównego Miasta w Gdańsku

Kolejnym miejscem, które koniecznie trzeba odwiedzić, jest Ratusz Głównego Miasta znajdujący się na rogu ulicy Długiej i Długiego Targu. Budynku nie da się nie zauważyć - strzelista wieża dominuje nad zabudowaniami Długiego Targu. Koniecznie wejdźcie na wieżę, bo widok z samej góry jest... bajeczny!

Budynek ratusza powstał w XIV wieku, jednak przez kolejne stulecia był wielokrotnie przebudowany. Funkcję siedziby władz miasta pełnił do roku 1921. Jego wnętrza musiały odpowiadać randze tak bogatego miasta. Wrażenie robią już misternie rzeźbione schody w sieni, a to tylko przedsmak tego co skrywa się dalej.

Jedną z najważniejszych sal ratuszowych była Sala Biała. Tu audiencji dokonywał król Polski podczas wizyt w Gdańsku, tu odbywały się także sądy, podpisywano umowy handlowe i traktaty. Jednak prawdziwy kunszt i bogactwo widać w Sali Czerwonej, w której urzędowała Rada Miejska. Po wejściu do środka wzrok przykuwa przepięknie zdobiony kominek z herbem Gdańska. Ściany udekorowano obrazami przedstawiające cnoty obywatelskie, a sufit to prawdziwe arcydzieło - połączenie obrazów z bogatą snycerką (drewnianymi zdobieniami).

Choć trudno w to uwierzyć, duża część wyposażenia Ratusza ocalała od zniszczenia w 1945 roku dzięki demontażowi i ukryciu najcenniejszych obiektów na terenie pomorskich wsi.
Ratusz Głównego Miasta jest oddziałem Muzeum Gdańska.
Nazwa jednego z najcenniejszych gdańskich zabytków pochodzi od mitycznego króla Artura - władcy Brytów. W średniowieczu stał się on wzorem rycerskości i władcy doskonałego. I to właśnie jego imieniem nazwano wybudowaną w XIV wieku siedzibę Bractwa św. Jerzego skupiającego przedstawicieli znamienitych gdańskich rodów - taki trochę elitarny klub dla bogatych mężczyzn. Zaznaczyć trzeba, że to nie jedyny taki obiekt w Europie, gdyż idea budowania tzw. dworów artusa była w Europie dość powszechna- w tym na terenie polskich miast należących do Hanzy, np. w Toruniu czy Elblągu.

Dwór Artusa w Gdańsku poważnie ucierpiał w XVI wieku w wyniku pożaru. Ze względu na znaczenie, jakie zyskał w życiu towarzyskim Gdańszczan, władze miasta zdecydowały się go odbudować, i to z własnych środków. W nowym Dworze Artusa Bractwo św. Jerzego straciło swoją uprzywilejowaną rolę, przez co obiekt stracił na elitarności i stał się miejscem spotkań bractw kupieckich,a nawet hucznych biesiad.... Z czasem, ze względu na swoje rozmiary, zaczął też pełnić rolę sądu, a w 1742 roku zamieniono go w giełdę.

We wnętrzach ogromne wrażenie zrobił na nas przepiękny piec kaflowy, składający się z 520 bogato zdobionych kafelków. Dodatkowo liczy 11 metrów wysokości, co czyni go najwyższym w Europie. Nie lada gratką są też potężne modele statków prezentowane w Dworze.

Dwór Artusa jest odziałem oddziałem Muzeum Gdańska.

4. Fontanna Neptuna w Gdańsku

Fontanna Neptuna to jeden z symboli i ważna atrakcja Gdańska, która nie tylko zdobi foldery reklamowe, ale jest także jednym z najchętniej fotografowanych miejsc w Gdańsku. Mało osób zdaje sobie sprawę, że ten roznegliżowany przystojniak to kawał historii miasta. Pomysł wybudowania ozdobnej fontanny pojawiał się w już pod koniec XVI wieku, ale ostatecznie, po wielu perturbacjach, zrealizowany został dopiero w XVII.

Fontannę i zdobiącą ją 650-kilogramową figurę Neptuna postanowiono centralnie naprzeciwko reprezentacyjnego Dworu Artusa. Rzeźba Neptuna nawiązuje do sztuk antycznych, tak więc bóg morza to prawdziwy męzczyzna... w każdym calu ;). Niestety naturalne piękno nie znalazło uznania wśród w większości protestanckich i bogobojnych Gdańszczan, więc przyrodzenie Neptuna do dziś zakrywa płetwa konia morskiego.

Często oglądając w Gdańsku jakiś zabytkowy obiekt, zastanawiamy się, w jaki stopniu to oryginał, a w jakim rekonstrukcja. Akurat Fontannie Neptuna udało się prawie w całości przetrwać II wojnę światową. Najcenniejszy element, figurę samego Neptuna, wywieziono z miasta, a podstawę fontanny obudowano cegłami. Dzięki temu pod koniec lat 50-tych możliwe było przywrócenie posągu na oryginalne miejsce.

5. Dom Uphagena w Gdańsku

Jedna z najcenniejszych kamienic na ulicy Długiej to ta pod numerem 12. Tu znajduje się Dom Uphagena, zaadaptowany w 1998 rok na Muzeum Wnętrz Mieszczańskich. Historia budynku i związanej z nim rodziny jest niezwykle interesująca i świetnie obrazuje kupieckie oraz wielokulturowe dziedzictwo Gdańska. Kamienicę w 1775 roku zakupił Johann Uphagen, pochodzący ze słynnej i niezwykle wpływowej rodziny gdańskich patrycjuszy. Jego przodkowie przybyli do Polski w XVI wieku i zamieszkali w Gdańsku - uciekali z Flandrii, gdzie, jako wyznawcy kalwinizmu, padli ofiarą prześladowań. Przy Długiej 12 mieszkali aż do 1911, kiedy w budynku utworzono muzeum, a w Gdańsku do 1944 roku - w tym roku na froncie wschodnim zaginął ostatni dziedzic, Hans Eugen Horst.

W wyniku działań wojennych w marcu 1945 roku kamienica została mocno zniszczona. Na szczęście udało się ją odbudować i odtworzyć wnętrza. Dzięki temu możemy przenieść się w czasie i wyobrazić sobie, jak żyli w Gdańsku bogaci mieszczanie. Choć budynek jest wąski, to niezwykle długi, dzięki czemu znajdują się w nim wszystkie niezbędne pomieszczenia.

Dom Uphagena pozwala zrozumieć, jak wyglądały przedwojenne kamienice: składające się z przedproża, domu frontowego z trzema ,,traktami" oraz oficyny, czyli domu tylnego. Część pomieszczeń była więc ciemna- po wojnie, gdy odbudowywano tę część miasta, zdecydowano zachować oryginalny układ frontów, ale ,,skrócić" tyły kamienic, tworząc na odzyskanej przestrzeni zielone podwórza i dodając mieszkaniom okien. Dom Uphagena odbudowano jednak w oryginalnym kształcie.

Po otwarciu masywnych, drewnianych drzwi (na tyle ciężkich, że przyklejono na nich kartkę z informacją, że muzeum otwarte, tylko drzwi trzeba energicznie otwierać;)) wchodzi się do obszernej sieni. Na pierwszym piętrze od strony ulicy Długiej znajduje się salon, będący najokazalszym i najbardziej reprezentacyjnym pomieszczeniem Domu Uphagena. Poza tym znajdziecie w nim główną i mniejsza jadalnię, wąskie saloniki (pokoje owadów i kwiatów oraz pokój muzyczny) przypominające podzielony na sekcje korytarz. Z kolei na parterze znajduje się spiżarnia i typowa XVIII-wieczna kuchnia mieszczańska.

Dom Uphagena jest oddziałem Muzeum Gdańska.

6. Ulica Mariacka w Gdańsku

Ulica Mariacka to dla nas jedna z najbardziej klimatycznych uliczek w Gdańsku i niewątpliwa atrakcja miasta. Ciągnie się od Bazyliki Mariackiej aż po Bramę Mariacką przy Długim Pobrzeżu, od strony której roztacza się najpiękniejszy widok na tą wąską, brukowaną uliczkę, z dwoma rzędami niewysokich kamieniczek- wzbogaconymi od frontu zdobnymi przedprożami, często udekorowanymi rzygaczami w bajkowych formach. Na końcu tą oś widokową zamyka czerwona ceglana ściana Bazyliki Mariackiej, z jej strzelistymi wieżyczkami i górną częścią, wysokiej wieży dzwonnej.

