# data[].attributes.body
Nelson

# data[].attributes.body
Nelson

# data[].attributes.body
Erik

# data[].attributes.body
Gemiddeld tussen de 0 en 5 % is werkloos in Azië

# data[].attributes.attachment_link.title
Unemployment, Total (% Of Total Labor Force) 2015

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Export- of importplannen? Lees het gratis e-book vol informatie en tips van collega-ondernemers. Aan de hand van praktische informatie en handige tips lees je hoe je concrete plannen maakt, de logistiek oppakt, met welke wetten en regels je te maken krijgt en hoe je de financiële zaken regelt.

Download het gratis e-book

# data[].attributes.attachment_link.title
Economische trend: reshoring komt op | Productie wordt van Azië teruggehaald naar Europa | MKB Servicedesk

# data[].attributes.attachment_link.description
Export- of importplannen? Lees het gratis e-book vol informatie en tips van collega-ondernemers. Aan de hand van praktische informatie en handige tips lees je hoe je concrete plannen maakt, de logistiek oppakt, met welke wetten en regels je te maken krijgt en hoe je de financiële zaken regelt.

# data[].attributes.body
Het BNP van China is 10.982.829 miljoen dollar.

Het BNI van China 15.500 dollar

# data[].attributes.body
Sterke stijging, voornamelijk in Tech-sector, door prestatiedrang, democratie geen succes

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
De Chinezen komen naar Nederland; Nederlandse ondernemingen gaan naar China. Beiden betekenen kennisoverdracht naar China, want zij kopen bewust technologische bedrijven. Eerder werden bijvoorbeeld al ECT, Corus en Darwind door Chinese ondernemingen ingelijfd, en nu wellicht Draka. Het past in het beeld dat Kishore Mahbubani op basis van zijn boek vorige week op de 'Meet the future technology summit' in Den Haag neerzette: het wordt 'De eeuw van Azië'.

De boodschap van de Singaporees Mahbubani is duidelijk en zichtbaar in de media: de economische macht verschuift naar Azië. Volgens Goldman Sachs zal China in 2030 de grootste economie zijn door in 40 jaar meer dan tien keer zo groot te worden.

Net na de opgetelde EU zal de VS genoegen moeten nemen met de officiële tweede plaats en drie keer zo groot worden, hetgeen vermoedelijk vaderlandsliefde van Goldman Sachs is. Ik waag dat te betwijfelen. (Volgens sommige economen is de Chinese economie gemeten in purchasing power parity waarschijnlijk over twee jaar al groter dan de VS.) Interessanter is de derde plaats: India dat 28 keer in omvang toeneemt! En Japan, dat doormoddert en zakt van de tweede naar de vierde plaats met slechts 1,5 keer groei.

De redenen die Mahbubani aanvoert zijn intrigerend en overzichtelijk. Zuidoost-Azië kopieert volgens hem de 7 succesfactoren van de groeispurt die Engeland in de 19e eeuw en de VS in de 20e eeuw naar de wereldtop brachten, en die zij nu verkwanselen:

Vrijhandel

Wetenschap & technologie

Onderwijs

Meritocratie

Pragmatisme/liberalisme

Vrede

Rechtsstaat

In de 19e eeuw was Engeland al niet gediend van de opkomst van Duitse machines en consumentenproducten. In de jaren zeventig van de vorige eeuw waren het Japanse auto's en nu probeert de VS het tij van China te keren door te pleiten voor beperking van handelstekorten. Beide hebben te laat en onvoldoende hun eigen concurrentievermogen onderhanden genomen. Ze zijn te duur geworden en te veel gericht op consumptie.

Het verlies aan concurrentievermogen heeft te maken met de tanende tweede succesfactor. Er wordt in verhouding weinig nieuwe technologie toegepast. Waar de Chinezen vol inzetten op duurzame technologie om minder afhankelijk te zijn van import van grondstoffen als olie en gas, probeert het Westen zijn verslaving in stand te houden. Op dit onbegrip is de klimaattop in Kopenhagen gestrand. China bood veel minder CO2 van meer energieconsumptie aan, maar de VS wilde China beperken in haar inhaalrace. Ook Nederland gaat niet eens in de buurt komen van de verlaagde doelstellingen van dit Kabinet, heeft het Planbureau voor de Leefomgeving berekend.

