# data[].attributes.location_name
4ο Γενικό Λύκειο Αιγάλεω, Μυστρά, Αιγάλεω

# data[].attributes.headline
ΣΥΝΟΡΑ ΕΛΛΑΔΑΣ (1830 ως σήμερα)

# data[].attributes.subject
ΣΥΝΟΡΑ ΕΛΛΑΔΑΣ (1830 ως σήμερα)

# data[].attributes.attachment_link.title
ΣΥΝΟΡΑ ΕΛΛΑΔΑΣ

# data[].attributes.location_name
4ο Γενικό Λύκειο Αιγάλεω, Μυστρά, Αιγάλεω

# data[].attributes.headline
ΛΕΞΕΙΣ ΣΧΕΤΙΚΕΣ ΜΕ ΤΗ ΦΙΛΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ

# data[].attributes.subject
ΛΕΞΕΙΣ ΣΧΕΤΙΚΕΣ ΜΕ ΤΗ ΦΙΛΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ

# data[].attributes.attachment_link.title
ΦΙΛΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ (ΛΕΞΕΙΣ)

# data[].attributes.location_name
4ο Γενικό Λύκειο Αιγάλεω, Μυστρά, Αιγάλεω

# data[].attributes.headline
Πρόσωπα της ΦΙΛΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ

# data[].attributes.subject
Πρόσωπα της ΦΙΛΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ

# data[].attributes.attachment_link.title
ΦΙΛΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ - ΠΡΟΣΩΠΑ

# data[].attributes.attachment_link.description
ΦΙΛΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ - ΠΡΟΣΩΠΑ

# data[].attributes.location_name
4ο Γενικό Λύκειο Αιγάλεω, Μυστρά, Αιγάλεω

# data[].attributes.headline
Συνθηματικά της ΦΙΛΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ

# data[].attributes.subject
Συνθηματικά της ΦΙΛΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ

# data[].attributes.attachment_link.title
Ψηφιακή Εκπαιδευτική Πλατφόρμα e-me

# data[].attributes.attachment_link.description
Η Ψηφιακή Εκπαιδευτική Πλατφόρμα e-me για μαθητές, μαθήτριες και εκπαιδευτικούς είναι μια σύγχρονη, επεκτάσιμη διαδικτυακή κοινωνική πλατφόρμα που υποστηρίζει την επικοινωνία, τη συνεργασία και τη δικτύωση των μελών της σχολικής κοινότητας και παρέχει προσωπικό χώρο αρχείων σε περιβάλλον υπολογιστικού νέφους (cloud).

# data[].attributes.location_name
Οδησσός, Οντέσκα, Ουκρανία

# data[].attributes.headline
ΤΑ ΣΥΝΘΗΜΑΤΙΚΑ ΤΩΝ ΦΙΛΙΚΩΝ

# data[].attributes.subject
ΤΑ ΣΥΝΘΗΜΑΤΙΚΑ ΤΩΝ ΦΙΛΙΚΩΝ

# data[].attributes.attachment_link.title
ΤΑ ΣΥΝΘΗΜΑΤΙΚΑ ΤΩΝ ΦΙΛΙΚΩΝ

# data[].attributes.location_name
4ο Γενικό Λύκειο Αιγάλεω, Μυστρά, Αιγάλεω

# data[].attributes.headline
Γράψε στο κρυπτογραφικό αλφάβητο της Φιλικής Εταιρείας!

# data[].attributes.subject
Γράψε στο κρυπτογραφικό αλφάβητο της Φιλικής Εταιρείας!

# data[].attributes.attachment_link.title
Κρυπτογραφικό Αλφάβητο Φιλικής Εταιρείας

# data[].attributes.attachment_link.description
Άκουσε τις λέξεις ή φράσεις και πληκτρολόγησέ τες στο ΚΡΥΠΤΟΓΡΑΦΙΚΟ ΑΛΦΑΒΗΤΟ των φιλικών.

# data[].attributes.location_name
4ο Γενικό Λύκειο Αιγάλεω, Μυστρά, Αιγάλεω

# data[].attributes.attachment_link.title
Πρώτη - δεύτερη γραμμή συνόρων

# data[].attributes.location_name
4ο Γενικό Λύκειο Αιγάλεω, Μυστρά, Αιγάλεω

# data[].attributes.attachment_link.title
ΑΡΧΙΚΑ - ΤΕΛΙΚΑ ΣΥΝΟΡΑ ΕΛΛΑΔΑΣ

# data[].attributes.location_name
4ο Γενικό Λύκειο Αιγάλεω, Μυστρά, Αιγάλεω

# data[].attributes.headline
ΚΡΥΠΤΟΛΕΞΟ ΜΕ ΤΙΣ ΜΕΓΑΛΕΣ ΜΑΧΕΣ ΤΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗΣ ΤΟΥ 1821

# data[].attributes.subject
ΚΡΥΠΤΟΛΕΞΟ ΜΕ ΤΙΣ ΜΕΓΑΛΕΣ ΜΑΧΕΣ ΤΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗΣ ΤΟΥ 1821

# data[].attributes.attachment_link.title
ΜΕΓΑΛΕΣ ΜΑΧΕΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗΣ ΤΟΥ 1821

# data[].attributes.attachment_link.description
Βρες τις λέξεις του Κρυπτόλεξου

# data[].attributes.location_name
Αίνος Θράκης/Επαρχία Αδριανούπολης, Τουρκία

# data[].attributes.headline
Δόμνα Βισβίζη, η καταδρομέας του Αιγαίου!

# data[].attributes.subject
Δόμνα Βισβίζη, η καταδρομέας του Αιγαίου!

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Νίκος Τζιανίδης

# data[].attributes.attachment_link.title
Δόμνα Βισβίζη, η Καταδρομέας του Αιγαίου: η ηρωίδα της Επανάστασης που πέθανε πάμπτωχη και λησμονημένη

# data[].attributes.attachment_link.description
Μόλις το 2005 η Πολιτεία ανέγειρε προτομή της Δόμνας Βισβίζη στη Λεωφόρο των Ηρώων στο Πεδίο του Άρεως!

# data[].attributes.headline
Μερμελέχας - Ένας Ρομπέν των θαλασσών

# data[].attributes.subject
Μερμελέχας - Ένας Ρομπέν των θαλασσών

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
E-MYKONOS.GR - Portal of Mykonos Island → Travel, Live & Work in Mykonos Island

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Μερμελέχας: Ο Πειρατής της Μυκόνου ήταν ένας "Ρομπέν των Θαλασσών". Στη Χώρα της Μυκόνου, πίσω ακριβώς από τη φημισμένη εκκλησία Παραπορτιανή, βρίσκονται δύο κάτασπρα μικρά εκκλησάκια. Στο βορινό από αυτά, στην Αγιά Σωτήρα, που είναι χτισμένο πάνω στην κορυφή του απόκρημνου βράχου, βρίσκεται θαμμένος ο τελευταίος Έλληνας πειρατής Μανόλης Μερμελέχας.

Όταν ο περιβόητος πειρατής Μπαρμπαρόσα κατέλαβε τη Μύκονο το 1537, πήρε όλους τους κατοίκους και τους πούλησε σαν σκλάβους, εκτός από ελάχιστους που μπόρεσαν και κατέφυγαν στη βενετοκρατούμενη Τήνο. Στη συνέχεια το άδειο πλέον, από κατοίκους, νησί γίνεται άντρο των πειρατών, και η πειρατεία εξασκείται συστηματικά για τρεις αιώνες, από ντόπιους και ξένους πειρατές.

Ένας από αυτούς ήταν και ο φοβερός Marmeleq, που εμφανίζεται το 1732. Απόγονός του ήταν ο Μανόλης Μερμελέχας, ο οποίος σημειωτέο είχε δράσει εναντίον των Τούρκων κατά τη διάρκεια της Επανάστασης. Οι Μυκονιάτες τον σέβονταν και τον αγαπούσαν αφού για αυτούς ήταν ένας "Ρομπέν των θαλασσών", μιας και από τα λάφυρα των πειρατειών του, βοηθούσε οικονομικά τις χήρες και τα ορφανά του νησιού.

Οι απειλές του Καπουδάν Πασά

Όταν ο Τούρκος Kαπουδάν Πασάς απείλησε τους κατοίκους πως θα τους αφανίσει αν δεν του έδιναν πληροφορίες για το που βρίσκεται ο Μερμελέχας, εκείνοι δεν τον πρόδωσαν. Ο Μερμελέχας τελικά παραδόθηκε μόνος του από φόβο μη πραγματοποιήσει ο Τούρκος την απειλή του. Ο Καπουδάν Πασάς δεν τον σκότωσε. Εκτίμησε το θάρρος και την στάση του πειρατή και τον άφησε ελεύθερο. Ο Μερμελέχας επέστρεψε στην Μύκονο αλλά δεν ασχολήθηκε ξανά με την πειρατεία.

Δούλεψε ως φούρναρης στο νησί και στο Λαογραφικό Μουσείο υπάρχει και μία βάση από ένα πηγάδι που εικάζεται πως είναι από τον φούρνο του Μερμελέχα.

Τη περίοδο εκείνη οι επιδημίες θέριζαν τους κατοίκους. Ο Μερμελέχας παθαίνει πανώλη αλλά βγαίνει αλώβητος από την τρομερή αρρώστια και πλέον αλλάζει επάγγελμα και γίνεται νεκροθάφτης, μια που η ανοσία που απέκτησε απέναντι στη πανούκλα τον κάνει ατρόμητο. Ο Μερμελέχας παρέμεινε στη Μύκονο μέχρι και το θάνατό του, τελικά από χολέρα το 1854.

# data[].attributes.attachment_link.title
Μερμελέχας: Ο Πειρατής της Μυκόνου ήταν ένας "Ρομπέν των Θαλασσών" → E-MYKONOS.GR - Portal of Mykonos Island

# data[].attributes.attachment_link.description
Μερμελέχας: Ο Πειρατής της Μυκόνου ήταν ένας "Ρομπέν των Θαλασσών". Στη Χώρα της Μυκόνου, πίσω ακριβώς από τη φημισμένη εκκλησία Παραπορτιανή, βρίσκονται δύο κάτασπρα μικρά εκκλησάκια. Στο βορινό από αυτά, στην Αγιά Σωτήρα, που είναι χτισμένο πάνω στην κορυφή του απόκρημνου βράχου, βρίσκεται θαμμένος ο τελευταίος Έλληνας πειρατής Μανόλης Μερμελέχας.

# data[].attributes.location_name
Τρίπολη Αρκαδίας

# data[].attributes.headline
Ιστοσελίδα Μωριάς 21!

# data[].attributes.subject
Ιστοσελίδα Μωριάς 21!

# data[].attributes.body
Διαδρομές με χάρτες στα μέρη των αγωνιστών, τοιχογραφίες, συνταγές (τα πιάτα της επανάστασης), ψηφιακά εκθέματα κ.α.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Εκεί που ξεκίνησαν όλα, 200 χρόνια πριν!

ΠΛΑΤΕΙΑ ΤΗΣ ΤΡΙΠΟΛΗΣ

Η ΕΛΛΑΔΑ ΤΙΜΑ ΤΗΝ ΕΠΕΤΕΙΟ ΤΩΝ 200 ΕΤΩΝ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗΣ ΚΑΙ Ο ΜΟΡΙΑΣ ΒΡΙΣΚΕΤΑΙ ΣΤΟ ΕΠΙΚΕΝΤΡΟ, ΟΠΩΣ ΤΟΤΕ.

ΜΕ 8 ΕΜΒΛΗΜΑΤΙΚΕΣ ΠΟΛΕΙΣ ΚΑΙ ΣΥΝΟΛΙΚΑ 11 ΠΡΟΟΡΙΣΜΟΥΣ, 21 ΕΙΔΙΚΑ ΣΧΕΔΙΑΣΜΕΝΕΣ ΘΕΜΑΤΙΚΕΣ ΔΙΑΔΡΟΜΕΣ ΣΑΣ ΠΡΟΣΚΑΛΟΥΝ ΝΑ ΑΝΑΚΑΛΥΨΕΤΕ ΑΠΟ ΚΟΝΤΑ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΡΟΛΟ ΤΗΣ ΚΑΘΕ ΠΟΛΗΣ ΣΤΟΝ ΑΓΩΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑ. ΚΑΙ ΟΧΙ ΜΟΝΟ...

ΟΙ ΘΕΜΑΤΙΚΕΣ ΔΙΑΔΡΟΜΕΣ ΕΜΠΛΟΥΤΙΖΟΝΤΑΙ ΜΕ ΒΙΩΜΑΤΙΚΕΣ ΕΜΠΕΙΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ, ΤΗΝ ΤΕΧΝΗ, ΤΗ ΓΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ ΚΑΙ ΤΗ ΦΥΣΗ ΤΟΥ ΤΟΠΟΥ ΜΑΣ!

Μάθετε περισσότερα

ΔΙΑΔΡΟΜΕΣ ΣΤΗΝ
ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟ

Είτε πρόκειται για τριήμερη εκδρομή, μία πενθήμερη απόδραση ή ένα επταήμερο ταξίδι, 21 ειδικά σχεδιασμένες διαδρομές στην Πελοπόννησο από την εταιρία πολιτιστικού τουρισμού Discover Greek Culture (DGC) απλώνονται μπροστά σας για να επιλέξετε ανάλογα με το χρόνο και τη διάθεσή σας.

Ανακαλύψτε τες

Με την χρήση υψηλής τεχνολογίας και σύγχρονων οπτικοακουστικών μέσων, πίνακες Ελλήνων και ξένων δημιουργών ζωντανεύουν ψηφιακά, σε συνδυασμό με την αφήγηση των γεγονότων από τους πρωταγωνιστές τους.

Καλλιτέχνες παρεμβαίνουν στο αστικό περιβάλλον επιλεγμένων πόλεων της Πελοποννήσου, δημιουργώντας σύγχρονες τοιχογραφίες (Murals) με θέμα την Επανάσταση και τους Ήρωές της.

Οι διατροφικές συνήθειες των Αγωνιστών του 1821 δίνουν την αφορμή για ένα γαστρονομικό ταξίδι στην ιστορία, με την υπογραφή του chef Λευτέρη Λαζάρου που δημιούργησε ένα μενού, αφιερωμένο στο 1821, διαθέσιμο για τα εστιατόρια της Πελοποννήσου.

Χαρτογραφούμε τα αιωνόβια δέντρα του Μοριά και αναδεικνύουμε 27 δέντρα μάρτυρες των γεγονότων της επανάστασης που αφηγούνται σημαντικές στιγμές του Αγώνα και αποκτούν ειδική σήμανση.

ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ

Πάνω από 74 φορείς, πανεπιστήμια, ιδρύματα επιχειρήσεις και καλλιτέχνες ένωσαν τις προσπάθειες και τη βαθιά γνώση στο αντικείμενό τους για να σχηματίσουν ένα πρωτοφανές και ποικιλόμορφο δίκτυο. Με αυτό τον τρόπο δημιούργησαν μία συνεργασία που σχεδιάστηκε με σεβασμό στους αγωνιστές της Επανάστασης και θαυμασμό στα ιστορικά τους επιτεύγματα. Και τελικά υλοποιείται με έναν σκοπό: το κάλεσμα στο Μοριά να αποτελέσει ένα φάρο συνάντησης όλων των Ελλήνων, μία μοναδική ολοκληρωμένη ταξιδιωτική εμπειρία γνώσης, ξεκούρασης και απόλαυσης που θα την κρατάτε μαζί σας για πάντα.

Μάθετε Περισσότερα

# data[].attributes.attachment_link.description
Εκεί που ξεκίνησαν όλα, 200 χρόνια πριν! ΠΛΑΤΕΙΑ ΤΗΣ ΤΡΙΠΟΛΗΣ Η ΕΛΛΑΔΑ ΤΙΜΑ ΤΗΝ ΕΠΕΤΕΙΟ ΤΩΝ 200 ΕΤΩΝ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗΣ ΚΑΙ Ο ΜΟΡΙΑΣ ΒΡΙΣΚΕΤΑΙ ΣΤΟ ΕΠΙΚΕΝΤΡΟ, ΟΠΩΣ ΤΟΤΕ. ΜΕ 8 ΕΜΒΛΗΜΑΤΙΚΕΣ ΠΟΛΕΙΣ ΚΑΙ ΣΥΝΟΛΙΚΑ 11 ΠΡΟΟΡΙΣΜΟΥΣ, 21 ΕΙΔΙΚΑ ΣΧΕΔΙΑΣΜΕΝΕΣ ΘΕΜΑΤΙΚΕΣ ΔΙΑΔΡΟΜΕΣ ΣΑΣ ΠΡΟΣΚΑΛΟΥΝ ΝΑ ΑΝΑΚΑΛΥΨΕΤΕ ΑΠΟ ΚΟΝΤΑ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΡΟΛΟ ΤΗΣ ΚΑΘΕ ΠΟΛΗΣ ΣΤΟΝ ΑΓΩΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑ.

# data[].attributes.body
Γράφουν και δημιουργούν έργα (animations) φοιτητές από τη Σύρο, αφορμώμενοι από το ταξίδι των πολεμιστών από την Αϊτή.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Λόγος προφορικός, λόγος τιμής

Για το μεγάλο ταξίδι τρανών πολεμιστών από την Αϊτή

άκουσα να μιλούν πρώτη φορά το 2019, στις Σπέτσες.

Ήταν, λέει, εκατό, ίσως και εκατόν πενήντα άνδρες,

που σαλπάρισαν από την Αϊτή, με μεγάλο ιστιοφόρο,

να έρθουν εδώ στην Ελλάδα, όπου

μία μεγάλη ιδέα είχε συνεπάρει τους ανθρώπους.

Η ιδέα της Επανάστασης.

ΣΠΕΤΣΕΣ - ΑΪΤΗ

Είναι μεγάλη η τιμή και μεγαλύτερη η ευθύνη να διακονούμε, να φροντίζουμε, να φυλάσσουμε και, σύμφωνα με το μέτρο των δυνατοτήτων μας, να αναδεικνύουμε έναν ιερό τόπο, όπου έλαβαν χώρα κάποια πολύ σημαντικά γεγονότα της νεότερης ιστορίας της πατρίδας μας. Αναφερόμαστε στο ιστορικό μοναστήρι του Αγίου Νικολάου Σπετσών, εκεί όπου, στις 3 Απριλίου 1821, οι Σπετσιώτες, πρώτοι απ΄όλους τους νησιώτες, ξεκίνησαν τον κατά θάλασσα αγώνα της ελευθερίας, δίνοντας τον όρκο κάτω από τους θόλους και υψώνοντας στο μαρμάρινο καμπαναριό την σημαία με τις λέξεις "Ελευθερία ή Θάνατος".

Αδαμάντιος Κοραής και Αϊτή, στο μεταίχμιο μύθου και ιστορίας

Στην κορύφωση της επετείου των διακοσίων χρόνων από την επανάσταση του 1821 διακινήθηκε ευρέως στη δημοσιότητα μια μικρο-ιστορία, που μέχρι πρόσφατα βρισκόταν στο περιθώριο του επίσημου αφηγήματος για την ελληνική εξέγερση: η Αϊτή, νησιωτικό κράτος της Καραϊβικής και πρώην αποικία των γάλλων, κέντρο διακίνησης και εγκατάστασης μαύρων δούλων από την Αφρική προκειμένου αυτοί να δουλεύουν στις φυτείες καφέ και ζάχαρης των γάλλων αποικιοκρατών, υπήρξε η πρώτη χώρα που συμμερίστηκε τον πόθο για ελευθερία των υπόδουλων Ελλήνων.

ΈΝΑ ΨΗΦΙΑΚΟ ΤΑΞΙΔΙ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ, ΣΤΑ ΧΡΟΝΙΑ ΤΗΣ ΠΑΝΔΗΜΙΑΣ

Πρωτάκουσα γι' αυτό το ταξίδι το καλοκαίρι του 2020, σ' ένα τηλεφώνημα της Λήδας Παπακωνσταντίνου. Μου μίλησε για ένα καράβι φορτωμένο με καφέ και 100 εθελοντές, που το 1822 ξεκίνησε από την Αϊτή, για να βοηθήσει την Ελληνική Επανάσταση, αλλά ναυάγησε και δεν έφτασε ποτέ στην Ελλάδα.

Στο ίδιο αυτό τηλεφώνημα, η Λήδα με ρώτησε αν θα με ενδιέφερε να δουλέψουν οι φοιτητές μου με θέμα αυτή την ιστορία και να παρουσιάσουμε τις εργασίες τους, τον Αύγουστο του 2021, στο Εκκλησιαστικό Μουσείο Σπετσών, μαζί με τις εργασίες φοιτητών του Τμήματος Παραστατικών και Ψηφιακών Τεχνών του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου. Με τη σκέψη και μόνο ότι θα ξεκινούσε μια συνεργασία με έναν άνθρωπο που αγαπώ και εκτιμώ βαθύτατα ως εικαστικό καλλιτέχνη αλλά και ως προσωπικότητα και δασκάλα, συμφώνησα στη στιγμή με ενθουσιασμό.

ΕΝΑ ΚΑΡΑΒΙ ΠΟΥ ΤΟ ΛΕΝΕ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ: ΑΪΤΗ - ΕΛΛΑΔΑ 1821 - 2021

Τι δεσμούς μπορεί να έχουν δύο μικρά κράτη, που τα χωρίζουν θάλασσες και ωκεανοί; Πώς οι αγώνες των Ελλήνων για ανεξαρτησία συνδέονται με αυτούς των Αϊτινών για απελευθέρωση από τους αποικιοκράτες; Με αφορμή τα 200 χρόνια από την Ελληνική Επανάσταση, ήρθε ξανά στο φως μια παλιά ιστορία, που δεν μάθαμε ποτέ στο σχολείο: η Αϊτή ήταν η πρώτη χώρα, η οποία αναγνώρισε το ελληνικό κράτος, που δημιουργήθηκε από τον αγώνα για την απελευθέρωση από τους Τούρκους, και μάλιστα είχε σκοπό να βοηθήσει εμπράκτως στον αγώνα αυτόν. Στην απαντητική επιστολή που στέλνει ο πρώτος πρόεδρος της Αϊτής, ο μιγάς Ζαν Πιερ Μπουαγέ, στην έκκληση του Αδαμάντιου Κοραή για βοήθεια, μαθαίνουμε πως 100 Αϊτινοί επρόκειτο να σαλπάρουν για να βοηθήσουν τους Έλληνες, μεταφέροντας και 45 τόνους καφέ, ώστε να πουληθούν και, με τα χρήματα, να αγοραστούν όπλα και πολεμοφόδια. Κανείς από τους εθελοντές και μάλλον ούτε κόκκος από το πολύτιμο φορτίο δεν έφτασε στην Ελλάδα.

ΑΪΤΗ ΕΛΛΑΔΑ 1821-2021: ΔΙΑΒΑΖΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΣΤΟΥΣ ΚΟΚΚΟΥΣ ΤΟΥ ΚΑΦΕ

Όλα ξεκίνησαν με μία επίσκεψη που έκανα στις Σπέτσες, πέρυσι το καλοκαίρι. Εκεί, η διακεκριμένη καλλιτέχνις Λήδα Παπακωνσταντίνου, ως επιμελήτρια του Εκκλησιαστικού Μουσείου Σπετσών, μου μίλησε για μια φοιτητική έκθεση που ετοίμαζε σχετικά με τον ρόλο της Αϊτής στην Ελληνική Επανάσταση, σε συνεργασία με την καθηγήτρια του Πανεπιστημίου του Αιγαίου Φλωρεντία Οικονομίδου (Τμήμα Μηχανικών σχεδίασης προϊόντων και συστημάτων). Αμέσως και αυθόρμητα δήλωσα την πρόθεσή μου να συνεργαστεί και το Τμήμα Παραστατικών και Ψηφιακών Τεχνών (ΤΠΨΤ) του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου στο εγχείρημα.

ΑΪΤΗ / ΕΛΛΑΔΑ: ΔΙΑΔΡΟΜΕΣ

Το 1821, ξεκίνησε ένα ταξίδι για την ελευθερία από την Αϊτή προς την Ελλάδα, που δεν ολοκληρώθηκε ποτέ.

Το 2021, φοιτητές και φοιτήτριες του Τμήματος Παραστατικών και Ψηφιακών Τεχνών του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου, καθώς και του Τμήματος Μηχανικών Σχεδίασης Προϊόντων και Συστημάτων του Πανεπιστημίου Αιγαίου, με την καθοδήγηση από τους/τις διδάσκοντες/-ουσες, ξεκίνησαν να ερευνούν την ιστορία και τον πολιτισμό της Αϊτής, την σχέση της Αϊτής με την Ελλάδα και τις έννοιες της ελευθερίας, της αλληλεγγύης και της επανάστασης.

ΝΗΣΙΑ, ΠΡΟΘΕΣΕΙΣ, ΘΑΛΑΣΣΕΣ: ΑΦΕΤΗΡΙΕΣ ΓΙΑ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΗ ΠΡΑΞΗ

Το μέγεθος της Αϊτής δεν συνάδει με τον συμβολικό αντίκτυπο της χειρονομίας της. Μια χειρονομία όχι τόσο ευρέως γνωστή, αλλά τέτοια ώστε να μπορεί να αντηχήσει στον χρόνο. Τον Ιανουάριο 1822, η Αϊτή υπήρξε η πρώτη χώρα που αναγνώρισε την Ελληνική Επανάσταση. Λίγα χρόνια νωρίτερα, το 1804, το μικρό αυτό κράτος είχε διακηρύξει την δική του ανεξαρτησία απέναντι στην αποικιοκρατία. Στην παρούσα διατμηματική συνεργασία και έκθεση τέχνης, η φράση ταξίδι προς την ελευθερία μας υπενθυμίζει τον εν εξελίξει χαρακτήρα της προσπάθειας κάθε ανθρώπου, με καθολικές προεκτάσεις.

# data[].attributes.attachment_link.description
Για το μεγάλο ταξίδι τρανών πολεμιστών από την Αϊτή άκουσα να μιλούν πρώτη φορά το 2019, στις Σπέτσες. Ήταν, λέει, εκατό, ίσως και εκατόν πενήντα άνδρες, που σαλπάρισαν από την Αϊτή, με μεγάλο ιστιοφόρο, να έρθουν εδώ στην Ελλάδα, όπου μία μεγάλη ιδέα είχε συνεπάρει τους ανθρώπους. Η ιδέα της Επανάστασης.

# data[].attributes.location_name
Λεωφ. Ανδρέα Συγγρού 364, Αθήνα 176 74

# data[].attributes.headline
ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟ '21

# data[].attributes.subject
ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟ '21

# data[].attributes.body
Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδας - Λεωφ. Ανδρέα Συγγρού 364, Αθήνα 176 74

# data[].attributes.attachment_link.title
Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος

# data[].attributes.attachment_link.description
Καλώς ήλθατε στο επίσημο κανάλι της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Ελλάδος.

# data[].attributes.location_name
Τρίπολη Αρκαδίας

# data[].attributes.headline
Άλωση Τριπολιτσάς

# data[].attributes.subject
Άλωση Τριπολιτσάς

# data[].attributes.body
Οδοιπορικό μνήμης

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής

# data[].attributes.attachment_link.title
«Άλωση της Τριπολιτσάς: Η εδραίωση του Αγώνα». Οδοιπορικό μνήμης

# data[].attributes.location_name
Ζησιμοπούλου 12, Αθήνα

# data[].attributes.headline
Μουσείο Φιλελληνισμού

# data[].attributes.subject
Μουσείο Φιλελληνισμού

# data[].attributes.body
Ζησιμοπούλου 12, Αθήνα

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
ΜΟΥΣΕΙΟ ΦΙΛΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ

# data[].attributes.attachment_link.title
Επίσκεψη online - ΜΟΥΣΕΙΟ ΦΙΛΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ

# data[].attributes.attachment_link.description
Χρησιμοποιούμε επίσης διαφορετικές εξωτερικές υπηρεσίες, όπως Google Webfonts, Χάρτες Google και εξωτερικούς παρόχους βίντεο. Δεδομένου ότι αυτοί οι πάροχοι ενδέχεται να συλλέγουν προσωπικά δεδομένα όπως τη διεύθυνση IP σας, σας επιτρέπουμε να τα αποκλείσετε εδώ. Λάβετε υπόψη ότι αυτό μπορεί να μειώσει σημαντικά τη λειτουργικότητα και την εμφάνιση του ιστότοπού μας.

# data[].attributes.headline
Η μάχη της μονής Δαδίου

# data[].attributes.subject
Η μάχη της μονής Δαδίου

# data[].attributes.body
https://www.youtube.com/watch?v=92By6A53YVE

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΗ ΦΘΙΩΤΙΔΟΣ

# data[].attributes.attachment_link.title
31η Επετειακή εκδήλωση  με θέμα: «Η Μάχη της Μονής Δαδίου». Θεατρική αναπαράσταση.

# data[].attributes.location_name
Τριάδα, Εύβοια, Ελλάδα

# data[].attributes.headline
Στο χωριό Τριάδα σώζεται το σπίτι του οπλαρχηγού της Εύβοιας Νικόλαου Κριεζώτη.

# data[].attributes.subject
Στο χωριό Τριάδα σώζεται το σπίτι του οπλαρχηγού της Εύβοιας Νικόλαου Κριεζώτη.

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Νέα της Χαλκίδας, Εύβοιας & Στερεάς Ελλάδας - Eviaportal.gr

# data[].attributes.attachment_link.title
Νικόλαος Κριεζώτης, ο Ευβοιώτης οπλαρχηγός της επανάστασης του 1821 | Eviaportal.gr

# data[].attributes.attachment_link.description
Ο Νικόλαος Κριεζώτης, ήρωας της Ελληνικής Επανάστασης γεννήθηκε το 1785 στο ορεινό χωριό Αργυρό, [Βίρα], της επαρχίας Καρυστίας. Πέθανε στις 12 Φεβρουαρίου 1853 και κηδεύθηκε στον ναό της Αγίας Φωτεινής, στη Σμύρνη της Μικράς Ασίας.

# data[].attributes.location_name
Ακράτα, Ελλάδα

# data[].attributes.headline
Η μάχη της Ακράτας,  8 Ιανουαρίου 1823

# data[].attributes.subject
Η μάχη της Ακράτας,  8 Ιανουαρίου 1823

# data[].attributes.attachment_link.title
Αφιέρωμα-Η μάχη της Ακράτας 8-1-1823 (Τηλεφημερίδα)

# data[].attributes.location_name
Ακροκόρινθος, Κόρινθος, Ελλάδα

# data[].attributes.headline
Πολιορκία της Ακροκορίνθου

# data[].attributes.subject
Πολιορκία της Ακροκορίνθου

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Στή συνέχεια, έστρεψαν τίς προσπάθειες τους στήν κατάληψη τού κάστρου πού βρισκόταν στήν Ακροκόρινθο.

Οι οκτακόσιοι περίπου κλεισμένοι Τούρκοι δέν παραδίδονταν στόν Νικόλαο Σολιώτη πού ήταν ο αρχηγός τής πολιορκίας.

Τό γενικό πρόσταγμα τό είχε η δυναμική μητέρα τού Κιαμίλ Νουρή Χανούμ, η οποία προσπαθούσε νά επικοινωνήσει καί μέ τόν γιό της κρυφά γιά νά τή συμβουλέψει τί νά κάνει.

Εν τώ μεταξύ, η έλλειψη τροφίμων, οι επιδημίες καί η αιχμαλωσία τού Κιαμίλ μπέη μετά από τήν πτώση τής Τριπολιτσάς, είχαν δυσμενή επίδραση στό ηθικό τών μουσουλμάνων πού ήταν κλεισμένοι στό κάστρο.
Στόν Κιαμίλ μπέη, πού ήταν από τούς πλουσιώτερους αγάδες τού Μοριά, μέ τσιφλίκια στήν Κόρινθο, τή Νεμέα, τή Στυμφαλία, τήν Αργολίδα καί τήν Μαντίνεια, οι Έλληνες είχαν φερθεί μέ μεγάλη ευγένεια, αποσκοπώντας βέβαια στά πλούτη του, τά οποία τά είχαν καί απόλυτη ανάγκη γιά τά έξοδα τού πολέμου.
Ο Κιαμίλ μπέης όμως αρνείτο πεισματικά νά αποκαλύψει πού είχε κρυμμένους τούς αμύθητους θησαυρούς του, μέ συνέπεια νά αλλάξει η διάθεση εναντίον του, νά γίνει πιό εχθρική καί νά εκτελεστούν ακόμα καί συγγενείς του.

" Έτσι οι πολιτικοί επήγαν εις τήν Πιάδα (Επίδαυρο), καί αρχίνησαν νά κάμουν τούς νόμους, καί οι στρατιωτικοί επήγαμεν εις τήν Κόρινθο.

Ο Γιατράκος επήρε τόν Κιαμήλ μπεη καί είκοσι ζορμπάδες Λεονταρίτες καί Τριπολιτσιώτες.
Ο Υψηλάντης, ο Αναγνωσταράς, ήτον όλοι εκεί, καί ο Γιατράκος μέ τούς Τούρκους επήγε εις τά Εξαμίλια, καί τά άλλα στρατεύματα επήγαν μέσα εις τήν χώρα στήν Κόρινθο καί επολιορκούσαν τό κάστρο.
Μία ημέρα σηκώθηκα καί επήγα εις τά Εξαμίλια καί ηύρηκα τόν Κιαμήλμπεη, δια νά γράψει ένα γράμμα εις τόν επίτροπο του καί εις τήν γυναίκα του νά παραδώσει τό κάστρο.

Ή εκείνος δεν έγραφε καθώς έπρεπε, ή εκείνοι δεν τόν ήκουσαν, δέν επαράδωσαν τό κάστρο.

Εγώ τού έκαμα χίλιους φόβους, πλήν εστάθη αδύνατο.

Στήν Κόρινθο εσκότωσε τό στράτευμα είκοσι Τούρκους.
Ήτον μερικοί Λαλαίοι μέσα καί Αρβανίτες, καί έβαλα τόν Καραχάλιο καί τούς ομίλησε μιά καί δυό διά νά παραδοθούν, καί εκείνοι τού έλεγον σήμερον καί αύριο, καί επέρασαν είκοσι ημέρες, διατί εκαρτέρευαν μεντάτι (ενισχύσεις) από τόν Ομέρ Βρυώνη, οπού ήτον εις τήν Ανατολικήν Ελλάδα.
Επήγαιναν από τούς Κορινθινούς καί τούς έλεγαν: "Μην παραδίδεσθε εις τόν Κολοκοτρώνη, διατί σάς έρχεται μεντάτι", καί ο σκοπός τούς ήτον νά φύγομεν ημείς, καί τότε νά μείνουν μονάχοι νά πάρουν τά λάφυρα, καί ο φθόνος ήτον ακόμη.
(Οι πρόκριτοι επ' ουδενί δέν ήθελαν νά παραδίδονται τά κάστρα στόν Κολοκοτρώνη καί τελείως προδοτικά συμβούλευαν τούς Τούρκους νά κρατήσουν κι άλλο).

Εβγήκαν καί ομιλήσαμεν, τούς είπα νά παραδώσουν τό κάστρο καί τά άρματά τους, καί νά πάρουν δύο φορεσιές (σκουτιά), καί νά τούς βαρκάρουμε, νά τούς περάσουμε εις τήν Ρούμελη, άλλοι εις τό Γαλαξίδι καί άλλοι κατά τά Σάλωνα, καί μ' αποκρίθηκαν ότι:

"Να πάμε απάνω νά ειπούμε καί τών άλλων καί σάς στέλνουμε απόκριση ".

Ο κατής έκαμε λόγον καί τούς όρκωσε εις τήν πίστι τους· νά μην κρύψουν κανένα άρμα, αλλά νά τά δώσουν όλα.

Καί έτσι εξαρματώθηκαν όλοι καί τά έβαλαν εις ένα σπίτι.

Στήν συνέλευσιν, αφού ήκουσαν ότι ζητούν νά παραδοθούν οι Τούρκοι, εστείλαμε νά ελθούν καί πέντε έξη πολιτικοί, νά παρασταθούν εις τά λάφυρα, καί νά βγάλουμε καί τού Έθνους.
(Εννοεί τά λάφυρα πού θά πήγαιναν στό Δημόσιο Ταμείο).

Σάν έβαλα τούς τριάντα ανθρώπους μέσα καί εξαρμάτωσαν τούς Τούρκους, μού ομίλησαν, ότι τά έκαμαν όλα.

Τότε έδωσα είδησιν εις τούς απεσταλμένους τής συνελεύσεως καί επήρα τρακόσιους από τά διάφορα σώματα, καί επήγα εις τήν πόρτα, καί εσταύρωσα μέ μία σημαία ελληνική τήν πόρτα καί έπειτα τούς έμβασα μέσα καί έβαλα αυτήν τήν σημαία απάνου εις τό κάστρο."
"Απομνημονεύματα Κολοκοτρώνη "
Σύμφωνα μέ τήν αφήγηση τού Γέρου τού Μοριά, αφού συγκεντρώθηκαν άνδρες από διάφορα στρατιωτικά σώματα μέ τή συνοδεία τού επισκόπου Δαμαλών Ιωνά, τού Φωτάκου, τού Πετμεζά καί άλλων, έφτασε καί ο ίδιος στή μεσημβρινή πύλη τής Ακροκορίνθου.

Εκεί τόν υποδέχτηκαν οι Τούρκοι αγάδες μέ επικεφαλής τό φρούραρχο Ασλάν Μπέη, πού τού παρέδωσε τά κλειδιά τού κάστρου καί τόν χαιρέτισε μέ τήν φράση: "Χαλάλι σας! Χαλάλι σας!".
Ο Κολοκοτρώνης σταύρωσε τρείς φορές τό πάνω μέρος τής πύλης μέ τήν Ελληνική σημαία καί βροντοφώναξε: "Εμπάτε, 'Ελληνες!"

# data[].attributes.attachment_link.title
Πολιορκία του Ακροκορίνθου: Όταν ο Κολοκοτρώνης σταύρωσε τρεις φορές το πάνω μέρος της πύλης με την Ελληνική σημαία και φώναξε: "Εμπάτε, 'Ελληνες!"

# data[].attributes.attachment_link.description
Οι Έλληνες καπετάνιοι επιχείρησαν χωρίς επιτυχία, στίς 4 Δεκεμβρίου 1821 νά καταλάβουν τό Ναύπλιο. Στή συνέχεια, έστρεψαν τίς προσπάθειες τους στήν κατάληψη τού κάστρου πού βρισκόταν στήν Ακροκόρινθο. Οι οκτακόσιοι περίπου κλεισμένοι Τούρκοι δέν παραδίδονταν στόν Νικόλαο Σολιώτη πού ήταν ο αρχηγός τής πολιορκίας.

# data[].attributes.location_name
Τροιζήνα, Ελλάδα

# data[].attributes.headline
Γ΄ Εθνοσυνέλευση στην Τροιζήνα (Μάρτιος - Μάιος 1827)

# data[].attributes.subject
Γ΄ Εθνοσυνέλευση στην Τροιζήνα (Μάρτιος - Μάιος 1827)

# data[].attributes.attachment_link.title
ΤΡΟΙΖΗΝΙΑ - ΜΕΘΑΝΑ

# data[].attributes.attachment_link.description
Στην Τροιζηνία συγκεντρώθηκαν οι 200 πληρεξιούσιοι του Έθνους στην ιστορική Γ ' Εθνοσυνέλευση (1827) Το σημαντικότερο γεγονός των επαναστατικών εκείνων χρόνων, ήταν η Γ΄ Εθνική Συνέλευση του επαναστατημένου έθνους, η γνωστή ως Εθνοσυνέλευση της Τροιζήνας, η οποία συνήλθε στις 19 Μαρτίου 1827 στο χωριό Δαμαλάς -δηλαδή στο σημερινό οικισμό της Τροιζήνας- και θα μπορούσε να θεωρηθεί και ως "ιδρυτική πράξη" του Νεοελληνικού κράτους.

# data[].attributes.location_name
Αθήνα, Ελλάδα

# data[].attributes.headline
Εφόσον η Αθήνα είναι σήμερα η πρωτεύουσα του ελληνικού κράτους σ' αυτήν τοποθετούμε έναν κατάλογο των αγωνιστών της φιλεκπαιδευτικής εταιρείας που αγωνίστηκαν για την ελευθερία μας!

# data[].attributes.subject
Εφόσον η Αθήνα είναι σήμερα η πρωτεύουσα του ελληνικού κράτους σ' αυτήν τοποθετούμε έναν κατάλογο των αγωνιστών της φιλεκπαιδευτικής εταιρείας που αγωνίστηκαν για την ελευθερία μας!

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Πληροφοριακά Στοιχεία

Κατηγορία: Φ.Ε. και 1821

Εμφανίσεις: 4453

Μέλη τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας

που αγωνίστηκαν για την ελευθερία τής Ελλάδας

Γεώργιος Αθανασιάδης, φιλικός, αγωνιστής

Ο Γεώργιος Αθανασιάδης, γνωστός και ως καπετάν Τζώρτζης, είχε καταγωγή από το χωριό Λάστα τής Καρύταινας, αλλά ο πατέρας του Χατζή Αθανάσιος Ματθαίος κατέφυγε στη Σμύρνη για να γλυτώσει τις σφαγές των Τούρκων. Εκεί το 1793 γεννήθηκε ο γιος του και έμαθε στη Σμύρνη τα πρώτα γράμματα. Ο Αθανασιάδης ασχολήθηκε με το εμπόριο και μιλούσε Ελληνικά, Ιταλικά και Τουρκικά. Το 1816 βρέθηκε στη Ζάκυνθο, όπου μυήθηκε στη Φιλική Εταιρία από τον γιατρό Καλύβα και πήρε τον βαθμό τού "ιερέως κατηχητού". Έκτοτε αφιερώθηκε στον Αγώνα για την απελευθέρωση τής Ελλάδας. Ακολούθησε στην Ελλάδα τον Κολοκοτρώνη και τον Σταματελόπουλο (Νικηταρά). Ήταν υπασπιστής τού Πάνου Κολοκοτρώνη. Υπηρέτησε κοντά στον Νικηταρά και πολλοί υποστηρίζουν ότι ο Αθανασιάδης ήταν ο νους πολλών επιχειρήσεων και ο Νικηταράς ο βραχίων. Μετά την Επανάσταση ακολούθησε πολιτική σταδιοδρομία, τιμήθηκε με τον βαθμό τού ταγματάρχη και τού απενεμήθη το Μετάλλιο τού Αγώνα. Τέλος, διορίστηκε Γενικός Πρόξενος στο Ιάσιο, στο Γαλάτσι και στο Ταϊγάνι, όπου έγραψε τα Απομνημονεύματά του. Μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας έγινε το 1841.