To, co wyróżnia ulice Mariacką, to wspomniane przedproża - kiedyś były charakterystycznym elementem wielu mieszczańskich kamienic, ale w takim stopniu zachowały się właśnie na Mariackiej. Turyści nie mogą oderwać wzroku od bursztynowej biżuterii wystawianej na stoiskach lokalnych zakładów jubilerskich, których w światowej stolicy bursztynu nie brakuje. Jeśli szukacie prawdziwej pamiątki związanej z Gdańskiem i Bałtykiem, bursztyn będzie dobrym wyborem- choć niekoniecznie zakupiony na tej ulicy ;).

Kto nie gustuje w tego typu prezentach, poza licznymi zakładami jubilerskimi, znajdzie na Mariackiej kilka klimatycznych kawiarni, np. Kamienicę i Drukarnię, w których przy ładnej pogodzie można wypić kawkę na zewnątrz i napawać się klimatem Mariackiej - szczególnie rano, zanim zapełni się turystami.

7. Bazylika Mariacka w Gdańsku

Bazylika Mariacka w Gdańsku, czyli Bazylika Konkatedralna Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny, to obiekt, koło którego trudno przejść obojętnie. Jest ogromna! Ta gotycka świątynia jest największą ceglaną budowlą sakralną Europy. Co ciekawe znajdujący się w Malborku zamek jest największym ceglanym zamkiem Starego Kontynentu. Jak widać krzyżacy, którzy zainicjowali budowę obu tych miejsc, mieli rozmach (ale zaznaczmy, że gdańską bazylikę ukończono już pod polskim panowaniem).

Poza kubaturą wrażenie robi też wysokość bazyliki, która za sprawą 82-metrowej wieży dzwonnej wciąż jest najwyższą budowlą Gdańska. Polecamy wybrać się na Górę Gradową lub Biskupią Górkę, skąd roztacza się doskonała panorama na Gdańsk. Spoglądając na bazylikę ze wspomnianych punktów widokowych, od razu wiadomo, dlaczego dominujaca nad Głównym Miastem, udekorowana wieżą i licznymi wieżyczkami bazylika nazywana jest ,, Koroną Gdańska ".

Budowę kościoła rozpoczęto w roku 1343, a ukończono w 1509. Tak długi okres wznoszenia wielkich kościołów i katedr był w średniowieczu normą - taka inwestycja stanowiła ogromne przedsięwzięcie finansowe, ale i wyzwanie dla ówczesnej wiedzy i techniki budowalnej (dla porównania słynną katedrę Notre Dame budowano 180 lat). Niestety wznoszona przez 159 lat bazylika uległa niemal całkowitemu zniszczeniu w zaledwie kilka marcowych dni 1945 roku, podczas walk o Gdańsk. Choć ogromnym nakładem środków i za sprawą największych specjalistów w dziedzinie renowacji zabytków Bazylika Mariacka odzyskuje swój blask, to jednak wciąż, po 80 latach od końca wojny, pozostaje w niej wiele do zrobienia.

Tyle w skrócie na temat historii i bryły kościoła. Koniecznie musicie jednak wejść do wnętrza Bazyliki Mariackiej by poczuć jej ogromne wymiary- z zewnątrz świątynia sprawia wrażenie mniejszej niż rzeczywiście jest. Nawet jeśli nie lubicie zwiedzać kościołów, ten jeden koniecznie warto w Gdańsku zobaczyć. To, co rzuca się w oczy, to ogromna pustka, jak na tak dużą kubaturę - niestety większość wyposażenia nie przetrwała II wojny światowej. Jednak to, co się ostało, totalnie zachwyca - i nawet jako .,namiastka" znakomitości, które niegdyś skrywały te mury, robi wrażenie.

My najbardziej zapamiętaliśmy ponad 500 letni zegar astronomiczny. Niezwykle cenny jest także pozłacany ołtarz główny, przedstawiający scenę Koronację Najświętszej Marii Panny.

Posadzka to także kawał historii - składa się z 400 płyt nagrobnych, z których najstarsza pochodzi z 1411 roku. Z kolei na ścianach znajdziecie bogato zdobione epitafia.

Miejsce zniszczonych organów zastąpiły XVII-wieczne organy z innego kościoła, które udało się zaadoptować do wnętrza bazyliki, dzięki czemu wyglądają teraz jakby od początku zaprojektowane do Bazyliki Mariackiej.

Oczywiście zwiedzanie bazyliki byłoby niekompletne bez udania się na szczyt wieży, z której roztacza się przepiękna panorama Gdańska. Z punktu widokowego bez problemu dostrzec można zabytkowe kościoły, uliczki, wieżę ratuszową, Wyspę Spichrzów, a nawet wody Zatoki Gdańskiej. To zdecydowanie jedna z większych atrakcji Gdańska. Jest tylko jedno ,,ale". Trzeba pokonać 409 stopni, z czego szczególnie trudne może być pierwszych 200, po wąskich, krętych i klaustrofobicznych schodach. Potem powinno być łatwiej, ale jak już wspominaliśmy - warto się wysilić!

Ciekawostka. Według legendy dach wieży kościoła jest płaski, bo przysiadł na nim Stolem - jeden ze znanych z kaszubskich legend olbrzymów. Był przekonany, że to wybudowany dla niego stołek...

8. Muzeum Bursztynu w Wielkim Młynie

Jak na światową stolicę bursztynu przystało, Gdańsk szczyci się poświęconym bursztynowi muzeum. I to jakim! W roku 2021 siedzibę Muzeum Bursztynu przeniesiono do nowej lokalizacji, zamieniając ciasną Katownię i Wieżę Więzienną na odnowiony i przestronny Wielki Młyn (dawniej mieściło się tu jedno z pierwszych gdańkich „centrum handlowych").

Mamy porównanie pomiędzy oboma siedzibami i różnica jest ewidentna. Wielki Młyn ze swoją imponującą powierzchnią doskonale zaadaptowano by komfortowo prezentować okazałą kolekcję bursztynów oraz sztuki jubilerskiej - od tych liczących tysiąc lat po dzieła zupełnie współczesne. Odświeżone Muzeum Bursztynu, przeniesione do nowocześnie zaadaptowanej siedziby, z pewnością warte jest Waszego czasu- to absolutnie topowa atrakcja Gdańska!

Czego się spodziewać i co zobaczyć? Przede wszystkim bardzo profesjonalnie zaaranżowanej i kompleksowej wystawy, która szeroko opowiada o bursztynowych skarbach. Dowiecie się z niej nie tylko o właściwościach chemicznych, fizycznych i medycznych tej ,,żywicy", ale także podpatrzycie najpiękniejsze inkluzje, dowiecie się, jak różne mogą być bursztyny oraz poznacie historię handlu i przetwórstwa tego materiału. Osobną częścią wystawy są niezwykłe przykłady bursztynowej sztuki - od drobnych ozdób po potężne rzeźby. Nie zobaczycie tylko jednego obiektu- Bursztynowej Komnaty... Natomiast poznacie teorie dotyczące jej losów, które mogą być wstępem do jakiś poszukiwań... ;). Ekspozycja zawiera naprawdę wiele perełek (bursztynków?): 68- kilogramową bryłę bursztynu sumatrzańskiego, przepiękną paterę owoców czy prastarego bursztynowego konika.

Warto też wspomnieć o nowej lokalizacji - wystawę można podziwiać w największym średniowiecznym młynie Europy, datowanym na 1350 rok! W końcu znaleziono pomysł na to miejsce i przyznajemy, że efekt jest świetny- z zewnątrz młyn nadal wygląda bardzo zabytkowo, ale sama wystawa jest wręcz kosmicznie nowoczesna. W przyciemnionych salach, z fachowym oświetleniem bursztyn prezentuje się wyjątkowo!

Ciekawostka. Jeśli lubicie bursztynowe inkluzje, może zainteresuje Was niewielka, ale ciekawa wystawa Muzeum Inkluzji w Bursztynie Uniwersytetu Gdańskiego - zwiedzania darmowe.

Muzeum Bursztynu jest oddziałem Muzeum Gdańska.