Dit komt door de ongelooflijke drive van met name China op het gebied van onderwijs. Daar kennen ze geen schooluitval, middelmaat of loting. Door de deelname van meer Zuidoost Aziatische landen in de PISA onderwijskwaliteit meting zal Nederland nog harder en verder zakken dan ons land al deed, misschien wel buiten de top-20 vallen (net als buiten de G20).

En dat heeft weer te maken met nr 4: het gebrek aan beloning en respect voor prestaties. Wij hebben geen maatschappij waar prestaties je positie bepalen. In Nederland mag niemand het gevoel krijgen dat iemand anders meer presteert en dus bereikt. We gaan zelfs zo ver dat de vorige winnaar van hét Nederlandse sportevenement, de Elfstedentocht, niet zeker is van deelname. Op deze wijze loont het letterlijk en figuurlijk niet de moeite om je best te doen. Internationaal doet Frankrijk hetzelfde: succesvolle exportlanden bekritiseren, net als de VS.

Het leidt ook tot een nieuw soort fundamentalisme. Er wordt halsstarrig vastgehouden aan het verleden als ideaalbeeld, waarmee vooruitgang en vernieuwing gestopt wordt in plaats van dit pragmatisch te omarmen (nr.5). De ideologische veren zijn ook in Nederland bij de PvdA, net zo goed als de PVV. weer terug. Het 'njet' tegen alles dat anders is dan onze jeugdbeelden.
Democratie geen succesfactor
Geen verbazing wekt het bij nadere analyse dat Mahbubani democratie niet op het lijstje van succesfactoren heeft gezet. Democratie heeft India namelijk op zich niet verder gebracht. En de VS heeft haar grote successen geboekt voordat er volledig kiesrecht was voor de zwarte bevolking.

De hele strijd tussen Bush en Gore heeft de beperkingen van de democratie aldaar getoond. Ook Engeland kende met haar ongekozen House of Lords en het districtenstelsel in haar goede tijd een beperkte democratie. Het heeft op zich ook niet geleid tot vrede, wel tot een rechtsstaat.

Het is duidelijk dat wij de omgekeerde weg moeten bewandelen. Veranderingen pragmatisch accepteren. De mensen met de meeste kennis en ervaring ook de meeste macht, respect en positie geven. Als stimulans voor wederzijdse investeringen in onderwijs van leerling, leraar en overheid. Om weer trek in de schoorsteen van technologie en innovatie te krijgen. Zodat wij vrijhandel weer als kans in plaats van als bedreiging gaan zien.

# data[].attributes.attachment_link.description
De Chinezen komen naar Nederland; Nederlandse ondernemingen gaan naar China. Beiden betekenen kennisoverdracht naar China, want zij kopen bewust technologische bedrijven. Eerder werden bijvoorbeeld al ECT, Corus en Darwind door Chinese ondernemingen ingelijfd, en nu wellicht Draka.

# data[].attributes.body
Zwakkere munten vormen risico’s voor dollarleningen

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Themabericht

, door Carlijn Prins en Marcel Weernink
Naar de overzichtspagina van de Azië-Pacific regiostudie

Sterke groei in Azië is belangrijk geweest voor de regio zelf en de rest van de wereld

China wordt steeds belangrijker voor de Aziatische economieën; hier ligt de kracht, maar ook de kwetsbaarheid

Toegenomen schuldenlast, gedeeltelijk in Amerikaanse dollars, is voor enkele landen een risico

Het perspectief blijft echter goed; we zien onder meer grote kansen voor de voedsel-gerelateerde sectoren

Azië heeft de afgelopen twee decennia een indrukwekkende economische ontwikkeling doorgemaakt. De regio is daarmee ook een steeds belangrijkere rol gaan spelen in de mondiale BBP-ontwikkeling (figuur 1). Na afloop van de Aziatische crisis in 1997/1998 is de Aziatische economie weer teruggekeerd op haar groeipad en was zij goed voor ongeveer de helft van de wereldwijde economische groei. Behalve dat de rest van de wereld hiervan door de toenemende handel profiteerde, plukte ook de eigen bevolking de vruchten van deze positieve ontwikkeling. De afname van de armoede is spectaculair te noemen: in Oost-Azië leefde in 1996 nog 68% van de bevolking onder het armoedeniveau, en in 2012 nog maar 22% (figuur 2). De afgelopen vijf jaar zijn ook de cijfers voor Zuid-Azië aan het verbeteren.