Γεώργιος Αινιάν, φιλικός, αγωνιστής

O Γεώργιος Αινιάν γεννήθηκε το 1788 στην Υπάτη. Ο πατέρας του άλλαξε το επίθετο τής οικογενείας από Οικονόμου-Αναγνώστου σε Αινιάν από τους Αινιάνες, τους αρχαίους κατοίκους τής περιοχής. Στις αρχές τού 19ου αι. η οικογένεια εγκαθίσταται στην Κωνσταντινούπολη, όπου ο Γεώργιος Αινιάν σπούδασε στη Μεγάλη τού Γένους Σχολή και εργάστηκε ως δάσκαλος για τα παιδιά τού διερμηνέα Δημ. Μουρούζη. Στην Κωνσταντινούπολη συνδέθηκε με Φαναριώτες, γνώρισε τον Παπαφλέσσα, τον Περραιβό, τον Αναγνωσταρά κ.ά. και μυήθηκε στη Φιλική Εταιρία. Το 1818 επέστρεψε στη Φθιώτιδα και εργάστηκε για την προετοιμασία τού Αγώνα. Τότε έκανε και μικρή ανασκαφή στην "πυρά τού Ηρακλέους" στην Οίτη. Το 1821 συμμετείχε στον Άρειο Πάγο, το κυβερνητικό όργανο τής Ανατολικής Χέρσου Ελλάδος και έλαβε μέρος στην Εθνοσυνέλευση τής Επιδαύρου. Τον Απρίλιο τού 1823 ήταν πληρεξούσιος στη Β΄ Εθνοσυνέλευση τού Άστρους και τον Απρίλιο τού 1826 στην Γ΄ Εθνοσυνέλευση τής Επιδαύρου. Διετέλεσε Γενικός Έφορος των στρατευμάτων τής Στερεάς. Έγραψε και εκφώνησε τον επικήδειο στην κηδεία τού Καραϊσκάκη τον Απρίλιο τού 1827. Μετά την απελευθέρωση, ο Καποδίστριας τον διόρισε μέλος τής Γερουσίας. Στην Δ΄ Εθνοσυνέλευση τού Άργους, το καλοκαίρι τού 1829, ήταν πληρεξούσιος τής Υπάτης. Την περίοδο τού Όθωνα διετέλεσε Σύμβουλος τής Επικρατείας. Το 1833 διορίστηκε νομάρχης Χαλκίδας. Έγραψε πολλές μελέτες και άρθρα σε περιοδικά. Υπήρξε ιδρυτικό μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας (1836), συμμετείχε στο πρώτο Διοικητικό της Συμβούλιο και παρέμεινε μέλος μέχρι το 1840. Πέθανε τον Ιανουάριο τού 1848.

Δημήτριος Αινιάν, φιλικός, αγωνιστής, πολιτικός, δικαστικός, λόγιος

Ο Δημήτριος Αινιάν ήταν αδελφός τού Γεωργίου. Γεννήθηκε στην Υπάτη το 1800. Έγινε μέλος τής Φιλικής Εταιρίας. Σπούδασε στην Ευρώπη. Ήρθε στην Ελλάδα το 1822 και έλαβε μέρος στον απελευθερωτικό αγώνα, πολεμώντας στο πλευρό τού Καραϊσκάκη, τού οποίου έγραψε και τη βιογραφία. Εξελέγη βουλευτής το 1850. Έγινε μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας το 1837 και στο Βιβλίο Ευεργετών της αναφέρεται ως πρόεδρος πρωτοδικών Λαμίας. Πέθανε στη Στυλίδα το 1881.

Χριστόδουλος Αινιάν, φιλικός, πολιτικός

Γεννήθηκε στο Μαυρίλιο Τυμφρηστού το 1794. Νέος μυήθηκε στη Φιλική Εταιρία και συνελήφθη από τους Τούρκους. Οι αδελφοί του τον απελευθέρωσαν δωροδοκώντας τους. Έτσι κατέφυγε στην Κίο τής Βιθυνίας και επέστρεψε στην Ελλάδα το 1827. Ασχολήθηκε με την πολιτική και επί Καποδίστρια διετέλεσε μέλος τού "Πανελληνίου". Έγινε μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας το 1836. Πέθανε στη Λαμία το 1852.

Ιωάννης Αμβροσιάδης, φιλικός, αγωνιστής, πολιτικός

Γεννήθηκε στα Καλάβρυτα το 1794. Πήγε στις Παραδουνάβιες Ηγεμονίες όπου μυήθηκε στην Φιλική Εταιρία και βοήθησε στη συγκρότηση τού Ιερού Λόχου. Μετά τη μάχη στο Δραγατσάνι κατέβηκε στην Πελοπόννησο, όπου μετείχε στο στρατιωτικό σώμα τού Ανδρέα Ζαΐμη. Διετέλεσε γραμματέας τού Ριχάρδου Τσωρτς καθώς και νομάρχης Φωκίδας και Λοκρίδας, Αχαΐας, Ήλιδας, Σύρου και Αττικοβοιωτίας. Έγινε μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας το 1837. Πέθανε στην Πάτρα το 1865.

Ο Ιωάννης Αμβροσίου γεννήθηκε στο Δροβόλοβο των Καλαβρύτων το 1770. Ήταν από τους πρώτους Έλληνες οικιστές τής Οδησσού το 1792. Ασχολήθηκε με το εμπόριο και σύντομα έγινε μεγαλέμπορος. Το 1810 ήταν δήμαρχος τής πόλης και εξέχουσα προσωπικότητα. Το 1816 μυήθηκε στη Φιλική Εταιρία και έγινε ταμίας τής Εφορίας τής Οδησσού. Μετά την αποτυχία τής επανάστασης στις Παραδουνάβιες Ηγεμονίες η Εφορία άλλαξε όνομα και έγινε "Γραικική Φιλανθρωπική Εταιρεία" μέχρι τον Δεκέμβριο τού 1821, οπότε και διαλύθηκε από τις Αρχές τού τόπου. Ο Ιωάννης Αμβροσίου διατηρούσε αλληλογραφία με τον Ιωάννη Καποδίστρια και τον Αλέξανδρο Υψηλάντη. Ενίσχυσε οικονομικά τον Αγώνα και το νέο ελληνικό κράτος. Έγινε μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας το 1840 και στο βιβλίο μελών της αναφέρεται ως έμπορος στην Οδησσό. Για τις υπηρεσίες του προς το έθνος τιμήθηκε από την κυβέρνηση τού Ανδρέα Μεταξά το 1844 με το παράσημο τού Χρυσού Σταυρού τού Σωτήρος.

Παναγιώτης Αναγνωστόπουλος, φιλικός, αγωνιστής

Γεννήθηκε στην Ανδρίτσαινα το 1790. Μορφώθηκε στη Σμύρνη και εργάσθηκε στην Οδησσό, όπου το 1816 ο Ν. Σκουφάς τον μύησε στη Φιλική Εταιρία. Υπήρξε από τα ανώτατα στελέχη τής οργάνωσης και μύησε σ' αυτήν πολλούς αγωνιστές. Έλαβε μέρος στον απελευθερωτικό αγώνα στο πλευρό τού Υψηλάντη. Πολέμησε στην άλωση τής Τριπολιτσάς, στο Ναύπλιο, στον Ακροκόρινθο και στη Στερεά σε συνεργασία με τον Υψηλάντη και τον Νικηταρά. Στην Γ΄ Εθνοσυνέλευση αντιτάχθηκε στο ψήφισμα για αγγλική προστασία. Ανέλαβε διοικητικές θέσεις την περίοδο τού Καποδίστρια και τού Όθωνα. Έγινε μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας το 1837. Πέθανε το 1854 από τη χολέρα που είχε μεταδοθεί στην Αθήνα από τα αγγλογαλλικά στρατεύματα.

Γεννήθηκε στο Αργοστόλι το 1798. Έγινε μέλος τής Φιλικής Εταιρίας. Σπούδασε στην Πίζα. Όταν ήρθε στην Ελλάδα κατέλαβε διοικητικά και δικαστικά αξιώματα. Επί Καποδίστρια έγινε βουλευτής τής Ιονίου Βουλής. Μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας έγινε το 1840 και στο βιβλίο των μελών της αναφέρεται ως δικαστής στην Κεφαλονιά. Πέθανε στο Αργοστόλι το 1890.

Εμμανουήλ Αντωνιάδης, φιλικός, αγωνιστής, δημοσιογράφος

Ο Εμμανουήλ Αντωνιάδης γεννήθηκε στη Χαλέπα των Χανίων το 1791 και έλαβε σπουδαία μόρφωση. Το 1814 πήγε στην Κωνσταντινούπολη όπου μυήθηκε στη Φιλική Εταιρία. Κυνηγημένος από τους Τούρκους κατέφυγε στη Βιέννη και την Τεργέστη. Λίγο πριν από την έναρξη τού απελευθερωτικού αγώνα βρέθηκε στην Πελοπόννησο. Το 1822 έδωσε με επιτυχία μάχη εναντίον 10.000 Τουρκοαιγυπτίων στο χωριό Μαλαξά στην Κρήτη. Μαζί με Κρητικούς μαχητές έλαβε μέρος στην νικηφόρα μάχη εναντίον τού Ιμπραήμ στους Μύλους τού Ναυπλίου. Ασχολήθηκε με τη δημοσιογραφία και ήταν εκδότης τής εφημερίδας "Αθηνά". Έγινε μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας το 1837 και αναφέρεται στο βιβλίο των μελών της ως εφημεριδογράφος. Πέθανε το 1863 στην Αθήνα.

Γεννήθηκε στην Πάτρα το 1805. Συμμετείχε στον απελευθερωτικό αγώνα και έλαβε μέρος στην πολιορκία τής Πάτρας το 1821. Εξελέγη δήμαρχος Πατρέων το 1847, αλλά λόγω των αντιμοναρχικών του απόψεων καθαιρέθηκε την επόμενη ημέρα. Έγινε μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας το 1837. Πέθανε στην Πάτρα το 1887.

Δημήτριος Αποστολόπουλος, ιερωμένος, φιλικός, αγωνιστής

Καταγόταν από το χωριό Δεδέμπεη (Τριπόταμος) τής Αρκαδίας. Αν και ιερέας, στην Επανάσταση τού 1821 πολέμησε σε πολλές επιχειρήσεις με δικό του στρατιωτικό σώμα. Έγινε μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας το 1837.

Γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη. Υπηρέτησε ως επιτετραμμένος των Οθωμανών στο Λονδίνο, αλλά και κοντά στον ηγεμόνα τής Βλαχίας Ι. Καρατζά. Ήταν μέλος τής Φιλικής Εταιρίας. Ασχολήθηκε με τη συλλογή λέξεων τις οποίες δεν είχαν συμπεριλάβει οι λεξικογράφοι. Υπήρξε ιδρυτικό μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας (1836) και στο Αρχείο της αναφέρεται ως κτηματίας.

Ιερόθεος Αριστάρχου, ιερωμένος, φιλικός

Ο Ιερόθεος Αριστάρχου καταγόταν από τη Ζαγορά τού Πηλίου. Διετέλεσε αρχικά επίσκοπος Βονίτσης και υπαγόταν στον Μητροπολίτη Ιωαννίνων. Ο Πατριάρχης Γρηγόριος ο Ε΄ τον χαρακτήριζε "πράον, σώφρονα, ιεροπρεπή, κόσμιον και τής καθ' ημάς παιδείας και τής θύραθεν αποχρώντως μεμυημένον". Το 1829 έγινε Μητροπολίτης Παροναξίας. Μυήθηκε στη Φιλική Εταιρία και ξεσήκωσε τους Νάξιους κατά των Τούρκων υψώνοντας τη σημαία τής επανάστασης στον μητροπολιτικό ναό τής Νάξου στις 6 Μαΐου 1821. Με στρατιωτικό σώμα που συγκρότησε ο ίδιος συμμετείχε στις μάχες στην Ακρόπολη των Αθηνών και στην Πελοπόννησο. Το 1833 έγινε Μητροπολίτης Επιδαύρου Λιμηράς. Το 1837 έγινε μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας και με την ιδιότητά του αυτή παρέστη και στον αγιασμό που τελέστηκε στο πρώτο Σχολείο τής Εταιρείας. Το 1841 έγινε Μητροπολίτης Ακαρνανίας και παρέμεινε σε αυτή τη θέση μέχρι τον θάνατό του το 1851.

Γεννήθηκε στη Χώρα τής Ίου το 1779. Εκπαιδεύθηκε στην Ίο, την Πάτμο, τη Σίφνο και την Κωνσταντινούπολη. Το 1818 μυήθηκε στη Φιλική Εταιρία. Από το 1821 μέχρι το 1827 ήταν στη Στεφανούπολη τής Τρανσυλβανίας. Επέστρεψε στην Ελλάδα τον Οκτώβριο τού 1829. Εναντιώθηκε στον Καποδίστρια. Το 1833 ήρθε στην Αθήνα όπου μετέφρασε φιλολογικά και πολιτικά έργα. Συμμετείχε στην κυβέρνηση Μαυροκορδάτου. Έγινε μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας το 1841 και στο βιβλίο των μελών της αναφέρεται ως υπουργός. Πέθανε στην Αθήνα στις 11 Ιουνίου 1843.

Γεννήθηκε το 1799 στο Ταϊγάνιο τής Ρωσίας. Καταγόταν από την Κεφαλονιά. Σπούδασε στην Στρατιωτική Ακαδημία τής Πετρούπολης και υπηρέτησε στον ρωσικό στρατό. Το 1822 ήρθε στην Ελλάδα και συμμετείχε στην Επανάσταση. Έλαβε μέρος στη μάχη κατά τού Δράμαλη και κατά τού Γιουσούφ Πασά στην Πάτρα. Επί Καποδίστρια έγινε αντισυνταγματάρχης. Ο Όθων τον όρισε πρόξενο τής Θεσσαλίας και τής Μακεδονίας. Έγινε μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας το 1840 και στο βιβλίο των μελών της αναφέρεται ως πρόξενος στη Θεσσαλονίκη. Πέθανε στην Αθήνα το 1857.

Γεώργιος Βαλτινός, φιλικός, αγωνιστής

Γεννήθηκε στο Χαλκιόπουλο τού Βάλτου Αιτωλοακαρνανίας και καταγόταν από οικογένεια αγωνιστών. Από μικρός βρέθηκε στην αυλή τού Αλή Πασά στα Γιάννενα. Έγινε αρματολός και ήταν από τους πρωτεργάτες τής Επανάστασης στο Μεσολόγγι. Ήταν φίλος τού Καραϊσκάκη και έλαβε μέρος στη μάχη τού Πέτα, στο Μακρυνόρος κ.α. Έλαβε επίσης μέρος στην έξοδο τού Μεσολογγίου. Εκπροσώπησε την πατρίδα του σε πολλές Εθνοσυνελεύσεις. Επί Καποδίστρια έγινε Σύμβουλος Επικρατείας. Μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας έγινε το 1836. Πέθανε στο κτήμα του στη Λυσιμαχεία το 1887.

Νεόφυτος Βάμβας, ιερωμένος, φιλικός, αγωνιστής, λόγιος

Γεννήθηκε στη Χίο το 1776. Είναι ένας από τους σημαντικότερους Έλληνες λογίους και συγκαταλέγεται στους Διδασκάλους τού Γένους. Το 1791 χειροτονήθηκε διάκονος. Το 1804 ήταν σχολάρχης τής Μεγάλης τού Γένους Σχολής. Το 1808 πήγε στο Παρίσι όπου γνώρισε τον Αδαμάντιο Κοραή, ο οποίος τον βοήθησε στις σπουδές του. Μυήθηκε στη Φιλική Εταιρία. Όταν άρχισε ο Αγώνας πήγε στην Ύδρα για να πείσει τους αδελφούς Κουντουριώτη να απελευθερώσουν τη Χίο. Εκεί γνώρισε τον Δ. Υψηλάντη τον οποίο εκτίμησε ιδιαίτερα. Με τις ομιλίες του ενθουσίαζε τους αγωνιστές και συμβίβαζε τις διενέξεις. Το 1828 ήταν καθηγητής στην Ιόνιο Ακαδημία. Υποστήριξε το αυτοκέφαλο τής Ελληνικής Εκκλησίας. Έγινε καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Αθηνών το 1837. Μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας έγινε το 1842 και στο βιβλίο των μελών της αναφέρεται ως Διδάσκαλος τού Γένους. Πέθανε στην Αθήνα το 1855.

Ο Eμμανουήλ Βασιλειάδης ήταν από τη Σμύρνη. Ήρθε στην Ελλάδα προκειμένου αγωνιστεί για την ελευθερία τής πατρίδας και διακρίθηκε ως μαχητής στην πολιορκία τής Τριπολιτσάς. Είχε " μεγάλον ενθουσιασμόν να πολεμή ", κατά τον ιστορικό τής εποχής. Τον Ιούλιο τού 1822 συγκράτησε τους Τούρκους που βάδιζαν κατά τού Άργους. Συμμετείχε στη μάχη των Δερβανακίων, καθώς και στις μάχες τού Ισθμού, πρώτος δε αυτός μεταχειρίστηκε φακούς -είδος οπτικού τηλεγράφου- για να συνεννοείται με τα ελληνικά πολεμικά πλοία. Ό Αλέξανδρος Υψηλάντης τόσο τον εκτίμησε, ώστε τού ανέθεσε την επιθεώρηση των στρατοπέδων των επαναστατών και τον έλεγχο παρουσίας στρατιωτών και αρχηγών. Έγινε μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας το 1840 και αναφέρεται στο βιβλίο μελών της ως διοικητικός ταμίας στην Καλαμάτα.

Αλεξάκης Βλαχόπουλος, φιλικός, αγωνιστής

Ήταν γόνος παλιάς οικογενείας φιλικών, αρματολών και αγωνιστών τού Βλοχού και τού Αγρινίου. Γεννήθηκε το 1780. Νέος υπηρέτησε στην αυλή τού Αλή Πασά. Το 1806 κατέφυγε στα Επτάνησα και κατετάγη στα εθελοντικά τμήματα των Άγγλων. Το 1819 μυήθηκε στη Φιλική Εταιρία. Πρωτοστάτησε στην εξέγερση τής Δ. Ελλάδος. Το 1822 έγινε χιλίαρχος τής Δ. Χέρσου Ελλάδος. Επί Καποδίστρια και επί Όθωνος διετέλεσε υπουργός Στρατιωτικών. Έγινε μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας το 1842 και αναφέρεται στο βιβλίο των μελών ως υπουργός. Πέθανε το 1865.

Κωνσταντίνος Βλαχόπουλος, φιλικός, αγωνιστής

Γεννήθηκε στη Νικόπολη τής Πρέβεζας το 1789, ήταν γόνος οικογενείας αρματολών τής Δ. Ελλάδος και αδελφός τού Αλεξάκη Βλαχόπουλου. Κατέφυγε στην Κέρκυρα, όπου κατετάγη στα ελληνικά τάγματα τού αγγλικού στρατού. Το 1819 μυήθηκε στη Φιλική Εταιρία. Το 1821 έλαβε μέρος στη μάχη στο Βραχώρι και πολέμησε υπό τις διαταγές τού Μάρκου Μπότσαρη. Έλαβε μέρος στη Β΄ πολιορκία τού Μεσολογγίου και αγωνίστηκε στην Αττική μαζί με τον Καραϊσκάκη. Το 1827 εντάχθηκε στο στρατό τού Ριχάρδου Τσωρτς. Το 1833 έγινε ο πρώτος Έλληνας αρχηγός τής Βασιλικής Χωροφυλακής. Μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας έγινε το 1842 και αναφέρεται στο βιβλίο των μελών της ως υποστράτηγος. Πέθανε το 1868.

Ο Ευστάθιος Γαβριήλ γεννήθηκε στο Δαδί Φθιώτιδας γύρω στα 1793. Ήταν πρωτοπαλίκαρο τού Οδυσσέα Ανδρούτσου και συμμετείχε στο πλευρό του στη μάχη των Βασιλικών (26 Αυγούστου 1821) και του Δαδίου (1 Νοεμβρίου 1822) ενώ πολέμησε και στη μάχη του Διστόμου(17 Ιανουαρίου 1827) με τον Καραϊσκάκη.. Για την πλούσια δράση του το 1836 ο Ε. Γαβριήλ προήχθη στο βαθμό του υπολοχαγού και του απενεμήθη από τον Όθωνα ο Αργυρούς Σταυρός για τις υπηρεσίες που πρόσφερε στον αγώνα. Το 1837 έγινε μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας Διετέλεσε Δήμαρχος τού Δήμου Δρυμίας από το 1866 μέχρι το 1869. Πέθανε το 1869.

Γεώργιος Γεννάδιος, φιλικός, λόγιος

Ο Γεώργιος Γεννάδιος γεννήθηκε το 1786 στη Σηλυβρία τής Ανατολικής Θράκης. Σπούδασε Φιλολογία στη Δακία. Δίδαξε στη Σχολή τού Βουκουρεστίου όταν διευθυντής ήταν ο Νεόφυτος Δούκας. Το 1817 οργάνωσε στην Οδησσό την Ελληνική Εμπορική Σχολή. Εκεί γνωρίστηκε με τον Ιωάννη Καποδίστρια. Ως μέλος τής Φιλικής Εταιρίας είχε αναλάβει τη μύηση των μαθητών του στους σκοπούς της. Μετά την ήττα τού Υψηλάντη στο Δραγατσάνι ο Γεννάδιος, όπως και πολλοί άλλοι Έλληνες, εγκατέλειψε τη Ρουμανία και πήγε στη Γερμανία για να ολοκληρώσει τις σπουδές του στη Φιλοσοφία και τη Θεολογία. Το 1824 κατέβηκε στο Ναύπλιο. Η ιστορική και συγκινητική ομιλία του μετά την πτώση τού Μεσολογγίου, αλλά και το προσωπικό του παράδειγμα συνετέλεσαν στη συγκέντρωση χρημάτων για τη δημιουργία στρατιωτικού σώματος για τη συνέχιση τού Αγώνα, το οποίο ετέθη υπό τις διαταγές τού Καραϊσκάκη. Υπήρξε πολύτιμος συνεργάτης τού Καποδίστρια, ο οποίος τού ανέθεσε το 1829 τη συγκρότηση τής δημόσιας εκπαίδευσης. Από το 1835 μέχρι τον θάνατό του υπηρέτησε ως γυμνασιάρχης στο Α΄ Γυμνάσιο Αθηνών. Το 1836, μαζί με τον Μισαήλ Αποστολίδη και τον Ιωάννη Κοκκώνη ίδρυσαν τη Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία. Το 1838 αναγορεύτηκε επίτιμος διδάκτωρ τού Πανεπιστημίου τής Λειψίας. O Γεννάδιος, όπως και ο Κοκκώνης, παρέμεινε στο Δ.Σ. τής Φ.Ε. μέχρι το 1839. Πέθανε το 1854 από χολέρα στην Αθήνα.

Άγγελος Γέροντας, φιλικός, αγωνιστής

Ο Άγγελος Γέροντας γεννήθηκε στην Αθήνα το 1785. Η οικογένειά του καταγόταν από τον Μυστρά, όμως εγκαταστάθηκε στην Αθήνα και γρήγορα εντάχθηκε στους άρχοντες τής πόλης. Το 1820 εξελέγη δημογέροντας. Ήταν μέλος τής Φιλικής Εταιρίας και βοήθησε πολύ στην προετοιμασία τού Αγώνα στην Αττική. Συνελήφθη από τους Τούρκους το 1821 και φυλακίστηκε στην Ακρόπολη, όπου βασανίστηκε πολύ. Δραπέτευσε και κατέφυγε στην Αίγινα. Το 1822 πήρε το αξίωμα τού Κριτή και το διάστημα 1824-1825 τού ανατέθηκε η είσπραξη τού φόρου τής δεκάτης από την Κηφισιά, το Μαρούσι και το Χαλάνδρι. Επί Καποδίστρια έγινε Κεντρικός Επίτροπος τής Πελοποννήσου. Το 1831-1832 έγινε μέλος τής προσωρινής Δημογεροντίας. Το 1835 ήταν δημαρχιακός πάρεδρος Αθηνών. Ήταν ιδρυτικό μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας (1836). Διετέλεσε δήμαρχος Αθηναίων από τον Ιανουάριο μέχρι τον Ιούνιο τού 1837. Πέθανε το 1862 στην Αθήνα. Τα Απομνημονεύματά του δημοσιεύτηκαν από τον Δημήτριο Καμπούρογλου στα "Μνημεία τής Ιστορίας των Αθηνών".

25. 26. Γεώργιος Γιατράκος, Ηλίας Γιατράκος, Νικόλαος Γιατράκος, αγωνιστές

Λίγο πριν αρχίσει η Επανάσταση ο διάσημος εμπειρικός γιατρός Παναγιώτης Γιατράκος, που ήταν μέλος τής Φιλικής Εταιρίας και είχε σπουδάσει για λίγο διάστημα Ιατρική στην Ιταλία, συνέστησε σχολείο Ιατροχειρουργικής στο οποίο εκπαιδεύτηκαν τα αδέλφια του Παναγιώτης, Γεώργιος, Ηλίας, Νικόλαος και Μιχάλης, αλλά και άλλοι, όπως οι Απ. Αλεξάκης, Ηλίας Αραπάκης, Παναγιώτης Βενετσανάκος, Ανδρ. Πετιμεζάς κ.ά. Οι αδελφοί Γιατράκου προσέφεραν εξαιρετικές υπηρεσίες στην Επανάσταση όχι μόνο ως γιατροί αλλά και ως πολεμιστές. Στα αρχεία τού Γιάννη Βλαχογιάννη υπάρχει το "Κατάστιχο" τού Νικόλαου, στο οποίο αναφέρεται σε "όσους εθεράπευσα πληγωθέντας εις τον Ιερό αγώνα επικυρωμένο παρά τής Πελοποννησιακής Γερουσίας τη 4η Νοεμβρίου 1822 εν Τριπόλει εις την εποχήν τού Δράμαλη, τού οποίου το πρωτότυπον ευρίσκεται εις τα Αρχεία τής Πελοποννησιακής Γερουσίας". Ανάλογο κατάστιχο "δι' όσους εθεράπευσα από την αρχή τής επαναστάσεως αμισθί με ίδιά μου έξοδα" μάς έχει αφήσει και ο Ηλίας Γιατράκος.

Εκ των αδελφών Γιατράκου, ο Γεωργάκης Γιατράκος, ο "στρατηγός", έδρασε ως κλέφτης προ τού 1821, ίσως με τον Παναγιώταρο και κατόπιν με τον Ζαχαριά Μπαρμπιτσιώτη. Στον Αγώνα έλαβε μέρος ως γιατρός και μαχητής. Τιμήθηκε με τον διορισμό του στη θέση τού φρουράρχου τού Βουλευτικού το 1823. Μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας έγινε το 1841 και αναφέρεται ως Συνταγματάρχης.

Ο Ηλίας Γιατράκος έλαβε μέρος σε πολλές μάχες πολεμώντας και γιατρεύοντας τους συναγωνιστές του. Το 1824 οι "Επιστάται" τής Λακεδαίμονος αναγνωρίζουν ότι από το 1821 τού είχαν αναθέσει την οργάνωση χειρουργικού νοσοκομείου στον Μυστρά "διά να επισκέπτεται και να θεραπεύη τους υπέρ τής ελευθερίας εις τας γενομένας μάχας τού Άρεως τετρωμένους Έλληνας και ούτως ευπειθώς έπραξε προθυμότατα μέχρι τής ώρας. Εδέχετο και εθεράπευε μετά μεγίστης επιμελείας άπαντας εξ ίσου, δεικνύων προς πάντας επίσης την τω όντι μετά ζήλου ακούραστον προσήκουσαν προθυμίαν και επιμέλειαν, χωρίς να λάβη από κανένα των τεθεραπευμένων μήτε ένα οβολόν, μήτε διά τον κόπον τής τέχνης, μήτε διά τα προς θεραπείαν φάρμακα ολοτελώς αλλ' άπαντας αμισθί εθεράπευεν, ώστε συν θεώ εφάνη ευδοκιμότατος...". Έγινε μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας το 1841 και αναφέρεται ως Υποστράτηγος.

Ο Νικολάκης Γιατράκος ήταν μαχητής και υπηρέτησε ως χιλίαρχος και γιατρός. Έγινε μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας το 1841 και στο βιβλίο μελών της αναφέρεται ως Συνταγματάρχης.

Τόμας Γκόρντον, φιλέλλην, αγωνιστής

Ο Σκωτσέζος συνταγματάρχης Τόμας Γκόρντον γεννήθηκε το 1788. Είχε μεγάλη περιουσία. Τον Αύγουστο τού 1810 φιλοξενήθηκε από τον Αλή Πασά και στη συνέχεια ταξίδευσε στην Αθήνα, τη Θεσσαλονίκη, την Κωνσταντινούπολη και την Περσία. Το 1815 πήγε στο Βουκουρέστι όπου γνώρισε τους αδελφούς Αλέξανδρο και Δημήτριο Υψηλάντη. Εξόπλισε με δικά του χρήματα πλοίο στη Μασσαλία και μετέφερε στην Ελλάδα φιλέλληνες και Έλληνες αγωνιστές. Ήταν ο πρώτος από τους Άγγλους φιλέλληνες που μπήκε στις τάξεις των ελληνικών δυνάμεων. Έλαβε ενεργό μέρος στην πολιορκία τής Τριπολιτσάς. Η Φιλελληνική Επιτροπή τού Λονδίνου, στην οποία μετείχε, βοήθησε την Ελλάδα με τη σύναψη δύο δανείων το 1824 (£ 800,000) και το 1825 (£ 2,000,000). Ο Γκόρντον επέστρεψε ξανά στην Ελλάδα στις 11 Μαΐου 1826. Έλαβε μέρος στις εχθροπραξίες τού 1827 στην Καστέλα τού Πειραιά, καλύπτοντας τη δαπάνη συγκρότησης των εκστρατευτικών σωμάτων. Δεν υποστήριξε τον Καποδίστρια και μετά τη δολοφονία του βοήθησε τον Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη να καταφύγει στη Ζάκυνθο. Μετά την εγκαθίδρυση τής μοναρχίας ο Γκόρντον ήλθε και πάλι στην Ελλάδα, το 1833, και εντάχθηκε στον ελληνικό στρατό. Αργότερα διορίστηκε πρόεδρος τού Στρατοδικείου. Λόγω τής κακής του υγείας, παραιτήθηκε τον Φεβρουάριο τού 1839 και επέστρεψε στη Σκωτία. Πραγματοποίησε μια σύντομη επίσκεψη στην Ελλάδα το 1840, οπότε και έγινε μέλος τής Φ.Ε. ενισχύοντας το έργο της. Η " Ιστορία τής Ελληνικής Επανάστασης" τού στρατηγού Γκόρντον έχει χαρακτηριστεί ως ένα από τα εγκυρότερα και σοβαρότερα έργα για την ελληνική επανάσταση. Περιλαμβάνει σημαντικό σε έκταση υλικό και παρέχει ολοκληρωμένη, μετριοπαθή και αντικειμενική εικόνα, διότι ο ίδιος ο συγγραφέας συμμετείχε σε πολλά από τα γεγονότα που περιγράφει.

Ιωάννης του Γκούρα, φιλικός, αγωνιστής

Ο Ιωάννης Μαμούρης γεννήθηκε το 1797 στη Δρέμισα Φωκίδος και γρήγορα έγινε ένας από τους κλέφτες τής Στερεάς Ελλάδας. Οφείλει την προσωνυμία Ιωάννης τού Γκούρα στη συγγένεια με τον γνωστό οπλαρχηγό και στο ότι ήταν το πρωτοπαλίκαρό του. Με την έναρξη τής Επανάστασης τέθηκε υπό τις διαταγές τού Πανουργιά και συμμετείχε στην απελευθέρωση των Σαλώνων. Υπό τον Ανδρούτσο πολέμησε στη Γραβιά και στα Βασιλικά. Αργότερα, υπό τον Γκούρα, πολέμησε στην Αθήνα. Μετά τον θάνατο τού Γκούρα τον αντικατέστησε στη θέση τού Φρουράρχου. Το 1829 διακρίθηκε για τη συμμετοχή του στη μάχη τής Πέτρας. Έφτασε μέχρι το βαθμό τού υποστρατήγου. Μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας έγινε το 1837 και στο βιβλίο των μελών της αναφέρεται ως στρατηγός στη Λαμία με το όνομα Ιωάννης τού Γκούρα. Πέθανε στην Αθήνα το 1867.

Αθανάσιος Γρηγοριάδης, φιλικός, αγωνιστής

O Αθανάσιος Γρηγοριάδης γεννήθηκε στην Τριφυλία το 1793. Πήγε σχολείο στη Δημητσάνα τής Γορτυνίας. Μυήθηκε στη Φιλική Εταιρία τον Νοέμβριο τού 1820 από τον Παπαφλέσσα και ξεκίνησε την επανάσταση στην Τριφυλία στις 25 Μαρτίου 1821. Έδιωξε τους Τούρκους από το Νιόκαστρο και από τη Μεθώνη. Επί Καποδίστρια διορίστηκε διοικητής Νάξου, Πάρου και Αντίπαρου. Επί Όθωνος έγινε πληρεξούσιος σε Εθνικές Συνελεύσεις, βουλευτής και γερουσιαστής. Μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας έγινε το 1842. Πέθανε το 1871.

Γεώργιος Γρηγοριάδης, αγωνιστής, πολιτικός

Ο Γεώργιος Γρηγοριάδης γεννήθηκε στην Κυπαρισσία το 1795. Ήταν αδελφός τού Αθανάσιου. Έλαβε ενεργό μέρος στην ελληνική επανάσταση και συμμετείχε παντού σε όλες τις δράσεις τού αδελφού του. Μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας έγινε το 1845 και αναφέρεται στο βιβλίο μελών ως βουλευτής Κυπαρισσίας. Πέθανε στην Κυπαρισσία το 1858.

Γεννήθηκε στα Λαγκάδια Γορτυνίας τo 1780 και ήταν από τους προκρίτους τής περιοχής. Διαδραμάτισε πρωταγωνιστικό ρόλο στην κήρυξη τής Επανάστασης στα Λαγκάδια το 1821. Διόρισε αρχηγό τού στρατού του τον Θεόδωρο Κολοκοτρώνη για να γλυτώσουν τον Μοριά από τις λεηλασίες των Τούρκων. Πολέμησε στο Μεσολόγγι, στη μάχη τού Πέτα, στην πολιορκία τής Τριπολιτσάς. Κατά τον β΄ εμφύλιο φυλακίστηκε μαζί με τον Κολοκοτρώνη στο μοναστήρι τού Προφήτη Ηλία στην Ύδρα και αποφυλακίστηκε μαζί του για να αντιμετωπίσουν τον Ιμπραήμ. Ο Όθωνας τού έδωσε τον βαθμό τού συνταγματάρχη. Έγινε μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας το 1839 και στο βιβλίο των μελών της αναφέρεται ως πρόεδρος τής πρώτης Ελληνικής Βουλής. Πέθανε στην Αθήνα το 1862 πάμφτωχος, αφού είχε διαθέσει όλη την περιουσία του στον Αγώνα.

Δημήτριος (Μήτρος) Δεληγιώργης, αγωνιστής

Ο Δημήτριος Δεληγιώργης γεννήθηκε το 1785. Πριν από την Επανάσταση ήταν γραμματέας τού Αλή Πασά. Όταν ξέσπασε ο αγώνας με χρήματά του συγκρότησε δικό του στρατιωτικό σώμα. Κατά την πολιορκία τού Μεσολογγίου ανέλαβε διοικητής μοίρας πυροβολικού και διορίστηκε φρούραρχος τού Μεσολογγίου. Συμμετείχε στην Έξοδο, από την οποία διεσώθη και στη συνέχεια μετέβη στο Ναύπλιο. Ο βασιλιάς Όθων τον εκτιμούσε ιδιαιτέρως. Το 1833 ήταν από τα πρώτα στελέχη τής ελληνικής Χωροφυλακής. Έγινε μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας το 1836. Το 1847 εξελέγη βουλευτής Μεσολογγίου, όμως δεν έγινε υπουργός γιατί εν τω μεταξύ ο γιος του Επαμεινώνδας Δεληγιώργης είχε πάρει καθαρά θέση κατά τού Όθωνα.

Διονύσιος επίσκοπος Κυνουρίας, ιερωμένος, φιλικός, αγωνιστής

Ο Διονύσιος Παρδαλός, με καταγωγή από τη Ζαγορά τού Πηλίου, γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη το 1786. Έγινε κληρικός σε νεαρή ηλικία και διετέλεσε πρωτοσύγκελος τού Οικουμενικού Πατριαρχείου. Το 1818 μυήθηκε στη Φιλική Εταιρία. Ήρθε στην Ελλάδα και πρωτοστάτησε στον ξεσηκωμό τής Τσακωνιάς. Πήγε στην Ζάκυνθο για να ζητήσει τη βοήθεια τού Άγγλου αρμοστή για τον αγώνα των Ελλήνων. Ήταν ο τελευταίος Μητροπολίτης τής Επισκοπής Ρέοντος και Πραστού, η οποία από το 1833 μετονομάστηκε σε Μητρόπολη Κυνουρίας. Ίδρυσε στο Λεωνίδιο Αλληλοδιδακτικό και Ελληνικό Σχολείο. Την αγάπη του για την εκπαίδευση απέδειξε για μια ακόμα φορά όταν το 1836 έγινε μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας. Αντιτάχθηκε στο αυτοκέφαλο τής Εκκλησίας τής Ελλάδας. Το διάστημα 1850-1852 διετέλεσε πρόεδρος τής Ιεράς Συνόδου. Πέθανε το 1852 στην Αθήνα πάμφτωχος.

Ο Κυριάκος Δομνάνδος, με καταγωγή από την Κρήτη, γεννήθηκε στη Βιέννη. Αρχικά ασχολήθηκε με το εμπόριο. Από το 1811 έως το 1829 ήταν γραμματέας στο Γενικό Προξενείο τής Ρωσίας στο Βουκουρέστι. Μυήθηκε στη Φιλική Εταιρία το 1819 από τον Γ. Λεβέντη. Αναγκάστηκε να καταφύγει στο Παρίσι, όπου σπούδασε Φυσική Ιστορία. Στην Ελλάδα ήρθε το 1834 και όπως αναφέρεται στην εφημερίδα "Ηώ" ήταν "ανήρ φιλογενής". Το 1837 διορίστηκε στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και ασχολήθηκε με την έρευνα. Έγινε μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας το 1837 και στο βιβλίο των μελών αναφέρεται ως καθηγητής τής Φυσικομαθηματικής Σχολής. Το 1845 απαλλάχθηκε των καθηκόντων του και ίδρυσε τη γαλλόφωνη εφημερίδα "Courrier d'Ath è nes". Πέθανε το 1852 στο Παρίσι.

Γεννήθηκε στην Ύδρα το 1808. Συμμετείχε στον αγώνα τού 1821. Το 1837 διορίστηκε Γραμματέας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Έγινε μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας το 1841 και στο βιβλίο των μελών της αναφέρεται ως καθηγητής τής Νομικής Σχολής. Πέθανε στην Αθήνα το 1888.

Κωνσταντίνος Δουζίνας, φιλικός, αγωνιστής

Ο Κωνσταντίνος Δουζίνας γεννήθηκε το 1789. Τον Μάρτιο τού 1819 έγινε μέλος τής Φιλικής Εταιρίας. Από το 1821 έως το 1828 ήταν Δημογέροντας τού Πόρου. Μετείχε στις Εθνικές Συνελεύσεις τού 1823 και τού 1826. Είναι ένας από τους 143 κατοίκους τού Πόρου που προσέφερε μεγάλες υπηρεσίες στον Αγώνα, διαθέτοντας γι' αυτόν 16.000 γρόσια. Έγινε μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας το 1837.

Γεννήθηκε στην Πρεμετή το 1790. Όταν ξέσπασε η Επανάσταση βρισκόταν στη Λιβαδειά. Σύντομα έγινε ένας από τους σημαντικότερους πολιτικούς ηγέτες τής Επανάστασης στην Ανατολική και Κεντρική Ελλάδα και την Εύβοια. Ανήκε στο γαλλικό κόμμα και ήταν πολιτικός φίλος τού Κωλέττη. Έλαβε μέρος σε πολλές Εθνικές Συνελεύσεις. Συμμετείχε στην απελευθέρωση τής Εύβοιας και τής Καρύστου τον Απρίλιο τού 1833. Έγινε μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας το 1837. Πέθανε στην Εύβοια το 1860.

Νεόφυτος Δούκας, ιερωμένος, φιλικός, λόγιος, διδάσκαλος τού Γένους

Ο Νεόφυτος Δούκας γεννήθηκε στα Άνω Σουδενά τού Ζαγορίου Ηπείρου. Έζησε σε μοναστηριακή κοινότητα και σε ηλικία 18 ετών έγινε πρεσβύτερος. Φοίτησε στις σχολές των Ιωαννίνων, τού Μετσόβου και στη Σχολή τού Βουκουρεστίου, όπου μελέτησε την αρχαία ελληνική γραμματεία και πολλά θρησκευτικά κείμενα. Το 1803 έγινε εφημέριος τής ελληνικής εκκλησίας τής Βιέννης. Τότε γνώρισε, εκπαίδευσε και καθοδήγησε τον νεαρό Απόστολο Αρσάκη, διδάσκοντας του την ελληνική γλώσσα και την αρχαία ελληνική γραμματεία. Ήταν ο κυριότερος εκπρόσωπος των αρχαϊστών στο γλωσσικό ζήτημα που ανεφύη μεταξύ των εκπροσώπων τού Νεοελληνικού Διαφωτισμού. Το 1815 ανέλαβε τη διεύθυνση τού Λυκείου τού Βουκουρεστίου. Επί τής εποχής του, μέσα σε 6 μήνες, οι μαθητές αυξήθηκαν από 60 σε 400. Ο Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως τον χειροτόνησε αρχιμανδρίτη. Το 1820 μυήθηκε στη Φιλική Εταιρία και όταν κηρύχθηκε η Επανάσταση περιόδευσε σε όλη την Τρανσυλβανία ως "εθναπόστολος". Ήρθε στην Ελλάδα με πρόσκληση τού Καποδίστρια και ανέλαβε τη διεύθυνση τού Ορφανοτροφείου Αιγίνης. Το 1837 έγινε μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας και σίγουρα ήταν αυτός που είχε εμπνεύσει στον Απόστολο Αρσάκη την αγάπη για την εκπαίδευση. Πέθανε στην Αθήνα το 1845 σε ηλικία 85 ετών.

Δρόσος Δρόσος, φιλικός, αγωνιστής, πολιτικός

Γεννήθηκε στην Τήνο το 1798. Πήγε στη Βλαχία όπου μυήθηκε στη Φιλική Εταιρία και κατατάχθηκε στον Ιερό Λόχο. Τραυματίστηκε στη μάχη τού Δραγατσανίου. Ασχολήθηκε με την πολιτική. Από το 1844 μέχρι 1867 διετέλεσε αρεοπαγίτης. Ήταν ιδρυτικό μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας (1836) και διετέλεσε μέλος τού Δ.Σ. της από το 1843 έως το 1869. Έγραψε την ιστορία τής Τήνου. Πέθανε στην Αθήνα το 1870.

Ο Δημήτριος Δρόσος γεννήθηκε στην Τήνο το 1806. Στην πρώτη εκστρατεία κατά τής Καρύστου πληγώθηκε. Πήρε μέρος στην πολιορκία τής ακρόπολης τού Ναυπλίου. Διετέλεσε υπάλληλος τού Υπουργείου Πολέμου μέχρι το 1862. Έγινε μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας το 1836. Διετέλεσε 5 φορές υπουργός σε διάφορες κυβερνήσεις και πολλές φορές βουλευτής. Πέθανε στην Αθήνα το 1877.