Długie Pobrzeże to nadwodny deptak, ciągnący się wzdłuż Motławy. Co ciekawe, dawniej tworzyły go drewniane mosty budowane przy bramach wodnych. Idąc wzdłuż tego nadwodnego traktu, z jednej strony ma się doskonały widok na Wyspę Spichrzów, a z drugiej mija się zabytkowe bramy wodne: Chlebnicką, Mariacką, Świętego Ducha czy słynny gdański Żuraw. Wzdłuż Długiego Pobrzeża rozmieściły się także klimatyczne restauracje oferujące obietnicę przyjemnego obiadu z widokiem na wodę - radzimy sprawdzić opinie i ceny, bo z jednym i z drugim bywa tu różnie.

Jednym z bardziej charakterystycznych budynków przy Długim Pobrzeżu jest zabytkowy Żuraw - służący dawniej do rozładowywania transportowanych statkami towarów. Wybudowany w XV wieku dźwig portowy jest jedynym tego typu obiektem zachowanym na terenie Europy, a dziś jednym z symboli Gdńska. Ten wyjątkowy zabytek techniki przeszedł ostatnio gruntowny remont, a ponownie otwarto go w maju 2024. Żuraw jest oddziałem Narodowego Muzeum Morskiego w Gdańsku.

Nie wiemy, co to o nas świadczy (jesteśmy starzy?), ale nadal doskonale pamiętamy zrujnowaną Wyspę Spichrzów. Jeszcze raptem kilka lat temu przyjeżdżający do Gdańska mogli z eleganckiego Długiego Pobrzeża przyglądać się ruinom dawnych spichlerzy - zniszczonych w czasie II wojny światowej i przez kolejnych kilkadziesiąt lat nieodbudowanych. Po wojnie miasto ewidentnie postawiło na podniesienie z ruin najbardziej reprezentacyjnych fragmentów tkanki miejskiej, a spichlerze, niegdyś świadectwo potęgi gospodarczej gdańskiego portu, zostawiono kolejnym pokoleniom...

Prace nad tym terenem ruszyły na dobre koło 2015 roku - zdecydowano odbudować teren w nowoczesnym, ale nawiązującym do kształtu spichrzy, stylu. Gdzieniegdzie architekci wkomponowali zabytkowe elementy we współczesne elewacje budynków. Całość robi na nas świetne wrażenie - Wyspa Spichrzów zdecydowanie ożyła, stając się ważną atrakcją dla turystów i przestrzenią dla mieszkańców. Oczywiście pewnie nie zabraknie głosów przeciwnych, dla których to nowoczesne wydanie wyspy to profanacja... Cóż, wybierzcie się tam sami i oceńcie 🙂

12. Europejskie Centrum Solidarności w Gdańsku

Gdańsk to miejsce narodzin Solidarności - związku zawodowego, ale i ogólnonarodowego ruchu sprzeciwu wobec władzy komunistycznej, do którego przyłączyły się miliony Polaków. Choć brutalnie stłumiony, znacząco przyczynił się do obalenia komunizmu nie tylko w Polsce, ale i w całym bloku wschodnim. W celu zachowania pamięci i dziedzictwa Solidarności powstało Europejskie Centrum Solidarności (ECS). Wizytę w ECS-ie śmiało można nazwać już turystycznym ,,klasykiem" i topową atrakcją w Gdańsku.

Wystawę główną, znajdującą się na dwóch kondygnacjach, podzielono na kilka obszarów tematycznych - prowadzących od czasów przed-solidarnościowych, przez utworzenie związku, stan wojenny, schyłek PRL-u, obrady Okrągłego Stołu i pierwsze wolne wybory. Temat opowiedziano w sposób nowoczesny, przy użyciu dużej liczby zdjęć, nagrań i innych multimediów. Bardzo ciekawie zaaranżowane są sale, w których znajdują się eksponaty, takie jak 21 postulatów, milicyjny ,,star" i opozycyjna drukarnia. Wystawę zwiedza się z audio przewodnikiem, a na całość warto zarezerwować minimum 2 godziny.

Wystawa skrywa się w niezwykle ciekawej bryle, nawiązującej do stoczniowego charakteru miasta. Wielkie płyty stali, przypominające zardzewiałą blachę, nasuwają skojarzenie z budowanym w stoczni kadłubem okrętu. Równie ciekawie Europejskie Centrum Solidarności prezentuje się w wewnątrz, gdzie nowoczesną architekturę wzbogaca bujna zieleń. Polecamy też wizytę na częściowo zazielenionym tarasie widokowym, z którego roztacza się widok na tereny dawnej Stoczni Gdańskiej im. Lenina, jak również zabudowę Starego i Głównego Miasta.

Europejskie Centrum Solidarności znajduje się przy placu Solidarności, na którym stoi Pomnik Poległych Stoczniowców 1970 oraz słynna Brama Nr 2 - to ta, z której Lech Wałęsa ogłosił koniec strajku oraz zawarcie porozumień gdańskich (umowy między strajkującymi a władzami komunistycznymi).

13. Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku

Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku odwiedziliśmy z wielkim zaciekawieniem niedługo po jego otwarciu. Miało być nowocześnie zainscenizowane, multimedialne i poruszające niełatwą, ale ważna i interesująca nas tematykę - II wojny światowej. Nie zawiedliśmy się, a szczególnie Tomka trzeba było poganiać, bo ogrom wystawy sprawia, że można spędzić tam pewnie cały dzień. To zdecydowanie warta odwiedzenia atrakcja Gdańska.

Szkoda, że Muzeum II Wojny Światowej padło ofiarą ideologicznej krucjaty, w której świetna, uniwersalna narracja została zmieniona, akcentując wątki polskiej martyrologii. Szkoda, bo muzeów skupiających się na polsko-centrycznym postrzeganiu wojny nie brakuje, np. Muzeum Powstania Warszawskiego w Warszawie czy Armii Krajowej w Krakowie, a siłą gdańskiej wystawy było to, że pokazywała mechanizmy i zjawiska czytelne także dla gości z zagranicy. Szkoda filmu kończącego wystawę - w oryginalnym projekcie przedzielony na pół ekran pokazywał, że świat nie zawsze wyciągał lekcje z doświadczenia II wojny światowej. Ten przekaz został w nas do dziś, ale obecnie zwiedzający zobaczą już inną animację. Mimo tych zmian, wizyta w muzeum to niezwykle cenna lekcja - nie omińcie tego adresu!

Mówiąc o II wojnie światowej, nie sposób nie wspomnieć o Westerplatte. To tu, 1 września 1939 roku o godzinie 4:45 na polską placówkę spadły pociski z niemieckiego pancernika Schleswig-Holstein, dając symboliczny początek II wojny światowej. O bohaterskiej obronie niewielkiego garnizonu przeciw przeważającym siłom wroga napisano książki i wiersze, nakręcono filmy i oczywiście uczy się w szkole, jednak czym innym jest zobaczyć to miejsce ,,na żywo".

Informacji o historii bohaterskiej obrony najlepiej szukać na niewielkiej wystawie, znajdującej się wewnątrz Wartowni Nr 1, która wchodziła w skład pierścienia pięciu wartowni (4 wartownie i wzmocniona piwnica willi podoficerskiej) wybudowanych przez Polaków w okresie międzywojennym.

Celem tego systemu obrony była ochrona Wojskowej Składnicy Tranzytowej - czyli strategicznej enklawy na terenie Wolnego Miasta Gdańska, przekazanej Polsce decyzją Ligi Narodów.

Ciekawostki
,,Westerplatte" to nazwa niemiecka i oznacza ,,zachodnia wyspę", gdyż dopiero w XIX wieku została połączona z resztą lądu, tworząc obecny półwysep.
Jak dojechać lub dopłynąć na Westerplatte?
Jeszcze przed II wojną światowąWesterplatte było już areną walk. W 1734 wylądowali tu Francuzi, pragnący bezskutecznie pomóc Gdańskowi w przełamaniu rosyjskiego oblężenia podczas wojny o sukcesję polską między Stanisławem Leszczyńskim a Augustem III.

Przed powstaniem polskiej składnicy na Westerplatte znajdował się tu kurort z plażą i molem, a miejsce miało także epizod bycia uzdrowiskiem.

Na terenie Westerplatte dostrzec można fundamenty i resztki innych budynków wojskowych, w tym ruiny koszar. Symbolem Westerplatte jest monumentalny, wybudowany na kopcu, 25-metrowy Pomnik Obrońców Wybrzeża, poświęcony wszystkim walczącym nad Bałtykiem, ale też innym bitwom na frontach II wojny światowej.