De risico's voor de economische groei in de regio lijken echter toe te nemen. Tegelijkertijd zien wij kansen in het gebied, en dan vooral voor producenten van consumptiegoederen en voedsel.

Chinese groeivertraging vormt een risico voor de regio

Figuur 3: China wordt een steeds belangrijkere exportmarkt
Bron: UNCTAD

De Chinese economische groei vertraagt door de omschakeling van een door investeringen gedreven groeimodel naar een meer op consumptie gebaseerde economie (). Dit heeft mogelijk negatieve uitstralingseffecten naar de hele regio via de toegenomen handelsbetrekkingen tussen China en de overige Aziatische landen (figuur 3). In de laatste twintig jaar is China (inclusief Hong Kong en Macau) de belangrijkste uitvoerbestemming van de regio geworden. Het land heeft daarmee de VS op de tweede plaats gezet. In dezelfde periode is de uitvoer vanuit China naar alle Aziatische landen waar data over beschikbaar zijn ook toegenomen. Daarnaast is de invloed van China terug te zien in het grote aantal buitenlandse investeringen, voornamelijk in de grondstoffen- en infrastructuursectoren.

Chinese invloed zal verder toenemen

China probeert zijn voetafdruk in de regio verder te vergroten door verschillende multilaterale initiatieven zoals de Nieuwe Zijderoute en de Asian Infrastructure Investment Bank (AIIB). De Nieuwe Zijderoute is in 2013 geïnitieerd en beslaat een landroute tussen China en Europa, en een maritieme route die Chinese havens verbindt met Afrikaanse en Zuid-Europese havens. Het doel van deze routes is om China beter te verbinden met de rest van Azië, Europa, het Midden-Oosten en Afrika. Omdat al ongeveer zestig landen bilaterale intentieverklaringen hebben getekend, kan de Nieuwe Zijderoute mogelijk een strategische concurrent worden van het door Amerika geleide (en China buitensluitende) Trans-Pacifisch Partnerschap (TPP). Daarnaast deelde China met de AIIB een grote klap uit aan het leiderschap van de VS in Azië. Terwijl de VS weigerden deel te nemen en zelfs openlijk tegen de AIIB waren, slaagde China erin om grote Europese landen wel achter dit initiatief te scharen. De AIIB en de Nieuwe Zijderoute verminderen mogelijk het uitgavetekort in infrastructuur van acht triljoen dollar[1] in de regio en versterken waarschijnlijk de invloed van China in de regio. De toenemende invloed van China leidt tot een verandering in de machtsverhoudingen binnen Azië, ten koste van onder meer de Amerikaanse invloed in de regio.

Geopolitieke spanningen nemen toe

Figuur 4: Militaire uitgaven van China nog ver achter op die van de VS
Bron: SIPRI

China profileert zich al ruim anderhalf jaar steeds nadrukkelijker in de Zuid-Chinese Zee, onder meer door de aanleg van kunstmatige eilanden. Bovendien heeft China zijn leger onlangs gemoderniseerd en uitgebreid naar militaire bases overzee. Dit leidt in combinatie met de toename van de Chinese militaire uitgaven (94% tussen 2009 en 2014; SIPRI, 2015) tot spanningen in de omliggende landen, die gesteund door de VS en Japan een anti-Chinablok hebben gevormd. De absolute militaire uitgaven van China zijn vooralsnog gematigd vergeleken met die van de VS (figuur 4). Het territoriale geschil betreft de eigendom van de Parcel en Spratly eilanden, die China, Vietnam, Taiwan, de Filipijnen, Maleisië en Brunei (gedeeltelijk) opeisen. Omdat de Zuid-Chinese Zee de belangrijkste handelsroute is voor deze landen en bovendien grote hoeveelheden olievoorraden bevat, is de controle van deze zee zeer aantrekkelijk.