Κωνσταντίνος Δυοβουνιώτης, αγωνιστής

Η οικογένεια Δυοβουνιώτη καταγόταν από την Φθιώτιδα. Γενάρχης της ήταν ο Γιάννης Δυοβουνιώτης, τού οποίου ο επώνυμο ήταν Ξύκης. Επειδή όμως γεννήθηκε γεννήθηκε στο χωριό Δύο Βουνά, το 1757, πήρε και το επίθετο με το οποίο πέρασε στην Ιστορία. Λόγω των ικανοτήτων και τής δράσης του έγινε φόβητρο για τους Τούρκους.

Ο Κωνσταντίνος Δυοβουνιώτης ήταν απόγονος τού οπλαρχηγού τής Επανάστασης τού 1821 Ιωάννη Δυοβουνιώτη. Συνεχίζοντας την οικογενειακή παράδοση αγωνίστηκε κατά των Τούρκων, λαμβάνοντας μέρος σε πολλές μάχες. Ήταν αξιωματικός τού Στρατού. Πέθανε το 1897 και σύμφωνα με την επιθυμία του ο τάφος του βρίσκεται πάνω από το χωριό Γοργοπόταμος, σε σημείο που αντικρίζει την Αλαμάνα.

Ο Κωνσταντίνος Δυοβουνιώτης έγινε μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας το 1836. Στο αρχείο της δεν αναφέρεται επάγγελμα, αλλά μόνο ο τόπος εγκατάστασής του, η Λαμία.

Ο Ανδρέας Ζαΐμης, γόνος ιστορικής οικογένειας, γεννήθηκε στην Κερπινή Καλαβρύτων το 1791. Ήταν γιος τού προεστού των Καλαβρύτων Ασημάκη Ζαΐμη, που πρώτος σήκωσε τα λάβαρο τής Επανάστασης στην Αγία Λαύρα. Μυήθηκε στη Φιλική Εταιρεία, εγκατέλειψε τις σπουδές του στην Ιταλία και πήρε μέρος στην Επανάσταση μαχόμενος στην πολιορκία τής Πάτρας και στο Μεσολόγγι. Ήταν πληρεξούσιος στη Συνέλευση τής Επιδαύρου το 1822. Ο Καποδίστριας τον διόρισε μέλος τού "Πανελληνίου" και το 1837 έγινε Σύμβουλος τής Επικρατείας μέχρι το 1840 οπότε και πέθανε. Έγινε μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας το 1836 και στο Αρχείο της αναφέρεται ως αντιπρόεδρος τού Συμβουλίου Επικρατείας.

Θεοδώρητος Βρεσθένης "Σελλασίας", ιερωμένος, φιλικός, αγωνιστής

Ο επίσκοπος Βρεσθένης Θεοδώρητος γεννήθηκε το 1787 στη Νεμνίτσα (Μεθύδριο) τής Αρκαδίας. Ήταν επίσκοπος με έδρα τα Βρέσθενα τής Λακωνίας. Μυήθηκε από τους πρώτους στη Φιλική Εταιρία και πολέμησε στο Βαλτέτσι, στα Βέρβενα και τα Δολιανά. Ο Νικηταράς, αναφερόμενος στο πρώτο σταθερό ελληνικό στρατόπεδο που στήθηκε στα Βέρβενα, γράφει για τον επίσκοπο Βρεσθένης Θεοδώρητο και τους επισκόπους Έλους Άνθιμο και Μαλτζίνης Ιωακείμ: " δεσποτάδες στα Βέρβαινα εδιοικούσανε". Ο Κολοκοτρώνης σε επιστολή του αποκαλεί τον Θεοδώρητο "καπετάν Δεσπότη". Μετά την άλωση τής Τριπολιτσάς ακολούθησε πολιτική σταδιοδρομία. Έγινε πρόεδρος τής Πελοποννησιακής Γερουσίας και αντιπρόεδρος τού Βουλευτικού. Το 1833 η Επισκοπή πήρε το όνομα "Σελλασίας", γι' αυτό και ο Θεοδώρητος υπέγραφε πλέον ως "Σελλασίας". Με το όνομα αυτό είναι εγγεγραμμένος στο βιβλίο μελών τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας, τής οποίας έγινε μέλος το 1837. Πέθανε στις 23 Απριλίου 1843.

Ο Ιωάννης Ζαμπέλιος γεννήθηκε στη Λευκάδα το 1787. Σπούδασε στην Ιταλία νομική και φιλολογία και συνδέθηκε με πολλούς ποιητές τής εποχής. Ολοκλήρωσε τις σπουδές του στο Παρίσι, όπου ήρθε σε επαφή με τον Αδαμάντιο Κοραή. Όταν επέστρεψε στην Ελλάδα διορίστηκε εισαγγελέας στα Επτάνησα. Ως μέλος τής Φιλικής Εταιρίας κατά την επιστροφή του διεξήγαγε, μαζί με τον Κολοκοτρώνη, εράνους για την ενίσχυση των προσφύγων που είχαν καταφύγει στα Επτάνησα. Παράλληλα εφοδίαζε με όπλα και πολεμιστές τα σώματα τού Μ. Μπότσαρη, τού Οδ. Ανδρούτσου και τού Γ. Καραϊσκάκη. Το 1834 έγινε ανώτατος δικαστικός σύμβουλος στην Κέρκυρα. Μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας έγινε το 1842 και στο βιβλίο των μελών της αναφέρεται ως ιστορικός συγγραφέας. Πέθανε το 1856 στη Λευκάδα ή την Κέρκυρα. Γιος του ήταν ο δραματικός ποιητής Σπυρίδων Ζαμπέλιος.

Ιωάννης Ζαφειρόπουλος, φιλικός, αγωνιστής

Ο Ιωάννης Ζαφειρόπουλος καταγόταν από τον Αγιάννη τής επαρχίας τού Αγίου Πέτρου Πελοποννήσου. Ασχολήθηκε με το εμπόριο στη Μασσαλία και επέστρεψε στην Ελλάδα όταν άρχισε ο Αγώνας. Ήταν μέλος τής Φιλικής Εταιρίας. Συμμετείχε στις μάχες για την άλωση τής Τριπολιτσάς και στη μάχη τού Ναυπλίου, μετά την απελευθέρωση τού οποίου ορίστηκε διοικητής τής πόλεως. Συνελήφθη από τον Δράμαλη και απελευθερώθηκε με την ανακατάληψη τής πόλεως από τους Έλληνες. Συμμετείχε στη Β΄ Εθνοσυνέλευση τού Άστρους το 1823. Το 1836 έγινε μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας στης οποίας το Αρχείο αναφέρεται ως γερουσιαστής. Το 1837 έγινε δήμαρχος Θυρέας (Άστρους). Το 1847 εξελέγη βουλευτής και γερουσιαστής. Πέθανε το 1854 κατά τη διάρκεια τής μεγάλης επιδημίας χολέρας στην Αθήνα .

Παναγιώτης Ζαφειρόπουλος, φιλικός, αγωνιστής

O Παναγιώτης Ζαφειρόπουλος είχε το προσωνύμιο "άκουρος", διότι είχε ορκιστεί να μην κόψει γένια και μαλλιά μέχρις ότου ελευθερωθεί η Ελλάδα. Καταγόταν από τον Αγιάννη τής επαρχίας Αγίου Πέτρου Κυνουρίας. Είχε εγκατασταθεί στην Κωνσταντινούπολη όπου ασχολείτο με το εμπόριο. Εκεί έγινε μέλος τής Φιλικής Εταιρίας. Γύρισε στην Ελλάδα όταν ξέσπασε η Επανάσταση και συνεργάστηκε με πολλούς στρατιωτικούς, όπως ο Θ. Κολοκοτρώνης και ο Δημήτριος Υψηλάντης. Μετά την άλωση τής Τριπολιτσάς πήγε στη Ρούμελη και έλαβε μέρος στη μάχη τής Στυλίδας υπό τον Νικήτα Σταματελόπουλο. Συμμετείχε σε πολλές μάχες και στη Β΄ Εθνοσυνέλευση τού Άστρους. Απέκρουσε τα στρατεύματα τού Ιμπραήμ στο Άστρος το 1826. Έγινε μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας το 1836 και στο αρχείο της αναφέρεται ως έμπορος στην Τρίπολη. Πέθανε το 1848.

Χριστόφορος Ζαχαριάδης, φιλικός, αγωνιστής

Ο Χριστόφορος Ζαχαριάδης ήταν από την Κυπαρισσία. Για βιοποριστικούς λόγους πήγε στην Οδησσό, όπου μυήθηκε στη Φιλική Εταιρία. Ήταν ένας εκ των ιδρυτών τού Ιερού Λόχου. Μετά την κατάπνιξη τής Επανάστασης εκεί κατέβηκε στην Πελοπόννησο. Έλαβε μέρος στη μάχη τής Γράνας, στις πολιορκίες τής Τριπολιτσάς και τής Πάτρας. Ήταν οπαδός τής αγγλικής παράταξης αλλά αγανακτούσε με τις πολιτικές διαμάχες μεταξύ των Ελλήνων. Έλαβε μέρος και στη β΄ πολιορκία τού Μεσολογγίου και έδρασε ως κατάσκοπος στο αιγυπτιακό στρατόπεδο. Έγινε μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας το 1838 και στο Αρχείο της αναφέρεται μόνο ο τόπος εγκατάστασης, η Αθήνα.

Ο Νικόλαος Ζαχαρίτσας γεννήθηκε το 1801. Ασχολήθηκε με την πολιτική. Με βασιλικό διάταγμα στις 12 Νοεμβρίου 1850 διορίστηκε δήμαρχος Αθηναίων για εννέα μήνες, ώς το 1851. Λόγω τού επικρατούντος μικροκομματικού πολιτικού κλίματος και των συνεχών αντιπαραθέσεων, το έργο του υπήρξε φτωχό. Τα αναγκαία δημοτικά έργα που προτάθηκαν δεν πραγματοποιήθηκαν, γιατί ο προϋπολογισμός αποδείχθηκε λανθασμένος και απραγματοποίητος. Ο δήμαρχος πολλές φορές εκτελούσε έργα χωρίς τη γνωμοδότηση τού Συμβουλίου. Ο Ζαχαρίτσας παύθηκε από τη θέση τού δημάρχου με βασιλικό διάταγμα, κατόπιν συκοφαντίας για δήθεν έκδοση ψευδών πιστοποιητικών για τους δημότες. Υπήρξε ιδρυτικό μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας (1836) και στο Αρχείο της αναφέρεται ως Σύμβουλος Επικρατείας. Πέθανε στην Αθήνα το 1866.

Ήταν οπλαρχηγός τής Στερεάς Ελλάδας. Πολέμησε με τον Δυοβουνιώτη και τον Ανδρούτσο. Έλαβε μέρος στις μάχες τής Βοδονίτσας, τής Υπάτης, των Βασιλικών και τής Γραβιάς. Επί Καποδίστρια πολέμησε στη μάχη τής Πέτρας. Έγινε μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας το 1837 και στο αρχείο της αναφέρεται μόνο ο τόπος εγκατάστασής του, η Λαμία.

Ο Θεόδωρος Ζιάκας γεννήθηκε στο Μαυρονόρος Γρεβενών το 1798. Ανήκε σε παλιά οικογένεια κλεφτών και αρματολών. Κυνηγημένος από τον Μεχμέτ Αγά των Γρεβενών, το 1826 κατέφυγε στην ελεύθερη Ελλάδα. Γρήγορα επέστρεψε στα Γρεβενά όπου ανέλαβε το αρματολίκι και συνέχισε να πολεμάει για την απελευθέρωση εδαφών τής Μακεδονίας από τους Τούρκους. Το 1836 έγινε μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας, στης οποίας το αρχείο αναφέρεται ως στρατιωτικός και ο τόπος εγκατάστασής του, η Λαμία.

Ο Νικόλαος Ζωσιμάς γεννήθηκε στα Γιάννενα το 1759. Μαζί με τους αδελφούς τους Ιωάννη, Αναστάσιο, Θεοδόσιο και τους μικρότερους Ζώη και Μιχαήλ έγιναν γνωστοί ως Ζωσιμάδες. Μαζί με τους αδελφούς του μετέβη αρχικά στο Λιβόρνο για εμπόριο. Το 1771 πήγε στη Ρωσία, όπου ήκμαζε ελληνική κοινότητα με πολλά προνόμια από τη Μ. Αικατερίνη, και επιδόθηκε με μεγάλη επιτυχία στο εμπόριο μάλλινων ρούχων, καπνού και παστών ψαριών. Εκεί μυήθηκε στη Φιλική Εταιρία και γνωρίστηκε με τον Καποδίστρια. Στήριξε οικονομικά τον αγώνα στη Μολδοβλαχία και στον ελληνικό χώρο. Έγινε μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας το 1840και στο Αρχείο της αναφέρεται ως έμπορος στη Νίζνα τής Ρωσίας. Πέθανε στη Ρωσία το 1842 σε ηλικία 83 ετών. Με τη διαθήκη προσέφερε πολλά χρήματα για κοινωφελείς σκοπούς.

Οι αδελφοί Ζωσιμά συνέβαλαν στην ίδρυση Νομισματικού Μουσείου στην Αθήνα και στην ανέγερση ορφανοτροφείου στην Πάτμο. Ήταν από τους πρώτους σημαντικούς καταθέτες τής Εθνικής Τράπεζας.

Ο Πέτρος Ηπίτης γεννήθηκε το 1795 στην Πάργα. Σπούδασε στο Βουκουρέστι και στη Βιέννη Φιλοσοφία και Ιατρική. Τα δημοσιεύματά του σχετικά με την παιδιατρική στον "Ερμή τον Λόγιο" (1816-1817) αποτελούν τα πρώτα ελληνικά παιδιατρικά κείμενα. Το 1818 στην Οδησσό έγινε γιατρός τού Αλέξανδρου Υψηλάντη. Συνέβαλε στη διάδοση τού επαναστατικού κινήματος στο εξωτερικό. Το 1830 ήρθε στην Αθήνα και εργάστηκε ως γιατρός. Έγινε μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας το 1837 και στο Αρχείο της αναφέρεται ως ιατρός. Προσέφερε μάλιστα επί σειρά ετών αμισθί τις ιατρικές του υπηρεσίες στο οικοτροφείο τού Αρσακείου και επέβλεπε προσωπικά την τήρηση τής υγιεινής στους χώρους τού Σχολείου. Δεν δέχθηκε την έδρα διδασκαλίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Ασχολήθηκε με την αντιμετώπιση τής πανούκλας. Διετέλεσε επίσης σύμβουλος τής Αρχαιολογικής Εταιρείας. Πέθανε στην Αθήνα το 1861.

Ιωάννης Βαπτιστής Θεοτόκης, φιλικός, αγωνιστής

Ο Ιωάννης Βαπτιστής Θεοτόκης γεννήθηκε το 1778 στην Κέρκυρα. Το 1792 κατετάγη στον ενετικό στρατό. Όταν ιδρύθηκε η Επτάνησος Πολιτεία, το 1799, κατετάγη στον τακτικό στρατό της ως υπολοχαγός. Μετά τον γάμο του ξεκίνησε η ενασχόλησή του με το εμπόριο. Το 1815 μυήθηκε στη Φιλική Εταιρία. Με το ξέσπασμα τής Επανάστασης ήρθε στην Ελλάδα και συμμετείχε σε πολλές μάχες. Το 1822 ο Κωλέττης τον τοποθέτησε γραμματέα στο Υπουργείο Εσωτερικών και Πολέμου. Το διάστημα 1824-1825 ανέλαβε υπουργός Δικαιοσύνης. Επί Καποδίστρια διορίστηκε διοικητής τού Ναυπλίου το 1828. Επί Όθωνος ανέλαβε δημόσιες θέσεις. Έγινε μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας το 1836 και στο βιβλίο μελών της αναφέρεται ως διοικητής τής Τήνου. Πέθανε το 1865.

Η οικογένεια Ιγγλέση, από την Κεφαλονιά, προσέφερε στον αγώνα τού 1821 πολλούς αγωνιστές και λογίους. Γενάρχης τής οικογένειας υπήρξε ο Άγγλος ευπατρίδης Γουίλιαμ Μπράουν που ναυάγησε το 1490 στην Παλική και έκτοτε εγκαταστάθηκε στο νησί. Ο Αντώνιος Ιγγλέσης ήταν έμπορος στη Ρωσία, φιλόπατρις, φιλόμουσος και μέλος τής Φιλικής Εταιρίας. Υπήρξε ιδρυτής τού Φιλολογικού Συλλόγου τής Κωνσταντινούπολης και έφορος στη Θεολογική σχολή τής Χάλκης. Έγινε μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας το 1837 και στο βιβλίο των μελών αναφέρεται ως έμπορος από την Κωνσταντινούπολη.

I ωνάς πρώην Ηλείας, ιερωμένος, φιλικός, αγωνιστής

Γεννήθηκε στους Άνω Λουσούς των Καλαβρύτων το 1764/65. Εκάρη μοναχός στην ιερά μονή Μεγάλου Σπηλαίου και ο 1801 χειροτονήθηκε επίσκοπος Δαμαλών (τού Δήμου Τροιζήνας). Μυήθηκε στη Φιλική Εταιρία. Έλαβε μέρος στην πολιορκία τού Ακροκόρινθου. Το 1825 τιμήθηκε με το αξίωμα τού μινίστρου τής Θρησκείας. Το 1830 ο Ι. Καποδίστριας τον διόρισε τοποτηρητή Ναυπλίας και μέλος τής εκκλησιαστικής επιτροπής για τη διευθέτηση εκκρεμοτήτων που αφορούσαν στη διοίκηση τής Εκκλησίας. Το 1833 οι Βαυαροί κατήργησαν την Επισκοπή του και τον τοποθέτησαν στην Ηλεία. Μετά από 6 μήνες παραιτήθηκε. Το 1834 εξελέγη Αρχιεπίσκοπος Κορινθίας. Υπήρξε μέλος τής Ιεράς Συνόδου και εκκλησιαστικών επιτροπών. Ήταν ιδρυτικό μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας (1836). Πέθανε το 1853 στο Ναύπλιο.

Ιωσήφ ο από Ανδρούσης, ιερωμένος, φιλικός, αγωνιστής

Το κατά κόσμον όνομά του ήταν Ιωσήφ Νικολάου. Γεννήθηκε το 1770 στην Τρίπολη. Το 1781 φοίτησε στο σχολείο στη Δημητσάνα. Διετέλεσε επίσκοπος Ανδρούσης, σε μια επισκοπή η οποία το 1833 μετονομάσθηκε σε Μεσσήνης. Υπήρξε μέλος τής Φιλικής Εταιρείας. Κρατήθηκε όμηρος στην Τρίπολη μαζί με άλλους επισκόπους και προεστούς και ήταν από τους λίγους που επέζησαν. Έγινε μινίστρος των Θρησκευτικών στο Εκτελεστικό τού 1822. Μελος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας έγινε το 1836. Πέθανε το 1844 στη Μεσσήνη.

Ιωσήφ ηγούμενος Μονής Καρυάς Κυνουρίας, ιερωμένος, αγωνιστής

Η ιστορική μονή Καρυάς στην Κυνουρία είναι από τα παλαιότερα μοναστήρια τής Τσακωνιάς (ιδρύθηκε τον 16ο αι). Κατά τη διάρκεια τής ελληνικής επανάστασης ο ηγούμενος Ιωσήφ Κριμίτζος και οι μοναχοί πήραν μέρος στον Αγώνα. Μάλιστα η μονή προσέφερε 3 οκάδες ασήμι στη Δημογεροντία τού Πραστού και 850 γρόσια στην Πελοποννησιακή Γερουσία για τις ανάγκες του Αγώνα. Το 1826 ο Ιμπραήμ κατέστρεψε τη μονή για να τιμωρήσει τους μοναχούς για τη δράση τους. Όμως γρήγορα η μονή ξανακτίστηκε και συνέχισε το έργο της. Για την προσφορά του στον Αγώνα ο ηγούμενος παρασημοφορήθηκε από τον Όθωνα. Μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας έγινε το 1837. Αργότερα η μονή, συνεχίζοντας την πατριωτική της δράση, ενίσχυσε οικονομικά και την κρητική επανάσταση τού 1866.

Δημήτριος Καλλιφρονάς, αγωνιστής, πολιτικός

Ο Δημήτριος Καλλιφρονάς, γνωστός με το προσωνύμιο "φουστανελοφόρος", γεννήθηκε το 1800 στην Αθήνα. Στην Επανάσταση εντάχθηκε στο στρατιωτικό σώμα τού Φαβιέρου. Το 1837 και το 1840 ήταν δήμαρχος Αθηναίων και πρώτος πρόεδρος τού Δημοτικού Συμβουλίου τής Αθήνας. Έλαβε μέρος στην επανάσταση τής 3ης Σεπτεμβρίου και εξελέγη πληρεξούσιος στην Α΄ Εθνοσυνέλευση τού 1843. Διετέλεσε πρόεδρος και αντιπρόεδρος τής Βουλής, υπουργός Δημόσιας Εκπαίδευσης και Εκκλησιαστικών και υπουργός Ναυτικών. Το 1836 έγινε μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας, στο βιβλίο μελών τής οποίας αναφέρεται ως δήμαρχος και υπουργός Παιδείας. Πέθανε στην Αθήνα το 1897 σε ηλικία 97 ετών.

Ο Καλλίνικος Καστόρχης καταγόταν από τη Δημητσάνα. Είχε σπουδάσει στη Χίο και ήταν κληρικός. Όταν άρχισε η Επανάσταση επέστρεψε στην Πελοπόννησο και συγκεκριμένα στα Βέρβενα. Κατά τη διάρκεια τού Αγώνα δίδασκε Ελληνικά και παρακινούσε τους συμπατριώτες του να αγωνιστούν. Μετά την άλωση τής Τρίπολης ίδρυσε σχολείο στην πόλη και μόρφωσε πολλούς νέους. Ήταν ιεροκήρυκας και αργότερα έγινε αρχιερέας στη Μητρόπολη Φθιώτιδος. Μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας έγινε το 1842. Στο Αρχείο της αναφέρεται ως ιεροκήρυκας στην Αθήνα.

Ο Γαβριήλ Κατακάζης καταγόταν από το Φανάρι. H οικογένειά του ανήκε στους μεγάλους γαιοκτήμονες τής ανατολικής Μολδαβίας. Ο πατέρας του ήταν παντρεμένος με την αδελφή τού Αλέξανδρου Υψηλάντη και μαζί με τα παιδιά του υποστήριζαν τη Φιλική Εταιρία. Ο Γαβριήλ το 1816 διορίστηκε στη ρωσική αποστολή στην Κωνσταντινούπολη. Το 1818 μυήθηκε στη Φιλική Εταιρία και σύντομα πήρε τον τίτλο τού "Αποστόλου" (ήταν ένας από τους πρώτους 12). Αυτός μύησε στην Εταιρία τον Δημήτριο και τον Αλέξανδρο Υψηλάντη. Ως εκπρόσωπος τού Υπουργείου Εξωτερικών στις 8 Οκτωβρίου 1827 διορίστηκε σύμβουλος στον στόλο τού ναυάρχου Λογγίνου Χέυδεν για τα θέματα τής Ελλάδας. Με την ιδιότητα αυτή έλαβε μέρος στη ναυμαχία τού Ναυαρίνου στις 8 Νοεμβρίου 1826. Το 1833 πήγε με ειδική αποστολή στη Βαυαρία και τον Αύγουστο τού ιδίου έτους διορίστηκε απεσταλμένος τής Ρωσίας στον Όθωνα. Έγινε μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας το 1837 και στο βιβλίο μελών της αναφέρεται ως πρέσβης τής Ρωσίας. Αναμίχθηκε στην επανάσταση τής 3ης Σεπτεμβρίου αλλά μετά την αποδοχή από τον Όθωνα τού αιτήματος για Σύνταγμα ανακλήθηκε στην Αγία Πετρούπολη και παραιτήθηκε.

Γεώργιος Κοζάκης-Τυπάλδος, φιλικός, αγωνιστής, γιατρός

Ο Γεώργιος Κοζάκης-Τυπάλδος γεννήθηκε το 1790 στην Κεφαλονιά. Σπούδασε Ιατρική στην Πάδοβα και στο Παρίσι, όπου αναγορεύθηκε διδάκτωρ το 1817. Μυήθηκε στη Φιλική Εταιρεία στο Κισνόβιφ, στον Δούναβη. Ήταν στενός συνεργάτης των αδελφών Υψηλάντη κατά την επανάσταση τού 1821, λέγεται δε ότι αυτός συνέτασσε τις προκηρύξεις τού Υψηλάντη. Μετά την εξόντωση τού Ιερού Λόχου κατέβηκε στην Ελλάδα με τον Δημήτριο Υψηλάντη και προσέφερε μεγάλη βοήθεια κατά τη διάρκεια τού Αγώνα στην Ύδρα, την Πελοπόννησο κ.α. Ανωτέρων αισθημάτων άνθρωπος, αντιτάχθηκε στη σφαγή των Τούρκων μετά την παράδοση τού Νεοκάστρου και τελικά έσωσε τους αιχμαλώτους. Τη σκηνή αυτή απαθανάτισε ο βασιλεύς τής Βαυαρίας Λουδοβίκος στην είσοδο των ανακτόρων του. Όταν απελευθερώθηκε η Ελλάδα συνέβαλε στην οργάνωση τής Εθνικής Βιβλιοθήκης. Μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας έγινε το 1836. Πέθανε στις 6 Ιουνίου 1867.

Θεόδωρος Κολοκοτρώνης, φιλικός, αγωνιστής

Είναι η σημαντικότερη ηγετική φυσιογνωμία τής Επανάστασης. Γιος τού Κωνσταντίνου Κολοκοτρώνη και τής Ζαμπίας, γεννήθηκε στο Ραμοβούνι τής Μεσσηνίας, με καταγωγή από το Λιμποβίσι τής Καρύταινας. Έγινε αρματολός σε ηλικία 15 ετών. Το όνομά του συνδέθηκε με τις σημαντικότερες φάσεις τού Αγώνα. Άρχισε τη δράση του το 1805, όταν έλαβε μέρος στις ναυτικές επιχειρήσεις τού ρωσικού στόλου την περίοδο τού ρωσοτουρκικού πολέμου. Αργότερα υπηρέτησε στο ελληνικό στρατιωτικό σώμα που οργάνωσαν οι Άγγλοι και τιμήθηκε με τον βαθμό τού ταγματάρχη για τη δράση του εναντίον των Γάλλων. Το 1818 μυήθηκε στη Φιλική Εταιρία και άρχισε με πάθος να προετοιμάζει τον αγώνα στην Πελοπόννησο. Με την έναρξη τής Επανάστασης αναδείχθηκε η στρατιωτική ιδιοφυΐα τού Κολοκοτρώνη. Η παράδοση τής Καλαμάτας (23 Μαρτίου 1821), η άλωση τής Τριπολιτσάς (23 Σεπτεμβρίου 1821), οι νίκες στο Βαλτέτσι, στα Βέρβενα και τα Δολιανά εδραίωσαν το κύρος του ως στρατιωτικού ηγέτη, παράλληλα όμως προκάλεσαν και τις πρώτες αντιδράσεις μερίδας των τοπικών αρχόντων. Η ιστορική νίκη του στα Δερβενάκια, που οδήγησε στον αποδεκατισμό τής στρατιάς τού Δράμαλη, διέσωσε την Επανάσταση. Οι επιτυχίες του τον ανέδειξαν σε αρχιστράτηγο τής Πελοποννήσου.

Κατά τη διάρκεια του α΄ εμφυλίου έχασε τον γιο του Πάνο και στον β΄ εμφύλιο προσπάθησε να αμβλύνει τις αντιθέσεις. Όμως συνελήφθη και φυλακίστηκε. Όταν ο Ιμπραήμ ήρθε στην Πελοπόννησο η κυβέρνηση κατάλαβε το λάθος της και έσπευσε να τον ελευθερώσει, αφού θεωρούσε ότι ήταν ο μόνος που μπορούσε να τον αντιμετωπίσει. Με τον λιγοστό στρατό του κατέφυγε στον κλεφτοπόλεμο μέχρι το 1828.

Υπήρξε ένθερμος οπαδός τού Καποδίστρια και πρωτοστάτησε στα γεγονότα για την ενθρόνιση τού Όθωνα. Το 1833 η Αντιβασιλεία τον οδήγησε στις φυλακές με την κατηγορία τής εσχάτης προδοσίας και καταδικάστηκε σε θάνατο. Έλαβε χάρη από τον Όθωνα το 1835 και πήρε τον τίτλο τού σρατηγού. Το ενδιαφέρον του για την παιδεία των νέων ήταν μεγάλο, όπως φαίνεται και από τον λόγο του στους μαθητές τού Α΄ Γυμνασίου στην Πνύκα. Έγινε μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας το 1836. Πέθανε στις 4 Φεβρουαρίου 1843 από εγκεφαλικό επεισόδιο. Κηδεύτηκε με επισημότητα στην Αθήνα. Χιλιάδες λαού σε πομπή ακολούθησαν το φέρετρο τού νεκρού ώς τον Μητροπολιτικό Ναό τής Αγίας Ειρήνης (πριν κτιστεί η Μητρόπολη), όπου τελέσθηκε η νεκρώσιμη ακολουθία.

Ιωάννης Γενναίος Θ. Κολοκοτρώνη, αγωνιστής

Γιος τού Θεόδωρου Κολοκοτρώνη, γεννήθηκε στη Ζάκυνθο. Πήρε την προσωνυμία "Γενναίος" γιατί από μικρός πολέμησε με τον πατέρα του σε πολεμικές επιχειρήσεις. Το 1822 σχημάτισε δικό του σώμα από 450 Γορτύνιους και εκστράτευσε στη Δυτική Ελλάδα, όπου τέθηκε υπό τις διαταγές τού Μαυροκορδάτου. Πολέμησε με τον πατέρα του εναντίον τού Δράμαλη. Την περίοδο τού Εμφυλίου πολέμησε στο πλευρό των στρατιωτικών. Συνελήφθη και φυλακίστηκε μαζί με τον πατέρα του. Το 1830 έγινε συνταγματάρχης και την περίοδο τής Αντιβασιλείας φυλακίστηκε. Μετά την ενηλικίωση τού Όθωνα έγινε υπασπιστής του και υποστράτηγος. Μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας έγινε το 1842. Το 1852 κατέστειλε την εξέγερση τού Παπουλάκου στη Μάνη. Το 1862 ανέλαβε πρωθυπουργός. Ακολούθησε τον Όθωνα στην εξορία. Επέστρεψε στην Ελλάδα το 1863, αλλά δεν ασχολήθηκε με την πολιτική. Πέθανε το 1868.

Κωνσταντίνος Κολίνος Κολοκοτρώνης, αγωνιστής

Ήταν το τρίτο παιδί τού Θ. Κολοκοτρώνη. Γεννήθηκε το 1810 στη Ζάκυνθο, όπου έμαθε και τα πρώτα γράμματα. Το σχολείο ολοκλήρωσε αργότερα στην Κέρκυρα. Το 1824 ανέλαβε το στρατιωτικό σώμα τού αδελφού του Πάνου και αργότερα έγινε φρούραρχος στην Τριπολιτσά. Τέλος κατετάγη στο σώμα τού Φαβιέρου. Διετέλεσε πληρεξούσιος τής Γορτυνίας στην Εθνοσυνέλευση τού 1843 και υπουργός στις κυβερνήσεις Κωλέττη και Κουντουριώτη. Έγινε μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας το 1837, όντας υπουργός. Πέθανε το 1848/9.

Ο Αντώνιος Κομιζόπουλοςκαταγόταν από τη Φιλιππούπολη και ήταν έμπορος. Μέλος τής Φιλικής Εταιρίας (το 4ο μέλος της) έγινε το 1815 στη Μόσχα. Τρία χρόνια αργότερα, με πρόταση τού Ν. Σκουφά, έγινε μέλος τής Ανώτατης Αρχής και μύησε πολλά άτομα, όπως τον Χριστόφορο Περραιβό. Αφιέρωσε μέρος τής περιουσίας του στον Αγώνα. Έγινε μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας το 1848.

Ανδρέας Κορομηλάς, αγωνιστής, εκδότης

Ο Ανδρέας Κορομηλάς ήταν ο πρωτότοκος γιος τού Αθηναίου κτηματία Χατζή Λάμπρου Κόσκορη. Γεννήθηκε στην Αθήνα το 1811. Το 1826 έλαβε μέρος, μαζί με τον πατέρα του, στη μάχη τού Χαϊδαρίου, όπου και τραυματίστηκε, ενώ o πατέρας του αιχμαλωτίστηκε και θανατώθηκε στην πλατεία Αγίου Παντελεήμονα (σήμερα πλατεία Κοτζιά). Η οικογένειά του εγκαταστάθηκε στην Αίγινα, όπου ο Κορομηλάς εργάστηκε στο Τυπογραφείο τής Διοίκησης, ενώ τα αδέλφια του φοιτούσαν ακόμα στο κεντρικό Γυμνάσιο τού νησιού, το οποίο δεχόταν ορφανά παιδιά των αγωνιστών. Το 1832 άρχισε να δημιουργεί το δικό του τυπογραφείο. Παρήγγειλε στον Αμβρόσιο Διδότο πιεστήριο και τυπογραφικό υλικό. Τον Μάιο τού 1833 άρχισε τη συνεργασία του με τον Νεόφυτο Δούκα και ανέλαβε την εκτύπωση των έργων του. Το 1835 το τυπογραφείο του μεταφέρθηκε στην Αθήνα. Ήταν από τα ιδρυτικά μέλη τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας (1836). Το 1840 εισήγαγε, από τη Βενετία, πρώτος στην Ελλάδα την τυπογραφική μέθοδο τής στερεοτυπίας και την τεχνική τής ερυθροτυπίας.

Ο Νικόλαος Κορφιωτάκης γεννήθηκε το 1792. Το 1847 εξελέγη βουλευτής Λακεδαίμονος. Υπήρξε συνεργάτης τού Κωλέττη και στην κυβέρνηση Κίτσου Τζαβέλλα έγινε υπουργός Οικονομικών. Το 1849 διορίστηκε υπουργός Εκκλησιαστικών στην Κυβέρνηση Κριεζή. Επί υπουργίας του υπογράφηκε ο συνοδικός τόμος που καθόρισε το αυτοκέφαλο τής Εκκλησίας τής Ελλάδος από το Οικουμενικό Πατριαρχείο. Έγινε μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας το 1841. Δολοφονήθηκε το 1850 ενώ ήταν ακόμα βουλευτής.

Οι αδελφοί Αλέξανδρος, Κυριάκος και Σταμάτιος Κουμπάρης κατάγονταν από τη Μεσημβρία τής βόρειας Θράκης και ήταν εγκατεστημένοι στη Ρωσία, όπου μυήθηκαν στη Φιλική Εταιρία. Ο Κυριάκος Κουμπάρης ήταν επόπτης των εφορειών τής Φιλικής Εταιρίας και μαζί με τον αδελφό του Σταμάτιο ανέλαβαν πολλές επικίνδυνες αποστολές. Διέθεσαν το μεγαλύτερο μέρος τής περιουσίας τους για την επιτυχία τού απελευθερωτικού αγώνα των Ελλήνων. Έγινε μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας το 1840 και αναφέρεται στο βιβλίο των μελών ως έμπορος στην Κωνσταντινούπολη.

Γεώργιος Κουντουριώτης, αγωνιστής, πολιτικός

Ο Γεώργιος Κουντουριώτης γεννήθηκε στην Ύδρα το 1782. Ήταν αδελφός τού Λάζαρου Κουντουριώτη. Υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους πολιτικούς άνδρες τής Επανάστασης. Έλαβε μέρος στη Β´ Εθνική Συνέλευση τού Άστρους και τον Δεκέμβριο τού 1823 διορίστηκε πρόεδρος τού Εκτελεστικού Σώματος. Στη θέση αυτή παρέμεινε σε όλη τη διάρκεια τού εμφυλίου πολέμου, στον οποίο η ανάμειξη του υπήρξε καθοριστική και η σύγκρουσή του με τον Κολοκοτρώνη επέφερε βαρύτατο πλήγμα στον Αγώνα. Λόγω τής αδυναμίας του να αντιμετωπίσει τον Ιμπραήμ και τη θυσία τού Παπαφλέσσα στο Μανιάκι, στις 20 Μαΐου 1825, αναγκάστηκε να απελευθερώσει τον Κολοκοτρώνη και να μεταφέρει την έδρα τής κυβέρνησης στην Αίγινα. Από τη θέση του παραιτήθηκε στις 12 Απριλίου 1826 και αποσύρθηκε στην Ύδρα. Στην Γ΄ Εθνοσυνέλευση στην Τροιζήνα εναντιώθηκε στην εκλογή τού Καποδίστρια και αρνήθηκε τις θέσεις που του προσέφερε ο Κυβερνήτης, γιατί είχε ταχθεί στην αντιπολίτευση. Επί Όθωνος διορίστηκε αντιπρόεδρος τού Συμβουλίου Επικρατείας. Το διάστημα 1836-1842 ανέλαβε τη θέση τού προέδρου τής νεοσύστατης Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας, ως πρόσωπο που είχε τον σεβασμό και την εμπιστοσύνη όλων. Η παρουσία του συνέβαλε στην κινητοποίηση πολλών εκλεκτών Ελλήνων τού εξωτερικού, οι οποίοι έσπευσαν να βοηθήσουν το έργο τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας. Ήταν μέλος τής επιτροπής που είχε αναλάβει τις διαπραγματεύσεις με τον Όθωνα κατά την εξέγερση τής 3ης Σεπτεμβρίου 1843. Στις 8 Μαρτίου 1848 διορίστηκε από τον Όθωνα πρόεδρος τού υπουργικού συμβουλίου (πρωθυπουργός) και συγχρόνως ανέλαβε και το υπουργείο Ναυτικών. Παραιτήθηκε στις 15 Οκτωβρίου 1848 κατηγορώντας το βασιλικό περιβάλλον για παρεμβάσεις στο έργο του. Αποσύρθηκε στην Ύδρα όπου και πέθανε φτωχός το 1858.

Ο Λάζαρος Κουντουριώτης γεννήθηκε στην Ύδρα το 1769. Ήταν γιος τού Ανδρέα Αναγνώστη Κουντουριώτη και αδελφός τού Γεώργιου, ο οποίος ήταν 13 χρόνια μικρότερος. Ασχολήθηκε με το εμπόριο και απέκτησε μεγάλη περιουσία. Δεν ήταν από τους υποκινητές τής Επανάστασης αλλά δαπάνησε τα ¾ τής οικογενειακής περιουσίας για να την ενισχύσει. Το 1835-1836 διετέλεσε δήμαρχος Ύδρας. Διετέλεσε επίσης γερουσιαστής και όλοι τον τιμούσαν ως τον πρώτο πολίτη τής Ελλάδος. Έγινε μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας το 1837 και ήταν φυσικό να την ενισχύσει, αφού ο αδελφός του Γεώργιος ήταν πρόεδρός της. Πέθανε το 1852.

Ο Αντώνιος Κριεζής γεννήθηκε στην Τροιζήνα το 1796. Όταν ήταν 15 χρόνων αιχμαλωτίστηκε από Αλγερινούς πειρατές και επέστρεψε στην Ύδρα μετά 3 χρόνια. Με το ξέσπασμα τής Επανάστασης πήρε μέρος στις επιχειρήσεις στη Σάμο (1821) και στη ναυμαχία των Σπετσών (1822). Το 1825, μαζί με τον Κανάρη, έλαβε μέρος στο εγχείρημα για την πυρπόληση τού αιγυπτιακού στόλου. Το 1828 ο Καποδίστριας τον διόρισε μοίραρχο τού στόλου. Επί Όθωνος προήχθη σε αντιναύαρχο (ο πρώτος που πήρε αυτό τον βαθμό). Το 1836 έγινε υπουργός Ναυτικών. Το 1842 έγινε μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας Το 1854 έγινε πρωθυπουργός. Επί Γεωργίου Α΄ έγινε επίτιμος υπασπιστής και σύμβουλος επί ναυτικών θεμάτων. Πέθανε στην Αθήνα την 1η Απριλίου 1865.

Κωνσταντίνος Κυριακός (Αριστίας), φιλικός, ηθοποιός

Ο Κωνσταντίνος Κυριάκος Αριστίας ήταν ο πρώτος Έλληνας επαγγελματίας ηθοποιός. Υπήρξε ιδρυτής τού ρουμανικού θεάτρου. Μυήθηκε στη Φιλική Εταιρία και αυτό επηρέασε το έργο του στο θέατρο. Συνασπίστηκε με τον Αλέξανδρο Υψηλάντη και στη μάχη τού Δραγατσανίου ήταν ο σημαιοφόρος τού Ιερού Λόχου και ένας από τους λίγους επιζήσαντες. Μετά την αποτυχία τής επανάστασης στις Παραδουνάβιες ηγεμονίες έφυγε από τη Βλαχία, στη οποία επέστρεψε το 1827. Το 1833 ίδρυσε θεατρική σχολή όπου δίδαξε. Το 1840 ήρθε στην Αθήνα για να δημιουργήσει ελληνικό θέατρο, όμως τον πολέμησαν οι Βαυαροί και κάποιοι ανταγωνιστές του και έτσι αποφάσισε να φύγει. Η αλήθεια είναι ότι το αθηναϊκό κοινό την εποχή εκείνη δεν έδειξε να προτιμά το είδος τού θεάτρου που υπηρετούσε ο Αριστίας. Έναν χρόνο πριν φύγει προσφέρθηκε να δώσει αφιλοκερδώς παράσταση, τα έσοδα τής οποίας θα ενίσχυαν τη Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία για να αποκτήσει ιδιόκτητο σχολείο. Το Διοικητικό της Συμβούλιο για να τον ευχαριστήσει τον περιέλαβε στα μέλη της το 1840.

Ιωάννης Κωλέττης, φιλικός, πολιτικός

Ο Ιωάννης Κωλέττης γεννήθηκε το 1773 στο χωριό Συρράκο των Ιωαννίνων. Σπούδασε Ιατρική στην Πίζα και προσελήφθη ως γιατρός από τον γιο τού Αλή Πασά, Μουχτάρ. Το 1819 μυήθηκε στη Φιλική Εταιρία. Το 1821 υποκίνησε επανάσταση στο Συρράκο και μετά την αποτυχία της κατέφυγε στην Πελοπόννησο. Ήταν από τις ισχυρότερες προσωπικότητες τής εποχής του και επηρέασε τις πολίτικες εξελίξεις τής επαναστατικής και τής οθωνικής περιόδου. Συνέβαλε στη συγκρότηση τού ελληνικού κράτους προσπαθώντας να υιοθετήσει ένα σύστημα διακυβέρνησης δυτικού τύπου. Θεωρείται ο πατέρας τής "Μεγάλης Ιδέας". Όταν τέθηκε θέμα συνταγματικής διάκρισης μεταξύ αυτοχθόνων και ετεροχθόνων, ο Κωλέττης εκφώνησε λόγο υπέρ τής ισότητας ελεύθερων και αλύτρωτων Ελλήνων, ο οποίος προκάλεσε ιδιαίτερη αίσθηση στην κοινωνία τής εποχής και οδήγησε στην εξεύρεση συμβιβαστικής λύσης, παρά την πλειοψηφία των αυτοχθόνων πληρεξουσίων. Σε αυτή τη μνημειώδη ομιλία διαμορφώθηκε ιδεολογικά η "Μεγάλη Ιδέα", που καθόρισε την εξωτερική και την εσωτερική πολιτική τού ελληνικού κράτους τουλάχιστον μέχρι το 1922. Το 1840 ο Κωλέττης έγινε μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας. Διετέλεσε πρωθυπουργός το διάστημα 1844-1847. Τον Απρίλιο τού 1847, παρά τη μεγάλη του ηλικία, κέρδισε στις εκλογές που προκήρυξε ο Όθων. Το αποτέλεσμά βέβαια αμφισβητήθηκε από την αντιπολίτευση. Πέθανε στις 31 Αυγούστου 1847 .