Na Westerplatte można dopłynąć statkiem co samo w sobie może być atrakcją, a także dojechać autobusem komunikacji miejskiej. Linie numer 106 lub 138 odjeżdżają spod dworca kolejowego, ale zatrzymują się również w pobliżu Wyspy Spichrzów.

15. Muzeum Poczty Polskiej w Gdańsku

Kolejnym miejscem związanym z tragicznymi wydarzeniami września 1939 roku jest niewielkie muzeum poświęcone polskiej placówce pocztowej w Wolnym Mieście Gdańsku.

Wystawa opowiada nie tylko o obrońcach poczty, ale również o życiu polskiej mniejszości w Wolnym Mieście Gdańsku.

W przeciwieństwie do obrońców Westerplatte, którzy skapitulowali z honorami, ocalali obrońcy poczty zostali rozstrzelani w wyniku tzw. mordu sądowego. Dopiero w latach 90-tych za sprawą niemieckiego historyka doszło do rewizji wyroku i rehabilitacji obrońców jako skazanych z pogwałceniem prawa. Tuż przy budynku poczty stoi poruszający Pomnik Obrońców Poczty Polskiej.

Kto przyjeżdża do Gdańska pociągiem, z pewnością kojarzy intrygującą bryłę dworca Gdańsk Główny (oraz jego wiecznie remontowane wnętrze ;)). Tory kolejowe i tunele pod nimi to dla wielu turystów taka naturalna granica miasta, ale zachęcamy, żeby w odkrywaniu mniej oczywistych atrakcji Gdańska ją przekroczyć.

Tym bardziej, że spacer w stronę Góry Gradowej to gwarancja świetnych widoków na całe miasto. Z góry jak na dłoni widać zarówno historyczne zabudowania, jak i stoczniowe dźwigi. Do tego możecie zajrzeć do Hevelianum - popularnego interdyscyplinarnego centrum edukacyjnego, skierowanego głównie do rodzin z dziećmi. Tu nauka przeplata się z historią i dobrą zabawą.

W wersji ,,bezdzietnej" proponujemy pogaduszki przy kawie lub lampce wina w Wozowni Gdańskiej - restauracji urządzonej w budynku XIX-wiecznej wozowni artyleryjskiej, służącej jako magazyn wojskowy i punkt składowania lawet. Skąd taki budynek wśród tej zieleni? Cóż, zbocza Góry Gradowej to dawne zabudowania forteczne, o czym można dowiedzieć się więcej z bezpłatnej wystawy ulokowanej w dawnych fortyfikacjach. Prowadzi wzdłuż nich ścieżka spacerowa, więc niezależnie od zainteresowania historią militariów, można pospacerować ,,ponad" miastem.

17. ,,Sąd Ostateczny" Hansa Memlinga w Muzeum Narodowym w Gdańsku

Kraków ma ,,Damę z Łasiczką", a Gdańsk ,,Sąd Ostateczny". I choć gdański obraz nie jest tak znany, jak dzieło Leonarda da Vinci, Hansa Memlinga uznaje się za jednego z najznamienitszych malarzy XV-wiecznego wczesnego odrodzenia. ,,Sąd Ostateczny" to jeden z najcenniejszych obrazów w Polsce.

Ale jak taki majstersztyk znalazł się w Gdańsku? Namalowany w Niderlandach obraz trafić miał do kupca w Florencji, jednak nigdy tam nie dopłynął, bo... stał się łupem gdańskiego kapra (taki bałtycki korsarz działający na zlecenie miasta lub króla)! Pirat przekazał go Kościołowi Mariackiemu, a żądania zwrotu obrazu ze strony króla Burgundii i papieża zostały przez Gdańsk... zignorowane.

To jednak nie koniec niezwykłych podróży tego obrazu. Kilka wieków później, w dobie wojen napoleońskich, jako łup wojenny trafił do Luwru, aby po upadku Napoleona, przez Berlin, wrócić do Gdańska. Z kolei w czasie II wojny światowej wywieziono go w głąb Niemiec, a następnie trafił do słynnego petersburskiego (wtedy leningradzkiego) Ermitażu. Dopiero w latach 50-tych dotarł do Gdańska- jednak nie do Bazyliki Mariackiej, gdzie znajduje się dziś ledwie kopia, tylko do Muzeum Narodowego w Gdańsku. Taka decyzja podyktowana była konserwatorską troską o dzieło - w muzealnych murach łatwiej kontrolować jego stan. Cała ta historia kojarzy nam się z zawiłymi losami wawelskich arrasów.

Samego obrazu opisywać nie będziemy, bo żadni z nas historycy sztuki - radzimy samemu się z nim skonfrontować i posiłkować się literaturą, aby łatwiej odczytać bogatą symbolikę zawartą w obrazie.

,,Sąd Ostateczny" to bez wątpienia jedna z największych kulturalnych atrakcji Gdańska, ale w muzeum znajdziecie wiele innych, cennych przedmiotów związanych z Gdańskiem: zachwycające meble gdańskie, bogato zdobione kufle wykonane przez gdańskich złotników, obrazy, sztukę sakralną i ceramika. To naprawdę arcyciekawa kolekcja, pokazująca bogactwo gdańskich mieszczan - niejedną ,,ceramikę" w życiu widzieliśmy, ale prezentowane w gdańskim muzeum eksponaty robiły na nas duże wrażenie. Po prostu w czasach prosperity gdańscy patrycjusze mogli pozwolić sobie na otaczanie sie przedmiotami o niezwykle wysokiej klasie artystycznje.

Na tle innych muzeów i atrakcji Gdańska, które odwiedziliśmy, Muzeum Narodowe okazało się niezwykle spokojnie - może ze względu na odległość od turystycznego centrum? Ewidentnie większość gości interesuje się tylko obrazem Memlinga, a po macoszemu traktuje pozostałe ekspozycje. Bądźcie sprytniejsi! 🙂

Warto wspomnieć, że muzeum znajduje się w dawnym klasztorze pofranciszkańskim, co nadaje miejscu klimatu. Po sąsiedzku warto zajrzeć do interesującego kościoła św. Trójcy.

18. Narodowe Muzeum Morskie w Gdańsku

Choć ekspozycja trąci lekko myszką i widać, że plansze oraz makiety robione były już jakiś czas temu, nadal można z niej wyciągnąć naprawdę dużo informacji - a momentami nawet za dużo, więc nie silcie się na czytanie każdej jednej tablicy, a raczej dobrze rozłóżcie siły i skupiajcie się na tym, co naprawdę Was interesuje.

Podobną wystawę widzieliśmy w Tczewie (także oddział Narodowego Muzeum Morskiego) i ta w Tczewie prezentowała się zdecydowanie bardziej nowocześnie - jednak poruszały podobne tematy, więc jeśli nie po drodze Wam do Tczewa, to ta gdańska nada się idealnie. Pokazuje, jak istotnym portem był Gdańsk, opowiada o sztuce budowania statków oraz przybliża temat rodzimej żeglugi.

Gratką są już zupełnie nowoczesne wystawy w podziemiach budynku - my natrafiliśmy na jedną opowiadającą o archeologii podwodnej (niezwykle fascynujące!) oraz ekspozycję o Truso - tajemniczym pruskim porcie w okolicach obecnego Elbląga. Te dwie ekspozycje będą naprawdę warte Waszego czasu!

Strona Narodowego Muzeum Morskiego w Gdańsku.

Przy siedziebie Narodowego Muzeum Morskiego (vis-a-vis Żurawia) zacumował potężny statek i niewątpliwa atrakcja Gdańska - to Sołdek, który można zobaczyć w ramach biletu z Narodowego Muzeum Morskiego. Spacer po statku z pewnością zachwyci małych i dużych, a szczególnie zapadnie w pamięć uderzenie w dzwon.

20. Muzeum Archeologiczne ,,Błękitny Baranek"

A jeśli szukacie informacji o tym, jak wyglądała ,,oryginalna" Wyspa Spichrzów oraz czemu te spichrze były tak istotne (i dlaczego właściwie umieszczono je na wyspie...?), udajcie się do oddziału Muzeum Archeologicznego, mieszczącego się w najstarszym spichrzu - ,,Błękitnym Baranku".