De schuldenlast is toegenomen, maar de buffers zijn ook gegroeid

Het afgelopen jaar is de druk vanuit de financiële markten op opkomend Azië groter geworden. Wisselkoersen in de gehele regio stonden onder druk. Ook stegen de risicopremies, zoals de CDS-spreads, voor de meeste landen, en dan met name in Zuidoost-Azië. Desondanks verwachten wij geen betalingsbalanscrisis. Vergeleken met de Aziatische crisis van 1997/1998 hebben de meeste landen hun externe positie namelijk fors verbeterd. In de eerste plaats hebben de Aziatische landen nu veelal flexibelere wisselkoersen. De neerwaartse druk op de wisselkoersen zorgt op zichzelf dus ook meteen voor drukverlichting, namelijk op de internationale financieringsstromen en de buitenlandse deviezenreserves. In de tweede plaats hebben de landen een verbeterde lopenderekeningpositie (in meerderheid zelfs een overschot) en grotere reserves in vreemde valuta. Ook is de externe schuldpositie fors verbeterd in de meeste landen.

In vrijwel geheel Azië is de schuldenlast echter flink toegenomen na het uitbreken van de wereldwijde financiële crisis van 2008/2009 en de daaropvolgende, ongehoorde, verruiming van het monetaire beleid in de VS en in overige ontwikkelde landen (figuur 5). Vooral in China lag het tempo van de kredietgroei de afgelopen jaren erg hoog. Tevens vindt een groot gedeelte van deze kredietverlening plaats buiten het traditionele bank-kanaal, waardoor officiële schuldcijfers een te rooskleurig beeld scheppen, al blijft per definitie onduidelijk in welke mate. McKinsey (2015) schat de totale Chinese binnenlandse schuld op 282%-BBP.

Zwakkere munten vormen risico's voor dollarleningen

Er worden nog altijd leningen verstrekt aan het niet-financiële bedrijfsleven die in vreemde valuta luiden (vooral USD), wat in combinatie met de sterke depreciatie van de lokale munten problemen kan veroorzaken. Vergeleken met opkomende economieën op andere continenten wordt echter slechts een beperkt gedeelte van de schulden in vreemde valuta gefinancierd, met uitzondering van Indonesië (figuur 6). In mindere mate zijn ook bedrijven in Vietnam, de Filippijnen en Sri Lanka blootgesteld aan leningen in vreemde valuta. In de gehele regio zijn de leningen in vreemde valuta wel vrijwel alleen verstrekt aan de grootste bedrijven. Indonesische bedrijven lijken sowieso het meest kwetsbaar te zijn voor een normalisatie van het Amerikaanse monetaire beleid: de looptijden van hun leningen zijn relatief kort en hun financiële ratio's zijn de zwakste binnen de regio.

Verbeteringen in structurele zwakheden

Behalve de sterk gestegen schulden zien we nog een aantal structurele belemmeringen voor de groei op lange termijn, met name in opkomend Azië. Zo is het corruptieniveau hoger dan het wereldwijde gemiddelde (figuur 7), zijn de instituties relatief zwak en hebben de landen gemiddeld genomen nog steeds een slechte infrastructuur (figuur 8). Er is dus zowel figuurlijk als letterlijk nog flink aan de weg te timmeren. Sinds 2006-2007 zien we echter wel forse verbeteringen in het ondernemersklimaat en de infrastructuur in Bhutan, Laos, Sri Lanka en Myanmar. Daarnaast exporteren de Aziatische landen steeds geavanceerdere producten, wat aangeeft dat ze in de loop der tijd omhoog zijn geschoven in de waardeketens. Het feit dat deze landen de afgelopen tien jaar in staat zijn geweest zulke verbeteringen door te voeren, biedt een gunstig perspectief voor de toekomst. Ook blijft het investeringsniveau in veel landen op peil.

Nog altijd veel onbenut potentieel

De positieve bevolkingsprognoses in met name Zuid-Azië en in mindere mate Zuidoost-Azië bevorderen de economische groeiperspectieven van deze landen. Oost-Azië heeft daarentegen juist te maken met vergrijzing. Belangrijker dan de omvang van de bevolking is de gemiddelde welvaart, die zich via de gestegen koopkracht in betere afzetvooruitzichten vertaalt. Gedreven door hoge economische groei in de afgelopen jaren is in veel landen een middenklasse ontstaan, die naar verwachting verder toeneemt van 0,5 miljard personen in 2009 naar 3,2 miljard in 2030[2]. China en India leveren hieraan de grootste bijdrage. Tot de middenklasse behoren huishoudens met een dagelijks inkomen van tussen de tien en honderd dollar[3], waardoor ze in staat zijn meer en duurdere producten te consumeren. Dit zal onder meer impact hebben op de vraag naar allerlei consumptiegoederen, waaronder voedsel. Niet alleen zal de absolute vraag naar voedsel toenemen, ook zal het consumptiepatroon veranderen naar meer hoogwaardige voedingsproducten zoals zuivel, proteïnen, groente en fruit ten koste van basisvoedsel als rijst en granen. Ook zal de consumptie verschuiven van onbewerkt naar bewerkt en verpakt voedsel.