Γεώργιος Λασσάνης, φιλικός, αγωνιστής, συγγραφέας

Ο Γεώργιος Λασσάνης, γιος γνωστού Κοζανίτη εμπόρου, έμεινε ορφανός πολύ νωρίς. Διδάχθηκε τα πρώτα γράμματα στην Κοζάνη. Πήγε στη Βουδαπέστη όπου εργάσθηκε σε εμπορικό οίκο. Το 1813 μετέβη στη Λειψία και φοίτησε στην εκεί Φιλοσοφική Σχολή. Μυήθηκε στη Φιλική Εταιρία. Το 1818 εγκαταστάθηκε στην Οδησσό τής Ρωσίας και δίδασκε στην Εμπορική Σχολή τής ελληνικής κοινότητας. Το 1820 εγκατέλειψε την Οδησσό, ακολούθησε τον Αλέξανδρο Υψηλάντη και έγινε χιλίαρχος τού Ιερού Λόχου. Συνελήφθη και φυλακίστηκε από τους Αυστριακούς, αλλά απελευθερώθηκε με μεσολάβηση τού τσάρου Νικόλαου το 1827. Ήρθε στην Ελλάδα όπου, μαζί με τον Δημήτριο Υψηλάντη, έλαβε μέρος στις επιχειρήσεις τής Στερεάς Ελλάδος. Μετά την απελευθέρωση διορίστηκε γενικός επιθεωρητής τού στρατού τής Ανατολικής Ελλάδος. Το 1837 έγινε υπουργός των Οικονομικών. Έγραψε πολλά σχολικά εγχειρίδια, θεατρικά έργα, ποιήματα, ιστορικά και πολιτικά δοκίμια. Έγινε μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας το 1836, στα αρχεία της οποίας αναφέρεται ως συγγραφέας και νομάρχης. Πέθανε τον Ιούλιο τού 1870

Ο Ικέσιος Λάτρης γεννήθηκε στη Σμύρνη το 1799. Έμαθε τα πρώτα γράμματα από τον Κωνσταντίνο Κούμα και τον Στέφανο Οικονόμου στο Φιλολογικό Γυμνάσιο Σμύρνης. Το 1822 ήρθε στο Νεόκαστρο και έγινε βοηθός τού φρουράρχου των μεσσηνιακών φρουρίων. Αργότερα πήγε στην Ύδρα και διετέλεσε προσωπικός σύμβουλος και διερμηνέας τού Μιαούλη. Το 1823 πήγε, μαζί με τον Εμμανουήλ Τομπάζη, στην Κρήτη. Μετά τη μεταπολίτευση τού 1843 ο Λάτρης ίδρυσε την εφημερίδα "Παναρμόνιον", πολιτικού και φιλολογικού περιεχομένου. Μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας έγινε το 1841. Πέθανε στη Σμύρνη το 1881.

Ο Γεώργιος Λεβέντης γεννήθηκε στο Κορακοβούνι τής Κυνουρίας το 1790. Μεγάλωσε και σπούδασε στην Ύδρα. Το 1812 ήταν διερμηνέας στα ρωσικά προξενεία τού Βουκουρεστίου και τού Ιασίου. Το 1817 ανέλαβε το ρωσικό προξενείο στη Μολδαβία και μυήθηκε στη Φιλική Εταιρία. Προσπάθησε να εμπλέξει στον αγώνα κατά των Τούρκων τους Σέρβους και τους Βουλγάρους. Το 1819 εξελέγη ένας εκ των ηγετών τής Φιλικής Εταιρίας και ήταν επικεφαλής των φιλικών τού Βουκουρεστίου. Μετά την απελευθέρωση τής Ελλάδας μετέβη στην Πελοπόννησο. Έγινε μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας το 1837 και στο βιβλίο των μελών της αναφέρεται ως πρόξενος και δικαστής. Πέθανε από αποπληξία πάμφτωχος στην Αθήνα το 1847.

Κωνσταντίνος Λεβίδης, φιλικός, αγωνιστής

Ο Κωνσταντίνος Λεβίδης καταγόταν από παλιά βυζαντινή οικογένεια ευγενών στρατιωτικών και πολιτικών τής Πόλης. Μετά τις σφαγές στην Κωνσταντινούπολη, όταν ξέσπασε η επανάσταση τού 1821, μέλη τής οικογένειας κατέφυγαν στις Παραδουνάβιες ηγεμονίες, στη Βλαχία, τη Μολδαβία και τη Ρωσία. Διακρίθηκαν και κατά τη διάρκεια τού Αγώνα τής ανεξαρτησίας αλλά και μετά την απελευθέρωση των Ελλήνων. Ο Κωνσταντίνος Λεβίδης ήταν γιος τού Νικολάου Λεβίδη, ο οποίος ήταν φιλικός και δικαιοφύλακας τού Οικουμενικού Πατριαρχείου. Ο Κωνσταντίνος έλαβε αρίστη μόρφωση. Κατετάγη στον Ιερό Λόχο και ήταν από τους λίγους που επιβίωσαν μετά τη μάχη στο Δραγατσάνι. Μετά την απελευθέρωση τής Ελλάδος ήρθε στην Αθήνα και ασχολήθηκε με τη δημοσιογραφία. Διηύθυνε την εφημερίδα "Ελπίς", που ήταν γνωστή για τους αγώνες της εναντίον τής Βαυαροκρατίας και τού Όθωνα. Το 1850 ο Κωνσταντίνος Λεβίδης εξελέγη μέλος τού Διοικητικού Συμβουλίου τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας. Το γεγονός εξαγρίωσε τη βασίλισσα Αμαλία, η οποία για να δείξει τη δυσαρέσκειά της αποφάσισε να μην παραστεί στις εξετάσεις τού Σχολείου τού έτους εκείνου. Έτσι τον επόμενο χρόνο ο Λεβίδης δεν έθεσε υποψηφιότητα για το Διοικητικό Συμβούλιο.

Ο Σταμάτης Λεβίδης γεννήθηκε στα Ταταύλα το 1790. Τη νύχτα τής 27ης Μαρτίου 1821, μετά τον αποκεφαλισμό τού αδελφού του, διέφυγε στην Οδησσό και από εκεί στο Παρίσι. Το 1822 έφτασε στην Ελλάδα για να συμβάλει στον αγώνα τής απελευθέρωσης. Πήγε στο Μεσολόγγι βοήθησε οικονομικά στην ανέγερση των τειχών και τού φρουρίου τού Μεσολογγίου (1822) και ανέλαβε να προμηθεύει τα χρειώδη στους πολιορκούμενους. Από τη Ζάκυνθο έφερε στο Μεσολόγγι τρόφιμα και πολεμοφόδια στην πολιορκημένη πόλη. Πήγε στη Ζάκυνθο, την Ιθάκη και την Κεφαλονιά και από εκεί επέστρεψε στη Ζάκυνθο για να διαπραγματευθεί τα εθνικά δάνεια τού 1824 και 1825. Με τις ενέργειές του συνετέλεσε στη σύναψη τού δανείου των 20.000 ταλίρων και για τον σκοπό αυτό συνάντησε στην Κεφαλονιά τον Βύρωνα. Το 1825 τιμητικά ανακηρύχθηκε επίτιμος πολίτης Μεσολογγίου. Το 1827 πήρε μέρος στις μάχες τού Φαλήρου, όπου αγωνίστηκε γενναία. Συμμετείχε στην εκστρατεία εναντίον των Αιγυπτίων στο Λιγοβίστι και έλαβε μέρος στη μάχη για την άμυνα τού Νεοκάστρου κατά τού Ιμπραήμ. Απεσταλμένος τού προέδρου τού Εκτελεστικού Γ. Κουντουριώτη, κατόρθωσε να εισέλθει για μια ακόμη φορά στο στενά πολιορκούμενο Μεσολόγγι, αναπτερώνοντας το ηθικό των πολιορκημένων. Μετά το τέλος τής Επανάστασης, εγκαταστάθηκε στη Σύρο το 1832, όπου ανέλαβε την διεύθυνση τού τελωνείου. Μεγάλης ιστορικής σημασίας είναι η αλληλογραφία του καθ' όλη την διάρκεια τού Αγώνα με τον προσωπικό του φίλο Αλέξανδρο Μαυροκορδάτο καθώς και με τον Γεώργιο Πραΐδη. Επίσης ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα έγγραφα που αφορούν στην εκστρατεία τού 1825 υπό τον Γ. Κουντουριώτη. Επιστολές του σώζονται στα Γενικά Αρχεία τού Κράτους. Έγινε μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας το 1842.

Ο Θεόδωρος Λεονάρδος γεννήθηκε στις 30 Ιανουαρίου 1800 στη Δημητσάνα. Το 1816 ο πατέρας του τον έστειλε στην Πάτρα, όπου ασχολήθηκε με το εμπόριο. Το 1820 βρισκόταν στην Κωνσταντινούπολη και εργαζόταν σε μεγάλο εμπορικό οίκο. Με την έναρξη τής Επανάστασης ήρθε στην Πελοπόννησο κοντά στον Στάικο Σταϊκόπουλο που πολιορκούσε το Ναύπλιο. Πολέμησε κατά τού Δράμαλη. Συνεργάσθηκε με τον Γενναίο Κολοκοτρώνη μέχρι το 1826. Μετά το τέλος τού Αγώνα εγκαταστάθηκε στην Κέρκυρα και σπούδασε στην Ιόνιο Ακαδημία. Έγινε μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας το 1838.

Χαράλαμπος Λοντοτσακίρης, αγωνιστής

Ο Χαράλαμπος Λοντοτσακίρης κατάγονταν από το Σοπωτό Αχαΐας. Υπηρέτησε σε διάφορες πολιτικές υπηρεσίες, όπου είχε ανάγκη η πατρίδα. Γνώριζε γράμματα και αυτό χρησίμευσε διότι, στα στρατόπεδα που υπηρέτησε, έγραφε λόγους και ενθουσίαζε τους στρατιώτες για να αγωνιστούν ηρωικά. Έγινε μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας το 1840.

Αναστάσιος Λιδωρίκης (Λοιδωρίκης), φιλικός, αγωνιστής, πολιτικός

Η οικογένεια Λιδωρίκη είχε καταγωγή από τη Δωρίδα. Ο Αναστάσιος γεννήθηκε το 1788 στο Παλαιοκάτουνο, το σημερινό Κροκύλειο Φωκίδας, τής επαρχίας Λιδωρικίου. Από παιδί εγκαταστάθηκε στα Γιάννενα για να παρακολουθήσει μαθήματα κοντά στον λόγιο τής εποχής Αθανάσιο Ψαλίδα. Μπήκε στην υπηρεσία τού Αλή Πασά και έγινε από τους επιφανέστερους συμβούλους του. Μυήθηκε στη Φιλική Εταιρεία και βοήθησε την Επανάσταση διακινδυνεύοντας τη ζωή του. Με την έναρξη τής Επανάστασης εξελέγη βουλευτής. Κατά την πολιορκία των Αθηνών εστάλη από την κυβέρνηση στη Δυτική Ελλάδα με αποστολή να ξεσηκώσει τους ευρισκόμενους εκεί στρατιωτικούς. Διορίστηκε διοικητής τής Ανατολικής Ελλάδας και μέλος τής Γερουσίας. Επί Όθωνα διορίστηκε διοικητής τής Καρύταινας και αργότερα τής Λειβαδιάς. Διετέλεσε βουλευτής, γερουσιαστής και βασιλικός επίτροπος στην Ιερά Σύνοδο. Ήταν ιδρυτικό μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας (1836). Πέθανε το 1868.

Ανδρέας Λόντος, φιλικός, αγωνιστής, πολιτικός

Γεννήθηκε το 1786 στο Αίγιο (Βοστίτσα) από ισχυρή οικογένεια προυχόντων τής πόλης. Μορφώθηκε στο Αίγιο, αλλά έζησε μεγάλο διάστημα στην Κωνσταντινούπολη. Το 1816 γύρισε στην Πελοπόννησο και αναγορεύτηκε σε προεστό με έγγραφο των εκπροσώπων τού Καζά Βοστίτσας. Μυήθηκε στη Φιλική Εταιρεία και κήρυξε την επανάσταση στο Αίγιο. Εκδίωξε τους Τούρκους και ύψωσε την πρώτη επαναστατική σημαία. Μετά την απελευθέρωση αισθάνθηκε παραγκωνισμένος και πρωτοστάτησε στα αντικαποδιστριακά κινήματα. Τα 1835 ο Όθων τον διόρισε συνταγματάρχη και στρατιωτικό διοικητή. Έγινε μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας το 1837. Έλαβε μέρος στην εξέγερση τής 3ης Σεπτεμβρίου. Μετά την Επανάσταση διορίστηκε αντιπρόεδρος τής Εθνοσυνέλευσης και χρημάτισε υπουργός Στρατιωτικών και Εσωτερικών. Με την άνοδο τού Κωλέττη ο Λόντος έχασε όλα τα αξιώματά του. Πέθανε το 1845.

Ανδρέας Λουριώτης, φιλικός, αγωνιστής, πολιτικός

Ο Ανδρέας Λουριώτης γεννήθηκε στα Ιωάννινα το 1789, όπου έλαβε και τη στοιχειώδη μόρφωση. Σπούδασε οικονομικές και πολιτικές επιστήμες στη Γερμανία και τη Γαλλία. Μυήθηκε στη Φιλική Εταιρεία και με την έκρηξη τής Επανάστασης ήρθε στην Ελλάδα να προσφέρει τις υπηρεσίες του. Εστάλη στο Λονδίνο να διαπραγματευθεί τη σύναψη δανείου. Διετέλεσε μεσολαβητής προκειμένου να πείσει τον Λεοπόλδο τού σαξονικού Κομπούργκ να δεχθεί τον θρόνο τής Ελλάδας. Βοήθησε τον Βύρωνα, τον Σανταρόζα και άλλους φιλέλληνες να έρθουν στην Ελλάδα. Το 1839 έγινε μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας. Πέθανε στην Αθήνα το 1854.

Ιωάννης Μακρυγιάννης, φιλικός, αγωνιστής

Ο Ιωάννης Τριανταφύλλου ή Μακρυγιάννης γεννήθηκε στο Κροκύλειο Φωκίδας. Έχασε τον πατέρα του πολύ μικρός σε συμπλοκή κλεφτών με Τούρκους. Ήταν στρατιωτικός, αλλά και δραστήριο πολιτικά πρόσωπο και αυτοδίδακτος συγγραφέας απομνημονευμάτων. Το πραγματικό του όνομα ήταν Ιωάννης Τριανταφυλλοδημήτρης. Το 1820 μυήθηκε στη Φιλική Εταιρεία και από τότε αφοσιώθηκε στον Αγώνα. Πήρε μέρος σε πολλές μάχες. Κατά τη διάρκεια των εμφυλίων τάχθηκε στο πλευρό των κυβερνητικών και εισέβαλε στην Πελοπόννησο να πολεμήσει κατά των στρατιωτικών. Έμεινε εκεί για να οργανώσει την άμυνα εναντίον τού Ιμπραήμ. Υπερασπίστηκε ηρωικά την Ακρόπολη των Αθηνών, όπου τραυματίστηκε τρεις φορές. Η επαναστατική του δράση κλείνει με τη συμμετοχή του στις επιχειρήσεις τού Πειραιά το 1827. Ο Καποδίστριας τον διόρισε γενικό αρχηγό Σπάρτης. Επειδή δυσανασχέτησε με την απραξία τής θέσης, άρχισε να γράφει τα Απομνημονεύματά του (1829). Χαιρέτισε με θερμά λόγια την άφιξη τού Όθωνα, γρήγορα όμως απογοητεύτηκε και ασχολήθηκε με την καλλιέργεια τής γης. Ως δημοτικός σύμβουλος έπεισε το δημοτικό συμβούλιο τής Αθήνας, το 1837, να υποβάλει στον Όθωνα αναφορά για την παραχώρηση Συντάγματος. Από το παλάτι θεωρήθηκε ως ο κύριος οργανωτής τής συνωμοτικής κίνησης που οδήγησε στην επανάσταση τής 3ης Σεπτεμβρίου 1843. Τον Μάρτιο τού 1853 δικάστηκε από στρατοδικείο για εσχάτη προδοσία και καταδικάστηκε σε θάνατο. Αποφυλακίστηκε αργότερα με τη μεσολάβηση τού Δημητρίου Καλλέργη. Μετά την έξωση τού Όθωνα τού ξαναδόθηκε ο τίτλος τού αντιστράτηγου (1862). Έγινε μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας το 1837. Πέθανε το 1864 στην Αθήνα.

Ανδρέας Ζ. Μάμουκας, αγωνιστής, λόγιος

Ο Ανδρέας Μάμουκας γεννήθηκε στη Χίο τον Ιούνιο τού 1801 από πατέρα έμπορο. Φοίτησε στη σχολή τής Χίου το 1810. Τον Ιούνιο τού 1822 κατέφυγε στη Σμύρνη, όπου ασχολήθηκε με το εμπόριο. Όταν επέστρεψε στη Χίο συνελήφθη από στις Τούρκους και φυλακίστηκε στο Κάστρο. Ο πατέρας του απαγχονίστηκε. Το 1822 απέδρασε και κατετάγη εθελοντικά στο σώμα τού Λυκούργου Λογοθέτη. Τον Ιούνιο τού ίδιου έτους, μετά την αποτυχία τού κινήματος, κατέφυγε στη Σμύρνη όπου έγραψε τα Απομνημονεύματά του. Από τη Σμύρνη πέρασε στην επαναστατημένη Ελλάδα, όπου ο Μιαούλης τον διόρισε γραμματέα στον σπετσιώτικο στόλο. Επί Καποδίστρια υπήρξε πρωτοκολλητής και επεξεργαστής δικαστικών λογαριασμών στο υπουργείο Δικαιοσύνης (1828). Το 1834 ήταν τμηματάρχης στο υπουργείο Εκκλησιαστικών και Δημόσιας Εκπαίδευσης. Ήταν ιδρυτικό μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας (1836) και διετέλεσε μέλος τού Διοικητικού της Συμβουλίου από το 1860 έως το 1866. Το 1837 διετέλεσε υπουργικός σύμβουλος επί των Εκκλησιαστικών. Εξελέγη βουλευτής Σύρου στις εκλογές τού 1847 και τού 1850. Το 1856 έγινε Γενικός Γραμματέας στο υπουργείο Εκκλησιαστικών και Δημοσίας Εκπαιδεύσεως. Στη θέση αυτή παρέμεινε μέχρι τον θάνατό του το 1884. Ο Μάμουκας είχε πάντα στενούς δεσμούς με την ιδιαίτερη πατρίδα του την οποία βοηθούσε συστηματικά. Ήταν άνθρωπος με μεγάλες διαχειριστικές και διοικητικές ικανότητες, είχε ήπιο χαρακτήρα και μόρφωση η οποία τού επέτρεψε να διαπρέψει στη δημόσια διοίκηση τον 19ο αιώνα.

Αναστάσιος Μανάκης, φιλικός, αγωνιστής

Ο Αναστάσιος Μανάκης-Μιχάλογλου γεννήθηκε το 1790. Καταγόταν από το Ανήλιο Μετσόβου και εργαζόταν ως ζωέμπορος στην Κωνσταντινούπολη. Μυήθηκε στη Φιλική Εταιρία το 1818. Μαζί με τον Γεωργάκη Ολύμπιο έσωσαν τους εναπομείναντες Ιερολοχίτες στο Δραγατσάνι. Για να αποφύγει τη σύλληψη κατέφυγε μεταμφιεσμένος στην Αυστρία. Φυλακίστηκε αλλά κατόρθωσε να δραπετεύσει και να κατέβει στην Πελοπόννησο το 1825. Πολέμησε στο Μεσολόγγι. Στη συνέχεια πήγε στο Βελιγράδι και επέστρεψε στην Ελλάδα το 1826, οπότε συνεργάστηκε με τον Κωλέττη. Μετά την απελευθέρωση ίδρυσε βιβλιοθήκες στην Αθήνα και την επαρχία και εφοδίασε με οπλισμό την αστυνομία. Έγινε μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας το 1842. Το 1844 έγινε πρόξενος τής Ελλάδας στο Βελιγράδι. Πέθανε το 1864.

Δρόσος Μανσόλας, φιλικός, πολιτικός

O Δρόσος Μανσόλας γεννήθηκε στη Θεσσαλία το 1779. Σπούδασε στην Ιένα τής Γερμανίας. Ήρθε στην Ελλάδα και έλαβε μέρος στον αγώνα για την απελευθέρωση. Διετέλεσε μέλος τού Αρείου Πάγου τής Ανατολικής Χέρσου Ελλάδος και ήταν πληρεξούσιος στις Εθνοσυνελεύσεις τής Επιδαύρου, τής Ερμιόνης, τής Τροιζήνας και τού Άργους. Διετέλεσε υπουργός στην κυβέρνηση τού Άρμανσμπεργκ. Μετά την επανάσταση τής 3ης Σεπτεμβρίου έγινε υπουργός Οικονομικών στην κυβέρνηση τού Ανδρέα Μεταξά και ανέλαβε και άλλα υπουργεία στις κυβερνήσεις των Κ. Κανάρη και Γ. Κουντουριώτη. Έγινε μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας το 1836. Στην επιθυμία τού Απόστολου Αρσάκη να ονομαστεί το Σχολείο τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας "Αρσάκειο" προέβαλε μεγάλη αντίσταση, θεωρώντας ότι με τον τρόπο αυτό θα υποβαθμιζόταν το όνομα τής Εταιρείας. Για να λυθεί το ζήτημα παρενέβη η βασίλισσα Αμαλία και έτσι το ζήτημα δεν έλαβε μεγάλες διαστάσεις. O Μανσόλας μετέφρασε λογοτεχνικά κείμενα από τα Γερμανικά στα Ελληνικά. Πέθανε το 1860 στην Αθήνα.

Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος, φιλικός, πολιτικός

Ο Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος γεννήθηκε το 1791 στο Αρναούτκιοϊ τής Κωνσταντινούπολης. Εκπαιδεύτηκε στη Μεγάλη τού Γένους Σχολή και μιλούσε Τουρκικά, Αγγλικά, Γαλλικά και Ιταλικά. Ο Μαυροκορδάτος μυήθηκε στη Φιλική Εταιρία το 1818 και λίγο αργότερα ο Τσακάλωφ, που βρισκόταν στην Ιταλία, συμπλήρωσε τη μύησή του. Όταν ξέσπασε η Επανάσταση ο Μαυροκορδάτος πήγε στη Μασσαλία, ναύλωσε ένα υδραίικο πλοίο και αποβιβάστηκε στις 21 Ιουλίου 1821 στο Μεσολόγγι, όπου έγινε δεκτός με ενθουσιασμό. Ο Υψηλάντης, επίτροπος τής Κεντρικής Αρχής, τού έδωσε την άδεια να ιδρύσει τοπική αυτοδιοίκηση στο Μεσολόγγι, που θα γινόταν έτσι έδρα τής Δυτικής Ελλάδας. Τον Δεκέμβριο τού 1821 ο Μαυροκορδάτος εξελέγη πρόεδρος τής πρώτης Εθνικής Συνέλευσης στην Επίδαυρο και συνέταξε την περίφημη διακήρυξη τής 1ης Ιανουαρίου 1822. Ο ίδιος συνέταξε και τον Καταστατικό Χάρτη τού πολιτεύματος. Στις 15 Ιανουαρίου 1822 εξελέγη πρόεδρος τού Εκτελεστικού. Ήταν ο αρχηγός των Ελλήνων στη μάχη τού Πέτα. Υπό την επίβλεψη τού Μαυροκορδάτου και τού Μ. Μπότσαρη οχυρώθηκε το Μεσολόγγι. Η θέση του στους δύο εμφυλίους πολέμους τον καθιστά μία από τις πλέον αμφιλεγόμενες μορφές τού Αγώνα. Επί αντιβασιλείας ο Μαυροκορδάτος ανέλαβε την πρωθυπουργία και τα υπουργεία Εξωτερικών και Ναυτικών από τον Οκτώβριο τού 1833 ώς τον Μάιο τού 1834. Έγινε μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας το 1840. Έπειτα διορίστηκε πρέσβης στη βαυαρική αυλή και στο Λονδίνο. Το 1841 ο Όθων τον κάλεσε να σχηματίσει κυβέρνηση. Όταν ο Όθων παραχώρησε συνταγματικό πολίτευμα, ο Μαυροκορδάτος έγινε 2 φορές πρωθυπουργός το 1843-1844 και το 1854-1855. Εν τω μεταξύ, το 1850, είχε εκλεγεί πρόεδρος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας. Από τη θέση τού πρωθυπουργού παραιτήθηκε απογοητευμένος στις 29 Σεπτεμβρίου 1855 και αποσύρθηκε στο κτήμα του στην Αίγινα. Πέθανε το 1865 στην Αίγινα και ετάφη στην Αθήνα.

Αναστάσιος Μαυρομιχάλης, φιλικός, αγωνιστής

Ο Αναστάσιος Μαυρομιχάλης ήταν ο δευτερότοκος γιος τού Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη. Γεννήθηκε στη Μάνη. Εστάλη ως όμηρος στην Κωνσταντινούπολη όπου μυήθηκε στη Φιλική Εταιρία το 1818. Όταν επέστρεψε στη Μάνη τον έστειλαν και πάλι όμηρο στην Τρίπολη, από όπου ελευθερώθηκε το 1821 μετά την απελευθέρωση τής πόλης. Πολέμησε κατά τού Ιμπραήμ στη Βέργα και στον Διρό. Είχε φιλειρηνικό και μετριοπαθή χαρακτήρα. Επί Αυγουστίνου Καποδίστρια εργάσθηκε για την κατάπαυση τού διωγμού τής οικογένειάς του. Εντάχθηκε στο ναυτικό και έφθασε μέχρι τον βαθμό τού υποναυάρχου. Διετέλεσε υπασπιστής τού Όθωνα. Το 1844 και το 1847 εξελέγη βουλευτής Οιτύλου. Έγινε μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας το 1850. Στις κυβερνήσεις Κουντουριώτη και Κανάρη ανέλαβε το υπουργείο Παιδείας. Πέθανε στην Αθήνα το 1870.

Ο Αντώνιος Μαυρομιχάλης γεννήθηκε στη Μάνη και ήταν γιος τού Πιέρρου Μαυρομιχάλη. Με σώμα 300 Μανιατών πολέμησε εναντίον τού Αλή Πασά. Παρέμεινε χρόνια στην Κωνσταντινούπολη ως όμηρος τού Σουλτάνου. Δραπέτευσε λίγο πριν από το 1821 και πολέμησε στην Καλαμάτα και στο Βαλτέτσι. Το 1823 πήρε τον βαθμό τού στρατηγού. Διετέλεσε υπασπιστής τού Όθωνα και γερουσιαστής από το 1847 μέχρι το 1861. Μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας έγινε το 1853. Πέθανε στην Καλαμάτα το 1873.

Ανδρέας Μεταξάς, φιλικός, αγωνιστής, πολιτικός

Ο Ανδρέας Μεταξάς γεννήθηκε το 1790 στο Αργοστόλι. Μιλούσε Ιταλικά και Γαλλικά και μελετούσε την αρχαία Ιστορία. Μυήθηκε στην Φιλική Εταιρία και όταν κηρύχθηκε η επανάσταση συγκρότησε στρατιωτικό σώμα από 350 ένοπλους Κεφαλλονίτες. Κατά τη διάρκεια των εχθροπραξιών ο Μεταξάς τραυματίσθηκε και στα δύο χέρια. Λόγω τού τραυματισμού του ασχολήθηκε με τον πολιτικό τομέα τής Επανάστασης. Το 1822 διορίστηκε υπουργός τής Αστυνομίας και το 1826 υπουργός τού Πολέμου. Μαζί με τον Γεώργιο Μαυρομιχάλη και τον Παλαιών Πατρών Γερμανό εκπροσώπησε την Ελλάδα στο συνέδριο τής Βερόνας για να αποτρέψουν ένοπλη επέμβαση των Μεγάλων Δυνάμεων κατά τής Ελλάδας, πράγμα που πέτυχαν με τη βοήθεια τού Καποδίστρια. Ο Ανδρέας Μεταξάς παρέμεινε φίλος τού Καποδίστρια και εκείνος τού έδωσε πολλά αξιώματα. Διετέλεσε μέλος τής προσωρινής κυβερνήσεως μέχρι την έλευση τού Όθωνα. Επί Αντιβασιλείας ήταν νομάρχης Λακωνίας και το 1835 Σύμβουλος Επικρατείας. Εξορίστηκε στη Μασσαλία και έγινε πρέσβης στην Ισπανία. Το 1840 έγινε μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας, τής οποίας διετέλεσε και πρόεδρος από το 1841 έως το 1850. Το 1841 έγινε υπουργός Στρατιωτικών στην κυβέρνηση τού Αλέξανδρου Μαυροκορδάτου. Μετά τον θάνατο τού Κολοκοτρώνη ανέλαβε την αρχηγία τού ρωσικού κόμματος. Έλαβε μέρος στην επανάσταση τής 3ης Σεπτεμβρίου και πήρε από τον Όθωνα εντολή σχηματισμού κυβέρνησης. Ήταν ο πρώτος αρχηγός κυβερνήσεως στην Ελλάδα που έλαβε τον τίτλο τού πρωθυπουργού. Πέθανε στην Αθήνα το 1860.

Εμμανουήλ Μελετόπουλος, αγωνιστής

Ο Εμμανουήλ Μελετόπουλος καταγόταν από τον Μυστρά. Κατά τη διάρκεια τής Επανάστασης αγωνίστηκε, όπως όλοι οι πατριώτες του, εναντίον των Τούρκων. Το 1857 οι αρχές τού Μυστρά μεταφέρθηκαν στη σύγχρονη πόλη τής Σπάρτης, που επανιδρύθηκε το 1834 ύστερα από απόφαση τού Όθωνα και είναι η πρώτη πόλη στην Ελλάδα που χαράχθηκε με πολεοδομικό σχέδιο. Ο Εμμανουήλ Μελετόπουλος ήταν ο πρώτος δήμαρχος τής Σπάρτης. Το 1841 έγινε μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας και στο βιβλίο των μελών της αναφέρεται ως δήμαρχος, γερουσιαστής από τον Μυστρά.

Ο Σπύρος Σπυρομήλιος ή Σπύρος Μήλιος γεννήθηκε στη Χειμάρρα το 1800. Ήταν γόνος στρατιωτικής οικογενείας. Το 1810 πήγε στη Νεάπολη τής Ιταλίας, όπου σπούδασε τη στρατιωτική τέχνη και έμαθε Ιταλικά, Γαλλικά και Λατινικά. Το 1819 ο Αλή Πασάς τον κράτησε ως σύμβουλό του. Μετά τον θάνατο τού Αλή Πασά κατέβηκε στην επαναστατημένη Ελλάδα και πολέμησε μαζί με τον Αλ. Μαυροκορδάτο. Το 1825 βρισκόταν στο Μεσολόγγι επικεφαλής 250 πολεμιστών από τη Χειμάρρα. Για τον ηρωισμό του κατά την έξοδο τού Μεσολογγίου πήρε τον τίτλο τού στρατηγού. Συμμετείχε σε στρατιωτικές επιχειρήσεις με τον Γ. Καραϊσκάκη. Επί Καποδίστρια έγινε αρχηγός τής προσωπικής φρουράς τού Δημητρίου Υψηλάντη. Οι αντιβασιλείς τον φυλάκισαν στο Παλαμήδι. Παρέμεινε στο στράτευμα και έγινε διοικητής τής Στρατιωτικής Σχολής Ευελπίδων (1840-1844). Μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας έγινε το 1842. Συμμετείχε στην επανάσταση τής 3ης Σεπτεμβρίου. Ο Όθων τού ανέθεσε το υπουργείο Στρατιωτικών. Κατά τον Κριμαϊκό πόλεμο υποστήριζε την εξέγερση των αλύτρωτων Ελλήνων τής Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Πέθανε στην Αθήνα το 1880.

Αναγνώστης Μοναρχίδης, αγωνιστής, πολιτικός

Γεννήθηκε στα Ψαρά το 1777. Ο πατέρας του, Χατζή Δημήτριος, ήταν από τους ευπατρίδες τού νησιού. Ο Αναγνώστης ασχολήθηκε με τη θάλασσα από μικρή ηλικία. Ήταν πληρεξούσιος των Ψαρών στην Εθνική Συνέλευση τής Επιδαύρου. Εξελέγη βουλευτής στην πρώτη περίοδο και πληρεξούσιος στις Εθνοσυνελεύσεις τού Άστρους και τής Επιδαύρου. Ήταν ο πρώτος νομάρχης Αιτωλοακαρνανίας (1833) και νομάρχης Αχαΐας και Ηλείας (1836). Υπήρξε ιδρυτικό μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας (1836).

Νικόλαος Μπότασης, φιλικός, αγωνιστής

Ο Νικόλαος Μπότασης, γενάρχης των Μποτασέων, γεννήθηκε στο Κρανίδι το 1792, αλλά ανδρώθηκε στις Σπέτσες. Μαζί με τους γιους του Γκίκα, Αναγνώστη και Παναγιώτη διέθεταν τα μεγαλύτερα πλοία των Σπετσών, τη ναβέττα "Αχιλλέας" και την γκαβάρα "Διομήδης", 460 τόνων. Για τον Αγώνα δαπάνησε πολλά χρήματα. Διετέλεσε υπουργός. Έγινε μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας το 1837. Πέθανε στην Αθήνα το 1842.

Ο Κωνσταντίνος Μπότσαρης, γιος τού Κίτσου και αδελφός τού Μάρκου, γεννήθηκε στο Σούλι το 1792. Μετά τη δολοφονία τού πατέρα του τον πήρε στα Ιωάννινα ο Αλή Πασάς, μετά τον θάνατο τού οποίου κατόρθωσε να διαφύγει και να ενωθεί με τον αδελφό τού Μάρκο. Πήρε μέρος στη μάχη στο Καρπενήσι. Πολιτικά επηρεαζόταν από τον Μαυροκορδάτο. Πολέμησε στο Κρεμμύδι κατά των Αιγυπτίων τού Ιμπραήμ και με τον Καραϊσκάκη στην Ανατολική Στερεά Ελλάδα. Διορίστηκε αρχηγός των σωμάτων που στρατοπέδευαν έξω από το Μεσολόγγι. Μετά την έξοδο, μαζί με τη φρουρά τής πόλης, κατέφυγε στην Άμφισσα και μετά στο Ναύπλιο. Πολέμησε μαζί με τον Καραϊσκάκη στις μάχες τού Διστόμου και τής Αράχοβας. Επί Καποδίστρια πολέμησε για την απελευθέρωση τής Δυτικής Στερεάς Ελλάδος υπό τον Τσωρτς. Μετά τη δολοφονία τού Κυβερνήτη έγινε οπαδός τού Κωλέττη. Έλαβε μέρος στην τριμελή επιτροπή υποδοχής τού Όθωνα. Έγινε μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας το 1850. Πέθανε το 1853.

Νεόφυτος ο Καρύστου, ιερωμένος, φιλικός, αγωνιστής

O Nεόφυτος, επίσκοπος Καρύστου, γεννήθηκε το 1790. Συνέβαλε σημαντικά στην εξάπλωση τής Επανάστασης στη Ν. Εύβοια. Η ήττα στα Στύρα, ο θάνατος τού Μαυρομιχάλη και η αποτυχημένη πολιορκία τής Καρύστου περιόρισαν τις ελπίδες του, άλλα δεν έπαυσε σε όλη τη διάρκεια τού Αγώνα να φροντίζει για την αναζωπύρωση τής Επανάστασης, συγκεντρώνοντας πολεμοφόδια, χρήματα και πολεμιστές. Έγινε μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας το 1836. Πέθανε το 1851 στη Χαλκίδα.

N εόφυτος Ταλαντίου (Νικόλαος Μεταξάς), ιερωμένος, αγωνιστής

Ο Νεόφυτος Ταλαντίου, κατά κόσμον Νικόλαος Μεταξάς, γεννήθηκε στην Αθήνα το 1762 και ήταν ο πρώτος Μητροπολίτης Αθηνών. Είχε αξιόλογη μόρφωση. Το 1792 χειροτονήθηκε διάκονος στη μονή Πεντέλης, όπου χρημάτισε και δάσκαλος. Κατά τη διάρκεια τού Αγώνα πρωτοστάτησε στην Αταλάντη βοηθώντας τον Αθανάσιο Διάκο στην Αλαμάνα. Ήταν παρών σε όλες τις προσπάθειες για τη ρύθμιση των εκκλησιαστικών θεμάτων. Το 1833 ονομάστηκε επίσκοπος Αθηνών και το 1850 διορίστηκε πρώτος και μόνιμος πρόεδρος τής Ιεράς Συνόδου τής Εκκλησίας της Ελλάδος, λαμβάνοντας τον τίτλο τού Μητροπολίτη Αθηνών. Υπήρξε ιδρυτικό μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας το 1836.

Ιάκωβος Ρίζος Νερουλός, φιλικός, λόγιος

Ο Ιάκωβος Ρίζος Νερουλός γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη το 1778. Διδάχθηκε φιλοσοφία από τον Δανιήλ Φιλιππίδη και ήταν άριστος ελληνιστής. Είκοσι ετών ακολούθησε τον ηγεμόνα Κωνσταντίνο Υψηλάντη στη Μολδαβία. Αργότερα ο Αλέξανδρος Σούτσος τον διόρισε επιτετραμμένο του στην Πύλη. Μετά από 6 χρόνια διορίστηκε μεταφραστής τού Μεγάλου Διερμηνέα. Ο ηγεμόνας τής Βλαχίας Ιωάννης Καρατζάς τον επανέφερε και τον όρισε πρωθυπουργό τής Βλαχίας, οπότε, μυήθηκε στη Φιλική Εταιρεία. Μετά την αποτυχία τού κινήματος τού Υψηλάντη στις Παραδουνάβιες Ηγεμονίες κατέφυγε στην Πίζα και κατόπιν στη Γενεύη, όπου γνώρισε τον Καποδίστρια ο οποίος τον πήρε μαζί του στην Ελλάδα. Ήταν από τα ιδρυτικά μέλη τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας (1836). Πέθανε τον Δεκέμβριο τού 1849 στην Κωνσταντινούπολη, όπου είχε διοριστεί πρέσβης τής Ελλάδας.

Γεννήθηκε στα Τρίκαλα Κορινθίας το 1803. Ήταν αδελφός τού Γεωργίου Νοταρά. Αμέσως μετά την έναρξη τού Αγώνα πολέμησε με ηρωισμό εναντίον των Τούρκων. Ήταν πιστός οπαδός τού βασιλιά Όθωνα, τον οποίο ακολούθησε στο Μόναχο μετά την έξωσή του. Έγινε μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας το 1839. Πέθανε στην Αθήνα το 1873.

Ανδρόνικος Πάικος, αγωνιστής, πολιτικός

Ο Ανδρόνικος Πάικος, γόνος παλαιάς και πλούσιας οικογένειας, γεννήθηκε το 1796 στη Θεσσαλονίκη. Σπούδαζε Νομικά στην Πίζα τής Ιταλίας όταν ξέσπασε η Επανάσταση. Τότε συγκέντρωσε πολεμοφόδια, ναύλωσε ένα πλοίο και ήρθε στην Ελλάδα μαζί με τον Υψηλάντη. Έλαβε μέρος σε πολλές μάχες και σε μία τραυματίστηκε. Προήχθη μέχρι τον βαθμό τού λοχαγού. Μετά την άφιξη τού Καποδίστρια μετέβη στην Ευρώπη να ολοκληρώσει τις σπουδές του. Εξελέγη πληρεξούσιος στην Ε΄ Εθνοσυνέλευση τού 1832. Από το 1835 μέχρι το 1837 ήταν ο πρώτος Εισαγγελέας τού Αρείου Πάγου. Διετέλεσε και υπουργός Δικαιοσύνης (Γραμματεύς Επικρατείας τής Δικαιοσύνης) το 1837 και κατέβαλε προσπάθειες για την ανάπτυξη τού δικαστικού κλάδου. Ήταν ιδρυτικό μέλος τής Αρχαιολογικής και τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας (1836). Τα τελευταία χρόνια τής ζωής του απεσύρθη από την πολιτική. Πέθανε το 1880 στην Αθήνα.

Ρήγας Παλαμήδης, αγωνιστής, πολιτικός

Γεννήθηκε στην Τρίπολη το 1794. Φοίτησε στην ελληνική σχολή τής Στεμνίτσας, στη σχολή τής Δημητσάνας και στην Κωνσταντινούπολη. Επιστρέφοντας στην Τρίπολη έγινε γραμματέας τού δραγουμάνου τού Μόρα Βαλεσί. Μετά την επανάσταση έγινε γραμματέας τής Πελοποννησιακής Γερουσίας και γραμματέας και αγγελιαφόρος τού Θ. Κολοκοτρώνη στη μάχη στο Βαλτέτσι και στην άλωση τής Τριπολιτσάς. Από τις αρχές τού 1822 πήγε με το μέρος των προκρίτων. Όταν έφθασε στην Πελοπόννησο ο Δράμαλης, ο Παλαμήδης δείλιασε μπροστά το μέγεθος τού στρατού των Τούρκων και έσπειρε τον πανικό στους Έλληνες, πράγμα που θύμωσε ιδιαίτερα τον Κολοκοτρώνη. Επί Καποδίστρια έγινε μέλος τού Πανελληνίου και γερουσιαστής. Επί Όθωνα έγινε Σύμβουλος Επικρατείας και νομάρχης. Πρωτοστάτησε στην επανάσταση τής 3ης Σεπτεμβρίου. Έγινε μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας το 1837 και στο βιβλίο των μελών της αναφέρεται ως γερουσιαστής και συγγραφέας. Στην κυβέρνηση Ανδρέα Μεταξά έγινε υπουργός Εσωτερικών και μέλος τής επιτροπής σύνταξης τού Συντάγματος. Διετέλεσε πρόεδρος τής Βουλής και υπουργός Εσωτερικών σε πολλές κυβερνήσεις. Πέθανε το 1872.