Znajdziecie tu niewielką wystawę o tym, jak wyglądał handel w Gdańsku oraz ciekawe filmy o samych spichrzach. To stąd dowiedzieliśmy się, że na przełomie XIV i XV wieku 75% obrotów handlowych całych Prus realizowano w Gdańsku lub że w okresie świetności na Wyspie Spichrzów stało aż 130 spichrzów.

Miejsce może spodobać się dzieciom - realnie odtworzona uliczka Gdańska pobudza wyobraźnię.

21. Ulica Elektryków i 100cznia

Budynki dawnej Stoczni Gdańskiej zyskują właśnie drugie życie, którym tętnią szczególnie w piątki i weekendy - dziś Ulica Elektryków czy 100cznia to modne miejscówki gastronomiczne i klubowe. Foodtrucki z kuchnią z różnych zakątków świata w portowych kontenerach, boisko do kosza i strefa chillu w ogromnym hangarze, skatepark, neony i murale oraz świetnie pomyślane bary serwujące doskonałe wino i nietuzinkowe nalewki zamiast sztampowych koktajli. To wszystko wymieszane w robotniczo-morskim sosie. Choć niekoniecznie z nas wielcy imprezowicze, spokojnie odnaleźliśmy się w tym miejscu, najedliśmy dobrym jedzeniem i napiliśmy lampki wina. Chętnie wrócimy tu kiedyś... tylko we dwoje.

O Europejskim Centrum Solidarności słyszał już chyba każdy (i świetnie!), ale mało kto zajrzał na jego ,,tyły", czyli w okolice dawnej Stoczni Cesarskiej. To miejsce doskonale zobaczyć właśnie w piątkowe popołudnie. Niedaleko ul. Narzędziowców znajdziecie sporą planszę z mapą i zaznaczonymi na niej ciekawymi miejscami na terenie kompleksu - takimi jak np. żuraw M3 z platformą widokową.

Spacer zrobił na nas spore wrażenie - kiedy zaglądaliśmy przez wybrakowane okna do dawnych hal produkcyjnych, towarzyszył nam lekki dreszczyk emocji, a gdy weszliśmy do kuźni, skrywającej ogromny młot kuźniczy o nacisku 800 ton, poczuliśmy posmak ,,urbexu" - ogromny hangar, spotęgowane odgłosy gniazdujących pod sufitem gołębi i półdziki charakter tego miejsca. A jednocześnie kawał przemysłowej historii, bo stocznia odegrała ważną rolę w przemyśle stoczniowym Prus - to tu produkowano m.in. niemieckie ubooty.

Podobały nam się też artystyczne smaczki tego miejsca. Najbardziej znani są ,,Rozbitkowie", czyli instalacja przedstawiająca postacie wychodzące z morza, która na stałe wpisała się w tą postoczniową przestrzeń. W budynku dawnej kawiarni ,,Mleczny Piotruś" znajdziecie jeszcze więcej rzeźb i dzieł sztuki - wiele o naprawdę zastanawiającym kierunku. Słowem: jest co interpretować.

23. Archikatedra Oliwska

Oliwa to chyba, poza historycznym centrum Gdańska, najczęściej wybierana przez turystów dzielnica miasta. Nic dziwnego, poza Gdańskim Ogrodem Zoologicznym w te strony przyciąga przepiękny Park Oliwski z eleganckim budynkiem Pałacu Opata oraz słynna Archikatedra Oliwska z imponującymi organami. Te oliwskie skarby architektury to spuścizna po cystersach.

Cystersi zostali sprowadzeni do Oliwy w XII wieku jako bardzo prężne i przedsiębiorcze zgromadzenie - byli oni doskonałymi zarządcami, którzy nie tylko poświęcali czas modlitwom, ale na swoich terenach uprawiali ziemię czy prowadzili przedsiębiorstwa. Cystersi cieszyli się licznymi przywilejami, dzięki którym mogli między innymi utrzymywać się z rybołówstwa czy zakładać młyny na oliwskim potoku. Archikatedra Oliwska to niejako serce gdańskich cystersów-na tym terenie rezydowali od 1186 do 1831 roku.

Największą uwagę w Archikatedrze Oliwskiej przykuwają potężne organy, które powstały za sprawą opata Jacka Rybińskiego. Ciekawa jest historia ich fundacji - opat Rybiński poznał Jana Wullfa, wnuka znanego organmistrza, któremu ufundował coś na kształt zagranicznego stypendium. Dzięki niemu Wulff dokształcił się w zakresie budowy organów, a po powrocie do Oliwy, wstąpił do zakonu cystersów i rozpoczął pracę nad oliwskim instrumentem. Według źródeł pomagało mu ponad 20 mnichów, a praca trwała 25 lat. Instrument składa się z ponad 5000 piszczałek oraz 83 rejestrów, co jak na organy, jest imponujące.

Nawet jeśli, tak jak my, nie znacie się na muzyce organowej, warto spróbować przyjść do kościoła posłuchać ich brzmienia. My mieliśmy przyjemność uczestniczyć w próbie muzyki organowej i jest to zdecydowanie niezapomniane wrażenie. Może warto zainteresować się np. programem Międzynarodowego Festiwalu Muzyki Organowej organizowanego przez Polską Filharmonię Bałtycką?

Pałac otoczony jest pięknym parkiem - który najpierw zaaranżowano na modłę francuską, a następnie na angielską. Pałac założono w XVIII wieku , a przyczynił się do tego opat Jacek Rybiński. Co ciekawe, zatrudnił on ogrodnika, który wcześniej zajmował się parkiem wilanowskim w Warszawie. Od potoków i oczek wodnych, przez romantyczne groty i motywy biblijne, po pergole i piękny widok na Pałac Opata- to bardzo przyjemny adres na rodzinny spacer lub sesję zdjęciową.

Park Oliwski zachował wiele elementów ze swojego oryginalnego założenia sprzed 250 lat. Obecnie w Pałacu Opatów mieści się oddział Sztuki Nowoczesnej Muzeum Narodowego w Gdańsku, a w dawnym spichrzu ulokowano Muzeum Etnograficzne.

Znajdziecie tu także niewielki ogród botaniczny, założony w 1956 roku - choć niewielki, ma swój urok. Słynie z palmiarni z bogatą kolekcją tropikalnych roślin.

25. Molo w Gdańsku-Brzeźnie

Pierwsze molo powstało w tym miejscu już w 1900 roku, a obecne remont przeszło w 2021. Brzeźnieńskie molo liczy 136 metrów długości. Stanowi miły punkt orientacyjny i cel spacerowy - z jego desek możecie przyglądać się zawijającym do portu statkom, podumać przy miarowym ruchu fal lub posłuchać koncertu szantowego w ,,Grubej Rybie". Nieopodal molo znajdziecie także strzeżoną plażę - dość popularną, ale bezpieczną. W zimie regularnie widujemy tam zgrupowania morsów. Kilometr od molo znajduje się odrestaurowany ostatnio zabytkowy dom zdrojowy, który przeznaczono na filię Hewelianum oraz hotel i restaurację.

Z Brzeźna bardzo łatwo dostać się do Sopotu- tę trasę pokonywaliśmy nieraz, zarówno pieszo, jak i rowerem. Mola w Brzeźnie i w Sopocie dzieli 5 kilometrów, które możecie pokonać np. w jedną stronę wędrując plażą, a w drugą bulwarem. Dobrym pomysłem będzie też spacer w jedną stronę i powrót SKM-ką do Gdańska. O tym, dlaczego warto przyjechać do Sopotu, dowiecie się z naszego przewodnika po Sopocie.

Mało osób zdaje sobie z tego sprawę, ale administracyjne granice Gdańska sięgają daleko na wschód, aż do Wisły, obejmując także Wyspę Sobieszewską. Wyspa Sobieszewska to jedna z trzech takich wysp przy wybrzeżu Bałtyku i, co ciekawe, stworzona przez człowieka - kiedyś był to półwysep, ale na skutek przekopu Wisły zamieniła się w 1895 roku w wyspę.

Wyspa Sobieszewska to fantastyczna atrakcja Gdańska dla miłośników przyrody - porasta ją las mierzei z wydmami, a oddalone od siedzib ludzkich plaże stanowią przystanek dla fok i ptaków- na Wyspie Sobieszewskiej doliczono się ponad 300 gatunków tych ostatnich. Możecie je poznać, podążając ścieżką dydaktyczną w rezerwacie Ptasi Raj lub przemierzając rezerwat Mewia Łacha. Ważne jest, żeby rzeczywiście trzymać się zasad panujących w tych miejscach i nie chodzić w nieudostępnione dla turystów zakątki. To wszystko ze względu na gatunki ptaków, takie jak rybitwy czy siweczki, które gniazdują bezpośrednio na ziemi.