Hoewel het continent zelf veel voedsel produceert, zal dit niet voldoende zijn om heel Azië te voeden. Zo is er simpelweg te weinig bebouwbaar land beschikbaar en zijn er onvoldoende waterbronnen. Daarnaast hebben veranderingen in de bebouwing van het land en de afgenomen opbrengst van moderne zaden ervoor gezorgd dat de productiegroei de laatste twee decennia is gestagneerd. Azië is om die reden nu al een belangrijke afzetmarkt voor voedselproducten en dat zal in de toekomst alleen maar toenemen.

Voetnoten

[2] Prognose is voor Azië Pacific [inclusief AUS & NZL].

[3] Afgemeten aan de prijzen van 2005 en gecorrigeerd voor internationale verschillen in koopkracht.

# data[].attributes.attachment_link.title
Azië: veel economische potentie, maar ook de nodige risico's

# data[].attributes.attachment_link.description
Sterke groei in Azië is belangrijk geweest voor de regio zelf en de rest van de wereld. De rol van China neemt toe, hier ligt de kracht, maar ook de kwetsbaarheid. Het perspectief blijft echter goed; we zien onder meer kansen voor voedsel-gerelateerde sectoren.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
De Nederlandse handel in goederen richt zich sterk op landen in de directe omgeving. Ruim tachtig procent van onze uitvoer komt in de Europese Unie terecht en van de totale invoer is ongeveer tweederde uit de Europese Unie afkomstig. Toch spreken de cijfers duidelijke taal: een groot handelsoverschot met de Europese Unie en een iets minder groot handelstekort met landen buiten de Europese Unie. Nederland maakt zijn naam als toegangspoort van Europa waar.

Geldt dat nu ook voor de handelsstromen afkomstig uit Oost-Azië, waar momenteel een zware financiële crisis heerst? De Nederlandse invoer uit Oost-Azië maakt ruim twaalf procent uit van de totale Nederlandse invoer. De uitvoer van goederen naar de Aziatische crisisregio daarentegen net vijf procent. Ter vergelijking: dit is minder dan de uitvoer naar Italië.

De belangrijkste handelspartners van Nederland in Oost Azië zijn China, Hong-Kong, India, Indonesië, Japan, Maleisië, Singapore, Taiwan, Thailand, en Zuid Korea. Zij zijn samen goed voor ruim 95 procent van de Nederlandse handel met dit deel van de wereld.

In- en uitvoer, 1997

Financiële crisis

In de afgelopen maanden heeft de financiële crisis in Oost-Azië ertoe geleid, dat de getroffen landen veel minder goederen gingen importeren. Ook voor de Nederlandse economie is de financiële crisis niet zonder gevolgen gebleven. In het eerste kwartaal van 1998 is de uitvoer naar die regio met acht procent gedaald ten opzichte van het eerste kwartaal van 1997, terwijl vorig jaar de uitvoer naar Oost-Azië nog met veertien procent steeg.

Handel met Indonesië, Maleisië, Thailand en Korea

Vooral de uitvoer naar Indonesië, Maleisië, Thailand en Zuid-Korea heeft hinder ondervonden van de crisis. De economische groei in deze landen holt achteruit. Naar Indonesië, waar president Suharto inmiddels door hevige studentenprotesten tot aftreden werd gedwongen, is de uitvoer extreem afgenomen: in het eerste kwartaal van 1998 met 59 procent. Vorig jaar nam de uitvoer naar dit land nog met 42 procent toe. Maar ook de uitvoer naar landen als Japan, China, Hong-Kong en Singapore is de laatste maanden sterk gedaald.

Te midden van de economische malaise in het Verre Oosten blijkt Taiwan een gunstige uitzondering. De Nederlandse uitvoer naar dit land is nagenoeg onveranderd gebleven. Wel staat vast dat de Aziatische crisis negatieve invloeden heeft op de Taiwanese export naar landen in zijn directe omgeving. Overigens verkeert Taiwan zelf niet in een financiële crisis.