Ο Ηλίας Πανάς γεννήθηκε στην Κεφαλονιά το 1798. Με την κήρυξη τής Επανάστασης πήγε στην Πελοπόννησο και έλαβε μέρος στην άλωση τής Τριπολιτσάς, στην πολιορκία τής Πάτρας και στη μάχη τού Πέτα. Πολέμησε τον Ιμπραήμ αλλά συνελήφθη αιχμάλωτος σε μάχη και ελευθερώθηκε αφού πλήρωσε λύτρα. Με δικό του στρατιωτικό σώμα κλείστηκε στο Μεσολόγγι μέχρι την ηρωική έξοδο. Κατείχε τον βαθμό τού στρατηγού. Εντάχθηκε στην Ελληνική Χωροφυλακή. Το 1858 συμμετείχε σε άλλες μάχες στη τουρκοκρατούμενη Ήπειρο. Έγινε μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας το 1860.

Ιωάννης Νάκος Πανουργιάς, αγωνιστής

Ο Νάκος Πανουργιάς ήταν γιος τού αρματολού τής Στερεάς Ελλάδας Πανουργιά. Έλαβε μέρος στις μάχες των Βασιλικών, τής Άμπλιανης, τής Αράχοβας και τής Πέτρας. Στον εμφύλιο πήρε μέρος με τα στρατεύματα τής Στερεάς υπό τον Γκούρα κατά των Πελοποννησίων υποστηρίζοντας την κυβέρνηση. Επί Καποδίστρια και επί Όθωνος έλαβε ανώτατα στρατιωτικά αξιώματα. Το 1854 με στρατιωτικό τμήμα εισέβαλε στην τουρκοκρατούμενη Θεσσαλία αλλά απέτυχε. Έγινε μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας το 1836.

Ιωάννης Παπαρρηγόπουλος, φιλικός, αγωνιστής, διπλωμάτης

Ο Ιωάννης Παπαρρηγόπουλος γεννήθηκε στη Νάξο το 1780. Σπούδασε στην Κωνσταντινούπολη, Νομική στη Μόσχα και Ιατρική στη Ρώμη. Το 1814 πήγε στα Ιωάννινα για να πείσει στον Αλή Πασά ότι ο Τσάρος θα τον βοηθήσει αν βαδίσει εναντίον τού Σουλτάνου. Μυήθηκε στη Φιλική Εταιρία και συμμετείχε στην κατάληψη τής Τενέδου. Ο Παλαιών Πατρών Γερμανός τού ανέθεσε πολλές αποστολές. Το 1820 μετέβη στην Κωνσταντινούπολη και μίλησε στον Πατριάρχη για τον επικείμενο αγώνα προσπαθώντας να τον πείσει να εγκαταλείψει την Πόλη. Στη ναυμαχία τού Ναυαρίνου υπηρετούσε ως διερμηνέας τής ρωσικής μοίρας και μάλιστα μετά από τέχνασμά του οι Τούρκοι επιτέθηκαν στις ευρωπαϊκές δυνάμεις. Το 1843, επί τής βασιλείας τού Όθωνα, εγκαταστάθηκε στην Αθήνα. Υπήρξε γενικός πρόξενος τής Ρωσίας μέχρι το 1862. Ο Γεώργιος ο Α΄ τον διόρισε Σύμβουλο Επικρατείας. Πέθανε το 1874. Υπήρξε ιδρυτικό μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας (1836) και στο αρχείο της αναφέρεται ως πρόξενος.

Δημήτριος Πετροπουλάκης, αγωνιστής

Ο Δημήτριος Πετροπουλάκης γεννήθηκε στη Ράχη Γυθείου Μάνης το 1800. Προερχόταν από μία από τις παλαιότερες οικογένειες τής Μάνης, μέλη τής οποίας έλαβαν μέρος σε όλες τις απελευθερωτικές επαναστάσεις. Ο Δημήτριος Πετροπουλάκης διακρίθηκε στις μάχες κατά τού Ιμπραήμ. Ήταν υποστηρικτής τού Καποδίστρια και τού Όθωνα. Υπηρέτησε ως συνταγματάρχης τής Βασιλικής Φάλαγγας. Έγινε μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας το 1841. Το 1850 εξελέγη βουλευτής Μάνης. Το 1854 έλαβε μέρος στην εξέγερση στη Θεσσαλία και το 1866, μαζί με τον γιο του, στην κρητική επανάσταση ως αρχηγός. Το 1870 προήχθη στον βαθμό τού Συνταγματάρχη. Πέθανε το 1870.

Κυριάκος Πιττάκης, αγωνιστής, αρχαιολόγος

Γεννήθηκε στην Αθήνα, στη συνοικία τού Ψυρρή, το 1798. Σπούδασε στην Ιόνιο Ακαδημία. Ήταν ένας από τους ιδρυτές τής "Εν Αθήναις Αρχαιολογικής Εταιρείας" (1837), τής οποίας διετέλεσε γραμματέας και αντιπρόεδρος. Το 1836 έγινε έφορος αρχαιοτήτων. Ήταν ιδρυτής τού Μουσείου τής Ακρόπολης και ιδρυτικό μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας (1836). Επίσης ξεκίνησε την έκδοση τού περιοδικού "Αρχαιολογική Εφημερίς" (1837). Με το έργο του συγκέντρωσε έναν όγκο αρχαιολογικών μαρτυριών που αποτέλεσαν την καλύτερη απάντηση στην θεωρία τού Φαλμεράυερ. Πέθανε το 1863 στην Αθήνα.

Δημήτρης Πλαπούτας ή Κολλιόπουλος, αγωνιστής

Γεννήθηκε στην Παλούμπα Γορτυνίας το 1786. Ήταν γιος κλέφτη. Το 1811-1812 κατέφυγε στη Ζάκυνθο, όπου υπηρέτησε ως εκατόνταρχος στα ελληνικά σώματα τού αγγλικού στρατού. Το 1816 μυήθηκε στη Φιλική Εταιρία και με την έναρξη τής Επανάστασης επέστρεψε στην Πελοπόννησο μαζί με τον Κολοκοτρώνη, τού οποίου ήταν οπλαρχηγός και πιστός οπαδός. Διακρίθηκε στη μάχη τού Βαλτετσίου και στην πολιορκία τής Τρίπολης. Με τον ερχομό τού Ιμπραήμ πολέμησε με τον Κολοκοτρώνη, καταδικάστηκε μαζί του σε θάνατο από την Αντιβασιλεία, αλλά ο Όθων έδωσε και στους δύο αμνηστία. Ασχολήθηκε με την πολιτική, εξελέγη βουλευτής Καρύταινας, διετέλεσε γερουσιαστής και επίτιμος υπασπιστής τού Όθωνα. Μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας έγινε το 1837. Πέθανε το 1864.

Αναστάσιος Πολυζωίδης, αγωνιστής, δικαστής

Ο Αναστάσιος Πολυζωίδης γεννήθηκε στο Μελένικο τής Μακεδονίας το 1802. Η εύπορη οικογένειά του φρόντισε για την άρτια μόρφωσή του στην Ελλάδα και την Αυστρία. Σπούδασε Ιατρική και θεωρητικές επιστήµες. Σχετίστηκε µε εξέχουσες προσωπικότητες τού Διαφωτισµού, που τού γέννησαν τον πόθο για ελευθερία, πνευματική αφύπνιση, ανθρωπισµό και δηµοκρατία. Παρά την επιθυµία του, δεν πρόλαβε να συναντηθεί µε τον Αλ. Υψηλάντη και να καταταγεί στον Ιερό Λόχο, διότι η καταστροφή είχε ήδη συντελεστεί. Μαζί µε Γερµανούς φιλέλληνες έφθασε στην Ακαρνανία και από εκεί στο μαχόµενο Μεσολόγγι. Ήταν γραμματέας τού Μαυροκορδάτου, επεξεργάστηκε το κείμενο τού "προσωρινού πολιτεύματος" και συνέταξε τη διακήρυξη τής Α΄ Εθνοσυνέλευσης. Μετά την απελευθέρωση, η Αντιβασιλεία τον διόρισε πρόεδρο τού Πρωτοδικείου Ναυπλίου. Στη δίκη τού Κολοκοτρώνη, µαζί µε το δικαστή Γεώργιο Τερτσέτη, αρνήθηκε να ψηφίσει τη θανατική καταδίκη των Kολοκοτρώνη και Πλαπούτα. Απολύθηκε, φυλακίστηκε, δικάστηκε για απείθεια, αλλά τελικά αθωώθηκε. Με την ενηλικίωση τού Όθωνα, έγινε αρεοπαγίτης και αντιπρόεδρος τού Αρείου Πάγου. Ως υπουργός Εσωτερικών θέσπισε το νοµοθέτηµα για την ελευθεροτυπία. Υπήρξε ιδρυτικό μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας (1836) και μέλος τού πρώτου Διοικητικού Συμβουλίου της. Πέθανε στην Αθήνα το 1873. Το πορτρέτο του κοσμεί τις αίθουσες όλων των δικαστηρίων τής χώρας γιατί, μαζί με τον Τερτσέτη, θεωρείται υπόδειγμα αδέκαστου και ανεπηρέαστου δικαστή.

Γεωργιος Πραΐδης, φιλικός, πολιτικός

Γεννήθηκε το 1791 στα Μουδανιά τής Βιθυνίας. Μυήθηκε στη Φιλική Εταιρία και το 1821 κατέβηκε στο Μεσολόγγι. Έγινε μέλος τής Γερουσίας τής Δυτικής Ελλάδας. Πήρε μέρος στη συνέλευση τού Άστρους. Έγινε μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας το 1839 και αναφέρεται στο βιβλίο μελών της ως υπουργός. Πέθανε στην Αθήνα το 1873.

Κωνσταντίνος Ράμφος, φιλικός, αγωνιστής

Ο Κωνσταντίνος Ράμφος γεννήθηκε στη Χίο το 1776. Μυήθηκε στη Φιλική Εταιρία και έγινε απόστολός της στα Ψαρά και στην Ύδρα. Τον Νοέμβριο τού 1821 συμμετείχε ως υπολοχαγός στην έφοδο κατά τού Παλαμηδίου και στη μάχη τού Ναυπλίου. Έλαβε μέρος σε πολλές μάχες και διπλωματικές αποστολές. Επί Καποδίστρια έγινε δικαστής στον Πόρο και διοικητής των φρουρίων τής Μεσσηνίας. Το 1835 έγινε ενθουσιώδης οθωνιστής. Μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας έγινε το 1845. Διετέλεσε πρόξενος στα Ιωάννινα και στη Θεσσαλονίκη. Όταν επέστρεψε στην Αθήνα άσκησε το επάγγελμα τού δικηγόρου. Ήταν εκδότης τής εφημερίδας "Συντηρητική". Πέθανε το 1871.

Νικόλαος Ρενιέρης, φιλικός, αγωνιστής

Ο Νικόλαος Ρενιέρης γεννήθηκε το 1758 στα Παλαιά Ρούματα τής περιοχής Κισσάμου Χανίων Κρήτης. Ίσως η καταγωγή του ανάγεται στη βενετική οικογένεια των Renier. Σπούδασε Ιατρική στο Μονπελιέ τής Γαλλίας και στην Πίζα. Άσκησε το επάγγελμα τού γιατρού μέχρι την έναρξη τής Επανάστασης. Είχε πολυσχιδή δράση, επιστημονική, κοινωνική, φιλανθρωπική και εκπαιδευτική. Το 1819 μυήθηκε τη Φιλική Εταιρία. Με την έναρξη τού Αγώνα εγκαταστάθηκε στα Κύθηρα. Εξελέγη πληρεξούσιος τής Κρήτης στη Συνέλευση τής Τροιζήνας και στην Γ΄ Εθνοσυνέλευση. Το 1827, με πρόταση τού Θ. Κολοκοτρώνη, έγινε πρόεδρος τής Βουλής γιατί δεν είχε αναμιχθεί στις αντιζηλίες και τις φιλοδοξίες τού εμφυλίου. Ο Καποδίστριας τον διόρισε στο Πανελλήνιο. Το 1826 με υπόμνημά του στον Κάνινγκ, πρέσβη τής Αγγλίας στην Κωνσταντινούπολη, ζήτησε την προστασία του για το Κρητικό ζήτημα. Το 1829 έγινε αρμοστής τής ελληνικής κυβερνήσεως στην Κρήτη, όπου προσπάθησε να υποθάλψει το επαναστατικό κλίμα, αλλά ήρθε σε σύγκρουση με τους ανυπότακτους Σφακιανούς. Το 1830, όταν κατέλαβαν την Κρήτη οι Αιγύπτιοι, επέστρεψε στην Ελλάδα. Ο Ρενιέρης ανήκε στο ρωσικό κόμμα. Έγινε μέλος τού Συμβουλίου Επικρατείας και συμμετείχε στην επιτροπή σύνταξης τού Συντάγματος τού 1844. Ήταν ιδρυτικό μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρεία (1836). Πέθανε το 1897 σε ηλικία 90 ετών.

Γεώργιος Κανδιάνος Ρώμας, φιλικός, πολιτικός, λόγιος

Ο Κανδιανός Ρώμας ανήκε σε μεγάλη και ευγενή οικογένεια τής Ζακύνθου με καταγωγή από την Κρήτη. Διετέλεσε πρόεδρος τής Γερουσίας τού Ιονίου κράτους. Διακρίθηκε επίσης και ως φιλόλογος και ποιητής, σώζονται δε πολλά ποιητικά του έργα. Έγινε μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας το 1837 και στο βιβλίο μελών της αναφέρεται ως συγγραφέας και πολιτικός.

Ο Γεώργιος Κιοσσές (Σαχίνης) γεννήθηκε στην Ύδρα το 1789 και ήταν γιος τού Δημητρίου Σαχίνη, πλοιοκτήτη, εμπόρου και προκρίτου τού νησιού. Ασχολήθηκε με τις ναυτικές επιχειρήσεις. Σπούδασε στην Ύδρα και την Κέρκυρα, όπου έμαθε Ιταλικά και Γαλλικά. Όταν ξέσπασε η Επανάσταση εντάχθηκε στον ναυτικό στόλο τής Ύδρας με το πλοίο "Μιλτιάδης" και έλαβε μέρος σε πολλές ναυμαχίες υπό τον Μιαούλη. Το 1823 έγινε διοικητής Σύρου και Μυκόνου. Το 1828, επί Καποδίστρια, έγινε κυβερνήτης τής εθνικής κορβέτας "Ύδρα". Το 1836 ανέλαβε διοικητής τής ναυτικής μοίρας τού Αιγαίου. Επειδή μιλούσε ξένες γλώσσες έγινε υπασπιστής τού Όθωνα. Έγινε μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας το 1840. Το 1844 προήχθη σε υποναύαρχο. Πέθανε στην Αθήνα το 1864.

Γεννήθηκε στην Ύδρα το 1783 και ασχολήθηκε με ναυτικές δραστηριότητες. Πήρε μέρος στην επανάσταση τού 1821 συμμετέχοντας σε πολλές ναυμαχίες, όπως αυτές των Πατρών, Σπετσών, Γέροντα, Σάμου και στην επιχείρηση τής Αλεξάνδρειας. Ο Καποδίστριας τον διόρισε αρχηγό τής μοίρας των ακτών τής Μεσσηνίας. Γρήγορα όμως πήγε με το μέρος τής αντιπολίτευσης. Επί Όθωνος κατετάγη στο Πολεμικό Ναυτικό, έφθασε μέχρι τον βαθμό του αντιναυάρχου, ενώ διετέλεσε και διοικητής τού πολεμικού ναυστάθμου τού Πόρου. Έγινε μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας το 1840, έναν χρόνο πριν πεθάνει (1841).

Θεοφάνης Σιατιστεύς, ιερωμένος, αγωνιστής

Ο Θεοφάνης Σιατιστεύς καταγόταν από τη Σελίτσα τού νομού Κοζάνης. Ήταν πτυχιούχος τής περιώνυμης Ακαδημίας των Κυδωνιών. Κατά την επανάσταση τού 1821 συνεργάστηκε με τον Εμμανουήλ Παππά και συμμετείχε στις επιχειρήσεις τής Χαλκιδικής. Αργότερα κατέβηκε στην Πελοπόννησο και συνέχισε τον αγώνα. Ο Όθων τον διόρισε Γραμματέα τής Ιεράς Συνόδου στη θέση τού Θεόκλητου Φαρμακίδη. Ήταν ιδρυτικό μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας (1836). Το 1852 έγινε Μητροπολίτης τής Ιεράς Μητροπόλεως Μαντινείας και Κυνουρίας.

Ο Γεώργιος Σκούφος γεννήθηκε στη Σμύρνη το 1803. Ήρθε στην Ελλάδα για να λάβει μέρος στον απελευθερωτικό αγώνα. Μετά την Επανάσταση διορίστηκε διευθυντής των βασιλικών Ταχυδρομείων. Διετέλεσε βουλευτής και δήμαρχος Αθηναίων. Έγινε μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας το 1837 και στο βιβλίο των μελών αναφέρεται ως δήμαρχος.

Πέτρος Ομηρίδης Σκυλίτσης, φιλικός

Ο Πέτρος Ομηρίδης Σκυλίτσης γεννήθηκε στη Σμύρνη το 1784. Είχε μυηθεί στη Φιλική Εταιρία. Πήρε μέρος στην Α΄ Εθνοσυνέλευση τής Επιδαύρου. Τον Απρίλιο τού 1822 ανέλαβε τη διοίκηση τής Κρήτης. Επί Καποδίστρια εξορίστηκε στη Σμύρνη, ενώ επί Όθωνα διορίστηκε εφέτης. Εξελέγη δήμαρχος Πειραιά το διάστημα 1841-1845 και 1848-1854. Έγινε μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας το 1837.

Ο υμνητής τής ελευθερίας, ο άνθρωπος που δεν είχε τίποτε άλλο στον νου του "πάρεξ ελευθερία και γλώσσα", ο Διονύσιος Σολωμός γεννήθηκε το 1798 στη Ζάκυνθο. Σε πολύ μικρή ηλικία έμεινε ορφανός και το 1808 έφυγε για σπουδές στην Ιταλία, με τη συνοδία τού Ιταλού δασκάλου του δε Ρώσση. Επτά χρόνια αργότερα πήρε απολυτήριο από το λύκειο τής Κρεμόνας και σπούδασε Νομικά στο πανεπιστήμιο τής Παβίας. Τότε άρχισε να γράφει στίχους στην ιταλική γλώσσα και γνώρισε διαπρεπείς φιλοσόφους, φιλολόγους και αξιόλογους εκπροσώπους τής λογοτεχνικής κίνησης τής εποχής. Το 1818 επέστρεψε στη Ζάκυνθο, όπου παρέμεινε δέκα χρόνια. Εκεί άρχισε να γράφει τα πρώτα του αξιόλογα στιχουργήματα στα Ελληνικά. Ύμνησε τον αγώνα των Ελλήνων για ελευθερία και συγκλονίστηκε από τη βαρβαρότητα τού κατακτητή. Πρώτο μεγάλο ποίημά του γραμμένο στα Ελληνικά είναι ο "Ύμνος εις την Ελευθερίαν", οι πρώτες στροφές τού οποίου καθιερώθηκαν ως εθνικός ύμνος τής Ελλάδας από τον Γεώργιο τον Α΄. Άλλα έργα του εμπνευσμένα από τον Αγώνα είναι η ωδή " Εις τον θάνατο τού λόρδου Βύρωνα", "Η καταστροφή των Ψαρών", " Η ωδή στον θάνατο τού Μάρκου Μπότσαρη", " Οι ελεύθεροι πολιορκημένοι" κ.ά. Η επιμονή του να γράφει στην απλή γλώσσα τού λαού και όχι τη λογία τού έδωσε τον τίτλο τού εθνικού ποιητή τής Ελλάδας. Στα τέλη τού 1828 εγκαταστάθηκε μόνιμα στην Κέρκυρα, όπου έγραφε ποιήματα σχεδόν απομονωμένος. Δεν ήρθε ποτέ στην ελεύθερη Ελλάδα. Έγινε μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας το 1840. Στις 3 Φεβρουαρίου 1849 παρασημοφορήθηκε με τον Χρυσό Σταυρό τού Σωτήρος, διότι "με την ποίησή του διέγειρε τα αισθήματα τού λαού στον αγώνα για εθνική ανεξαρτησία". Πέθανε το 1857 στην Κέρκυρα, ύστερα από αλλεπάλληλες εγκεφαλικές συμφορήσεις. Τα οστά του μεταφέρθηκαν το 1865 στη Ζάκυνθο και τοποθετήθηκαν στο μαυσωλείο Κάλβου - Σολωμού.

Ανήκε στην παλιά φαναριωτική οικογένεια Σούτσου, μέλη τής οποίας διετέλεσαν ηγεμόνες στη Μολδοβλαχία, διπλωματικοί υπάλληλοι, επιστήμονες και λόγιοι. Γιος τού Αλεξάνδρου Σούτσου, ήταν μέλος τής Φιλικής Εταιρίας. Ο Κωνσταντίνος Σούτσος διετέλεσε υπουργός στη Βλαχία. Έγινε μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας το 1847.

Ο Μιχαήλ Σούτσος ή Βόδας γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη το 1778. Ο παππούς του Μιχαήλ Σούτσος ήταν ηγεμόνας στη Βλαχία. Ο ίδιος υπηρέτησε ως γραμματέας τού Μεγάλου Διερμηνέα τής Πύλης Ιωάννη Καρατζά. Το 1812 έγινε και ο ίδιος Διερμηνέας. Το 1819 έγινε ηγεμόνας τής Μολδαβίας. Το 1820 μυήθηκε στη Φιλική Εταιρία από τον Ιάκωβο Ρίζο Νερουλό. Το 1821 συνεργάστηκε με τον Αλέξανδρο Υψηλάντη. Μετά την αποτυχία τής επανάστασης στις Ηγεμονίες κατέφυγε στη Ρωσία και από εκεί στην Ελβετία. Επί Καποδίστρια διορίστηκε αντιπρόσωπος τής Ελλάδος στη Γαλλία. Ο Όθων τον όρισε πρεσβευτή τής Ελλάδος στη Γαλλία, τη Ρωσία, τη Σουηδία και τη Δανία. Έγινε μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας το 1840 και αναφέρεται ως πρεσβευτής και σύμβουλος Επικρατείας. Πέθανε το 1854 στην Αθήνα.

Νικήτας (Νικηταράς) Σταματελόπουλος, αγωνιστής

Γεννήθηκε το 1781 στο χωριό τής Μεσσηνίας Μεγάλη Αναστασίτσα. Ο πατέρας του ήταν ο ονομαστός αγωνιστής τής περιοχής Σταματέλος Τουρκολέκας. Διωγμένος από τους Τούρκους κατέφυγε μαζί με τον θείο του Θ. Κολοκοτρώνη στα Επτάνησα. Εντάχθηκε στα ρωσικά στρατεύματα και πολέμησε στην Ιταλία κατά τού στρατού τού Ναπολέοντα. Υπήρξε από τους μεγαλύτερους αγωνιστές τής ελληνικής επανάστασης. Πήρε μέρος στη μάχη τού Βαλτετσίου, στα Δολιανά, στην άλωση τής Τριπολιτσάς και στα Δερβενάκια, όπου για τον ηρωισμό του τον ονόμασαν Τουρκοφάγο. Επί Καποδίστρια και Όθωνα ανήκε στο κόμμα των Ναπαίων (ρωσόφιλο), γι' αυτό συνελήφθη και καταδικάστηκε. Όταν αποφυλακίστηκε η υγεία του ήταν εξασθενημένη. Έγινε μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας το 1837. Το 1843, όταν δόθηκε Σύνταγμα, τού απενεμήθη ο βαθμός τού αντιστρατήγου και μια πενιχρή σύνταξη. Πέθανε το 1849 σε ηλικία 68 ετών.

123. Γεώργιος Σταύρου, φιλικός

Γιος τού έμπορου Ιωάννη Σταύρου από τα Ιωάννινα, γεννήθηκε το 1788. Μυήθηκε στη Φιλική Εταιρία, την οποία ενίσχυσε οικονομικά. Προώθησε το κίνημα τού Φιλελληνισμού. Το 1824 ήρθε στην Ελλάδα να λάβει μέρος στον Αγώνα και συνεργάστηκε με τον Γεώργιο Κουντουριώτη. Υπήρξε ιδρυτής και πρώτος διευθυντής τής Εθνικής Χρηματιστικής Τράπεζας, τού πρώτου χρηματοπιστωτικού ιδρύματος τού κράτους. Ο Καποδίστριας τού ανέθεσε πολλά αξιώματα. Έγινε μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας το 1841 και αναφέρεται ως διοικητής τής Εθνικής Τράπεζας. Ο Γ. Σταύρου ίδρυσε και χρηματοδότησε νοσοκομεία, γηροκομεία, οικοτροφεία και βιβλιοθήκες στην Αθήνα και στα Ιωάννινα. Πέθανε το 1869.

Ο Πέτρος Στεφανίτσης γεννήθηκε στη Λευκάδα το 1791. Τα εγκύκλια μαθήματα διδάχθηκε κατ' οίκον. Ασκήθηκε στην φαρμακοποιία στους αδελφούς Τρύφου και παρακολούθησε μαθήματα Ιατρικής στο Collegio Medico, τον Ιατρικό Σύλλογο Κερκύρας. Από το 1810 άρχισε να ασκεί κλινική ιατρική ως υπίατρος τού τακτικού σώματος Κεφαλονιάς. Όταν ξέσπασε η Επανάσταση πήρε μέρος στη μάχη τού Πέτα το 1822, όπου οργάνωσε πρόχειρο νοσοκομείο για τους τραυματίες. Στη συνέχεια κατέβηκε στο Μεσολόγγι, όπου έμεινε σε όλες τις πολιορκίες μέχρι την έξοδο στις 10 Απριλίου 1826. Εκεί "εφάνη ουκ ολίγον χρήσιμος διά την εμπειρίαν τής τέχνης του, επισκεπτόμενος ακουράστως τους ασθενείς στρατιώτας, χωρίς ποτέ να αποβλέψη εις πληρωμήν, δαπανών μάλιστα και εξ ιδίων εις ιατρικά", κατά τα αρχεία τού Αγώνος. "Συμμετασχών τής εξόδου εσώθη μετά τού θετού υιού αυτού Νικολάου". Πήρε μέρος ως εκπρόσωπος τής Λευκάδας στη συγκρότηση τού επτανησιακού στρατιωτικού σώματος. Μέχρι τον Ιούλιο τού 1827 προσέφερε αμισθί τις υπηρεσίες του ως γιατρός στο νοσοκομείο τού Ναυπλίου. Το 1835 ο Στεφανίτσης βρίσκεται στην Αθήνα, όπου με πολλές δυσκολίες απέκτησε άδεια άσκησης τού ιατρικού επαγγέλματος. Έγινε μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας το 1837. Ήταν επίσης μέλος τής Αρχαιολογικής Εταιρείας, αποδεικνύοντας το ενδιαφέρον του για την πρόοδο τής παιδείας και τού πολιτισμού. Πέθανε στην Αθήνα στις 6 Μαρτίου 1863.

Ο Ιωάννης Σωμάκης γεννήθηκε το 1794 στο Χαλκί τής Ηπείρου. Έλαβε μέρος στον αγώνα για την απελευθέρωση τού έθνους. Έγινε πρόεδρος τού Αρείου Πάγου. Διετέλεσε σύμβουλος και μέλος πολλών επιστημονικών συλλόγων, όπως τής Αρχαιολογικής Εταιρείας. Υπήρξε ιδρυτικό μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας (1836). Πέθανε το 1854.

Με καταγωγή από τα Σέρβια, γιος τού κλεφταρματωλού των Σερβίων καπετάν Σωτήρη, κατοικούσε στην Πέστη τής Ουγγαρίας. Ήταν από τους πρώτους Έλληνες που κατέβηκαν στην Ελλάδα για να αγωνιστούν για την ελευθερία τής πατρίδας. Πολέμησε με τον Εμμανουήλ Παππά στην εξέγερση στη Χαλκιδική καθώς και σε άλλες μάχες στην Πελοπόννησο και τη Στερεά Ελλάδα. Από το 1830 και μέχρι τον θάνατό του έλαβε μέρος στα περισσότερα επαναστατικά κινήματα στον ελλαδικό χώρο και στο εξωτερικό. Κατετάγη στους γαριβαλδινούς και πήγε στην Ιταλία ως εθελοντής για να πολεμήσει εναντίον των αυστριακών στρατευμάτων κατοχής. Με την ανακήρυξη τού ανεξάρτητου ελληνικού κράτους δούλεψε ως αρχαιοφύλακας στο Μουσείο τής Ακρόπολης. Έγινε μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας το 1837. Σε άρθρο τής εφημερίδας "Ελευθεροτυπία" εξαίρεται η μεγάλη του ανιδιοτέλεια και η αγάπη για την πατρίδα: "Ήταν ένας άνθρωπος τού μόχθου, ένας πατριώτης, ανιδιοτελής, γεμάτος ζήλο, ο οποίος όταν προτάθηκε για παράσημο και αύξηση μισθού για τις υπηρεσίες που προσέφερε αρνήθηκε και τα δύο, δηλώνοντας πως ποτέ πώποτε δεν εζήτησα ούτε αμοιβήν τινά, ούτε αύξησιν τής μισθοδοσίας μου, αν δε εκπληρώ το καθήκον μου πιστώς και τιμίως, τούτο το πράττω σύμφωνα με τας αρχάς μου και με τον όρκον, τον οποίο έδωσα εις την πατρίδα...".

Παπα-Κώστας Τζαμάλας, αγωνιστής, πολιτικός

Καταγόταν από τη Φθιώτιδα. Μαζί με τους αδελφούς του πήρε ενεργό μέρος στην Επανάσταση και διακρίθηκε σε πολλές μάχες υπό τις διαταγές των αρματολών Κοντογιανναίων τής Υπάτης. Μετά τον θάνατο τού I. Καποδίστρια, στη διάρκεια των εμφύλιων σπαραγμών, πήγε με το μέρος των συνταγματικών (1832). Επί Όθωνα έγινε αντισυνταγματάρχης και το 1844 εξελέγη βουλευτής. Αργότερα, μαζί με τους Βελέντζα, Κοντογιάννη, Κομνά, Τράκα κ.ά., ανέλαβε την ηγεσία τού αντιοθωνικού στασιαστικού κινήματος, αλλά καταδιώχθηκε και αναγκάστηκε να καταφύγει στη Θεσσαλία. Όταν δόθηκε αμνηστία (1848) εξακολούθησε τη δραστηριότητά του και δεν δίστασε να στασιάσει εκ νέου, έφτασε μάλιστα με τους άνδρες του έως τον Ελικώνα, αλλά αναγκάστηκε, ηττημένος από τον Γρίβα Γαρδικιώτη, να καταθέσει τα όπλα. Στον Κριμαϊκό πόλεμο (1853-1856), μαζί με τους Φαρμάκη, Δυοβουνιώτη και Πανουργιά, επιχείρησε εισβολή στη Θεσσαλία, όπου επαναστάτησε το Πήλιο. Η υπογραφή συνθήκης ειρήνης μεταξύ Τουρκίας και Ελλάδας τον ανάγκασε να ανακόψει τη δραστηριότητά του. Έγινε μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας το 1837 και αναφέρεται στο βιβλίο των μελών ως αντισυνταγματάρχης.

Γεώργιος Κ. Τισαμενός, αγωνιστής, πολιτικός

Ο Γεώργιος Τισαμενός γεννήθηκε στους Φραγκάδες τού Ζαγορίου Ιωαννίνων. Το όνομά του ήταν Καραγιαννόπουλος. Σπούδασε στο Βουκουρέστι και ήταν μαθητής τού Φωτιάδη και τού Δούκα. Με το ξέσπασμα τής Επανάστασης το 1821 επέτρεψε στην Αθήνα για να λάβει μέρος στον Αγώνα. Διετέλεσε γραμματέας τού Παπαφλέσσα και έλαβε μέρος στη μάχη στο Μανιάκι. Επί Καποδίστρια υπηρέτησε στη Γ. Γραμματεία Επικρατείας ως συνεργάτης τού Σπ. Τρικούπη. Επί Όθωνος υπηρέτησε σε διοικητικές θέσεις και διετέλεσε υπουργός Οικονομικών το 1839. Υπήρξε εντιμότατος, αφού παραιτήθηκε από τη θέση του γιατί αρνήθηκε να μειώσει τη φορολογία σε προστατευόμενο τού επιτετραμμένου τής Γαλλίας. Έγινε διευθυντής τής Αστυνομίας Αθηνών-Πειραιώς, αλλά παραιτήθηκε για να αγωνιστεί για την απελευθέρωση τής Ηπείρου και τής Κρήτης. Διετέλεσε υπουργός Ναυτικών και πρόεδρος τού Ελεγκτικού Συνεδρίου. Ήταν ιδρυτικό μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας (1836). Πέθανε απογοητευμένος που δεν είδε την ιδιαίτερη πατρίδα του ελεύθερη.

Σπυρίδων Τρικούπης, αγωνιστής, πολιτικός, λόγιος

Γόνος εύπορης οικογενείας, γεννήθηκε στο Μεσολόγγι το 1788. Σπούδασε φιλολογία στη Ρώμη και στο Παρίσι. Με την έκρηξη τής Επαναστάσης επέστρεψε στην Ελλάδα για να συμμετάσχει ενεργά σε αυτή. Το 1824 ασχολήθηκε με την πολιτική και εκλεγόταν συνεχώς ως πληρεξούσιος τού Μεσολογγίου. Επί Ιωάννη Καποδίστρια διορίστηκε Γενικός Γραμματέας Επικρατείας επί εξωτερικών θεμάτων. Διαφώνησε όμως και ξεκίνησε συνεργασία με τον Μαυροκορδάτο. Χρημάτισε υπουργός Εξωτερικών και διηύθυνε τις διαπραγματεύσεις που κατέληξαν στην εκλογή τού Όθωνα ως βασιλέως τής Ελλάδος. Ήρθε σε ρήξη με τους Βαυαρούς και γι' αυτό ανέλαβε την ελληνική πρεσβεία στο Λονδίνο. Συνέβαλε στην ψήφιση τού Συντάγματος το 1844. Έγινε μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας το 1840. Πέθανε στην Αθήνα το 1873.

Ριχάρδος Τσωρτς, φιλέλλην, αγωνιστής

Ο Sir Richard Chuch,τρατιωτικός από την Ιρλανδία, γεννήθηκε το 1784. Πολύ νέος κατετάγη στον στρατό. Πολέμησε στους ναπολεόντειους πολέμους και το 1813 συνέστησε μια στρατιωτική μονάδα από Έλληνες για λογαριασμό των Βρετανών. Το 1827 οι Έλληνες τον κάλεσαν να αναλάβει την αρχιστρατηγία τού στρατού ξηράς. Έγινε αρχηγός τής Δυτικής Ελλάδος, Σύμβουλος Επικρατείας, πληρεξούσιος στην Α΄ Εθνοσυνέλευση των Αθηνών το 1843 και γερουσιαστής το 1844. Δεν είχε ιδιαίτερες στρατηγικές ικανότητες και αυτό οδήγησε στην πανωλεθρία των Ελλήνων στον Ανάλατο και στην παράδοση τής Ακρόπολης. Έλαβε όμως μέρος σε πολλές πολεμικές επιχειρήσεις. Παρέμεινε στην Ελλάδα και μετά την απελευθέρωση. Έγινε μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας το 1836. Πέθανε στην Αθήνα το 1873 και ο τάφος του βρίσκεται στο Α΄ Νεκροταφείο

.

Ο Δημήτριος Τσώκρης γεννήθηκε το 1796 με καταγωγή από το Άργος. Όταν άρχισε η Επανάσταση έδρασε ως αρχηγός τής επαρχίας τού Άργους και τάχθηκε υπό τις διαταγές τού Κολοκοτρώνη. Έλαβε μέρος στην πολιορκία τού Ναυπλίου, στην απόκρουση τού Δράμαλη και αγωνίστηκε με ηρωισμό στη μάχη τού Αγ. Σώστη. Συνέχισε τον πόλεμο κατά τού Ιμπραήμ και δεν σταμάτησε μέχρι που έφυγαν οι Τούρκοι από την Πελοπόννησο. Υπέρμαχος τού Καποδίστρια υπήρξε ο πρόεδρος τού Ανωτάτου Στρατοδικείου που καταδίκασε τον φονιά τού Κυβερνήτη. Αντιτάχθηκε στον Όθωνα και εξορίστηκε, αλλά επέστρεψε στη Ελλάδα μετά την εξορία τού Όθωνα και έγινε υπασπιστής τού Γεωργίου τού Α΄. Έγινε μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας το 1837.

Θεόκλητος Φαρμακίδης, ιερωμένος, φιλικός, λόγιος

Ο Διδάσκαλος τού Γένους και κορυφαίος διαφωτιστής και αγωνιστής τής ελληνικής επαναστάσεως γεννήθηκε στη Νίκαια τής Λάρισας, όπου μορφώθηκε και χειροτονήθηκε διάκονος. Φοίτησε στη Μεγάλη τού Γένους Σχολή το διάστημα 1804-1806, στη Σχολή των Κυδωνιών και στην Ακαδημία τού Ιασίου από το 1806 μέχρι το 1811. Τότε διορίστηκε εφημέριος στον ναό τού Αγίου Γεωργίου στη Βιέννη, όπου παρέμεινε από το 1811 μέχρι το 1817. Εκεί γνωρίστηκε και με τον Απόστολο Αρσάκη, τού οποίου δεν συμμεριζόταν την άποψη στον τομέα τής γλώσσας. Έγινε μέλος τής Φιλικής Εταιρίας. Από το 1816 μέχρι το 1818 συνέχισε, μαζί με τον Κωνσταντίνο Κοκκινάκη, την έκδοση τού "Λόγιου Ερμή". Όταν ήρθε στην Ελλάδα εξέδωσε την εφημερίδα "Ελληνική σάλπιγξ". Διαφώνησε με τον Καποδίστρια, μετά τη δολοφονία τού οποίου διορίστηκε έφορος τού "Εν Αιγίνη Γενικού και Προκαταρκτικού Σχολείου". Επί Αντιβασιλείας ήταν σύμβουλος τού Μάουρερ σε θέματα εκκλησιαστικά και εργάστηκε υπέρ τού αυτοκέφαλου τής ελληνικής Εκκλησίας. Το 1833 διορίστηκε Γραμματέας τής Ιεράς Συνόδου τής Εκκλησίας τού Βασιλείου τής Ελλάδος. Ήταν ιδρυτικό μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας (1836) και ένας από τους φίλους τού Απόστολου Αρσάκη που τον συμβούλευαν να βοηθήσει την Εταιρεία στο έργο της. Πέθανε φτωχός στην Αθήνα το 1860.

Ιωάννης Φιλήμων, φιλικός, αγωνιστής, δημοσιογράφος

Ο ιστορικός και εκδότης Ιωάννης Φιλήμων γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη το 1798/99. Φοίτησε στη Μεγάλη τού Γένους Σχολή και εργάστηκε στο Πατριαρχικό Τυπογραφείο όπου έμαθε την τέχνη τής τυπογραφίας. Η παράδοση θέλει τον Φιλήμονα να φιλοξενείται ως πρόσφυγας στο σπίτι τής οικογένειας Υψηλάντη στην Κωνσταντινούπολη, όπου μυήθηκε στη Φιλική Εταιρία. Τον Οκτώβριο τού 1821 κατέβηκε στην Πελοπόννησο και διετέλεσε γραμματέας τού Δ. Υψηλάντη. Για λόγους υγείας δεν μπόρεσε να τον ακολουθήσει και προσελήφθη από τον Θεόδωρο Νέγρη ως γραμματέας τού Εκτελεστικού. Με την εισβολή τού Δράμαλη έδωσε σωστές πληροφορίες στον Κολοκοτρώνη για τις δυνάμεις τού εχθρού. Συμμετείχε στη μάχη των Δερβενακίων. Εργάστηκε ως γραμματέας στην Κκυβέρνηση τού Γεωργίου Κουντουριώτη το 1825. Δραστηριοποιήθηκε εναντίον τού Καποδίστρια και μπήκε στην υπηρεσία των Μαυρομιχαλαίων. Αρνήθηκε όμως να εκδώσει αντιπολιτευτική εφημερίδα, γιατί εν τω μεταξύ συμφώνησε με την άποψη τού Καποδίστρια ότι έπρεπε να γίνει ανακατανομή των εθνικών γαιών. Αργότερα, επί Όθωνος, εξέδωσε την εφημερίδα "Αιών". Υπήρξε ιδρυτικό μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας και διετέλεσε μέλος τού Διοικητικού της Συμβουλίου τα έτη 1844 έως 1849. Ως δημοσιογράφος διετύπωσε πολλές φορές την αντίθεσή του με τους διοικούντες τη Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία. Πέθανε στην Αθήνα το 1874.

Νικήτας Φλέσσας, φιλικός, αγωνιστής

Ο Νικήτας Δικαίος ή Φλέσσας γεννήθηκε το 1774 στην Πολιανή Μεσσηνίας και ήταν αδελφός τού Παπαφλέσσα. Υπήρξε από τους σημαντικότερους οπλαρχηγούς τού Αγώνα. Στα αρχεία τής τσαρικής Αστυνομίας αναφέρεται ως μέλος τής Φιλικής Εταιρίας. Διακρίθηκε σε πολλές μάχες, όπως στην Τρίπολη, την Κόρινθο, στα Δερβενάκια, στο Αγινόρι και στην καταστροφή τού Δράμαλη. Πολέμησε ηρωικά και για να διώξει τον Ιμπραήμ από την Πελοπόννησο. Έγινε μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας το 1836. Πέθανε στην Αθήνα το 1846.

Νικόλαος Φλογαΐτης, φιλικός, αγωνιστής

Ο Νικόλαος Φλογαΐτης γεννήθηκε το 1799 στην Οδησσό, αλλά ο πατέρας του ήταν από την Λευκάδα. Ήταν νομομαθής και γλωσσομαθής. Μυήθηκε στη Φιλική Εταιρία και ήρθε στην Ελλάδα για να λάβει μέρος στον απελευθερωτικό αγώνα. Το 1824 τιμήθηκε με τον βαθμό τού ταγματάρχη. Το 1826 δημιούργησε το "επτανησιακό σώμα" και πολέμησε στην πολιορκία τής Ακροπόλεως. Επί Καποδίστρια ήταν πρόεδρος πρωτοδικών και έγινε αρεοπαγίτης, παραμένοντας στη θέση αυτή μέχρι το 1844. Το 1862 ήταν πρόεδρος εφετών στο Ναύπλιο. Μετέφρασε από τα Γαλλικά το έργο "Οι διαβόητοι πλάνοι", αγνώστου συγγραφέως (Αίγινα 1825), και έγραψε εγχειρίδιο για τις "Στοιχειώδεις αρχές τής Μουσικής". Απεβίωσε στη Χαλκίδα το 1867. Υπήρξε ιδρυτικό μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας (1836).

Χατζή-Χρήστος, αγωνιστής, πολιτικός

Ο Χατζή-Χρήστος Ντάγκοβιτς, Σέρβος βουλγαρικής καταγωγής, γεννήθηκε στο Βελιγράδι το 1783. Λόγω τής καταγωγής του είχε αποκτήσει την προσωνυμία Βούλγαρης και σε πολλές πηγές αναφέρεται και με τα δύο ονόματα. Έγινε μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας το 1836. Πέθανε το 1853.