Wyspę Sobieszewską mieliśmy przyjemność odkrywać w czasie naszej wycieczki rowerowej trasą R10 do Krynicy-Morskiej i ten kierunek polecamy właśnie na aktywny wypoczynek. Z Gdańska na Wyspę Sobieszewską prowadzą fajne trasy rowerowe, a po samej wyspie także najprościej poruszać się jednośladem.

27. Spacer śladami dawnych fortyfikacji

Ciekawy spacer czeka Was także w stronę ul. Toruńskiej. Dlaczego właśnie tam? Cóż, wrzućcie ten adres w Google Maps i oddalcie trochę widok mapy. Waszym oczom ukażą się wyraźne ślady po dawnych miejskich fortyfikacjach i fosach.

Postanowiliśmy wdrapać się na Bastion Żubr - jeden z 14 takich bastionów, którym otoczono miasto w XVII wieku. Oczywiście z biegiem czasu i w miarę rozwoju sztuki wojennej te obwarowania traciły na znaczeniu, a część z nich zasypano. W tej dzielnicy jednak nadal wyraźnie widać zarys fortyfikacji i bastionów formujących charakterystyczną ,,zębatkę", a wejście na ,,Żubra" to nie tylko okazja żeby poczuć się jak prawdziwy obrońca Gdańska ;), ale także żeby podziwiać panoramę Głównego Miasta - z trochę innej niż zazwyczaj strony.

Teren ten niebawem powinien przejść gruntowną rewitalizację - trzymamy kciuki za ten projekt. Co ciekawe, widzieliśmy na wodzie wielu kajakarzy, a wracając w stronę centrum, minęliśmy przystań Żabi Kruk, w której można wypożyczyć sprzęt wodny i spłynąć nim w stronę gdańskiego Żurawia. To pomysł na kolejną wizytę w Gdańsku!

Jeśli zastanawia Was nazwa tej dzielnicy, uspokajamy - z decybelami wszystko w porządku :). Genezy nazwy należy szukać raczej w starej formie słowa ,,wrzos" - ,,wrest"/,,wrzost". We Wrzeszczu najlepiej obrać azymut na ul. Wajdeloty, która stała się w ostatnich latach główną osią dzielnicy, z wieloma knajpkami (polecamy wegańskie Avocado) i ładnie odnowionymi kamieniczkami. Na obiadokolację proponujemy udać się w stronę Garnizonu - nowego osiedla w Gdańsku, na którym również znajdziecie niezłe to i owo - na kolację możemy polecić Oranżerię, na drinka Eliksir, a na deser nasze ulubione Umam, które tworzy cudowne cukiernicze monoporcje. W sumie śniadanie na Garnizonie też da się zjeść - każdy polecał nam Marmoladę, Chleb i Kawę, ale jeszcze nie mieliśmy okazję tam zajrzeć. A jeśli po tym wszystkim nadal Wam mało - 5 kilometrów dzieli Was do plaży w Brzeźnie :).
Restauracje

Zafishowani: przedni widok na Motławę oraz szeroki asortyment dań rybnych, jak nazwa wskazuje. Z klasą i elegancko, ale nadal dość casualowo.

Gdański Bowke: turystyczny szlagier, z kuchnia nawiązującą do gdańskich tradycji. Specjalizacją są nalewki - zwieńczenie każdego obiadu.

Manna 68: kuchnia wegetariańska, fajna i nieoczywista. Smakowała także mięsożercom. Wracamy tu regularnie na coś zdrowego i odżywczego.

Bar Turystyczny: niższa półka cenowa, hit wśród turystów, którzy po prostu chcą coś zjeść i lecieć dalej. Poziom baru mlecznego.

Kawiarnie

Kawiarnia Leń: nasz ostatni faworyt, powinien podejść tym, dla których jakościowa kawa to podstawa. Znajdziecie tu wszelkie specialty, aeropressy, przelewy i co tam jeszcze w modzie. Oraz fenomenalne słodkości. No i widoczek.

Pikawa & Retro: dwa adresy po sąsiedzku, przy ul. Piwnej. Różne kawowe wariacje, głównie na słodko. Bardzo popularne ogródki, które ,,robią robotę" - z widokiem na piękną ulicę

Umam: To miejsce oferuje pyszne ciastka w postaci modnych ,,monoporcji". Jesteśmy uzależnieni od tych kompozycji!

Lody

Paulo Gelateria Lodziarnia Mistrza Polski: te lody mijamy zawsze w drodze na dworzec, po cichu zaklinając, żeby kiedyś zmieniły lokalizację - bo po prostu nie umiemy im się oprzeć... Nasze ulubione w Gdańsku!

Lodziarnia Miś: Podwale Staromiejskie 62/68 : Po sąsiedzku z Muzeum Poczty Głównej znajduje się tradycyjna lodziarnia, w której lody smakują dzieciństwem ;).

Drinki i Food Courty
Słony Spichlerz: food court z kilkoma różnymi knajpami i kawiarniami do wyboru, dzięki czemu każdy może zjeść dokładnie to, na co ma ochotę. Świetna lokalizacja - bardzo centralnie i po drodze.

100cznia & Ulica Elektryków: W 100czni w industrialnych klimatach rozgościło się kilkanaście food trucków, a przestrzeń do jedzenia, picia i pogaduszek urządzono w halach, kontenerach i na plaźy pod gołym niebem. Po sąsiedzku działa Ulica Elektryków, serwująca wina, piwa craftowe, drinki oraz nalewki.

Sassi Roof Top Bar: udało nam się wejść do środka przed zachodem słońca i złapać stolik z fantastycznym widokiem na Kościół Mariacki, wieżę ratuszową i imponującą Bramę Chlebnicką

Do poruszania się między dzielnicami Gdańska (np. Wrzeszcz, Oliwa oraz w stronę Sopotu i Gdyni) najlepiej nadaje się SKM-ka. Poza tym lubimy korzystać z tramwajów.

Na Westerplatte można dopłynąć statkiem, np. Żeglugi Gdańskiej

Z Gdańska w sezonie kursują także statki Żeglugi Gdańskiej do Sopotu i na Hel

Polecamy także przejechać się rowerem! Dzięki temu można zobaczyć więcej i szybciej :). Sieć ścieżek rowerowych fajnie łączy całe Trójmiasto, pozwalając dotrzeć także poza bardzo turystyczne miejsca.

Mała sztuka : bar z koktajlami w ścisłym centrum miasta. Tylko dla pełnoletnich.

Flisak' 76. To piwnica Flisak'76, działająca w Gdańsku od 1976 roku. Kiedyś był to dość pospolity bar, ale dziś przyciąga niebanalnym wystrojem i kartą koktajli nawiązujących do historii sztuki - to ze względu na sąsiedztwo z Akademią Sztuk Pięknych. Kilka razy miło się tu zaskoczyliśmy, a niebanalny koktajl będzie idealnym zwieńczeniem wieczoru.

Eliksir: a może macie ochotę na bardziej wyszukane koktajle, perfekcyjne sparowane z daniami? O ofercie Eliksiru przecztacie w naszym tekście o Pomorskie Prestige

29. Szlak gotyku w Gdańsku

Gotyckie budowle wzniesione z cegły to jedna z bardziej charakterystycznych cech architektury Gdańska. W stolicy Trójmiasta zachowało się 14 historycznych bram oraz kilka wyjątkowych, gotyckich kościołów. Koniecznie znajdźcie chwilę, aby zajrzeć do kościoła Świętej Brygidy i zachwycić się bursztynowym ołtarzem, aby obejrzeć wnętrza kościoła świętej Katarzyny czy zawitać w progi świątyni św. Jana i św. Mikołaja. Przyglądajcie się także uważnie mijanym budynkom - odszukując śladów po starych bramach. Niektóre łatwo rozpoznać, ze względu na wolnostojący charakter, jak w przypadku Bramy Żuławskiej, inne zaś, np. ta w Żurawiu czy Brama Krowia obudowane są dziś kamienicami - przez co będą trudniejsze do wypatrzenia.