De Nederlandse invoer uit Oost-Azië neemt daarentegen juist toe. In het eerste kwartaal van dit jaar versnelde de groei van de invoer tot 27 procent. Door zeer lage wisselkoersen nemen de Aziatische verkopen aan landen buiten de crisisregio toe. Hierdoor wordt de pijn van de stagnerende afzet binnen de regio verzacht.

De uitvoer van goederen naar Oost-Azië maakt slechts een gering deel uit van het totale exportpakket van Nederland. Kopen de Aziaten nu tijdelijk minder Nederlandse producten dan blijft de schade voor de Nederlandse economie beperkt.
Gabriël van Dam

# data[].attributes.attachment_link.description
De Nederlandse handel in goederen richt zich sterk op landen in de directe omgeving. Ruim tachtig procent van onze uitvoer komt in de Europese Unie terecht en van de totale invoer is ongeveer tweederde uit de Europese Unie afkomstig.

# data[].attributes.headline
Azië: veel economische potentie, maar ook de nodige risico’s

# data[].attributes.subject
Azië: veel economische potentie, maar ook de nodige risico’s

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Themabericht

, door Carlijn Prins en Marcel Weernink
Naar de overzichtspagina van de Azië-Pacific regiostudie

Sterke groei in Azië is belangrijk geweest voor de regio zelf en de rest van de wereld

China wordt steeds belangrijker voor de Aziatische economieën; hier ligt de kracht, maar ook de kwetsbaarheid

Toegenomen schuldenlast, gedeeltelijk in Amerikaanse dollars, is voor enkele landen een risico

Het perspectief blijft echter goed; we zien onder meer grote kansen voor de voedsel-gerelateerde sectoren

Azië heeft de afgelopen twee decennia een indrukwekkende economische ontwikkeling doorgemaakt. De regio is daarmee ook een steeds belangrijkere rol gaan spelen in de mondiale BBP-ontwikkeling (figuur 1). Na afloop van de Aziatische crisis in 1997/1998 is de Aziatische economie weer teruggekeerd op haar groeipad en was zij goed voor ongeveer de helft van de wereldwijde economische groei. Behalve dat de rest van de wereld hiervan door de toenemende handel profiteerde, plukte ook de eigen bevolking de vruchten van deze positieve ontwikkeling. De afname van de armoede is spectaculair te noemen: in Oost-Azië leefde in 1996 nog 68% van de bevolking onder het armoedeniveau, en in 2012 nog maar 22% (figuur 2). De afgelopen vijf jaar zijn ook de cijfers voor Zuid-Azië aan het verbeteren.

De risico's voor de economische groei in de regio lijken echter toe te nemen. Tegelijkertijd zien wij kansen in het gebied, en dan vooral voor producenten van consumptiegoederen en voedsel.

Chinese groeivertraging vormt een risico voor de regio

Figuur 3: China wordt een steeds belangrijkere exportmarkt
Bron: UNCTAD

De Chinese economische groei vertraagt door de omschakeling van een door investeringen gedreven groeimodel naar een meer op consumptie gebaseerde economie (). Dit heeft mogelijk negatieve uitstralingseffecten naar de hele regio via de toegenomen handelsbetrekkingen tussen China en de overige Aziatische landen (figuur 3). In de laatste twintig jaar is China (inclusief Hong Kong en Macau) de belangrijkste uitvoerbestemming van de regio geworden. Het land heeft daarmee de VS op de tweede plaats gezet. In dezelfde periode is de uitvoer vanuit China naar alle Aziatische landen waar data over beschikbaar zijn ook toegenomen. Daarnaast is de invloed van China terug te zien in het grote aantal buitenlandse investeringen, voornamelijk in de grondstoffen- en infrastructuursectoren.