Δημήτριος Χατζίσκος, αγωνιστής, πολιτικός

Ο Δημήτριος Χατζίσκος ή Χατσίσκος γεννήθηκε στη Λαμία το 1805. Υπηρέτησε ως στρατιώτης από την αρχή τής Επανάστασης μέχρι το 1828. Μετά το τέλος τού Αγώνα ήρθε στην Αθήνα. Έγινε μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας το 1836 και στο βιβλίο των μελών της αναφέρεται ως γερουσιαστής, υπουργός Παιδείας. Στις εκλογές τού 1844 εξελέγη βουλευτής. Έκτοτε διετέλεσε πρόεδρος τής Βουλής, γερουσιαστής, υπουργός των Εκκλησιαστικών στην κυβέρνηση Κολοκοτρώνη το 1862. Πέθανε στην Αθήνα το 1877.

Νικόλαος Χορτάκης, αγωνιστής, γιατρός, φιλόλογος και φιλόσοφος

Ο Νικόλαος Χορτάκης γεννήθηκε στη Σμύρνη το 1800. Σπούδασε Ιατρική στην Ιένα τής Γερμανίας. Εργάστηκε ως δάσκαλος στο Γυμνάσιο τής Σμύρνης. Κατά τη διάρκεια τού Αγώνα ήταν γιατρός των ελληνικών στρατευμάτων. Διετέλεσε δάσκαλος μαθηματικών στην Ευαγγελική Σχολή Σμύρνης (1828-1830) και στο Κεντρικό Σχολείο τής Αίγινας. Υπηρέτησε ως καθηγητής Φυσικών και Μαθηματικών στο Ναύπλιο και γυμνασιάρχης στο Β΄ Γυμνάσιο Αθηνών. Έγραψε "Ανθρωπολογία, Σωματολογική και Ψυχολογική" (1848), "Λογική" και γεωγραφικά εγχειρίδια που στηρίχθηκαν σε ξένη βιβλιογραφία.(1854). Υπήρξε ιδρυτικό μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας (1836). Πέθανε στην Αθήνα το 1864.

Μιχαήλ Χουρμούζης, αγωνιστής, θεατρικός συγγραφέας, δημοσιογράφος και πολιτικός

Ο Μιχαήλ Χουρμούζης γεννήθηκε το 1804 στην Κωνσταντινούπολη και ήρθε στην Ελλάδα τον Μάιο τού 1821. Πολέμησε στη Ρούμελη, την Πελοπόννησο και την Κρήτη, όπου έμεινε ώς το 1883. Ξαναγύρισε στον στρατό, έλαβε μέρος στην καταδίωξη των ληστών και αποστρατεύτηκε το 1850 με τον βαθμό τού συνταγματάρχη. Ήταν βουλευτής από το 1851 ώς το 1856. Το 1854 πήρε μέρος στην επανάσταση στη Θεσσαλία. Το Μάιο τού 1856 επέστρεψε στη γενέτειρά του για να αφοσιωθεί σε θέματα τού αλυτρώτου Ελληνισμού με την εφημερίδα "Αρμονία". Δείγμα τού σατιρικού του ταλέντου έδωσε με τις επιφυλλίδες που δημοσίευσε στην εφημερίδα "Εποχή" στο Ναύπλιο. Η αιχμηρή γλώσσα, το ζωηρό ύφος και η ευθυβολία τής σάτιρας είναι οι κύριες αρετές που χαρακτηρίζουν τα θεατρικά του κείμενα, όπως είναι ο "Λεπρέντης", ο "Χαρτοπαίκτης", ο "Οψίπλουτος" κ.ά. Μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας έγινε το 1836 και στα αρχεία της αναφέρεται ως λογοτέχνης, βουλευτής. Πέθανε το 1882.

140. Αναστάσιος Χριστόπουλος, ιερολοχίτης, δικαστικός

Ο Αναστάσιος Χριστόπουλος γεννήθηκε στην Ανδρίτσαινα. Σπούδασε Νομικά και Φιλοσοφία στην Κωνσταντινούπολη και την Πίζα. Με το ξέσπασμα τής Επανάστασης κατετάγη στον Ιερό Λόχο. Συνελήφθη αλλά δραπέτευσε και παρέμεινε στο Ιάσιο. Το 1828 εγκαταστάθηκε μόνιμα στην Ελλάδα. Διορίστηκε στο δικαστικό σώμα των Σπετσών, τής Κέας, τής Αίγινας ως πρόεδρος δικαστηρίου. Στη συνέχεια ήρθε στην Αθήνα, όπου υπηρέτησε ως δικαστικός. Έγινε μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας το 1842 και αναφέρεται ως εφέτης στη Σπάρτη. Πέθανε το 1854.

Γεώργιος Χρυσίδης, πολιτικός, εφημεριδογράφος

Ο Γεώργιος Χρυσίδης γεννήθηκε το 1799 στον Πολύγυρο τής Χαλκιδικής. Συμμετείχε ως πληρεξούσιος τής Μακεδονίας και τής περιοχής Μαντεμίου (βόρειος Χαλκιδική) στις Εθνοσυνελεύσεις Ερμιόνης (Γ΄, 1827), Τροιζήνας (Γ΄, 1827) και Άργους (Δ΄, 1828). Χρημάτισε επίσης γραμματέας των Εθνοσυνελεύσεων Ερμιόνης και Τροιζήνας. Διατέλεσε εφημεριδογράφος και διευθυντής τής Γενικής Εφημερίδος τής Ελλάδος καθώς και τής Εθνικής Εφημερίδος το διάστημα 1832-1833. Κατά τη διάρκεια τής θητείας του αγωνίστηκε για την διατήρηση τού δημόσιου χαρακτήρα τού Εθνικού Τυπογραφείου και αντιτάχθηκε στις προτάσεις για παραχώρησή του σε ιδιωτικά συμφέροντα. Μετά την ίδρυση τού ελληνικού κράτους φρόντισε για την αποκατάσταση των Μακεδόνων προσφύγων. Είχε πλούσιο συγγραφικό έργο και συνέταξε πολλές αρχαιολογικές μελέτες. Επίσης μετέφρασε αρκετά έργα Γάλλων συγγραφέων στην Ελληνική, όπως π.χ. τού Ζαν Μπατίστ Σαΰ (Jean-Baptiste Say). Ήταν ιδρυτικό μέλος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας (1836) και στα Αρχεία της αναφέρεται ως αντιπρόεδρος τού Ελεγκτικού Συνεδρίου. Πέθανε το 1873 στην Αθήνα.

Παναγιώτα Αν. Ατσαβέ

φιλόλογος - ιστορικός

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Παναγιώτα Ατσαβέ

# data[].attributes.attachment_link.title
Μέλη τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας που αγωνίστηκαν για την ελευθερία τής Ελλάδας

# data[].attributes.attachment_link.description
Πληροφοριακά Στοιχεία Κατηγορία: Φ.Ε. και 1821 Εμφανίσεις: 4453 Μέλη τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας που αγωνίστηκαν για την ελευθερία τής Ελλάδας Γεώργιος Αθανασιάδης, φιλικός, αγωνιστής Ο Γεώργιος Αθανασιάδης, γνωστός και ως καπετάν Τζώρτζης, είχε καταγωγή από το χωριό Λάστα τής Καρύταινας, αλλά ο πατέρας του Χατζή Αθανάσιος Ματθαίος κατέφυγε στη Σμύρνη για να γλυτώσει τις σφαγές των Τούρκων.

# data[].attributes.location_name
Όρος Τραμπάλα, Φαλαισία, Ελλάδα

# data[].attributes.headline
Μάχη της Τραμπάλας (Δραμπάλας): 5 - 7 Ιουνίου 1825. Ιμπραήμ εναντίον Ελλήνων. Οι Έλληνες υποχωρούν.

# data[].attributes.subject
Μάχη της Τραμπάλας (Δραμπάλας): 5 - 7 Ιουνίου 1825. Ιμπραήμ εναντίον Ελλήνων. Οι Έλληνες υποχωρούν.

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Αντωνιος Παρασκευοπουλος

# data[].attributes.attachment_link.title
Η ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΔΡΑΜΠΑΛΑΣ 5-7 ΙΟΥΝ 1825 ΚΟΛΟΚΟΤΡΩΝΗΣ  ΚΑΘΗΛΩΝΕΙ ΙΜΠΡΑΗΜ

# data[].attributes.location_name
Μοναστηράκι, Αρκαδία, Ελλάδα

# data[].attributes.headline
Μοναστηράκι: Εκεί είχε τον πύργο του ο Τουρκαλβανός φίλος του Κολοκοτρώνη Αλή Φαρμάκης. Όταν ήρθε σε πόλεμο το 1808 με τον Βελή Πασά της Τριπολιτσάς κάλεσε τον Κολοκοτρώνη να τον βοηθήσει.

# data[].attributes.subject
Μοναστηράκι: Εκεί είχε τον πύργο του ο Τουρκαλβανός φίλος του Κολοκοτρώνη Αλή Φαρμάκης. Όταν ήρθε σε πόλεμο το 1808 με τον Βελή Πασά της Τριπολιτσάς κάλεσε τον Κολοκοτρώνη να τον βοηθήσει.

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
ΑΡΓΟΛΙΚΗ ΑΡΧΕΙΑΚΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Για πρώτη φορά ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης βρέθηκε στη Ζάκυνθο τον Μάρτιο του 1805, μετά τη μάχη της Ξηροκερπινής ή Τουρκοκερπινής. Στο χωριό αυτό είχε αποκλειστεί από 400 Τουρκαλβανούς του λαλαίου Χασάναγα Φιδά, στον οποίο ο μοραγιάννης <=υψηλός χριστιανός προύχοντας του Μοριά> Δεληγιάννης είχε αναθέσει να δολοφονήσει τον Θεόδωρο Κολοκοτρώνη με ενέδρα. [1] Στα Απομνημονεύματά του, ωστόσο, ο Κολοκοτρώνης λέγει ότι πήγε στη Ζάκυνθο τον Αύγουστο και όχι τον Μάρτιο του 1805. Πρόκειται όμως, κατά τα φαινόμενα, για παραδρομή είτε του είτε του ίδιου του αφηγητή, όπως άλλωστε προκύπτει από την ανέκδοτη αυτοβιογραφία του Β. Αθ. Πετμεζά, την οποίαν παραθέτει ο έγκριτος ιστορικός και λαογράφος Τάκης Χ. Κανδηλώρος.[2]

Πράγματι, εν αντιθέσει με τον Κολοκοτρώνη αλλά και τον Ζαχαριά, πολλοί Έλληνες (ρουμελιώτικες, πελοποννησιακές και μανιάτικες εκατονταρχίες) είχαν συμμετάσχει στην εκστρατεία των Ρώσων κατά του Βοναπάρτη και αυτό είχε εξοργίσει τον Σουλτάνο, του οποίου οι σχέσεις με τη Γαλλία ήταν φιλικές:

Ο Ζαχαριάς δολοφονήθηκε το έτος 1805 συνεργεία του κουμπάρου του και προκρίτου της Μάνης Κουκέα. Οι συνέπειες του γεγονότος ήταν καταλυτικές. Παλαιότερα η Πύλη τον είχε ονομάσει δερβέναγα του Μοριά, κατ' απαίτηση του ντόπιου τουρκικού πληθυσμού, σε μεγάλο μέρος του οποίου ο Ζαχαριάς ήταν ιδιαιτέρως αγαπητός - άλλωστε ανάμεσα στα παλληκάρια του υπήρχαν και οι Τουρκαλβανοί Οσμάν, εξ Αργυροκάστρου, και Μουσάς, εκ Μπερατίου.[5] Με τον θάνατό του η συνοχή αυτή αλλά και η ενότητα της αρματολικής ομοσπονδίας του Μοριά υπέστησαν καίριο πλήγμα.

Η χαριστική βολή ήρθε λίγο αργότερα. Οι Κολοκοτρωναίοι άρχισαν να επιτίθενται συστηματικά εναντίον των Τούρκων και των προσκυνημένων κοτζαμπάσηδων· αποκορύφωμα των επιθέσεων αυτών ήταν η κακοποίηση και καταλήστευση του πρωτοσύγκελλου Αδριανόπουλου, που περιερχόταν τον Μοριά ως απεσταλμένος του Πατριαρχείου για να συλλέξει τα δικαιώματα <=φόρους> της Μεγάλης Εκκλησίας. Στην επίθεση συμμετείχαν οι Γιάννης, Γιωργακλής και - κατά τον Βέη - ο ίδιος ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης. Ο Κανδηλώρος, εντούτοις, βασιζόμενος στο δημώδες άσμα το οποίο και παραθέτει, διαφωνεί ως προς τη συμμετοχή του Θεόδωρου στο περιστατικό:[6]
Ο Γιάννης ήταν βόιβοντας κι ο Θοδωράκης κλέφτης κι ο Γιώργος απ' τον Αϊτό κατής είναι και κρένει. Πιάνει και γράφει γράμματα και του Γιαννάκη στέλνει: -Σε σε Γιαννάκη αδερφέ και Θοδωράκη κλέφτη, ώρα να ιδείς το γράμμα μου, διαβάσεις τη γραφή μου κι έβγα στο Σαπολίβαδο, στης Μαρμαριάς τον κάμπο, πώρχεται ο Πρωτοσύγκελλος από τους Γαργαλιάνους. Φέρνει φλωριά μέσ' στον ντορβά, τις ντούπιες στο ντισάκι. Μα πήγαν και φυλάξανε στου γεφυριού το πόδι. Πιάνουν τον Πρωτοσύγκελλο καβάλα στ' άλογό του. Τον πιάνει ο Γιώργος κι ο Ζορμπάς με τα σπαθιά στα χέρια. Κι ο Θόδωρος που τ' άκουσε πολύ του κακοφάνη, το Σύγκελλο απόλυκε στον τόπο του να πάει. Πεισμώνει ο Πρωτοσύγκελλος και στο Ντιβάνι γράφει τους κλέφτες, τους αρματωλούς ούλους να τους ξεκάνει.
Για εκδίκηση ο μόρα βαλεσής <=διοικητής του Μοριά> Οσμάν Πασάς ζήτησε από τον σουλτάνο Σελίμ να διατάξει τον πατριάρχη Καλλίνικο Ε΄ να αφορίσει τους κλέφτες του Μοριά, πράγμα και το οποίο έγινε (Οκτώβριος 1805).
Οι γέροντες κι οι προεστοί κι οι προύχοντες του τόπου πιάνουν και γράφουν μια γραφή στον Βασιλιά στην Πόλη: "Άκουσε Αφέντη Βασιλιά και πολυχρονεμένε: Οι κλέφτες που 'ναι στον Μοριά γενήκαν βασιλιάδες· ο Θοδωράκης βασιλιάς κι ο Γιάννης είν' βεζύρης κι ο Γιώργος απ'τον Αϊτό είναι κατής και κρένει". Ο βασιλιάς σαν τ' άκουσε, πολύ του κακοφάνη κι ευθύς φερμάνι έβγαλε και στον Μοριά το στέλνει
"Ο Κεχαγιάμπεης εξελθών εν βαρυτάτω χειμώνι εκ Τριπόλεως, το μεν ετοποθέτησε δύο ισχυρά αποσπάσματα εις Στεμνίτσαν και εις τα μεταξύ Κούρταγα και Μεσσηνίας Δερβένια, το δε ανέπτυξεν εν τη πεδιάδι της Μεγαλοπόλεως τον λοιπόν στρατόν και τα φονικά όργανα του ανασκολοπισμού, σφύρας, πελέκεις κλ. Έχων δε, ως άλλος Σύλλας, και ονομαστικόν κατάλογον προγεγραμμένων τινών, φίλων των κλεφτών θεωρουμένων, ως υποθαλπόντων αυτούς πρότερον ή ως κατασκοπευόντων τα διαβήματα της εξουσίας (γιατάκηδων) και εφοδιαζόντων τους κλέφτας, διέταξε να προσέλθωσιν ούτοι ενώπιόν του. Πάντας δε τούτους, είτε διότι εκ φόβου ωχρίων, είτε διότι επεδείκνυον αφοβίαν ή αταραξίαν, άνευ δηλ. αποδείξεων και ευλόγου αφορμής, ανεσκολόπιζε, συνέτριβε τα οστά των δια σφυρών ή τους κατεκερμάτιζε δια πελέκεων ή τους έψηνε ζώντας, ταύτα δε πάντα δια να τα μάθη η Πελοπόννησος και εμπνευσθή ο πανικός. Πράγματι δε άμα τη λήψει των διαταγών εξήρχοντο άπαντες, ένοπλοί τε και άοπλοι, άνευ αναβολής, Οθωμανοί και Έλληνες, κατά των κλεφτών, και εισερχόμενοι εις τας κώμας και τα χωρία, παραφυλάσσοντες τας τριόδους και τα στενά και εισδύοντες εις τα δάση και τα σπήλαια και εν γένει ανά τα όρη και τα ύποπτα μέρη, συνελάμβανον τους κλέφτες, ους εκόμιζον ζώντας εις τον Κεχαγιάμπεην.

Και ο εις το παράρτημα των Απομνημονευμάτων του (σελ. 631) γράφει ότι: "μετά τον αφορισμόν ούτε εις τους φίλους των ούτε εις τους συγγενείς των ούτε εις ουδένα εύρισκον άσυλον. Απανταχού της Πελοποννήσου και εις τα όρη, εις τα βουνά, εις τα δάση και εις τους βράχους, καταφοράν, καταδίωξιν απάντων. Οι δε Τούρκοι πάντας αδιακρίτως τους γνωρίμους, φίλους και συγγενείς του Κολοκοτρώνη εφόνευον δια μικράς υποψίας. Αντέσχον δε επί δύο μήνας".[11]

Μεταξύ των κλεφταρματολών οι οποίοι εξοντώθηκαν κατά τη μαύρη αυτή περίοδο -χαραγμένη στη μνήμη του λαού ως "o Κατατρεγμός των κλεφτών" - ήταν και ο αδελφός του Θεόδωρου, ο επιλεγόμενος και "Ζορμπάς" λόγω του ατίθασου χαρακτήρα του: δολοφονήθηκε σε ενέδρα κοντά στη Μονή Αιμυαλών <=Άγιος Αιμιλιανός>, λίγο έξω από τη Δημητσάνα, όταν τον κατέδωσε στους Τούρκους καλόγερος της μονής.[12] (Η τοποθεσία λέγεται ακόμα και σήμερα "Ληνός των Κολοκοτρωναίων). Τα γεγονότα διαδραματίστηκαν ως εξής:

"Ο αδελφός του Θεόδωρου, Γιάννης [...] μετά του Γεώργα και τεσσάρων άλλων Κολοκοτρωναίων και του εξ Αητού της Τριφυλίας Γιώργη, μετέβησαν εις Ζάτουναν, μη ευρόντες δ' εκεί τον οικογενειακόν φίλον και προστάτην Θανόπουλον, κατήλθον εις το παρά τον Λούσιον χλοερόν Παλαιοχώρι και εκείθεν, στερούμενοι τροφών, κατέφυγον εις την μονήν.

Έξωθεν αυτής συνήντησαν καλόγηρον, παρ' ου εζήτησαν τρόφιμα και στέγην. Ούτος όμως, αφού τους έκρυψεν εις τον ληνόν της μονής, αντί να τοις φέρη τροφάς έστειλεν εις Στεμνίτσαν προς ειδοποίησιν του καταδιωκτικού αποσπάσματος και μετέβη αυτοπροσώπως εις Δημητσάναν προς κατάδοσιν. Ο προεστώς αυτής Αθ. Αντωνόπουλος ειδοποίησε τους Κολοκοτρωναίους να φύγουν εκ της μονής, ο Γιάννης όμως, αείποτε ατίθασος και ατρόμητος, δεν ήκουσε την συμβουλήν.

Οι Τούρκοι, παρασύροντες κατά των αφωρισμένων υπό των Πατριαρχείων κλεφτών και τους Χριστιανούς των πέριξ κωμών, επολιόρκησαν τον ληνόν. Κατά πάντων τούτων ήνοιξαν φονικόν πυρ οι Κολοκοτρωναίοι, οχυρωθέντες εν τω ληνώ και ανοίξαντες προχείρως πολεμίστρας, εσκέπτοντο δε την νύκτα να διαφύγωσιν, εξερχόμενοι ξιφήρεις κατά το αρματολικόν σύστημα. Οι Τούρκοι όμως επρόλαβον την έξοδον, διότι εξαντληθέντων των πολεμεφοδίων των αρματολών, έρριψαν εις τον ληνόν θείον, ούτω δε ήναψαν τα εντός αυτού ξύλα και εδημιουργήθη αποπνικτική ατμόσφαιρα εκ του καπνού και του θείου. Ο Γιάννης και οι εξ σύντροφοι, πυροβολούντες οι μεν, ξιφήρεις οι λοιποί, εξώρμησαν, αλλ' οι καλώς ωχυρωμένοι πολιορκηταί, καίτοι δεκατισθέντες, τους εφόνευσαν πάντας, έστειλαν δε τας κεφαλάς των εις Τρίπολιν. Ο προδότης και οδηγός των απίστων καλόγηρος, πληγωθείς, διεσώθη και κατέφυγεν υπό πάντων μισούμενος εις το Άγιον Όρος, ένθα έζησεν εν τελεία απομονώσει. [...]"[13]

Από τα πολλά τραγούδια με τα οποία ο λαός θρήνησε τους ήρωες του Ληνού παραθέτω δύο:
Λάμπει (ν') ο ήλιος στα βουνά, λάμπει και στα λαγκάδια, λάμπει και στ' Αρκουδόρεμμα, το δόλιο Λιμποβίσι, οπού 'ν' οι κλέφτες οι πολλοί, οι Κολοκοτρωναίοι, πώχουν τ' ασήμια τα πολλά και τα χρυσά τσαπράζια, καβάλλα πάν' στην εκκλησιά, καβάλλα προσκυνάνε, καβάλλα παίρν' αντίδερο απ' του παπά το χέρι, καβάλλα βγήκαν κι έκατσαν στο μαρμαρένιο αλώνι. Κι ο Θοδωράκης μίλησε και λέει του Αντώνη: -Ξήγα μ', Αντώνη, τ' όνειρο, τι 'ναι κακό για μένα. Θελό ποτάμι πέρασα και πέρα δεν εβγήκα, και μου 'πεσε το φέσι μου κι η φούντα του σπαθιού μου. Στέκετ' Αντώνης και του λέει και τ' όνειρο ξηγάει: -Τ' αδέρφια σου σκοτώθηκαν στης Αιμυαλούς τ' αμπέλια, Καλόγερος εκλάδευε στου Αιμυαλού τ' αμπέλια, βλέπει δυο κλέφτες κι έρχονται, δυο λεροφορεμένους, κι από μακριά τον χαιρετούν κι από κοντά του λένε: "Ώρα καλή, καλόγερε". -"Καλώς τα παλληκάρια". -"Καλόγερε, φέρε ψωμί, να φαν' τα παλληκάρια". -"Ψωμί δεν έχω 'δώ, παιδιά, να πάγω να σας φέρω". -"Τήρα καλά, καλόγερε, να μη μας μαρτυρήσεις! Σου κόβει ο Γιώργος τα μαλλιά κι ο Αντώνης το κεφάλι". Μα κείνος δεν τ' αγροίκησε τα λόγια που του λένε, επήγε και τους πρόδωκε, πάει τους μαρτυράει.
Ο ίδιος ο Θεόδωρος μόλις και μετά βίας μπόρεσε να περάσει μέσω Κυθήρων στη Ζάκυνθο, αφού γλύτωσε παρά τρίχα από τη συνωμοσία που είχαν εξυφάνει οι προεστοί της Μάνης Δουράκης και Αντωνόμπεης.

Στη Ζάκυνθο ο Κολοκοτρώνης, μη θέλοντας να γίνει βάρος στους φίλους του ή στους προύχοντες του τόπου, αναγκάστηκε, όπως και ο Καραγιώργης στη Σερβία, να κάνει τον ζωέμπορο, αστειευόμενος δε υπέγραφε συχνά ως "μακελλάρης". Ο Κανδηλώρος παρατηρεί:

Παραλλήλως προσπαθούσε ο Κολοκοτρώνης να αποκτήσει και κάποια πνευματική καλλιέργεια:

Μεταξύ των φίλων του ήταν άλλωστε και ο φιλογάλλος ποιητής και μετέπειτα δάσκαλος των παιδιών του, Μαρτελάος. (Ο Κολοκοτρώνης μετεκάλεσε αργότερα στη Ζάκυνθο, από τη Δημητσάνα όπου διέμεναν, την οικογένειά του καθώς και αυτήν του αδελφού του).

Η πρώτη πολεμική επιχείρηση του Κολοκοτρώνη, με έδρα πια τη Ζάκυνθο ήταν η επιδρομή, με το τούρκικο πολεμικό πλοίο ("σαμπέκο", με δέκα κανόνια), το οποίο είχε αγοράσει και κυβερνούσε ο ίδιος, εναντίον του χωριού Αχαγιές, κοντά στην Πάτρα:

Για την επιδρομή αυτή ο Κολοκοτρώνης θα τιμωρηθεί με φυλάκιση από τον διοικητή της Λευκάδας Παπαδόπουλο και, χολωμένος για την αθέτηση της συμφωνίας από πλευράς της Ιονίου Πολιτείας, θα ζητήσει λύση του συμβολαίου του. Λίγες μέρες αργότερα, εντούτοις, οι Ρώσοι παραδίδουν τα Επτάνησα στον Ναπολέοντα και ο Κολοκοτρώνης αφήνεται να επιστρέψει ελεύθερος στη Ζάκυνθο.

Η ναυτική όμως δραστηριότητα του Θεόδωρου δεν τελειώνει εδώ. Όπως λέγει ο ίδιος,

H επόμενη πολεμική επιχείρηση του Κολοκοτρώνη θα γίνει το 1808 στην ιδιαίτερη πατρίδα του, τη Γορτυνία. Ο μοραγιάννης Δεληγιάννης διαβάλλει συστηματικά στον έμπιστο φίλο του, Βελή Πασά της (γιο του Αλή Πασά), τον πανίσχυρο λαλαίο τουρκαλβανό Αλή Φαρμάκη, αρχηγό της οικογένειας των Ισμαηλαίων και κάτοχο οχυροτάτου πύργου κοντά στο χωριό Μοναστηράκι. Σύμφωνα με τον Δεληγιάννη, ο πύργος αυτός συνιστούσε φριχτήν απειλή για τη βεζυρεία του Βελή Πασά. Ο Φαρμάκης, του οποίου ο πατέρας και ο παππούς ήταν φίλοι και αδερφοποιτοί με τον πατέρα και τον παππού του Κολοκοτρώνη, καλεί τον τελευταίο σε βοήθεια.

Ο Κολοκοτρώνης με 14 παλληκάρια έφτασε στον πύργο λίγο πριν αυτός περικυκλωθεί από 8.000 εχθρούς και 4 κανόνια. Επί 65 μέρες οι εν συνόλω 104 πολιορκούμενοι απέκρουαν τις επιθέσεις του Βελή, ο οποίος αποχώρησε άπρακτος, όταν και η έκρηξη που προκάλεσε στο λαγούμι κάτω από τον πύργο, ξεθύμανε σε αντίθετο λαγούμι, το οποίο προνοητικά είχαν σκάψει οι πολιορκούμενοι. Προηγουμένως ο Αλή Φαρμάκης είχε απορρίψει με αγανάκτηση την ποταπή πρόταση του Βελή να παραδώσει τον Κολοκοτρώνη με αντάλλαγμα αμνηστία και μη καταστροφή του πύργου. Με τη βοήθεια του προσκείμενου στον Φαρμάκη, Ιμπραΐμ-αγα μπόρεσε ο Κολοκοτρώνης να περάσει στη Ζάκυνθο, απ' όπου μάταια προσπάθησε ο Βελής -χρησιμοποιώντας τον Φαρμάκη που είχε εν τω μεταξύ προσκυνήσει - να τον οδηγήσει πίσω στην Πελοπόννησο. Για να μην υπάρξει παρεξήγηση: ο Φαρμάκης έμεινε μέχρι τέλους πιστός στον Κολοκοτρώνη· ακόμα κι όταν αναγκάστηκε να ενεργεί για λογαριασμό του Βελή, πάντοτε είχε τον τρόπο, με μυστικά σημάδια, να ειδοποιεί τον φίλο του για τον κίνδυνο. Άλλωστε και ο ίδιος δραπέτευσε λίγο αργότερα στη Ζάκυνθο, όπου και έμεινε μέχρις ότου, βαριά άρρωστος από δυσεντερία, γύρισε στο Λάλα για να πεθάνει (1812). Ο Κολοκοτρώνης θεώρησε ότι έχει πατρική υποχρέωση προς τα ορφανά του φίλου του, στου οποίου τη χήρα είπε: "Λύκαινα! Εχάσαμεν τον Λύκον, αλλά τα λυκόπουλα δεν είναι ορφανά. Έχουν εμένα [...]".[20]

Καρπός της συμμαχίας Κολοκοτρώνη - Αλή Φαρμάκη υπήρξε το σχέδιο συστάσεως - με τη βοήθεια των Γάλλων - ελληνοαλβανικού κράτους, ενόψει του οποίου οι δύο άντρες πήγαν στην Ήπειρο και στρατολόγησαν 3.000 Τουρκαλβανούς, τους οποίους συγκέντρωσαν στην Πάργα (1809)· το εγχείρημα βεβαίως απέτυχε εν τη γενέσει του, κυρίως λόγω της ισχυρής αντίθεσης των Επτανησίων προς τους Γάλλους:

"Κατά το σχέδιον τούτο ο Δονζελώτ θα παρεχώρει εις τους επαναστάτας 500 άνδρας του πυροβολικού με κανόνια, ενδεδυμένους φουστανέλλας και τους εις την υπηρεσίαν της Γαλλίας πεντακισχιλίους μισθοφόρους Έλληνας της Επτανήσου [...], αν δε παρουσιασθή ανάγκη, θα επετρέπετο να στρατολογήσουν εν Επτανήσω μέχρι 15 χιλ. ανδρών Επτανησίων. Εκτός τούτων να δοθώσιν εις αυτούς τα μέσα να στρατολογήσουν εν Αλβανία, Ηπείρω και Στερεά, ούτω δε δια δυνάμεως ισχυροτάτης να γίνη απόβασις εις την Πελοπόννησον.

Ευθύς μετά τούτο οι Τούρκοι της δυτικής και νοτίας Πελοποννήσου θα παρέδιδον τα φρούρια Μεσσηνίας, Πατρών και Μονεμβασίας εις τους επαναστάτας και θα συνετάσσοντο αναφοραί προς τον Σουλτάνον, βεβαιούσαι ότι η επανάστασις δεν γίνεται εναντίον του, αλλά κατά του Βελή Πασσά, ου την Βεζυρείαν θα κατέλυον. Συγχρόνως ο Δονζελώτ θα έγραφε προς τον Σεβαστιάνην, πρέσβυν της Γαλλίας εν Κωνσταντινουπόλει, να πιέση τον Σουλτάνον να υποδεχθή το κίνημα χωρίς να γίνη ουδεμία ένοπλος επίθεσις κατά των στασιαστών. [...] Ως προς δε τον οργανισμόν του μελετωμένου κράτους απεφασίσθη να σχηματισθή δημοκρατική κυβέρνησις εξ ίσου αριθμού Μουσουλμάνων και Χριστιανών, διεπομένων των κατοίκων υπό νόμων καταρτισθέντων εν Κερκύρα, δι' ων καθιερούτο πλήρης ισοπολιτεία, άνευ διακρίσεως φυλής ή θρησκεύματος. "Οι Τούρκοι επίσης να καταδικάζωνται καθώς οι Ελληνες", γράφει ο Κολοκοτρώνης. "Η σημαία μας από το ένα μέρος το φεγγάρι, από το άλλο το Σταυρό""[21]

Το 1809 ο άγγλος στρατηγός Όσβαλντ αποβιβάζεται με 3.000 άντρες στη Ζάκυνθο και, μετά από ασήμαντη αντίσταση της μικρής γαλλικής φρουράς, τερματίζεται στο νησί η μισητή (αφού είχε καταλύσει το αυτόνομο πολίτευμα της Επτανήσου) γαλλική κυριαρχία. Ακολουθούν η Κεφαλονιά, η Ιθάκη και τα Κύθηρα. Οι Γάλλοι εξακολουθούν να κατέχουν, εντούτοις, τη Λευκάδα, τους Παξούς, την Κέρκυρα, καθώς και την Πάργα. Θέλοντας όμως να ολοκληρώσουν την κατάληψη της Επτανήσου, οι Άγγλοι, κατά συμβουλή των ελλήνων καπεταναίων, προτείνουν στον Κολοκοτρώνη να καταταγεί στον αγγλικό στρατό με τον βαθμό του λοχαγού, όπερ και γίνεται.

Ο αγγλικός στόλος έφτασε στη Λευκάδα το απόγεμα της 8ης Μαρτίου 1810 αλλά, επειδή ο Κολοκοτρώνης φοβόταν ότι η επερχόμενη νύχτα θα δημιουργούσε σύγχυση μεταξύ των 3.000 αλλογλώσσων (Άγγλων, Κορσικανών, Σικελών, Καλαβρέζων και Ελλήνων) στρατιωτών, η απόβαση άρχισε την επομένη. Το εγχείρημα ήταν ιδιαιτέρως δύσκολο, καθώς την πόλη της Λευκάδας περιέβαλλαν οχυρώματα με πανίσχυρες κανονοστοιχίες, πάνω δε από αυτήν υψωνόταν ισχυρότατο φρούριο· στον γαλλικό στρατό υπηρετούσαν αφετέρου αρκετοί Σουλιώτες που ήξεραν καλά τα τεχνάσματα των επιτιθεμένων Ελλήνων. Να πώς περιγράφει ο Κανδηλώρος την κατάληψη της τελευταίας και σπουδαιότερης κανονοστοιχίας:

"Αλλ' άμα τη προσεγγίσει των δρομαίων Ελλήνων τρομερά εχύθησαν κατ' αυτών τα μυδράλια και αι σφαίραι των Γάλλων. Ο Κολοκοτρώνης περίφοβος δια την ζωήν των Ελλήνων, ους έβλεπε τασσομένους πάντοτε πρώτους υπό του στρατηγού, και μάλιστα άμα είδε πληγωθέντα και τον ταγματάρχην του Τσουρτς, κραυγάζει δια της στεντορείας φωνής του: "Έλληνες! Πέσετε κάτω! Βρε παιδιά, πέσετε χάμου!" και ωργισμένος επαναλαμβάνει: "Πέσετε κάτω σκύλοι!!!"

Το στρατήγημα ήτο σωτήριον δια τα παλληκάρια του. Διότι το πρώτον πυρ των γαλλικών πυροβόλων κατά των Ελληνικών σωμάτων εύρε τους όπισθεν ερχομένους Άγγλους και Κόρσους και δεινήν επέφερεν εις αυτούς καταστροφήν. Ευθύς δε τότε ο Κολοκοτρώνης διατάσσει τους υπ' αυτόν να εγερθώσι και κατά το μικρόν διάλειμμα των κανονιοβολισμών, μέχρις ου αναγεμισθώσι τα πυροβόλα, εφορμά τρομερός και αρειμάνιος κατά του οχυρώματος. Οι Κόρσοι τον ακολουθούσι και μετ' ολίγον η Γύρα εκυριεύθη, διότι, ως λέγεται, οι στρατιώται του Κολοκοτρώνη ενεπήγνυον εις τον τοίχον ήλους, δι' ων ως αίλουροι αστραπιαίως ανερριχώντο. Αλλ' αι ζημίαι ήσαν αρκούντως σπουδαίαι. Πλην του Τσουρτς επληγώθη και ο αδελφός του στρατηγού Οσβάλδ και ο κυβερνήτης της Ναυαρχίδος, τριάκοντα δε και πέντε Έλληνες κατέκειντο φονευμένοι και βαρέως πληγωμένοι, πλήθος δ' επίσης Άγγλων και Κόρσων. [...] Αλλά το στρατήγημα του Κολοκοτρώνη δεν έμεινεν απαρατήρητον. Και επηνέθη μεν παρά του στρατηγού η ανδρεία του, αλλά και κατηγορήθη ενώπιον του στρατοδικείου ως υπαίτιος της φθοράς των Άγγλων και Κόρσων. Ο πονηρός όμως Γορτύνιος ετοίμως απολογηθείς ισχυρίσθη, ότι τοιαύτην είχον ανέκαθεν συνήθειαν οι αυτοδίδακτοι Έλληνες, να πίπτωσι δηλ. χαμαί και να εγείρωνται αιφνιδίως όταν εφώρμων κατ' οχυρωμάτων. Ου μόνον δε απηλλάγη της κατηγορίας, αλλά και εβραβεύθη".[22]

Την κατάληψη των οχυρωμάτων ακολούθησε πολιορκία και σφοδρός κανονιοβολισμός του υπερκειμένου της πόλεως κυρίως φρουρίου, το οποίο τελικώς παραδόθηκε δια συνθήκης την 11η Απριλίου 1810.

Το φθινόπωρο του 1818 έφτασε στη Ζάκυνθο από την ο απεσταλμένος της Πάγκαλος και κατήχησε - πρώτον στην Επτάνησο - τον Κολοκοτρώνη, στον οποίο ακολούθως ο Αναγνωσταράς ανέθεσε την μύηση των Επτανησίων. Εν συνεχεία ο Υψηλάντης του ανέθεσε και τη γενική διεύθυνση της μυήσεως των οπλαρχηγών της Πελοποννήσου και της Στερεάς, καθήκοντα, τα οποία, όπως λέγει ο Κανδηλώρος, ο Κολοκοτρώνης "διεξήγαγεν επιμελώς και μετ' αφοσιώσεως".[23] Δεν είναι ακριβώς γνωστό πότε παραιτήθηκε ο Κολοκοτρώνης από τον αγγλικό στρατό. Βέβαιο είναι πάντως ότι απέρριψε τις επίμονες προτάσεις του Τσουρτς να πάει στην Ιταλία, "διότι τούτο αντέβαινεν εις την γνωστήν αρχήν να μη υπηρετήση εις ξένον έδαφος και κατά Ευρωπαίων":[24]
"Είδα τότε ότι, ό,τι κάμομε, θα το κάμομε μοναχοί και δεν έχομε ελπίδα καμμία από τους ξένους. Ο Τζουρτζ επήγε εις τη Νεάπολη, έγινε εκεί στρατηγός. Με επροσκάλεσε με δύο γράμματά του και επειδή ήξευρα την Εταιρείαν δεν εδέχθηκα, αλλά εκοίταζα πότε να βγούμε για την πατρίδα μας".[25]
Τον Αύγουστο του 1820 ο Κολοκοτρώνης δέχτηκε ένα ακόμη πλήγμα της μοίρας: τον θάνατο της γυναίκας του, "ην ηγάπα τρυφερώς και επένθησε συντετριμμένος, φέρων επί της κεφαλής του ο ίδιος τα κόλλυβα. Αλλά, συνεχίζει ο Κανδηλώρος, δεν εκάμπτετο ο Γέρος του Μωριά εκ των δυσμενειών της Τύχης και εξ αντιξόων περιστάσεων".[26] Στις 3 Ιανουαρίου του 1821 εγκατέλειψε τη Ζάκυνθο και την 6η του ιδίου μηνός αποβιβάστηκε στη Σκαρδαμούλα <Καρδαμύλη> της Μάνης για να οργανώσει την επανάσταση στον Μοριά.

Κλείνω το μικρό αυτό πόνημα με την αναφορά σε ένα εκ πρώτης όψεως ασήμαντο περιστατικό, όπως το περιγράφει ο Κανδηλώρος:

"Εν Ζακύνθω είδεν τον Κολοκοτρώνην αναγινώσκοντα το Ευαγγέλιον εις μετάφρασιν της Βιβλικής Εταιρίας και αποτόμως τω παρετήρησεν, ότι το κείμενον αυτό ήτο απηγορευμένον από την Μεγάλην Εκκλησίαν. Ο Κολοκοτρώνης εσίγα και ο Δικαίος οξυθύμως επανέλαβε: "Μην το διαβάζης, δεν πρέπει. Έχει αφορισμόν ο Πατριάρχης. Αφού το διαβάζεις αυτό, είσαι καταραμένος, ωργισμένος από τον Θεόν".

Επειδή δε, κατά Τερτσέτην, ο Κολοκοτρώνης εσίγα και πάλιν, ο Δικαίος επανέλαβε τας συστάσεις και τους αφορισμούς. "Τότε άναψεν ο Γέρος, τον αρπάζει τον Δικαίον από τα μαύρα περίσσια μαλλιά του, τον βάνει κάτου και ετρόμαξαν οι φίλοι του να τον γλυτώσουν..."

Ο Κολοκοτρώνης ενεθυμήθη το πατριαρχικό αφοριστικό του 1805, με το οποίον βέβαια δεν ήτο εις αρμονίαν. Ο νέος αναγνώστης <δηλ. ο Παπαφλέσσας> έσυρεν αθέλητα το δοξάρι του σε χορδήν μεστήν από παλαιές λύπες της καρδίας του. Οι δοξαριές τού επόνεσαν, διότι ενθυμήθη το αίμα των συντρόφων και το παπαδίστικο συνοδικό του 1805. Και ίσως ακόμη αι σκέψεις αύται τού εβασάνιζον τον νουν, όταν την εορτήν των Ταξιαρχών, 30 έτη έπειτα, εις το φαεινότερον φως της ελευθερίας, από τον άμβωνα του Δημοσθένους εξεφώνησε τον γνωστόν λόγον όπου σώζεται η εξής εκφραστική περικοπή, διότι με δύναμιν ή οργήν Δημοσθενικήν εδημοσίευσε την τρομεράν απόφασιν: "Αυτός ο Πατριάρχης (Καλλίνικος ο Ε΄) έκανεν ό,τι του έλεγεν ο Σουλτάνος!""[27]
Υποσημειώσεις
Γ. Τερτσέτη, Άπαντα, τόμος Α΄, Θεοδώρου Κολοκοτρώνη Απομνημονεύματα, Εκδόσεις Παρθενών, Αθήνα 1958, παράγραφος 13.

[10] Ο γιος του Θεόδωρου Γιάννης Κολοκοτρώνης.

[11] Τ. Χ. Κανδηλώρου, ό.π., σ. 328-329.

[16] Τ. Χ. Κανδηλώρου, ό.π., σ. 347.

[20] Τ. Χ. Κανδηλώρου, ό.π., σ. 425.