Mapa atrakcji, zabytków i ciekawych miejsc, które warto zobaczyć w Gdańsku

30. Kulinarne atrakcje Gdańska - Gdzie zjeść w Gdańsku?

A na koniec kilka ulubionych adresów, które zdążyliśmy popróbować w trakcie naszych różnych wizyt w mieście. Do niektórych wracamy przy każdej okazji, a potem musimy ,,wyspacerować" te trójmiejskie kalorie.

Jak najlepiej zwiedzać atrakcje Gdańska

Znakomitą większość opisanych atrakcji Gdańska, zobaczyć można poruszając się wyłącznie pieszo (choć będzie to całkiem niemało spaceru). Ponadto w Gdańsku działa niezła komunikacja miejska, a bilety można nabyć w automatach. Tramwaje zawożą nad morze, autobusy do Westerplatte czy na Wyspę Sobieszewską. Oprócz tego:

Kilka ciekawostek o Gdańsku - dla zaintersowanych

Stare Miasto czy Główne Miasto w Gdańsku?

Większość osób odwiedzających Gdańsk, w tym kiedyś i my, widząc Fontannę Neptuna na Długim Targu, potężną Bazylikę Mariacką czy słynnego gdańskiego Żurawia, myśli i mówi o ,,starym mieście" i ,,starówce". I całkowicie to rozumiemy, bo standardowo największe zabytki i najstarsza część miasta znajdują się w obrębie tzw. ,,starego miasta" - tak jest w Krakowie, Wrocławiu, Toruniu czy Poznaniu. Jednak nie w Gdańsku. Osobiście kopii o to nazewnictwo byśmy nim kruszyli, ale warto znać różnicę, bo Gdańszczanie często poprawiają przyjezdnych. Ponadto używanie właściwego określenia wskazuje na zrozumienie historii miasta - a to zawsze na plus, prawda ;)?

Teraz do sedna: ,,Stare Miasto" w Gdańsku istnieje i zgodnie z oczekiwaniami, jest najstarszą dzielnicą miasta. Niestety w czasie II wojny światowej zostało praktycznie zrównane z ziemią i w przeciwieństwie do Głównego Miasta, nie odbudowano go w historycznym stylu. Dziś pojedyncze, acz cenne zabytki, otoczone są budynkami mieszkalnymi i usługowymi. Zabytki na terenie Starego Miasta to np.: Ratusz Starego Miasta, Wielki Młyn czy Dworzec Gdańsk Główny.

Z kolei ,,Główne Miasto", mimo ogromnych zniszczeń poczynionych w 1945 roku, ze względu na wielką wartość historyczną zostało na szczęście odbudowane i stanowi dziś historyczne i turystyczne centrum miasta, w którym znajdziecie największe atrakcje Gdańska. Granicą między Głównym i Starym Miastem jest ulica Podwale Staromiejskie.

W naszym krótki przewodniku po najciekawszych miejscach w Gdańsku nie wprowadzamy podziału na te w Starym i Głównym Mieście, bo z punktu widzenia turysty nie ma to znaczenia.

Krótka historia Gdańska - atrakcja sama w sobie

Początki miasta sięgają X wieku, gdy założono niewielką, słowiańską osadę. Pierwsza pisemna wzmianka o Gdańsku związana jest z postacią Świętego Wojciecha, który, wg kronikarza Kanapariusza, właśnie w miejscowości Gydannyzc miał nawracać pogan. Przez kolejne stulecia Gdańsk na zmianę znajdował się w granicach Polski, Zakonu Krzyżackiego, Prus i Niemiec, był przez chwilę nawet wolnym miastem, aby ostatecznie w 1945 roku znaleźć się w granicach Polski. To łącznie ponad 1000 lat historii Gdańska, różnych wpływów kulturowych.

Dzięki dogodnemu położeniu u ujścia Wisły był oknem na świat i najbogatszym miastem Rzeczpospolitej Obojga Narodów. Początek II wojny światowej czy powstanie Solidarności - w Gdańsku ciekawych historii nie brakuje, co samo w sobie jest chyba największą atrakcją miasta.

# data[].attributes.attachment_link.title
Gdańsk atrakcje. 30 miejsc, które warto zobaczyć w Gdańsku

# data[].attributes.attachment_link.description
Zobacz co warto zobaczyć w Gdańsku - przewodnik po największych atrakcjach Gdańska. Ciekawostki, wskazówki oraz mapa atrakcji i miejsc.

# data[].attributes.attachment_link.title
Co zobaczyć w Warszawie? Główne zabytki i atrakcje Warszawy.

# data[].attributes.attachment_link.description
Wybierasz się do Warszawy? Opisaliśmy najważniejsze miejsca, zabytki i atrakcje Warszawy. Wszystkie atrakcje znajdziesz na Mapie Google.

# data[].attributes.attachment_link.description
This online quiz is called Pomorze i Mazury. It was created by member Krzysztof Świniarski and has 13 questions.

# data[].attributes.body
https://www.ko.rzeszow.pl/_wp/wp-content/uploads/2019/12/geografia_arkusz_zadan_etap_rejonowy.pdf  - SP
https://www.ko.rzeszow.pl/_wp/wp-content/uploads/2019/12/geografia_klucz_odpowiedzi_etap_rejonowy.pdf - klucz
https://www.ko.rzeszow.pl/pliki/konkursy/zadania_2018_19/sp_geografia_etap_2.pdf - SP2
https://www.ko.rzeszow.pl/_wp/wp-content/uploads/2018/11/sp_geografia_2etap_klucz_odp.pdf - klucz SP 2

https://www.ko.rzeszow.pl/_wp/wp-content/uploads/2018/12/gim_geografia_etap_rejonowy_zadania.pdf - GIM
https://www.ko.rzeszow.pl/_wp/wp- content/uploads/2018/12/gim_geografia_etap_rejonowy_klucz.pdf - klucz

# data[].attributes.body
https://www.purposegames.com/game/rzeki-polski-41-pytan

# data[].attributes.attachment_link.description
Województwa, znaczy się... This online quiz is called Regions of Poland. It was created by member olszak88 and has 16 questions.

# data[].attributes.body
https://www.purposegames.com/game/mapa-fizyczna-podkarpacia

# data[].attributes.body
https://www.purposegames.com/game/rzeki-podkarpacia-quiz

# data[].attributes.attachment_link.description
This online quiz is called rzeki Podkarpacia. It was created by member Krystyna71 and has 12 questions.

# data[].attributes.attachment_link.description
Source of the map: Reliefmap of Australia by Hans Braxmeier - http://www.maps-for-free.com/. Licensed under CC BY-SA 2.5 via Wikimedia Commons - http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Reliefmap_of_Aus

# data[].attributes.body
https://www.purposegames.com/game/zyNyb6MDWVn

# data[].attributes.attachment_link.description
This online quiz is called Ameryka Północna . It was created by member Krystyna71 and has 23 questions.

# data[].attributes.attachment_link.description
This online quiz is called Europa - mapa fizyczna. It was created by member Krystyna71 and has 52 questions.

# data[].attributes.attachment_link.description
This online quiz is called Miasta powiatowe Podkarpacia. It was created by member Krystyna71 and has 21 questions.

# data[].attributes.body
2. https://www.purposegames.com/game/wybrane-obiekty-geograficzne-swiata-game

# data[].attributes.attachment_link.description
This online quiz is called ŚWIAT - MAPA FIZYCZNA. It was created by member zdrojek and has 51 questions.

# data[].attributes.body
https://www.purposegames.com/game/aitRhq8F9FA - Ameryka Południowa

https://www.purposegames.com/game/zyNyb6MDWVn - Ameryka Północna

# data[].attributes.attachment_link.description
This online quiz is called Ameryka Południowa

# data[].attributes.attachment_link.description
This online quiz is called mapa fizyczna Europy. It was created by member juliax and has 84 questions.

# data[].attributes.body
https://www.purposegames.com/game/azja-mapa-konturowa-1

# data[].attributes.attachment_link.description
This online quiz is called Azja - mapa konturowa 1

# data[].attributes.body
OBLICZANIE SPADKU TERENU

Spadek terenu (rzeki itp.) obliczamy na podstawie wzoru:

S = Δh / L

gdzie:

S - spadek terenu

Δh - różnica wysokości między końcowymi punktami linii spadku wyrażona w metrach

L - długość w terenie odcinka linii spadku obliczona na podstawie pomiaru tego odcinka na mapie i przeliczeniu według skali mapy. Długość tą podajemy w metrach.