Chinese invloed zal verder toenemen

China probeert zijn voetafdruk in de regio verder te vergroten door verschillende multilaterale initiatieven zoals de Nieuwe Zijderoute en de Asian Infrastructure Investment Bank (AIIB). De Nieuwe Zijderoute is in 2013 geïnitieerd en beslaat een landroute tussen China en Europa, en een maritieme route die Chinese havens verbindt met Afrikaanse en Zuid-Europese havens. Het doel van deze routes is om China beter te verbinden met de rest van Azië, Europa, het Midden-Oosten en Afrika. Omdat al ongeveer zestig landen bilaterale intentieverklaringen hebben getekend, kan de Nieuwe Zijderoute mogelijk een strategische concurrent worden van het door Amerika geleide (en China buitensluitende) Trans-Pacifisch Partnerschap (TPP). Daarnaast deelde China met de AIIB een grote klap uit aan het leiderschap van de VS in Azië. Terwijl de VS weigerden deel te nemen en zelfs openlijk tegen de AIIB waren, slaagde China erin om grote Europese landen wel achter dit initiatief te scharen. De AIIB en de Nieuwe Zijderoute verminderen mogelijk het uitgavetekort in infrastructuur van acht triljoen dollar[1] in de regio en versterken waarschijnlijk de invloed van China in de regio. De toenemende invloed van China leidt tot een verandering in de machtsverhoudingen binnen Azië, ten koste van onder meer de Amerikaanse invloed in de regio.

Geopolitieke spanningen nemen toe

Figuur 4: Militaire uitgaven van China nog ver achter op die van de VS
Bron: SIPRI

China profileert zich al ruim anderhalf jaar steeds nadrukkelijker in de Zuid-Chinese Zee, onder meer door de aanleg van kunstmatige eilanden. Bovendien heeft China zijn leger onlangs gemoderniseerd en uitgebreid naar militaire bases overzee. Dit leidt in combinatie met de toename van de Chinese militaire uitgaven (94% tussen 2009 en 2014; SIPRI, 2015) tot spanningen in de omliggende landen, die gesteund door de VS en Japan een anti-Chinablok hebben gevormd. De absolute militaire uitgaven van China zijn vooralsnog gematigd vergeleken met die van de VS (figuur 4). Het territoriale geschil betreft de eigendom van de Parcel en Spratly eilanden, die China, Vietnam, Taiwan, de Filipijnen, Maleisië en Brunei (gedeeltelijk) opeisen. Omdat de Zuid-Chinese Zee de belangrijkste handelsroute is voor deze landen en bovendien grote hoeveelheden olievoorraden bevat, is de controle van deze zee zeer aantrekkelijk.

De schuldenlast is toegenomen, maar de buffers zijn ook gegroeid

Het afgelopen jaar is de druk vanuit de financiële markten op opkomend Azië groter geworden. Wisselkoersen in de gehele regio stonden onder druk. Ook stegen de risicopremies, zoals de CDS-spreads, voor de meeste landen, en dan met name in Zuidoost-Azië. Desondanks verwachten wij geen betalingsbalanscrisis. Vergeleken met de Aziatische crisis van 1997/1998 hebben de meeste landen hun externe positie namelijk fors verbeterd. In de eerste plaats hebben de Aziatische landen nu veelal flexibelere wisselkoersen. De neerwaartse druk op de wisselkoersen zorgt op zichzelf dus ook meteen voor drukverlichting, namelijk op de internationale financieringsstromen en de buitenlandse deviezenreserves. In de tweede plaats hebben de landen een verbeterde lopenderekeningpositie (in meerderheid zelfs een overschot) en grotere reserves in vreemde valuta. Ook is de externe schuldpositie fors verbeterd in de meeste landen.

In vrijwel geheel Azië is de schuldenlast echter flink toegenomen na het uitbreken van de wereldwijde financiële crisis van 2008/2009 en de daaropvolgende, ongehoorde, verruiming van het monetaire beleid in de VS en in overige ontwikkelde landen (figuur 5). Vooral in China lag het tempo van de kredietgroei de afgelopen jaren erg hoog. Tevens vindt een groot gedeelte van deze kredietverlening plaats buiten het traditionele bank-kanaal, waardoor officiële schuldcijfers een te rooskleurig beeld scheppen, al blijft per definitie onduidelijk in welke mate. McKinsey (2015) schat de totale Chinese binnenlandse schuld op 282%-BBP.