[26] T. X. Kανδηλώρου, ό.π., σ. 444.
Δημήτρης Πεταλάς Διδάκτωρ Συγκριτικής Μεσαιωνικής Φιλολογίας "Τετράδια Πολιτικού Διαλόγου έρευνας και Κριτικής, τ. 72-23, Χειμώνας 2018- Άνοιξη 2019. Στα αποσπάσματα από τα Απομνημονεύματα του Κολοκοτρώνη και τον Αρματωλισμό της Πελοποννήσου του Κανδηλώρου έχει κρατηθεί (πλην του τονισμού) - και με ελάχιστες εξαιρέσεις - η ορθογραφία του πρωτοτύπου. * Οι επισημάνσεις με έντονα γράμματα και οι εικόνες που παρατίθενται στο κείμενο, οφείλονται στην Αργολική Αρχειακή Βιβλιοθήκη. Σχετικά θέματα: Read Full Post "

# data[].attributes.attachment_link.title
Αλή Φαρμάκης - ΑΡΓΟΛΙΚΗ ΑΡΧΕΙΑΚΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ

# data[].attributes.attachment_link.description
Για πρώτη φορά ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης βρέθηκε στη Ζάκυνθο τον Μάρτιο του 1805, μετά τη μάχη της Ξηροκερπινής ή Τουρκοκερπινής. Στο χωριό αυτό είχε αποκλειστεί από 400 Τουρκαλβανούς του λαλαίου Χασάναγα Φιδά, στον οποίο ο μοραγιάννης Δεληγιάννης είχε αναθέσει να δολοφονήσει τον Θεόδωρο Κολοκοτρώνη με ενέδρα.

# data[].attributes.location_name
Τουρνίκι, Ελλάδα

# data[].attributes.headline
Τουρνίκι: το αρχαίον Θούριον. Επί Τουρκοκρατίας υπήρξε φρούριο αγωνιστών. Από τους Θουριώτες σύναξε τα πρώτα παληκάρια του ο Θ. Κολοκοτρώνης.

# data[].attributes.subject
Τουρνίκι: το αρχαίον Θούριον. Επί Τουρκοκρατίας υπήρξε φρούριο αγωνιστών. Από τους Θουριώτες σύναξε τα πρώτα παληκάρια του ο Θ. Κολοκοτρώνης.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Σε περίπου 25 χιλιόμετρα απόσταση από το Άργος, και στο δρόμο προς το Μερκούρι του Δήμου Άργους-Μυκηνών, συναντάται το Τουρνίκι.
Η παλιότερη ονομασία του χωριού Τουρνίκι ήταν Θούριον, αφού στέκεται πάνω στα ερείπια αρχαίου περάσματος από το Άργος προς την Αρκαδία. Την σύγχρονη ονομασία του φαίνεται να την πήρε απο κάποιον επίσκοπο του Αχλαδόκαμπου ή από το προσωνύμιο που του είχαν δώσει οι Τούρκοι.

Χτισμένο στους πρόποδες του Χτενιά, το Τουρνικι έχει το προνόμιο ν' ατενίζει την Αργολίδα από ψηλά, ενώ στέκει με δέος απέναντι στο Αρτεμίσιο όρος, βλέποντας αμφιθεατρικά όλο τον αργολικό κόλπο από τη Νέα Κίο, μέχρι και τους Μύλους.

Το Τουρνίκι σήμερα κατοικείται μόνο από λίγους τσοπάνηδες, αφού οι Τουρνικιώτες μετοίκησαν στα χειμαδιά τους (Μερκούρι, Άγιο Στέφανο) κι υπάρχουν μερικοί που παραθερίζουν εκεί τα Σαββατοκύριακα, ενώ ζωντανεύει κάθε καλοκαίρι με τους ντόπιους να διατηρουν τα εξοχικά τους εκεί.

Οι παραδόσεις για την αντρεία του τόπου είναι πολλές, αφού το Τουρνίκι επί Τουρκοκρατίας υπήρξε απόρθητο καταφύγιο των αγωνιστών, ενώλέγεται πως από εκεί συγκεντρώθηκαν τα πρώτα ηρωικά παλικάρια του Κολοκοτρώνη. Επίσης, η άλλοτε αίγλη του μεγάλου πανηγυριού του χωριού, στην εκκλησία του Αγίου Αθανασίου, δεν έχει σβήσει εντελώς από τη μνήμη των λιγοστών κατοίκων του κι αναβιώνει κάθε Δεκαπενταύγουστο.

# data[].attributes.attachment_link.title
Τουρνίκι - Αργολίδα | Terrabook

# data[].attributes.attachment_link.description
Σε περίπου 25 χιλιόμετρα απόσταση από το Άργος, και στο δρόμο προς το Μερκούρι του Δήμου Άργους-Μυκηνών, συναντάται το Τουρνίκι. Η παλιότερη ονομασία του χωριού Τουρνίκι ήταν Θούριον, αφού στέκεται πάνω στα ερείπια αρχαίου περάσματος από το Άργος προς την Αρκαδία.

# data[].attributes.location_name
Πιάνα Αρκαδίας, Ελλάδα

# data[].attributes.headline
Πιάνα Αρκαδίας:

# data[].attributes.subject
Πιάνα Αρκαδίας:

# data[].attributes.body
Υπήρξε ορμητήριο και καταφύγιο της κλεφτουριάς κατά την Τουρκοκρατία και χρησίμευσε σαν ορμητήριο και καταφύγιο του Θ. Κολοκοτρώνη και των οπλαρχηγών του και σαν κέντρο ανεφοδιασμού κατά τον ξεσηκωμό. Μάλιστα εκεί παρασκευαζόταν το ψωμί για τον ανεφοδιασμό των επαναστατών. Επίσης ο Πλαπούτας ίδρυσε εκεί στρατόπεδο 800 αγωνιστών.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Η Πιάνα είναι ένα ιστορικό χωριό της Αρκαδίας. Εχει χαρακτηριστεί Παραδοσιακός Οικισμός και βρίσκεται κοντά στα ερείπια της αρχαίας πόλης Διπαίας. Το όνομά της συνδέεται με το μυθικό θεό Πάνα. Υπάγεται στην επαρχία Μαντινείας και αποτελεί σήμερα Δημοτικό διαμέρισμα του Δήμου Τριπόλεως.

Στο βίντεο που δημοσίευσε στο You Tube ο Ξενώνας Παπανικόλα, μπορείτε να απολαύσετε μια βόλτα στην Πιάνα από ψηλά και από χαμηλά, και να πάρετε πολλές πληροφορίες για τη σύγχρονη ζωή αυτού του όμορφου χωριού της Αρκαδίας που έχει ξεχωριστή ιστορία.

Η Πιάνα είναι χτισμένη σε μια πλαγιά της οροσειράς του Μαινάλου σε υψόμετρο 1090 μέτρων και με ανατολική έκθεση. Η θέση της Πιάνας στο Μαίναλο, της προσφέρει άφθονη ηλιοφάνεια. Αποτελεί δημοτικό διαμέρισμα του Δήμου Τριπόλεως και η απόστασή της από την Αθήνα είναι περίπου 190 χιλιόμετρα που διανύεται οδικά σε περίπου δύο ώρες. Η Πιάνα βρίσκεται στα νότια της πρωτεύουσας του Νομού Αρκαδίας, που είναι η Τρίπολη, και απέχει από αυτή 19 χιλιόμετρα. Η πρόσβαση στο χωριό γίνεται ακολουθώντας τον οδικό άξονα Τρίπολης-Αλωνίςταινας-Βυτίνας, ακολουθώντας την παράκαμψη προς τα αριστερά στο 18ο χλμ, μέσω μιας καταπράσινης διαδρομής η οποία διασχίζει την ελατόφυτη περιοχή του Μαινάλου.

Όσοι επισκέπτονται τη γειτονική Βυτίνα, τη Στεμνίτσα (Υψούς) και τη Δημητσάνα έχουν τη δυνατότητα να επισκεφτούν και το γραφικό αυτό χωριό. Τα πιο κοντινά σε απόσταση χωριά είναι το Ροεινό, η Αλωνίσταινα, τα Μανταίικα και το Χρυσοβίτσι, η Δαβιά ο Τσελεπάκος, η Ζαράκοβα και η Σιλίμνα. Στην πλατεία της Πιάνας δεσπόζει η εκκλησία του Αγίου Γεωργίου. Είναι χτισμένη πάνω σε επιβλητικό βράχο στο κέντρο του χωριού. Ο Άγιος Γεώργιος είναι αρχιτεκτονικού ρυθμού τρίκλιτης βασιλικής με τρούλο και διαθέτει 2 υπέροχα πετρόκτιστα καμπαναριά. Ο κορμός της εκκλησίας είναι από πέτρα και φέρεται να ήταν κάστρο επί τουρκοκρατίας.

ατά την επανάσταση του 1821 το χωριό έπαιξε καθοριστικό ρόλο μιας και το ανάγλυφο και δύσβατο της περιοχής αποτελούσε το ιδανικό κρησφύγετο για τους Αρματωλούς και Κλέφτες. Στην Πιάνα οργανώθηκαν από τον Θεόδωρο Κολοκοτρώνη τα πρώτα στρατιωτικά τμήματα που ενίσχυσαν τη μάχη του Βαλτετσίου και κυρίευσαν αργότερα την Τρίπολη. και το όνομα της Πιάνας είναι ιστορικά άρρηκτα συνδεδεμένο με την τροφοδοσία των συναγωνιστών του Κολοκοτρώνη με τα απαραίτητα για τις νικηφόρες μάχες τους.

Στο προαύλιο μιας απαράμιλλης ομορφιάς εκκλησίας του χωριού που λέγεται Παναγίτσα Πολυκαμμένη, λόγω του ότι επανειλημμένα οι Τούρκοι αποπειράθηκαν να την αφανίσουν με πυρκαγιά, σώζεται σήμερα παραδοσιακός ξυλόφουρνος . Από τους φούρνους της Πιάνας εφοδιάζονταν με ψωμί τα Ελληνικά στρατόπεδα της επανάστασης.

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
πελοπόννησος

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
ορεινή αρκαδία

# data[].attributes.attachment_link.title
Περιπλάνηση στην όμορφη Πιάνα Αρκαδίας (vid)

# data[].attributes.attachment_link.description
Η Πιάνα είναι ένα ιστορικό χωριό της Αρκαδίας. Εχει χαρακτηριστεί Παραδοσιακός Οικισμός και βρίσκεται κοντά στα ερείπια της αρχαίας πόλης Διπαίας. Το όνομά της συνδέεται με το μυθικό θεό Πάνα. Υπάγεται στην επαρχία Μαντινείας και αποτελεί σήμερα Δημοτικό διαμέρισμα του Δήμου Τριπόλεως.

# data[].attributes.location_name
Κάστρο Ζαρνάτας, Επαρχιακή Οδός Καλαμάτας - Αρεόπολης, Σταυροπήγιο, Ελλάδα

# data[].attributes.headline
Κάστρο Ζαρνάτας: Εκεί κλείστηκε ο Κουμουντουράκης, τον οποίο βοήθησε ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης.

# data[].attributes.subject
Κάστρο Ζαρνάτας: Εκεί κλείστηκε ο Κουμουντουράκης, τον οποίο βοήθησε ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Το κάστρο της Ζαρνάτας, ή αλλιώς Κάστρο του Κουμουνδουράκη, ήταν ένα από τα τέσσερα μεγάλα κάστρα της Μάνης. Είναι υστεροβυζαντινό κάστρο που καταστράφηκε από τους Τούρκους οι οποίοι το ξαναέκτισαν τον 17ο αιώνα και του έδωσαν τη σημερινή του μορφή.

Τοποθεσία & Στρατηγική Σημασία

Η θέση ήταν επίκαιρη στρατηγικά, καθώς επέτρεπε εποπτεία της ακτογραμμής και έλεγχο των περασμάτων προς την ενδοχώρα της Μάνης.

Η Ζαρνάτα, που σαν τοπωνύμιο έχει περιοριστεί σήμερα μόνο στο ύψωμα με το κάστρο, περιλάμβανε άλλοτε ολόκληρη περιοχή. "Ζαρνάτα" ονομαζόταν μια μεγάλη ορεινή μεσογειακή περιφέρεια της Μάνης, στον νομό Μεσσηνίας, που άρχιζε από τη περιοχή μεταξύ Κιτριών και Καρδαμύλης και έφτανε μέχρι τις κορυφές του Ταϋγέτου, ενώ περιλάμβανε πολλά χωριά και μοναστήρια, με κέντρο το σημερινό χωριό Κάμπος, έδρα του καταργηθέντος Δήμου Αβίας.

Ιστορία

Η οχύρωση διατηρεί ερείπια από την ελληνιστική εποχή, τα οποία ταυτίζονται με την ακρόπολη της αρχαίας Γερήνιας, μιας από τις 18 πόλεις που απάρτιζαν το Κοινό των Ελευθερολακώνων.

Η δεύτερη φάση ανοικοδόμησής του έχει αποτελέσει αντικείμενο αντικρουόμενων απόψεων. Οι ερευνητές τοποθετούν τη χρονολόγηση του κάστρου από τον 15ο έως τα τέλη του 17ου αιώνα.

H επικρατούσα άποψη είναι ότι το κάστρο κτίστηκε από τους Βυζαντινούς του Δεσποτάτου του Μοριά κάποια στιγμή τον 15ο αιώνα. Τον 16ο αιώνα καταστράφηκε από τους Τούρκους, οι οποίοι το ξαναέχτισαν τον 17ο αιώνα.

Το κάστρο υπήρχε σίγουρα τον 15ο αιώνα, καθώς αναφέρεται η παραχώρησή του από τον Θεόδωρο Β' Παλαιολόγο στον Κωνσταντίνο, Δεσπότη του Μυστρά και διάδοχό του (και αργότερα τελευταίο Βυζαντινό αυτοκράτορα).

Το κάστρο κυριεύτηκε από τους Τούρκους το 1460 που του προξένησαν μεγάλες ζημιές. Διασώζονται τμήματα του μεσαιωνικού τείχους και τοιχογραφίες του 15ου αιώνα, στο ναό του Αγίου Νικολάου.

Σύμφωνα με τον Τούρκο περιηγητή του 17ου αιώνα Εβλιγιά Τσελεμπή, το κάστρο κυριεύθηκε από τον Μωάμεθ τον Πορθητή, την ίδια περίοδο που κατέκτησε τον Μυστρά, το 1460.

Λίγο αργότερα πάντως οι Μανιάτες επαναστάτησαν και κατέλαβαν το κάστρο. Δεν είναι γνωστές λεπτομέρειες, αλλά το κάστρο πρέπει να άλλαξε χέρια πολλές φορές μέσα στον 16ο αιώνα.

Το 1671 οι Τούρκοι το κατέλαβαν ξανά και πάνω στα ερείπια του παλαιότερου κάστρου, έκτισαν με τη βοήθεια του Λυμπεράκη Γερακάρη, ένα φρούριο και οικισμό με λουτρά, τζαμί, και καταστήματα.

Την κατάληψη του 1671 περιγράφει ο Εβλιγιά Τσελεμπή, ο οποίος συνόδευε τα οθωμανικά στρατεύματα, και ο οποίος αποκαλεί το κάστρο "το κλειδί της Μάνης". Μάλιστα, ο Τσελεμπή έμεινε για λίγο καιρό εκεί και στην αρχή είχε επιβλέψει την ανοικοδόμηση του κάστρου, για το οποίο στην αφήγησή του παινεύεται ότι ήταν ένα "άπαρτο κάστρο".

Το 1685, κατά τον Στ' Ενετοτουρκικό πόλεμο, ύστερα από σκληρή μάχη, ο Χασάν αγάς παρέδωσε το κάστρο στον Ενετό στρατηγό Μοροζίνη. Σύμφωνα με τον Leake (τον 19ο αι.) το κάτρο το υπεράσπιζε τότε φρουρά 600 αντρών με 51 κανόνια.
Μέχρι το 1715, το κάστρο έγινε έδρα του Βενετού τοπικού διοικητή ("προνοητού"). Επί Β' Ενετοκρατίας, η Ζαρνάτα έγινε πρωτεύουσα όλης της βόρειας Μάνης.

Κατά την απογραφή της Πελοποννήσου του Ενετού Γενικού Προβλεπτή του Μοριά Grimani, το 1698, το Κάστρο της Ζαρνάτας είχε 31 οικογένειες και 137 κατοίκους.

Το 1715 οι Τούρκοι επέστρεψαν και κατέλαβαν αμαχητί το κάστρο. Το χρησιμοποίησαν για να ελέγχουν την περιοχή και τους Μανιάτες, αλλά δεν εγκαταστάθηκε ποτέ ξανά τουρκικός πληθυσμός εκεί.

Το 1776 το φρούριο της Ζαρνάτας περιήλθε στους Μανιάτες (με συναίνεση των Τούρκων μάλλον) και ήταν έδρα του ενός από τα τέσσερα μεγάλα καπετανάτα της Μάνης.

Σ´ αυτό το κάστρο της Ζαρνάτας κατέφυγε ο καπετάνιος του Σταυροπηγίου, ο Παναγιώτης Κουμουνδουράκης, τέταρτος μπέης της Μάνης το 1803, όταν καθαιρέθηκε και εναντίον του κινήθηκαν ο νέος μπέης Αντώνιος Γρηγοράκης, οι Τούρκοι και όλοι οι άλλοι καπετάνιοι της Μάνης. Μόνο ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης έσπευσε να τον βοηθήσει και μάλιστα τραυματίστηκε στη μάχη. Με βοήθεια των Μούρτζινων τελικά κατόρθωσε να ξεφύγει μόνον ο ίδιος ο Κολοκοτρώνης, ο οποίος έγραψε: " έπρεπε να τον βοηθήσω εξ αιτίας της φιλίας. 3000 Τούρκοι και Μανιάται πηγαίνουν κατά του Κουμουντουράκη... επαραδόθηκε και τον επήρε η άρμάδα σκλάβον ".

Μαζί με τα κάστρα Κελεφά και Πασσαβά, η Ζαρνάτα έπαιξε σημαντικό ρόλο στην Ιστορία της Μάνης. Στις αρχές του 19ου αιώνα έγινε έδρα του ηγεμόνα (μπέη) της Μάνης και έδρα Μητρόπολης.

Παρέμεινε σε χρήση και κατά τους χρόνους της Ελληνικής επανάστασης του 1821, όπως φαίνεται από διάφορες προσθήκες που έγιναν.

Λίγα χρόνια μετά την ίδρυση του νέου ελληνικού κράτους, το 1835, το κάστρο έγινε σταθμός χωροφυλακής, με επικεφαλής αξιωματικό. Το 1868 χρησιμοποιήθηκε από τον Αλέξανδρο Κουμουνδούρο ως ορμητήριο αντίστασης προς την κεντρική κυβέρνηση, από την οποία είχε διωχθεί ως στασιαστής.

Τελευταία φορά που χρησιμοποιήθηκε ήταν κατά τον Εμφύλιο, όταν οι κάτοικοι βρήκαν καταφύγιο εκεί για να αποφύγουν τις εχθροπραξίες. Τότε γκρέμισαν ένα μέρος των τειχών και στη θέση τους έβαλαν συρματόπλεγμα, που σε μερικά σημεία ακόμα υπάρχει.

Δομικά, Αρχιτεκτονικά, Οχυρωματικά Στοιχεία

Το τείχος δεν διασώζεται σε μεγάλο ύψος, ακολουθεί στη χάραξη τη μορφολογία του εδάφους και ενισχύεται κατά διαστήματα από κυκλικούς και τετράπλευρους πύργους.

Το κάστρο περιβάλλεται από πολυγωνικό τείχος, μήκους 364 μ., το οποίο είχε ύψος 8-10 μ. Περιλάμβανε έξι πύργους, δύο στρογγυλούς και τέσσερις τετράγωνους, ενώ στη μέση υψωνόταν μεγάλος πύργος με 6 κανόνια, από τα 51 συνολικά που διέθετε το κάστρο.

Δύο πύλες, μία στα νοτιοανατολικά και μία στα βορειοδυτικά, οδηγούσαν στο εσωτερικό του κάστρου, που καταλάμβανε 23 στρέμματα.

Σήμερα στο ψηλότερο σημείο του λόφου δεσπόζει ένας τριώροφος πύργος ύψους 15 μ. περίπου, και δίπλα σε αυτόν μία πενταώροφη οικία στην οποία διέμεναν οι καπεταναίοι της περιοχής. Και τα δύο αυτά κτίσματα ανήκαν αρχικά στην οικογένεια Κουτηφάρη και στη συνέχεια πέρασαν στα χέρια της οικογένειας Κουμουνδούρου.

O πύργος και τα περί αυτόν κτίσματα έχουν χαρακτηριστικά κατασκευής του 18ου αιώνα και έχουν πολλές ομοιότητες με μανιάτική πυργοκατοικία.

Πηγές

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
καστρα ελλαδας

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
ελληνικά κάστρα

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
ιστορία κάστρων

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
προέλευση κάστρων

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
βυζαντινά φρούρια

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
καστρο ωριας

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
φραγκοκάστελλο

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
φραγκικα καστρα

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
βενετσιανικο καστρο

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
μεσαιωνικα καστρα

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
βυζαντινα καστρα κάστρο της ζαρνάτας

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
δήμος δυτικής μάνης

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Μανώλης Παπαθανασίου

# data[].attributes.attachment_link.title
Κάστρο της Ζαρνάτας

# data[].attributes.attachment_link.description
Το κάστρο της Ζαρνάτας, ή αλλιώς Κάστρο του Κουμουνδουράκη, ήταν ένα από τα τέσσερα μεγάλα κάστρα της Μάνης. Είναι υστεροβυζαντινό κάστρο που καταστράφηκε από τους Τούρκους οι οποίοι το ξαναέκτισαν τον 17ο αιώνα και του έδωσαν τη σημερινή του μορφή. Η θέση ήταν επίκαιρη στρατηγικά, καθώς επέτρεπε εποπτεία της ακτογραμμής και έλεγχο των περασμάτων προς την ενδοχώρα της Μάνης.

# data[].attributes.location_name
Σαμαρίνα, Ελλάδα

# data[].attributes.headline
Μία ταινία για τους Σαμαριναίους που πήγαν να βοηθήσουν στην πολιορκία του Μεσολογγίου. 120 άνδρες από τη Σαμαρίνα και τα γύρω χωριά πολέμησαν στο Μεσολόγγι. Έφυγαν ντυμένοι στα λευκά. Από τους 120 γύρισαν πίσω οι 33.

# data[].attributes.subject
Μία ταινία για τους Σαμαριναίους που πήγαν να βοηθήσουν στην πολιορκία του Μεσολογγίου. 120 άνδρες από τη Σαμαρίνα και τα γύρω χωριά πολέμησαν στο Μεσολόγγι. Έφυγαν ντυμένοι στα λευκά. Από τους 120 γύρισαν πίσω οι 33.

# data[].attributes.location_name
Πύργος Ηλείας, Ελλάδα

# data[].attributes.headline
Πύργος: Στις 29 Μαρτίου 1821 ο οπλαρχηγός του Πύργου, Χαράλαμπος Βιλαέτης, ύψωσε την Ελληνική σημαία και ξεσήκωσε τους κατοίκους σε εξέγερση κατά των Τούρκων. Ο Ιμπραήμ έκανε καταστροφές το 1825 στην πόλη.

# data[].attributes.subject
Πύργος: Στις 29 Μαρτίου 1821 ο οπλαρχηγός του Πύργου, Χαράλαμπος Βιλαέτης, ύψωσε την Ελληνική σημαία και ξεσήκωσε τους κατοίκους σε εξέγερση κατά των Τούρκων. Ο Ιμπραήμ έκανε καταστροφές το 1825 στην πόλη.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Στον ίδιο χώρο που βρίσκεται ο Πύργος σήμερα, τοποθετείται η Αρχαία πόλη Δυσπόντιο. Στα περίχωρα του Πύργου ήταν η αρχαία πόλη Λέτρινα, απ' όπου είχε πάρει και την ονομασία του σαν Δήμος Λετρίνων μέχρι την Δεκαετία του 1980. Η ονομασία της πόλης προέρχεται απο τον πύργο που είχε κατασκευάσει, το 1512, στην θέση του Επαρχείου ο Μπέης της ευρύτερης περιοχής Γεώργιος Τσερνωτάς.

Κατά την περίοδο της Βενετοκρατίας ο Πύργος ήταν ένας ενδιάμεσος σταθμός των διερχόμενων εμπόρων που πήγαιναν προς τη Ζάκυνθο. Διάφορες πηγές κάνουν λόγο για πόλη 5000 κατοίκων. Με την κάθοδο των Λαλαίων επικράτησε οριστικά το τοπωνύμιο "Πύργος". Ποτέ πριν το 1778, όποτε και υπάρχουν επίσημα έγγραφα και συμφωνητικά του Γεώργιου Αυγερινού, η ιστορία δεν αναφέρει το όνομα "Πύργος".

Τουρκοκρατία

Κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας ο Πύργος είχε ειδική μεταχείριση λόγω των φορολογικών προνομίων των οποίων είχε καταφέρει να κερδίσει ο προεστός Γεώργιος Αυγερινός. Η πόλη του Πύργου είχε εξαιρετική σημασία για τους Τούρκους γιατί χρησιμοποιούσαν διαφόρους Έλληνες διερμηνείς για να αναπτύξουν τις εμπορικές τους δραστηριότητες. Στον Πύργο δεν κατοικούσαν Τούρκοι εκτός από τον Ζαπίτη και μερικές τούρκικες οικογένειες που τον πλαισίωναν. Οι πρώτοι οικιστές ήταν οι Βιλαεταίοι και οι Άχολοι. Αργότερα ήρθαν νεότεροι οικιστές, απ' τα Κρέστενα οι Κρεστενίτες, απ΄ τη Δίβρη οι Στεφανόπουλοι, οι Βεργαίοι, οι Θεοδωρίδηδες, Ψημεναίοι, Σωτηρόπουλοι, Πιεραίοι και απ' τα Καλάβρυτα οι Δημακόπουλοι και Θεοχαρόπουλοι.

Κατα τη διάρκεια των Ορλοφικών υπήρξαν μεμονωμένες εξεγέρσεις με αποτέλεσμα οι Τούρκοι να αρχίσουν να εμπιστεύονται ακόμα περισσότερο τους προεστούς. Την παραμονή όμως της Επανάστασης του 1821 ήταν φανερό ότι υπήρχε ανησυχία μεταξύ των Ελλήνων. Παρόλα αυτά το πλαίσιο εμπιστοσύνης το οποίο είχαν δημιουργήσει οι Έλληνες προεστοί με τους Αγάδες δεν επέτρεψε στους Τούρκους να πληροφορηθούν σχετικά με τις προθέσεις των Ελλήνων.

Αξίζει να αναφερθούν οι σπουδαιότεροι προεστοί που έπαιξαν σπουδαίο ρόλο στην οργάνωση της τοπικής κοινωνίας κατά την Προεπαναστατική περίοδο όπως οι: Α. Γκίκας, Μ. Γιαννόπουλος, Στ. Μανωλόπουλος, Ι. Μιχαηλ, Α. Αυγερινός, Δ. Διάκος, Γ. Μήτζου, Λ. Κρεστενίτης, Άχολος, Χ. Βιλαέτης, Α. Σταϊκόπουλος και Α. Φωτόπουλος.

Επανάσταση του 1821

Οι κάτοικοι του Πύργου ήταν από τους πρώτους που κήρυξαν τον πόλεμο εναντίον των Τούρκων. Στις 29 Μαρτίου ο οπλαρχηγός του Πύργου, Χαράλαμπος Βιλαέτης, ύψωσε την Ελληνική σημαία και ξεσήκωσε τους κατοίκους σε εξέγερση κατά των Τούρκων.

Ο Πύργος την κρίσιμη στιγμή δεν βρέθηκε απροετοίμαστος αφού πολλοί γόνοι σπουδαίων οικογενειών του Πύργου είχαν μυηθεί στην Φιλική Εταιρεία με σκοπό την προετοιμασία της Επανάστασης. Η πόλη γνώρισε μια μεγάλη καταστροφή τον Νοέμβριο του 1825 όταν ο Ιμπραήμ με τον στρατό του βάδισε εναντίον του ανοχύρωτου Πύργου. Ο στρατηγός Κολιόπουλος, ο οποίος είχε επιφορτιστεί για την προστασία της Πόλης δεν κατάφερε να φτάσει εγκαίρως με τον στρατό του με αποτέλεσμα την ολοκληρωτική καταστροφή του Πύργου. Στις 11 Φεβρουαρίου του 1826 οι εχθροί με αρχηγό τον Ντελή Αχμέτ εισέβαλαν στον Πύργο και κατάσχεσαν όλα τα εφόδια και τα ζώα που βρήκαν.

Σπουδαίες μορφές του Πύργου είχαν αναλάβει την εκπροσώπηση του στις Εθνοσυνελεύσεις όπως οι: Παναγιώτης Άχολος, Αγαμέμνων Αυγερινός, Νικόλαος Βιλαέτης και Λυκούργος Κρεστενίτης. Επίσης η περιοχή του Πύργου είχε αναδείξει ηγετικές μορφές της Επανάστασης όπως: τον Πέτρο και Γεώργιο Μήτζου, τον Χαράλαμπο Βιλαέτη και τον Διονύσιο Διάκο.

Ειδική μνεία πρέπει να γίνει και για τον Μητροπολίτη Ώλενας Φιλάρετο, ο οποίος στις παραμονές της έκρηξης της Επαναστάσεως συνελήφθη απο τους Τούρκους και οδηγήθηκε στην Τρίπολη όπου και πέθανε με μαρτυρικό θάνατο.

Επί Καποδίστρια

Μετά την Επανάσταση ο Πύργος ορίστηκε πρωτεύουσα της Επαρχίας Ήλιδας.[1]. Πρώτος δήμαρχος του Πύργου διορίστηκε ο Συλλαϊδόπουλος.Ο πληθυσμός είχε αισθητά μειωθεί ενώ ένα μεγάλο κομμάτι του το αποτελούσαν νησιώτες. Η γενική κατάσταση της πόλης ήταν φριχτή αφού υπήρχαν παντού γκρεμισμένα σπίτια. Γι' αυτό το λόγο οι δημογέροντες του Πύργου στις 26 Ιουλίου του 1830 ζήτησαν την αποστολή αρχιτέκτονα για να συντάξει το σχέδιο της πόλης. Επίσης με συνοπτικές διαδικασίες κατασκευάστηκε ο Δημόσιος Οίκος με έξοδα της κυβέρνησης.Κατά την περίοδο της εξουσίας του Καποδίστρια πραγματοποιήθηκαν πολλές εξεγέρσεις με πρωταγωνιστές την οικογένεια Κρεστενίτη. Το αποκορύφωμα των επαναστατικών κινήσεων έφτασε όταν ο έκτακτος επίτροπος της Ηλείας, Αναγνωστόπουλος, συνέλαβε τον Λυκούργο Κρεστενίτη ως στασιαστή.

Βαυαροκρατία

Ο Βασιλιάς Όθων επισκέφθηκε τον Πύργο 2 φορές κατά την βασιλεία του. Η πρώτη επίσκεψη πραγματοποιήθηκε στις 27 Οκτωβρίου 1833 και η δεύτερη, η οποία έγινε μαζί με την Αμαλία, στις 8 Μαϊου 1840.Οι αναταραχές και οι εξεγέρσεις δεν έλειψαν ούτε σε αυτή τη χρονική περίοδο. Το 1840 οι αγρότες εξεγέρθηκαν εναντίον του Βασιλιά με κύριο αίτημα την κατάργηση της φορολογίας των προϊόντων τους. Αν και το αίτημα φαίνεται ουτοπιστικό πρέπει να συνειδητοποιήσουμε ότι μέχρι τότε οι κάτοικοι της Ηλείας δεν πλήρωναν φόρους γιατί είχαν ευνοϊκή μεταχείριση από τους Τούρκους Αγάδες. Παρόλα αυτά η κυβέρνηση κατέστειλε την εξέγερση με την αποστολή στρατιωτικού τάγματος στον Πύργο και την σύσταση έκτακτου στρατοδικείου με πρόεδρο τον Κ. Πίσσα.

Η δεύτερη χρονολογικά, και σημαντικότερη, εξέγερση συνέβη τον Μάιο του 1848 όταν ο Λύσανδρος Βιλαέτης κατέλαβε τον Πύργο με περίπου 80 οπαδούς του και κατέλυσε τις τοπικές αρχές. Η συμμετοχή του κόσμου ήταν περιορισμένη λόγω των αποτυχημένων εκβάσεων των προηγουμένων επαναστάσεων. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα τη γρήγορη προέλαση του κυβερνητικού στρατού ο οποίος και κατέπνιξε το κίνημα. Ο ηγέτης της εξέγερσης στον Πύργο, Λύσανδρος Βιλαέτης, κατέφυγε με 11 οπαδούς του στη Αγγλοκρατούμενη Ζάκυνθο όπου ζήτησε ασυλία. Το 1849 δόθηκε αμνηστία στους αποστάτες.Την περίοδο 1851-1855 η ανάπτυξη της σταφίδας ήταν τόσο μεγάλη που η κυβέρνηση σύστησε Εφοριακό Γραφείο στον Πύργο έτσι ώστε οι φόροι από τα εισοδήματα των εμπόρων και των γεωργών να συλλέγονται ευκολότερα.

# data[].attributes.attachment_link.description
Ίδρυση και Ονομασία Στον ίδιο χώρο που βρίσκεται ο Πύργος σήμερα, τοποθετείται η Αρχαία πόλη Δυσπόντιο. Στα περίχωρα του Πύργου ήταν η αρχαία πόλη Λέτρινα, απ' όπου είχε πάρει και την ονομασία του σαν Δήμος Λετρίνων μέχρι την Δεκαετία του 1980.

# data[].attributes.location_name
Παραλία Φραγκοκαστελο, Σφακιά, Ελλάδα

# data[].attributes.headline
Η μάχη του Φραγκοκάστελου: 18 Μαΐου 1828, μεταξύ των δυνάμεων του τουρκαλβανού Μουσταφά Πασά και του ηπειρώτη οπλαρχηγού Χατζημιχάλη Νταλιάνη.

# data[].attributes.subject
Η μάχη του Φραγκοκάστελου: 18 Μαΐου 1828, μεταξύ των δυνάμεων του τουρκαλβανού Μουσταφά Πασά και του ηπειρώτη οπλαρχηγού Χατζημιχάλη Νταλιάνη.

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Σαν Σήμερα .gr

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Μάχη στο πλαίσιο του απελευθερωτικού αγώνα στην Κρήτη, που διεξήχθη στις 18 Μαΐου 1828, μεταξύ των δυνάμεων του τουρκαλβανού Μουσταφά Πασά και του ηπειρώτη οπλαρχηγού Χατζημιχάλη Νταλιάνη, γύρω από το ενετικό κάστρο Φραγκοκάστελλο κοντά στα Σφακιά.

Τους τελευταίους μήνες του 1827 έγιναν μεγάλες προσπάθειες να αναζωπυρωθεί η επανάσταση στην Κρήτη, ώστε να είναι δυνατή η προβολή επιχειρημάτων για την ένταξη της μεγαλονήσου στο νέο ελληνικό κράτος, σύμφωνα με τη Συνθήκη του Λονδίνου της 6ης Ιουλίου 1827.Οι προσπάθειες, όμως, απέτυχαν, εξαιτίας τόσο της κυριαρχίας των Οθωμανών στην Κρήτη, όσο κυρίως των αντιζηλιών στο ελληνικό στρατόπεδο, που απέκλειαν συντονισμένες ενέργειες. Έτσι, επιλέχθηκε να αναλάβει την ηγεσία των ελληνικών δυνάμεων στην Κρήτη ο ηπειρώτης οπλαρχηγός Χατζημιχάλης Νταλιάνης, 52 ετών, με πλούσια δράση στον απελευθερωτικό αγώνα του '21.

Ο Νταλιάνης αποβιβάστηκε στις 5 Ιανουαρίου 1828 στη Γραμβούσα με σώμα πεζών και 100 ιππέων. Από τις πρώτες του επαφές διαφάνηκε ότι η σχέση του με τους ντόπιους θα περνούσε από χίλια κύματα. Λασιθιώτες, Ρεθυμνιώτες και Χανιώτες διαφωνούσαν για την περιοχή που θα έπρεπε να αποτελέσει το ορμητήριο του αγώνα. Τελικά, επικράτησε η γνώμη του Νταλιάνη, που επέλεξε τα Σφακιά, αλλά είχε χαθεί πολύτιμος χρόνος.

Στο μεταξύ, ο Πασάς της Κυδωνίας, Μουσταφά, που είχε διορισθεί από τον Μοχάμετ Αλι της Αιγύπτου γενικός διοικητής της Κρήτης, πληροφορήθηκε την ύπαρξη ξένων ενόπλων στα Σφακιά και προφασιζόμενος ότι θέλει να προστατεύσει τους ντόπιους από τους ληστές έστειλε στην περιοχή ένοπλα σώματα.

Οι πρώτες αψιμαχίες άρχισαν στις 8 Μαΐου 1928, όταν ένα τμήμα των ανδρών του Νταλιάνη, υπό τους Μανουσέλη, Μανουσογιαννάκη και Δεληγιαννάκη, κτύπησε στον Αποκορώνα μια ομάδα ρεθυμνιωτών Τούρκων, που έρχονταν να ενωθούν με τον στρατό του Μουσταφά. Σκότωσαν 40 και αιχμαλώτισαν πολλούς, ανάμεσά του και τον αγά του Ρεθύμνου. Εξοργισμένος ο Μουσταφά έστειλε επιστολή στον Νταλιάνη και του έδωσε δεκαήμερη διορία για να εγκαταλείψει την Κρήτη. Ο Χατζημιχάλης του απάντησε: "Μουσταφά, ήλθα εις την Κρήτη να πολεμήσω Τούρκους με τα παλληκάρια μου και όπου θέλει ο θεός ας δώσει τη νίκη".

Ο Μουσταφά, μη έχοντας καμία αμφιβολία για τις προθέσεις του Νταλιάνη, αφού τον γνώριζε καλά, άρχισε τις ετοιμασίες για την τελική επίθεση. Παράλληλα, έστειλε επιστολή στους καπεταναίους των Σφακίων, με την οποία τους ανακοίνωνε ότι θα χτυπήσει τους "ενοχλητικούς ξένους" και τους καλούσε να μείνουν ήσυχοι για να απολαύσουν τα προνόμια που θα τους παραχωρούσε. Στο μεταξύ, ο Νταλιάνης είχε καταλάβει το ενετικό κάστρο του Φραγκοκάστελου στις ακτές του Λιβυκού Πελάγους, μεταξύ Λάμπης και Σφακίων, αλλά οι επαφές του με τους ντόπιους εξακολουθούσαν να είναι δύσκολες και η όποια επικοινωνία τους περιοριζόταν στην ανταλλαγή επιστολών.

Οι Σφακιανοί, αφού κατασκεύασαν χαρακώματα σε αρκετά μεγάλη απόσταση από το Φραγκοκάστελλο, πρότειναν στον Χατζημιχάλη να αφήσει στο κάστρο 100 άνδρες και να δώσει τη μάχη από την ορεινή θέση Κολοκάσια, όπου οι επαναστάτες θα είχαν περισσότερες ευκαιρίες να εγκλωβίσουν τον στρατό του Μουσταφά, όταν αυτός θα επιτίθετο στο Φραγκοκάστελο. Ο Νταλιάνης επέμενε να δοθεί η μάχη στην πεδιάδα μπροστά από το κάστρο για να χρησιμοποιήσει και το ιππικό. Οι Σφακιανοί τού αντέτειναν ότι δε ήταν συνηθισμένοι να πολεμούν σε πεδιάδα. Ο Χατζημιχάλης, θεωρώντας τους δειλούς, τους ανταπάντησε περιφρονητικά: "Λοιπόν φυλάγετέ τους από τα όρη σας για να μην φύγουν και άφετε ημάς εδώ κάτω και κυττάζετε να μας βλέπετε πως πολεμούμε ημείς".

Στις 18 Μαΐου 1829 ο Μουσταφά με 8.000 πεζούς κινήθηκε εναντίον του Φραγκοκάστελλου. Ο ίδιος με τη μεσαία φάλαγγα του στρατού του κατευθύνθηκε προς τον δυτικό προμαχώνα, τον οποίο κατέλαβε χωρίς ιδιαίτερη δυσκολία, αφού οι υπερασπιστές του είχαν ξοδέψει χωρίς φειδώ τα λίγα πυρομαχικά τους. Σκότωσαν σχεδόν όλους τους υπερασπιστές του και τον υπασπιστή του Νταλιάνη, Κυριακούλη Αργυροκαστρίτη. Στη συνέχεια περικύκλωσαν το φρούριο, αφήνοντας έξω από τον κλοιό τους άλλους δύο προμαχώνες, αφαιρώντας έτσι τη δυνατότητα επικοινωνίας με τους πολιορκούμενους. Οι οχυρωμένοι σε αυτούς άνδρες προσπάθησαν να μπουν στο Φραγκοκάστελλο, αλλά οι περισσότεροι βρήκαν το θάνατο μπροστά στις πύλες του.

Ανάμεσα στους νεκρούς και ο Χατζημιχάλης Νταλιάνης, που πολέμησε ηρωικά. Την κρίσιμη στιγμή, το σπαθί του έσπασε και το άλογό του σκοτώθηκε. Έτσι, οι εχθροί του βρήκαν την ευκαιρία να τον κατακρεουργήσουν. Το κεφάλι του το έφεραν ως τρόπαιο στον Μουσταφά, αλλά αυτός αντί να τους επαινέσει τους επέπληξε, γιατί δεν δεν τον έφεραν μπροστά του ζωντανό. Ο αλβανός Μουσταφά θεωρούσε τον ηπειρώτη Νταλιάνη συμπατριώτη του.

Η ήττα στους προμαχώνες και ο θάνατος του Νταλιάνη δεν πτόησε τους εγκλείστους στο κάστρο, οι οποίοι συνέχισαν να αποκρούουν με επιτυχία τις κατά κύματα επιθέσεις των Τουρκαλβανών. Όμως, η κατάστασή τους χειροτέρευε διαρκώς, εξαιτίας της ελλείψεως τροφών και πυρομαχικών. Από το αδιέξοδο τους έβγαλε ένας Σφακιανός ονόματι Σήφης Διλινδάς, ο οποίος δραπέτευσε από το Φραγκοκάστελλο και πίσω από τις γραμμές των τουρκαλβανών φώναζε προς τους έγκλειστους στο κάστρο να υπομείνουν, γιατί καταφθάνουν πολυάριθμες ενισχύσεις. Το τέχνασμα αυτό έφερε γρήγορα το επιδιωκόμενο αποτέλεσμα, αφού ο Μουσταφά έλυσε την πολιορκία στις 24 Μαΐου και άφησε τους πολιορκημένους να εγκαταλείψουν το κάστρο ανενόχλητοι.

Στη λύση της πολιορκίας συνέτειναν και οι φιλίες που αναδείχθηκαν μεταξύ πολιορκητών και πολιορκουμένων. Οι περισσότεροι άνδρες και από τις δύο πλευρές κατάγονταν από την ευρύτερη περιοχή της Ηπείρου και κάποιοι ήταν γνωστοί μεταξύ τους. Άλλωστε, πολλοί άνδρες του Νταλιάνη μιλούσαν αλβανικά και ήταν εύκολο να συνεννοηθούν με τους επιτιθέμενους. Ο ίδιος ο Μουσταφά Πασάς τίμησε τον νεκρό Δαλιάνη. Συγκέντρωσε τα υπάρχοντά του, αναμέσά τους και ένα αντίτυπο της Καινής Διαθήκης και τα απέστειλε στην οικογένειά του.

Η Μάχη του Φραγκοκάστελλου στοίχισε στους Έλληνες 338 νεκρούς, ενώ για τους Τουρκαλβανούς οι απώλειες ανήλθαν σε περίπου 800 άνδρες. Η Κρήτη θα πρέπει να περιμένει έως το 1913 για να ενσωματωθεί στο Ελληνικό Κράτος.