Spadek możemy podać w następujących jednostkach:

1 - w procentach - należy więc otrzymany wynik pomnożyć razy 100%

2 - w promilach - mnożymy otrzymany wynik razy 1000‰

3 - w m/km (metry na kilometr) - w tym wypadku najprościej długość odcinka spadku w terenie (L) podać w kilometrach. Ponieważ metr to tysięczna część kilometra wartość liczbowa spadku podanego w m/km jest identyczna z wartością wyrażoną w promilach.

Przykładowe zadanie:

Oblicz średni spadek kolejki gondolowej na szczyt Jaworzyny Krynickiej (1114 m n.p.m.) wiedząc, że dolna stacja tej kolejki jest położona na wysokości 648 m n.p.m., a długość tej kolejki zmierzona na mapie w skali 1:50 000 wynosi 4,3 cm. Wynik podaj w promilach.

Rozwiązanie:

Obliczamy różnicę wysokości:

Δh= 1114 m n.p.m. - 648 m n.p.m.= 466 m

Obliczamy długość kolejki:

Skala 1: 50000 oznacza, że 1cm na mapie odpowiada 500 m w terenie

L = 4,3 * 500m = 2150m

Obliczamy spadek:

S = 466 m / 2150 m = 0,2167

Określamy wartość spadku w promilach:

S = 0,2167 * 1000‰= 216,7‰

Odpowiedź: Średni spadek kolejki wynosi 216.7‰.

# data[].attributes.body
https://konkursy.mscdn.pl/index.php?option=com_content&view=article&id=318&Itemid=492

# data[].attributes.attachment_link.description
This online quiz is called Rzeki, jeziora, morza Azji. It was created by member BelLagois and has 37 questions.

# data[].attributes.attachment_link.description
This online quiz is called Mapa fizyczna Azji. It was created by member siczekbelfer and has 89 questions.

# data[].attributes.headline
Kształtowanie się mapy politycznej świata po 1989 r

# data[].attributes.subject
Kształtowanie się mapy politycznej świata po 1989 r

# data[].attributes.body
https://drive.google.com/file/d/1OXG-_NsVlZnIIDqAW0fC7r9UVBFpv2KN/view?fbclid=IwAR3a2HNKwb0c_cgOJ4c6mbMnE-qWnjWChFjmFzNSAFqK4BkmFAamVDH61Gg

# data[].attributes.attachment_link.title
Rozdział 1. Środowisko Przyrodnicze Polski Cz.1 (t. 1-6) Zadania-1 - KLASA 7

# data[].attributes.attachment_link.description
Rozdział 1. Środowisko Przyrodnicze Polski Cz.1 (t. 1-6) Zadania-1 - KLASA 7 by alana6alanas in Orphan Interests > Geography

# data[].attributes.body
https://eloblog.pl/mapa-swiatowego-dziedzictwa-unesco-w-polsce/

http://www.unesco.pl/kultura/dziedzictwo-kulturowe/swiatowe-dziedzictwo/polskie-obiekty/ - OPISY

https://pl.wikipedia.org/wiki/Lista_%C5%9Bwiatowego_dziedzictwa_UNESCO_w_Polsce

https://podroze.onet.pl/polska/polskie-obiekty-na-liscie-swiatowego-dziedzictwa-unesco/6w67w4j

# data[].attributes.attachment_link.title
Mapa Światowego Dziedzictwa UNESCO w Polsce | Eloblog

# data[].attributes.attachment_link.description
Mapa Światowego Dziedzictwa UNESCO w Polsce. Zgromadzone na jednej mapie wszystkie obiekty z Listy Światowego Dziedzictwa w Polsce.

# data[].attributes.body
https://www.polska.travel/pl/poznaj-atrakcje-i-zabytki - parki, zabytki, Unesco
https://www.pieknywschod.pl/pl/wojewodztwa/podkarpackie/atrakcje-turystyczne/przyroda/ - rezerwaty
https://www.zielonepodkarpacie.pl/wojewodztwo-podkarpackie/

https://pl.wikivoyage.org/wiki/Wojew%C3%B3dztwo_podkarpackie

# data[].attributes.body
https://spfrycowa.nawojowa.pl/pliki/Geografia/mapy-konturowe-kontynentow-.pdf

http://www.anna.manczyk.net/index.php/geografia/materialy-do-pobrania

# data[].attributes.body
https://www.ko.rzeszow.pl/category/dla-dyrektora-i-nauczyciela/konkursy-przedmiotowe/

1. SP https://www.ko.rzeszow.pl/_wp/wp-content/uploads/2019/11/geografia_arkusz_zadan_etap_szkolny.pdf
klucz:
https://www.ko.rzeszow.pl/_wp/wp-content/uploads/2019/11/geografia_klucz_odpowiedzi_etap_szkolny.pdf
2. SP https://www.ko.rzeszow.pl/_wp/wp-content/uploads/2018/12/sp_geografia_etap_szkolny_zadania.pdf
klucz:
https://www.ko.rzeszow.pl/_wp/wp-content/uploads/2018/12/sp_geografia_etap_szkolny_klucz.pdf
3. GIM
https://www.ko.rzeszow.pl/_wp/wp-content/uploads/2018/12/g_geografia_zadania_etap_szkolny.pdf
KLUCZ
https://www.ko.rzeszow.pl/_wp/wp-content/uploads/2018/12/g_geografia_klucz_etap_szkolny.pdf
4. GIM
https://www.ko.rzeszow.pl/_wp/wp-content/uploads/2018/05/1.-konkurs-geograficzny-2017-2018-etap-szkolny-zadania.pdf
https://www.ko.rzeszow.pl/_wp/wp-content/uploads/2018/05/2.-konkurs-geograficzny-2017-2018-e1-kryteria-zaliczania.pdf

# data[].attributes.attachment_link.title
Geologiczna przeszłość Polski - Zintegrowana Platforma Edukacyjna

# data[].attributes.attachment_link.description
Materiał składa się z trzech części i częściowo wykracza poza zapisy podstawy programowej.Pierwsza dotyczy skał i podziału dziejów Ziemi

# data[].attributes.body
1. Różnice między planem a mapą
2. Skala na mapie
3. Przeliczanie odległości w skali
https://www.youtube.com/watch?v=2rNJHer4tno  - oglądaj od 2:26
4. https://www.youtube.com/watch?v=GeMSbxhSQWg  -rodzaje skali, zamiana skali
5. Jak obliczamy skalę mapy?
https://www.youtube.com/watch?v=ekjVR3Y3Xcg

# data[].attributes.body
https://www.youtube.com/watch?v=LvxPdnza3bo

https://www.youtube.com/watch?v=u63NR4zSeZ8

# data[].attributes.body
PODZIAŁ WYŻYN:
https://pl.wikipedia.org/wiki/Regionalizacja_fizycznogeograficzna_Polski#34_Wy%C5%BCyny_Polskie

http://www.wiking.edu.pl/article.php?id=870#wslaska

https://prezi.com/megvbw_otren/wyzyna-slasko-krakowska/ - prezentacja regionów

https://www.youtube.com/watch?v=O0t22X7mjZk   - wyz Krakowsko - częstochowska film

https://www.youtube.com/watch?v=yLgjssnoOuc  - ojcowski PN film

https://podroze.se.pl/polska/malopolskie/atrakcje-jury-krakowsko-czestochowskiej-ojcowski-park-narodowy/5454/ - Ojcowski PN

https://podroze.se.pl/galeria/zamki-w-polsce-10-najciekawszych-zamkow-na-szlaku-,4186/1148/133199/ -szlak orlich gniazd

https://www.youtube.com/watch?v=CQDx7yvI0IY  - szlak orlich gniazd film

https://www.wikiwand.com/pl/Wy%C5%BCyna_Ma%C5%82opolska - Wyżyna Małopolska

https://www.youtube.com/watch?v=U26uehhqQ7k - zamki okiem drona film

# data[].attributes.body
https://www.flightradar24.com/

https://epodreczniki.pl/a/globalizacja/DcRTcRal

https://www.youtube.com/watch?v=Nw8kRPu0i-o

https://www.youtube.com/watch?v=CGxx42raumM - fajny film

https://www.youtube.com/watch?v=iYQ0029FbC0 - film ok