Zwakkere munten vormen risico's voor dollarleningen

Er worden nog altijd leningen verstrekt aan het niet-financiële bedrijfsleven die in vreemde valuta luiden (vooral USD), wat in combinatie met de sterke depreciatie van de lokale munten problemen kan veroorzaken. Vergeleken met opkomende economieën op andere continenten wordt echter slechts een beperkt gedeelte van de schulden in vreemde valuta gefinancierd, met uitzondering van Indonesië (figuur 6). In mindere mate zijn ook bedrijven in Vietnam, de Filippijnen en Sri Lanka blootgesteld aan leningen in vreemde valuta. In de gehele regio zijn de leningen in vreemde valuta wel vrijwel alleen verstrekt aan de grootste bedrijven. Indonesische bedrijven lijken sowieso het meest kwetsbaar te zijn voor een normalisatie van het Amerikaanse monetaire beleid: de looptijden van hun leningen zijn relatief kort en hun financiële ratio's zijn de zwakste binnen de regio.

Verbeteringen in structurele zwakheden

Behalve de sterk gestegen schulden zien we nog een aantal structurele belemmeringen voor de groei op lange termijn, met name in opkomend Azië. Zo is het corruptieniveau hoger dan het wereldwijde gemiddelde (figuur 7), zijn de instituties relatief zwak en hebben de landen gemiddeld genomen nog steeds een slechte infrastructuur (figuur 8). Er is dus zowel figuurlijk als letterlijk nog flink aan de weg te timmeren. Sinds 2006-2007 zien we echter wel forse verbeteringen in het ondernemersklimaat en de infrastructuur in Bhutan, Laos, Sri Lanka en Myanmar. Daarnaast exporteren de Aziatische landen steeds geavanceerdere producten, wat aangeeft dat ze in de loop der tijd omhoog zijn geschoven in de waardeketens. Het feit dat deze landen de afgelopen tien jaar in staat zijn geweest zulke verbeteringen door te voeren, biedt een gunstig perspectief voor de toekomst. Ook blijft het investeringsniveau in veel landen op peil.

Nog altijd veel onbenut potentieel

De positieve bevolkingsprognoses in met name Zuid-Azië en in mindere mate Zuidoost-Azië bevorderen de economische groeiperspectieven van deze landen. Oost-Azië heeft daarentegen juist te maken met vergrijzing. Belangrijker dan de omvang van de bevolking is de gemiddelde welvaart, die zich via de gestegen koopkracht in betere afzetvooruitzichten vertaalt. Gedreven door hoge economische groei in de afgelopen jaren is in veel landen een middenklasse ontstaan, die naar verwachting verder toeneemt van 0,5 miljard personen in 2009 naar 3,2 miljard in 2030[2]. China en India leveren hieraan de grootste bijdrage. Tot de middenklasse behoren huishoudens met een dagelijks inkomen van tussen de tien en honderd dollar[3], waardoor ze in staat zijn meer en duurdere producten te consumeren. Dit zal onder meer impact hebben op de vraag naar allerlei consumptiegoederen, waaronder voedsel. Niet alleen zal de absolute vraag naar voedsel toenemen, ook zal het consumptiepatroon veranderen naar meer hoogwaardige voedingsproducten zoals zuivel, proteïnen, groente en fruit ten koste van basisvoedsel als rijst en granen. Ook zal de consumptie verschuiven van onbewerkt naar bewerkt en verpakt voedsel.

Hoewel het continent zelf veel voedsel produceert, zal dit niet voldoende zijn om heel Azië te voeden. Zo is er simpelweg te weinig bebouwbaar land beschikbaar en zijn er onvoldoende waterbronnen. Daarnaast hebben veranderingen in de bebouwing van het land en de afgenomen opbrengst van moderne zaden ervoor gezorgd dat de productiegroei de laatste twee decennia is gestagneerd. Azië is om die reden nu al een belangrijke afzetmarkt voor voedselproducten en dat zal in de toekomst alleen maar toenemen.

Voetnoten

[2] Prognose is voor Azië Pacific [inclusief AUS & NZL].

[3] Afgemeten aan de prijzen van 2005 en gecorrigeerd voor internationale verschillen in koopkracht.

# data[].attributes.attachment_link.title
Azië: veel economische potentie, maar ook de nodige risico's

# data[].attributes.attachment_link.description
Sterke groei in Azië is belangrijk geweest voor de regio zelf en de rest van de wereld. De rol van China neemt toe, hier ligt de kracht, maar ook de kwetsbaarheid. Het perspectief blijft echter goed; we zien onder meer kansen voor voedsel-gerelateerde sectoren.