Στη λαϊκή παράδοση, η ήττα στο Φραγκοκάστελο έχει συνδυασθεί με τους Δροσουλίτες. Πρόκειται για ένα οπτικό φαινόμενο, κατά το οποίο στα τέλη Μαΐου η δροσιά που εξατμίζεται με την Ανατολή του ηλίου δημιουργείς σκιές, που μοιάζουν με ανθρώπους. Για τους Κρητικούς, οι Δροσουλίτες είναι οι σκοτωμένοι του Φραγκοκάστελλου, τα φαντάσματα των πολεμιστών, που σηκώνονται από τους τάφους στο κοντινό κοιμητήριο, βαδίζουν προς το κάστρο και μετά χάνονται μέσα στη θάλασσα.

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Σαν Σήμερα .gr

# data[].attributes.attachment_link.title
Η Μάχη του Φραγκοκάστελλου

# data[].attributes.attachment_link.description
Μάχη στο πλαίσιο του απελευθερωτικού αγώνα στην Κρήτη, που διεξήχθη στις 18 Μαΐου 1828, μεταξύ των δυνάμεων του τουρκαλβανού Μουσταφά Πασά και του ηπειρώτη οπλαρχηγού Χατζημιχάλη Νταλιάνη, γύρω από το ενετικό κάστρο Φραγκοκάστελλο κοντά στα Σφακιά.

# data[].attributes.location_name
Δελβινάκι, Ιωάννινα, Ελλάδα

# data[].attributes.headline
Δελβινάκι: η γενέτειρα του γενναίου Χατζημιχάλη Νταλιάνη, μεγάλου οπλαρχηγού της επανάστασης που έπεσε στη μάχη του Φραγκοκάστελου στην Κρήτη στις 18/5/1828.

# data[].attributes.subject
Δελβινάκι: η γενέτειρα του γενναίου Χατζημιχάλη Νταλιάνη, μεγάλου οπλαρχηγού της επανάστασης που έπεσε στη μάχη του Φραγκοκάστελου στην Κρήτη στις 18/5/1828.

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Σαν Σήμερα .gr

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ο Χατζημιχάλης Νταλιάνης ήταν αγωνιστής της Ελληνικής Επανάστασης από την Ήπειρο. Γεννήθηκε το 1775 στο Δελβινάκι Ιωαννίνων και το πραγματικό όνομά του ήταν Μιχαήλ Χρήστου. Το "χατζής" προστέθηκε στο όνομά του, επειδή, κατά την συνήθεια της εποχής, ταξίδεψε στους Αγίους Τόπους και βαπτίστηκε στον Ιορδάνη ποταμό. Το επώνυμο Νταλιάνης, με το οποίο έγινε γνωστός, ήταν παρατσούκλι, που του το έδωσαν από ένα όπλο της εποχής, το νταλιάνι.

Σε νεαρή ηλικία εγκαταστάθηκε στην Τεργέστη και ασχολήθηκε με το εμπόριο των καπνών, από το οποίο απέκτησε σημαντική περιουσία. Μετά τη μύησή του στη Φιλική Εταιρεία το 1816, εργάστηκε δραστήρια για την προετοιμασία της Επανάστασης. Το 1825 με το ιππικό που είχε συγκροτήσει πολέμησε στην Πελοπόννησο εναντίον των αιγυπτιακών στρατευμάτων του Ιμπραήμ και διακρίθηκε στη μάχη της Δαβιάς ( 12 Αυγούστου).

Στις αρχές του 1826, σε συνεργασία με τον Νικόλαο Κριεζώτη και τον Βάσο Μαυροβουνιώτη, συμμετείχε στην τυχοδιωκτική εκστρατεία του Λιβάνου (τέλη Φεβρουαρίου - 25 Μαρτίου), με σκοπό την ενίσχυση του τοπικού εμίρη Μπεσίρ, ο οποίος σύμφωνα με πληροφορίες επρόκειτο να εξεγερθεί εναντίον του Σουλτάνου. Ο Μπεσίρ, όταν διαπίστωσε ότι η εκστρατεία δεν είχε κάλυψη από την ελληνική κυβέρνηση, αρνήθηκε τη συνεργασία των Ελλήνων αγωνιστών, οι οποίοι, αφού λεηλάτησαν τα περίχωρα της Βηρυτού, αποφάσισαν να επιστρέψουν άπρακτοι στην Ελλάδα.

Μετά την επιστροφή του έλαβε μέρος στις επιχειρήσεις του Καραϊσκάκη στη βορειοδυτική Αττική εναντίον των τουρκικών φρουρών που προορίζονταν για την ενίσχυση της πολιορκίας της Ακρόπολης και στη συνέχεια, πάλι με τον Καραϊσκάκη, στην προσπάθειά του να βοηθήσει τους πολιορκημένους στην Ακρόπολη Έλληνες.

Μετά τον θάνατο του Καραϊσκάκη ( 23 Απριλίου 1827) πήγε στην Κρήτη και από τη Γραμβούσα, όπου αποβιβάστηκε στις 5 Ιανουαρίου 1828 με σώμα πεζών και 100 ιππείς, μετακινήθηκε στα Σφακιά στις αρχές Μαΐου. Στις 18 Μαΐου έπεσε νεκρός κατά τη διάρκεια της Μάχης του Φραγκοκάστελλου, γνωστής από τον θρύλο των "Δροσουλίτων".

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Σαν Σήμερα .gr

# data[].attributes.attachment_link.title
Χατζημιχάλης Νταλιάνης

# data[].attributes.attachment_link.description
Ο Χατζημιχάλης Νταλιάνης ήταν αγωνιστής της Ελληνικής Επανάστασης από την Ήπειρο. Γεννήθηκε το 1775 στο Δελβινάκι Ιωαννίνων και το πραγματικό όνομά του ήταν Μιχαήλ Χρήστου. Το "χατζής" προστέθηκε στο όνομά του, επειδή, κατά την συνήθεια της εποχής, ταξίδεψε στους Αγίους Τόπους και βαπτίστηκε στον Ιορδάνη ποταμό.

# data[].attributes.location_name
Μεθύδριο Αρκαδίας, Ελλάδα

# data[].attributes.headline
Νεμνίτσα: πατρίδα του Επισκόπου Βρεσθένης Θεοδώρητου και άλλων αγωνιστών του 1821.

# data[].attributes.subject
Νεμνίτσα: πατρίδα του Επισκόπου Βρεσθένης Θεοδώρητου και άλλων αγωνιστών του 1821.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Με τη συμπλήρωση διακοσίων ετών από την έναρξη του εθνικοαπελευθερωτικού μας αγώνα το 1821, επιχειρούμε με την παρούσα αναφορά μας, αντί μνημόσυνου, μια μικρή επετειακή ανασκόπηση στην προσφορά των κατοίκων του Μεθυδρίου (Νεμνίτσας) στον της παλιγγενεσίας αγώνα.

Η εθνική αυτογνωσία, η αγάπη προς την κοιτίδα καταγωγής μου αλλά και η απότιση φόρου τιμής προς τον τόπο που γεννήθηκα, με παρακίνησαν να ανασύρω από τη λήθη του πανδαμάτορα χρόνου τα ονόματα πλειάδας αγωνιστών του 1821, καταγόμενων από τη \BΝεμνίτσα\N. Σαν το σάλπισμα του Γερμανού από την Άγια Λαύρα συνήγειρε τους απανταχού Έλληνες, οι Νεμνιτσιώτες όπως και άλλοι Γορτύνιοι, έλαβαν πρόθυμα και με ενθουσιασμό τα όπλα και έσπευσαν στο μετερίζι του χρέους, εκεί στους προμαχώνες του αγώνα "...για του Χριστού την πίστη την αγία και της πατρίδος την ελευθερία..."

Η Νεμνίτσα την περίοδο της επανάστασης αριθμούσε περί τα 400 άτομα κατανεμημένα σε 70 περίπου οικογένειες, οι οποίες φυσικά και παρείχαν στον αγώνα περιστασιακά δεκάδες αγωνιστών. Σε κατάσταση του στρατοπέδου της Νεστάνης (τότε Τσιπιανά), αναγράφονται τον Ιούλιο του 1822, 40 άνδρες ΄΄Νεμνιτζηώτες΄΄ (Α. Παπαγιάννη, Μαντινειακά μοναστήρια σελ. 341).

Μεταξύ των πολεμιστών που αποτελούσαν ιδιαίτερο σώμα του \BΘ. Κολοκοτρώνη\N συγκαταλέγονται και οι Νεμνιτσιώτες οπλαρχηγοί: Πάνος Αναγνωστόπουλος, πατέρας της απαχθείσας από τον Ιμπραήμ Χριστίνας, Κων/νος Αναστόπουλος, γιος της αδελφής του Κολοκοτρώνη Ελένης, η οποία είχε παντρευτεί στη Νεμνίτσα το Λεωνίδη Αναστόπουλο, ο Αναγνώστης Γερμανός. ( Φωτάκου τόμος Α΄, σελ 338) Στα μητρώα των αγωνιστών του 1821 αναγράφονται οι εξής Νεμνιτσιώτες υπαξιωματικοί και στρατιώτες: Δημήτριος ιερεύς Παπαλυμπερόπουλος, Κων/νος Μανιάτης, Δημήτριος Γιαννακόπουλος, Τριαντάφυλλος Κωστόπουλος, Παν/της Ντούλας, Κων/νος Ξούρας κ.ά.

Η μαχητικότητα των Νεμνιτσιωτών και άλλων ορεσίβιων Αρκάδων, στις συγκρούσεις με τον κατακτητή, καταδεικνύεται περίτρανα στη θρυλική των Δερβενακίων μάχη στις 26 Ιουλίου του 1822. Την περιγράφει γλαφυρά ο Μ. Οικονόμου, ο οποίος υπηρέτησε κοντά στον Κολοκοτρώνη, αναφέροντας: " ...θαυμαστόν δ' εν τούτοις, και μέχρις απιστίας παράδοξον είναι ότι πλην δύο νέων εκ Νεμνίτσης και Γαρζενίκου, ορμησάντων πρώτων εις Άγ. Σώστην κατά των Τούρκων, ως λύκων πειναλέων εν μέσω προβάτων και φονευθέντων εν αρχή..."

Ο Νεμνιτσιώτης Κων/νος Μανιάτης επέδειξε επίσης απαράμιλλη γενναιότητα κατά τον αγώνα του ΄21. Υπήρξε σωματοφύλακας του Κολοκοτρώνη και στις 13 Ιουλίου, λίγο πριν την καταστροφή του Δράμαλη, στο Μαλανδρένι κατά τη διάρκεια της πολιορκίας Τούρκων σε κάποιο σπίτι και ενώ αυτοί αρνήθηκαν να παραδοθούν, ο εύψυχος Κ. Μανιάτης άρπαξε την προεξέχουσα της πολεμίστρας κάνη του όπλου του Τούρκου και τον κάλεσε να παραδοθεί. ( Φωτάκου τόμος Α΄, σελ. 336 και Αμβρ. Φραντζή, τόμος Β΄, σελ. 207 ).

Εξέχουσα επίσης θέση μεταξύ των αγωνιστών του ΄21 κατέχει και ο εκ Νεμνίτσης άνθρωπος του πνεύματος, ο μορφωμένος Προκόπης Παπαδόπουλος, ο και λογιώτατος αποκαλούμενος, μέλος της φιλικής εταιρείας. Ήταν από αυτούς που πρωτοστάτησαν με πυροβολισμούς αντίκρυ του κάστρου της Καρύταινας στον εγκλεισμό των έντρομων Τούρκων εντός του φρουρίου. Πολύτιμη η συνεισφορά του στη συγκέντρωση της Ζαράκοβας. Μετέφερε επιστολή προς τον Θ. Κολοκοτρώνη το περιεχόμενο της οποίας αποκάλυπτε την πρόθεση δολοφονίας των εκεί συνελθόντων αρχόντων.

Εκείνος που κοσμεί το πάνθεον των καταγόμενων από τη Νεμνίτσα ηρώων του 1821, είναι ο Επίσκοπος Βρεσθένης Θεοδώρητος. Εγεννήθη στη Νεμνίτσα το 1787 και ήταν γιος του προεστού του χωριού Βασίλειου Αναγνωστόπουλου και της Αικατερίνης. Εδιδάχθη τα πρώτα γράμματα από δασκάλους ιερείς στην περίφημη σχολή Βυτίνας.

Ανάλωσε τις δυνάμεις του στην ανύψωση του θρησκευτικού και εθνικού φρονήματος του ποιμνίου του, χτίζοντας ναούς και σχολεία. Το 1818 μυήθηκε στη Φιλική Εταιρεία από τον Παλαιών Πατρών Γερμανό. Στις επάλξεις του αγώνα επικεφαλής τμήματος, πρωτοστάτησε στις μάχες της Βλαχοκερασιάς, του Βαλτετσίου, των Δολιανών αλλά και της απελευθέρωσης της Τρίπολης. Οι μαχητές του αγώνα τον υπολήπτονταν, τον τιμούσαν και ζητούσαν την ευλογία του "Καπετάν Δεσπότη" όπως τον αποκαλούσε ο Κολοκοτρώνης.

Στις 26 Μαΐου του 1821 εκλέχτηκε Πρόεδρος της Πελοποννησιακής Γερουσίας, η οποία ανέλαβε την πολιτική διεύθυνση του αγώνα. Ήταν στην ουσία, υπηρετώντας τούτο το αξίωμα, ο πρώτος κυβερνήτης της Ελλάδας!

Τον Ιούνιο του 1822 εισήλθε εκούσιος όμηρος στο Τουρκοκρατούμενο Ναύπλιο μαζί με τον συμπατριώτη του Προκόπη Παπαδόπουλο, με σκοπό να διευκολύνει τις διαπραγματεύσεις μεταξύ Ελλήνων και Τούρκων. Υπέστη εκεί τα πάνδεινα και υπέμεινε στερήσεις και ταπεινώσεις προσδοκώντας την έλευση της απελευθέρωσης του τόπου. Το 1823 εξελέγη Αντιπρόεδρος της Εθνοσυνελεύσεως του Άστρους.

Στις 26 Απριλίου του 1843 αποδήμησε εις Κύριον. Η κηδεία του υπήρξε πάνδημη και ο υπό του εκκλησιαστικού ρήτορα Οικονόμου εξ Οικονόμων εκφωνηθείς επικήδειος, συμπεριέλαβε με λεπτομέρειες τη δράση και την προσφορά του ΄΄Καπετάν Δεσπότη΄΄. Είναι ο " Επί της ψάθης αποθανών" ιεράρχης αφού τα μόνα περιουσιακά στοιχεία που κατέλειπε ήταν κάποια μισοκατεστραμένα έπιπλα και 5 ασημένια κουτάλια.

Η δόξα του Νεμνιτσιώτη ιεράρχη θα καταυγάζει εις τους αιώνες τις σελίδες της ιστορίας μας. Είναι από τους ρασοφόρους εκείνους που ήξεραν να τιμούν τα θεία προ του θυσιαστηρίου και τα πάτρια επί του πεδίου της μάχης. Η μνήμη του, ως και εκείνη των προμνημονευθέντων αγωνιστών της Νεμνίτσας αλλά και όλων όσων παντοιοτρόπως συνήργησαν στη νικηφόρα έκβαση του έπους εκείνου, αοίδιμη εις τους αιώνες !
Φίλης Κ. Νικόλαος * Από την έντυπη έκδοση της εφημερίδος Γορτυνία

# data[].attributes.attachment_link.title
Νεμνιτσιώτες Αγωνιστές κατά την επανάσταση του 1821

# data[].attributes.attachment_link.description
Με τη συμπλήρωση διακοσίων ετών από την έναρξη του εθνικοαπελευθερωτικού μας αγώνα το 1821, επιχειρούμε με την παρούσα αναφορά μας, αντί μνημόσυνου, μια μικρή επετειακή ανασκόπηση στην προσφορά των κατοίκων του Μεθυδρίου (Νεμνίτσας) στον της παλιγγενεσίας αγώνα.

# data[].attributes.location_name
Μεθύδριο Αρκαδίας, Ελλάδα

# data[].attributes.headline
Νεμνίτσα (Μεθύδριο): Το χωριό είχε δεσμούς συγγένειας με τον Κολοκοτρώνη αφού ο γέρος είχε παντρέψει εκεί μια αδερφή του. Αγωνιστές της επανάστασης οι Αναστοπουλαίοι, ο Γιαννάκης Φίλης και ο γενναίος επίσκοπος Θεοδώρητος Βρεσθένης ο οποίος πρωτοστάτησε σε όλες τις ένδοξες μάχες (Βαλτέτσι, Δολιανά, Τρίπολη)

# data[].attributes.subject
Νεμνίτσα (Μεθύδριο): Το χωριό είχε δεσμούς συγγένειας με τον Κολοκοτρώνη αφού ο γέρος είχε παντρέψει εκεί μια αδερφή του. Αγωνιστές της επανάστασης οι Αναστοπουλαίοι, ο Γιαννάκης Φίλης και ο γενναίος επίσκοπος Θεοδώρητος Βρεσθένης ο οποίος πρωτοστάτησε σε όλες τις ένδοξες μάχες (Βαλτέτσι, Δολιανά, Τρίπολη)

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ν.Δ. της Βυτίνας και σε απόσταση 7 περίπου χιλιομέτρων, σ' ένα ειδυλλιακό καταπράσινο τοπίο, βρίσκεται το Μεθύδριο. Ένα χωριό με ένδοξο παρελθόν και προσφορά στους εθνικοαπελευθερωτικούς μας αγώνες. Η λέξη Μεθύδριο αιτιολογείται, όπως και ο Παυσανίας αναφέρει, από τη γεωγραφική του θέση. Βρίσκεται στο μέσον δύο ποταμών του Μαλοίτα και του Μυλαόντα. Διαθέτει επίσης πηγές που παρέχουν χιλιάδες κυβικά ημερησίως και υδρεύουν τη Βυτίνα, το Λεβίδι, την Τρίπολη και δεκάδες Δ.Δ. που βρίσκονται κατά μήκος του αγωγού. Χωρίς αυτόν τον ανεκτίμητο πλούτο οι Δήμοι και τα Δ.Δ. που απολαμβάνουν αυτό το πολύτιμο αγαθό, το νερό, δε θα μπορούσαν να αναπτυχθούν και να προοδεύσουν. Το παλιότερο όνομα του οικισμού ήταν το σλαβικής πιθανόν προέλευσης Νεμνίτσα. Με το Δ. 20-8 1927, που δημοσιεύτηκε στο ΦΕΚ Α 779-1927, ο οικισμός μετονομάστηκε σε Μεθύδριο. Έλαβε έτσι το όνομα της αρχαίας και ενδόξου πόλεως που άκμασε τη κλασική και ελληνιστική περίοδο. Το 1920 το χωριό αριθμούσε περί τους 50 κατοίκους. Οι μεταναστευτικές κινήσεις που παρατηρήθηκαν τα επόμενα χρόνια, οδήγησαν το χωριό σε μαρασμό και εγκατάλειψη.

Σήμερα μένουν μόνιμα στο χωριό λίγες οικογένειες κυρίως κτηνοτρόφων ή και παλινοστούντων, οι οποίοι επισκευάζουν τα σπίτια τους ή και χτίζουν καινούργια. Το χωριό διαθέτει δίκτυα ηλεκτροδότησης, νερού, τηλεφώνου ως και δρόμο με ασφαλτοτάπητα, ο οποίος έγινε τα τελευταία χρόνια, με χρηματοδότηση της Νομ. Αυτοδιοίκησης Αρκαδίας, δαπάνης ύψους 60 περίπου εκατομμυρίων δρχ. Βρίσκεται σε υψόμετρο 1.100 μ., σε περιοχή με θέα, ξηρό υγιεινό κλίμα και παρθένα φύση, με πλούσια βλάστηση, χωρίς ρύπους και εστίες μόλυνσης. Σήμερα στο χωριό παρατηρείται μια οικοδομική δραστηριότητα αφού υφίσταται οι προϋποθέσεις άνετης και ευχάριστης διαμονής. Αναγείρονται αυτή τη στιγμή περί τις 5 νέες οικοδομές ενώ ανακαινίζονται αρκετές από τις ήδη υπάρχουσες. Παρατηρείται επίσης αγοραστικό ενδιαφέρον για οικόπεδα και ήδη έχουν πουληθεί αρκετά με περαιτέρω προοπτική.

Πρόκειται στο άμεσο μέλλον να αξιοποιηθεί το κτίριο του καταργημένου Δημοτικού Σχολείου του χωριού, με μελέτη και χρηματοδότηση της Νομ. Αυτοδιοίκησης Αρκαδίας, με προοπτική χρήσης του ως ξενώνα από τους κατοίκους και φίλους του χωριού. Στο κέντρο του οικισμού δίπλα από το σχολείο, σε μια ομολογουμένως μαγευτική και κατάφυτη τοποθεσία, βρίσκεται ο περικαλλής ογκώδης και επιβλητικός Ι. Ναός του Αγ. Ιαματικού και θαυματουργού Παντελεήμονα. Είναι το καύχημα και το στήριγμα του χωριού. Δείγμα της ευσέβειας και της πίστης των ανέκαθεν λιγοστών κατοίκων τούτου του τόπου, οι οποίοι με πενιχρά μέσα και ανύπαρκτα οικονομικά, ανήγειραν το μεγαλοπρεπές και λαμπρό τούτο οικοδόμημα.

Το ασταθές και επικλινές του εδάφους σε συνδυασμό με τις αντικειμενικές, κατασκευαστικές αδυναμίες της εποχής που έγινε η ανέγερση (1875) περίπου, έχει δημιουργήσει αρκετά στατικά προβλήματα στο σπάνιο τούτο μνημείο. Αρκετές ρωγμές,, εμφανής ερπυσμός, καθιζήσεις κ.λ.π. προκαλούν δικαιολογημένες ανησυχίες για την τύχη του ναού και σίγουρα σηματοδοτούν κάποιους ορατούς κινδύνους για το μέλλον του. Ήδη ο Ιερός Ναός έχει ανακηρυχθεί διατηρητέο μνημείο, έχει συνταχθεί μελέτη ανακαίνισης και αναστήλωσης του από την Ε' Εφορεία Αρχαιοτήτων Σπάρτης και εκπονείται εδαφοτεχνική μελέτη από το Υπουργείο Πολιτισμού με σκοπό την ένταξη του έργου στο Γ' ή Δ' Κ.Π.Σ. Ευελπιστούμε να ευοδωθούν οι προσπάθειες και προσδοκίες των όσων φιλόδοξων στόχων προαναφέρθηκαν. Τέσσερα περίπου χιλιόμετρα από τη Βυτίνα Ν.Δ., επί υψώματος, υπό την ονομασία "Ελληνικά", βρισκόταν το αρχαίο Μεθύδριο. Ελάχιστοι γνωρίζουν την ύπαρξη ερειπίων της αρχαίας αυτής πόλεως είτε διότι δεν παρουσιάζουν αξιόλογο αρχαιολογικό ενδιαφέρον είτε διότι δεν έχουν ανακαλυφθεί σπουδαία ευρήματα.

Το αρχαίο Μεθύδριο δεν διέλαθε της προσοχής των συγγραφέων και ιστορικών. Θουκυδίδης, Πολύβιος, Ξενοφώντας, Παυσανίας, Παπαζαφειρόπουλος, Κόλλιας, κ.α., διέσωσαν πολλά για την ιστορία της αρχαίας αυτής πόλεως. Εδώ ετιμήθη η νύμφη Καλλιστώ, θυγατέρα του Λυκάοντα, παρθένος αποπνέουσα δροσιά και ευωδία, η οποία μετά την ακούσια συνεύρεση της με το Δία, κατά τη μυθολογία, γέννησε τον Αρκάδα. Εδώ επίσης έζησε περιπλανώμενη στα δάση της Μεθυδριάδας η υπό του Ησιόδου χαρακτηριζόμενη "Ποδώκης Αταλάντη".

Οι κάτοικοι του Μεθυδρίου έλαβαν μέρος στον Τρωικό πόλεμο υπό τον Αγαπήνορα, ως και στους περσικούς πολέμους μετά των Ορχομενίων. Οι Μεθυδριείς επίσης συντάχθηκαν με τους Ορχομενίους στον αντισπαρτιατικό αγώνα τον 5° π.Χ. αιώνα. Μεταξύ των Μυρίων, το 400 π.Χ., ο Ξενοφώντας αναφέρει επώνυμα τον Αριστώνυμο τον Μεθυδριέα, ο οποίος περιγράφεται ως εύτολμος και υψηλόφρων κατά την περιπετειώδη εκείνη οδοιπορία εν μέσω απείρων και ανυπέρβλητων πολλάκις εμποδίων με θάρρος απαράμιλλο, συντελέσας τα μέγιστα στην επιστροφή του ένδοξου εκείνου εκστρατευτικού σώματος εις την Πατρώα γη. Κατά τον Παυσανία παρά τον Μυλάοντα υπήρχε ναός του Ιππίου Ποσειδώνα, ελάχιστα ερείπια του οποίου σώζονται σήμερα. Το Μεθύδριο επίσης είχε δικό του χάλκινο νόμισμα με την κεφαλή του Διός επί της μιας όψεως και τη μορφή της Καλλιστώς επί της άλλης, εχούσης πλάι της το νεογέννητο Αρκάδα. Εδώ επίσης η αρχαιολογική σκαπάνη ανέσυρε και αγαλματίδιο του Διός το οποίο βρίσκεται στο Αρχαιολογικό Μουσείο, η αρχαιολογική αξία του οποίου δεν είναι μεγάλη.

Κατά τον της παλιγγενεσίας αγώνα, το Μεθύδριο, η τότε Νεμνίτσα έδωσε το δικό της παρόν στην ένδοξη εκείνη εθνικοαπελευθερωτική προσπάθεια. Το χωριό είχε δεσμούς συγγένειας με τον Κολοκοτρώνη αφού ο γέρος είχε παντρέψει εκεί μια αδερφή του σε κάποιον Αναστόπουλο το σπίτι του οποίου σώζεται σή

μερα ημιερειπωμένο. Οικογένειες Αναστοπουλαίων επίσης έλαβαν μέρος στην επανάσταση του 1821 όπου και διέπρεψαν. Ξεχωριστή επίσης θέση κατέχει ο Γιαννάκης Φίλης, πρόγονος της σημερινής ομώνυμης οικογένειας, ο οποίος για την ανδρεία και συνεισφορά του στο έπος εκείνο, του 1821, είχε λάβει αριστείο ανδρείας από το τότε Υπουργείο Στρατιωτικών. Από εδώ τέλος, καταγόταν και ο γενναίος επίσκοπος του 1821 Θεοδώρητος Βρεσθένης, ο οποίος πρωτοστάτησε σε όλες τις ένδοξες μάχες της περιοχής μας (Βαλτέτσι, Δολιανά, Τρίπολη κ.α.)·..!

Μπορεί η απληστία του πανδαμάτορα χρόνου να παρέδωσε στη λήθη των αιώνων πρόσωπα και γεγονότα, ωστόσο εκ των σελίδων της ιστορίας αποδεικνύεται ότι οι κάτοικοι του δροσόλουστου τούτου τόπου, ουδαμώς υστέρησαν σε προσφορά και υπηρεσίες στο εθνικό μας γίγνεσθαι. Σήμερα, όπως προαναφέρθηκε με λίγη βοήθεια από την τοπική αυτοδιοίκηση πρώτου και δεύτερου βαθμού, συνεργούντος και του φυσικού κάλλους που αναμφισβήτητα διαθέτει ο τόπος, μπορεί να αξιοποιηθεί τουριστικά ή "αλλέως πως" το χωριό, αφού είναι ουσιαστικά ένα προάστιο της Βυτίνας με θέα του το θαυμάσιο όρος τα Αροάνεια, τη Μαδάρα κι όλη την περιοχή που οριοθετούν τούτα τα βουνά.

Τα Μαγούλιανα, όπως και όλα τα ελληνικά χωριά, έχουν στο κέντρο τους τη χαρακτηριστική πλατεία· εδώ ο, 100 τόσων ετών, πλάτανος σκιάζει το χώρο ενώ η πηγή της "Μεγάλης βρύσης", που ρέει στις ρίζες του, αν δεν είναι ονομαστή! Οι πέντε κορύτες παραμένουν δείγματα του αγώνα των Μαγουλιανιτών ανά του αιώνες... χρόνια άρρηκτα συνδεδεμένα με τα ζώα τους... Κορώνα των Μαγουλιάνων είναι το "Κάστρο του Αργυρόκαστρου", το ψηλότερο Κάστρο του Μοριά, σε υψόμετρο 1448 μ.· είναι ένα ακόμη απομεινάρι του χρόνου των Δεσποτάδων των Βυζαντινών χρόνων... Στους πρόποδες του Κάστρου (ΒΑ), κατά τον Μεσαίωνα, αναπτύχθηκε ο οικισμός της Κερνίτσας, εξ' ου και το "Μοναστήρι της Κερνίτσας"! "Η Κοίμησις της Υπεραγίας Θεοτόκου Αργυροκάστρου Δε Πριόν" έκδηλα μας παρουσιάζει τη Μεσαιωνική ιστορία του Κάστρου με τον πρίγκιπα, Δε Πριον (δεύτερο σύζ. της Ισαβέλας Καρύταινας)! Μεγάλο όνομα αυτό, του Αργυρόκαστρου, αρκεί, να πούμε, πως, για κάποιο χρονικό διάστημα, υπήρξε "Αρχιεπισκοπή Δημητσάνης και Αργυροκάστρου"!

Η Κοίμηση της Θεοτόκου -Ι.Ν. του Κάτω μαχαλά- κτίσθηκε το 1840... Το ξυλόγλυπτο τέμπλο της είναι ένα αριστούργημα! Και δεν είναι μικρό αφού έχει διαστάσεις 10 Χ 4,70 μ.! Η καλλιτεχνική φτιασιά του ανήκει στον αρχιμάστορα, Χριστόδουλο, από την Ήπειρο! Ακόμη, ο Άγιος Δημήτριος, ο Προφ. Ιωάννης... είναι ναοί άξιοι προσοχής... Τα Μαγούλιανα, στα οποία, λίγο απέξω, η "Μάνα του Στρατιώτη" -αδελφή του Παύλου Μελά- έκτισε το "Σανατόριο της Μάνας", ναι, τα Μαγούλιανα είναι η πατρίδα του Γραμματικού του Θ. Κολοκοτρώνη, Φώτιου Χρυσανθακόπουλου ή Φωτάκου! Η προσφορά των Μαγουλιάνων στον Αγώνα του '21 είναι πολύ μεγάλη. Στα 1821 ο Θ. Κολοκοτρώνης εκεί εγκατέστησε το Στρατηγείο του! Τα Μαγούλιανα είναι το χωριό, που, λόγω υψόμετρου, δέχεται τα περισσότερα χιόνια· έτσι, οι κάτοικοι, παλιά, για να διατηρήσουν τα κοπάδια τους ήταν διπλοκάτοικοι (π.χ. Μαγούλιανα και Ηλεία...). Όμως, εκεί στην Ηλεία παράμειναν, μόνιμα, αρκετοί -υπάρχει στην Αμαλιάδα οικισμός "Μαγουλιανίτικα"! Με ορμητήριο τα Μαγούλιανα μπορείς να επισκεφθείς το Βαλτεσινίκο, το "Βράχο του Κολοκοτρώνη", τη Λάστα, το Αγριδάκι... περίπατοι κι εκδρομές αξέχαστες!

# data[].attributes.attachment_link.title
Μεθύδριο " ΔΗΜΟΣ ΒΥΤΙΝΑΣ

# data[].attributes.attachment_link.description
Ν.Δ. της Βυτίνας και σε απόσταση 7 περίπου χιλιομέτρων, σ' ένα ειδυλλιακό καταπράσινο τοπίο, βρίσκεται το Μεθύδριο. Ένα χωριό με ένδοξο παρελθόν και προσφορά στους εθνικοαπελευθερωτικούς μας αγώνες. Η λέξη Μεθύδριο αιτιολογείται, όπως και ο Παυσανίας αναφέρει, από τη γεωγραφική του θέση. Βρίσκεται στο μέσον δύο ποταμών του Μαλοίτα και του Μυλαόντα.

# data[].attributes.location_name
Μονή Αγίας Λαύρας, Δήμος Καλαβρύτων, Ελλάδα

# data[].attributes.headline
Συμβολικά στη Μονή της Αγίας Λαύρας ας δούμε ένα μικρό αρχείο αγωνιστών του 1821.

# data[].attributes.subject
Συμβολικά στη Μονή της Αγίας Λαύρας ας δούμε ένα μικρό αρχείο αγωνιστών του 1821.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ἀναγνωσταρᾶς (Ἄγριλος Ἀρκαδίας 1760 - Σφακτηρία 1825)

Φιλικὸς καὶ ἀγωνιστής. Ἀρχηγὸς κλεφτῶν στὰ 1785 στὴν ἐπαρχία Λεονταρίου καταφεύγει στὰ Ἑπτάνησα καὶ ὑπηρετεῖ μὲ τὸ βαθμὸ τοῦ ταγματάρχη στὸ γαλλικὸ στρατό. Μαζὶ μὲ τὸν Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη, τὸν Κολοκοτρώνη καὶ τοὺς Κουμουνδουράκηδες ἀπελευθέρωσαν τὴν 23η Μαρτίου 1821 τὴν Καλαμάτα. Πῆρε μέρος στὴν πολιορκία τῆς Τρίπολης καὶ στὴ μάχη στὸ Βαλτέτσι. Στὸν ἐμφύλιο πῆρε τὸ μέρος τῶν Κουντουριώτηδων. Πέθανε στὴ Σφακτηρία (16 Ἀπριλίου 1825) στὴ μάχη ἐναντίον τῶν Αἰγυπτίων.

Ἀναγνωστόπουλος Παναγιώτης (Ἀνδρίτσαινα περ.1790 - Ἀθήνα 1854)

Τὸ 1816 μυήθηκε ἀπὸ τὸν Σκουφᾶ στὴ Φιλικὴ Ἑταιρεία καὶ τὸ 1818 συγκαταλέγεται στὰ σημαντικὰ στελέχη της. Τὸ 1819 ἀνέλαβε τὴ συγκέντρωση χρημάτων γιὰ τὸν ἀγώνα, στὸ Ἰάσιο καὶ τὸ Βουκουρέστι. Ἐφοδιασμένος μὲ συστατικὴ ἐπιστολὴ τοῦ Πατριάρχη Γρηγόριου τοῦ Ε´ προσπάθησε νὰ ἐξομαλύνει τὶς προσωπικὲς ἀντεγκλήσεις καὶ δυσχέρειες στὶς Παραδουνάβιες ἡγεμονίες. Συνεργάστηκε μὲ τὸν Δημήτριο Ὑψηλάντη καὶ μαζὶ ἦρθαν στὴν Ἑλλάδα μὲ πλαστὰ διαβατήρια. Πολέμησε στὴν Τριπολιτσά, τὸ Ναύπλιο, τὴν Ἀκροκόρινθο καὶ τὴ Στερεὰ σὲ συνεργασία μὲ τὸν Ὑψηλάντη καὶ τὸν Νικηταρά. Στὴν Γ´ Ἐθνοσυνέλευση ἀντιτάχθηκε στὸ ψήφισμα γιὰ ἀγγλικὴ προστασία. Ἀνέλαβε διοικητικὲς θέσεις στὴν περίοδο τοῦ Καποδίστρια καὶ τοῦ Ὄθωνα. Πέθανε τὸ 1854 ἀπὸ τὴ χολέρα ποὺ εἶχε μεταδοθεῖ στὴν Ἀθήνα ἀπὸ τὰ ἀγγλογαλλικὰ στρατεύματα.

Δημογέροντας ἀπὸ τὴ Νεμνίτσα τῆς Ἀρκαδίας. Βοήθησε τὸν ἐπίσκοπο Βρεσθένης Θεοδώρητο στὴ σύσταση τοῦ στρατοπέδου Βερβαίνων καὶ διακρίθηκε κυρίως στὰ Δερβενάκια. Ἀντίπαλος τοῦ Κολοκοτρώνη στὸν Ἐμφύλιο πόλεμο. Τιμήθηκε ἀπὸ τὴν κυβέρνηση μὲ τὸν βαθμὸ τοῦ ἀντιστράτηγου, ἐπειδὴ πρόδωσε τὸ σχέδιο γιὰ τὴν ἀπαγωγὴ τοῦ Κολοκοτρώνη ἀπὸ τὶς φυλακὲς τῆς Ὕδρας.

Ἀποστόλης Νικολῆς (Ψαρά, 1770 - Αἴγινα 1827)

Ναυμάχος ἀπὸ τὰ Ψαρά, ἀγωνίστηκε μὲ τὸν Λάμπρο Κατσώνη. Μυήθηκε τὸ 1818 στὴ Φιλικὴ Ἑταιρεία ἀπὸ τὸν Χρυσοσπάθη καὶ τὸ 1820 διορίσθηκε "ἔφορός" της στὰ Ψαρά. Τὸν Ἀπρίλιο τοῦ 1821 εἴκοσι ψαριανὰ πλοῖα ἦταν ἕτοιμα γιὰ τὸν Ἀγώνα καὶ ὁ Ἀποστόλης ὡς διοικητὴς αὐτῆς τῆς ναυτικῆς μοίρας συνέβαλε ἀποφασιστικὰ τόσο στὸν ἀποκλεισμὸ τῶν Δαρδανελίων, ὅσο καὶ στὴν παρεμπόδιση τοῦ τουρκικοῦ στόλου γιὰ ἀποστολὴ δυνάμεων στὴν Πελοπόννησο. Τὸ 1824 μετὰ τὴν καταστροφὴ τῶν Ψαρῶν συνέχισε τὸν Ἀγώνα στὸ Αἰγαῖο. Βοήθησε, στὴ διάρκεια τοῦ ἀποκλεισμοῦ, τὸ Μεσολόγγι καὶ διέθεσε ὅλη του τὴν περιουσία γιὰ τὸν Ἀγώνα. Ὑπῆρξε ἀπὸ τοὺς πιὸ ἀνιδιοτελεῖς ἀγωνιστές.

Ἀνδροῦτσος Ὀδυσσέας (Ἰθάκη 1788 ἢ 1789 - Ἀθήνα 1825)

Ἡ θανάτωση τοῦ πατέρα του ἀπὸ τοὺς Τούρκους, γιὰ τὴ δράση του στὸ πλευρὸ τοῦ Κατσώνη, καθὼς καὶ ἡ παραμονή του στὴν αὐλὴ τοῦ Ἀλῆ Πασᾶ, ἐπηρέασαν καθοριστικὰ τὸ χαρακτήρα του, ἔγινε καχύποπτος, εὐερέθιστος, σκληρός, ἀλλὰ ἀποφασιστικὸς καὶ μεγαλόψυχος. Ἀνέλαβε τὸ ἀρματολίκι τῆς Ρούμελης καὶ συνδέθηκε μὲ ὀνομαστοὺς κλεφταρματολούς. Μετὰ τὸν ἡρωικὸ θάνατο τοῦ Διάκου, ἀνέλαβε νὰ ἀναχαιτίσει τοὺς Τούρκους στὸ Χάνι τῆς Γραβιᾶς ὥστε νὰ μὴ φτάσει τουρκικὴ βοήθεια στὴν Τριπολιτσά. Γι᾿ αὐτὴ τὴ νίκη του ἀνακηρύχθηκε ἀρχιστράτηγος τῆς Ἀνατολικῆς Στερεᾶς. Ὅμως, ἔπεσε θύμα τῶν ἀντιπάλων του ποὺ τὸν κατηγόρησαν ὡς "ἀνάξιον της ἀρχηγίας", τὸν ὑποβίβασαν σὲ χιλίαρχο καὶ τέλος τὸν καθαίρεσαν. Γιὰ δεύτερη φορὰ κατηγορήθηκε ὡς ὕποπτος συνεννόησης μὲ τοὺς Τούρκους, ἐνῶ κατὰ τὸν Σπηλιάδη "ἡπάτα τοὺς Τούρκους". Παραδόθηκε στὸν παλιὸ συνεργάτη καὶ πρωτοπαλίκαρό του, Γιάννη Γκούρα, μὲ τὴν πίστη ὅτι δὲ θὰ τιμωρηθεῖ, φυλακίστηκε στὴν Ἀκρόπολη, ὅπου θανατώθηκε ἀφοῦ σκηνοθετήθηκε προσπάθεια ἀπόδρασής του.

Βέικος Λάμπρος (; - 1827)

Σουλιώτης ἀγωνιστής. Μετὰ τὴν πτώση καὶ τὸν θάνατο τοῦ Ἀλῆ Πασᾶ ὁ Βέικος ἔλαβε μέρος στὸν ἀγώνα τῶν Ρουμελιωτῶν. Στὴ διάρκεια τοῦ ἐμφυλίου ὁ Βέικος καὶ ἄλλοι Ρουμελιῶτες μὲ 3000 ἄνδρες ἔφτασαν στὴ Βοστίτσα (Αἴγιο) γιὰ νὰ βοηθήσουν τὴν κυβέρνηση Κουντουριώτη. Ἐνίσχυσε τὴν ἄμυνα τοῦ Μεσολογγίου καὶ ἀρνήθηκε τὶς προτάσεις τοῦ Κιουταχῆ νὰ μεσολαβήσει γιὰ σύναψη συμφωνίας μὲ τοὺς πολιορκημένους. Μετὰ τὴν Ἔξοδο ἔλαβε μέρος σὲ ὅλες γενικῶς τὶς ἐπιχειρήσεις τῆς Ἀττικῆς καὶ σκοτώθηκε στὴ μάχη τοῦ Ἀναλάτου.

Γερμανὸς Παλαιῶν Πατρῶν (Δημητσάνα 1771 - Ναύπλιο 1826)

Ἱεράρχης, φιλικὸς καὶ ἐξέχουσα φυσιογνωμία τοῦ Ἀγώνα μὲ δράση κοινωνικὴ καὶ πνευματική. Φοίτησε ἀρχικὰ στὴν περίφημη Σχολὴ τῆς γενέτειράς του Δημητσάνας καὶ μετὰ στὸ Ἄργος καὶ τὴ Σχολὴ τῆς Σμύρνης. Στὴ μυστικὴ συνέλευση τῆς Βοστίτσας (26 ἕως 30 Ἰανουαρίου) τάχθηκε ὑπὲρ τῆς ἀναβολῆς τοῦ Ἀγώνα καὶ ἦρθε σὲ σύγκρουση μὲ τὸν Παπαφλέσσα τοῦ ὁποίου τὸ πάθος καὶ τὸν ἐπαναστατικὸ ἐνθουσιασμὸ θεωροῦσε ἐπικίνδυνα. Στὶς 23 Μαρτίου στὴν πλατεία τοῦ Ἁγίου Γεωργίου τῆς Πάτρας εὐλόγησε τὴ σημαία καὶ τὰ ὅπλα τῶν ἀγωνιστῶν καὶ εἶχε ρόλο διαπραγματευτικὸ μεταξὺ Τούρκων καὶ Ἑλλήνων κατὰ τὴν παράδοση τῆς Τριπολιτσᾶς. Μὲ ἐντολὴ τῆς Α´ Ἐθνοσυνέλευσης ἀνέλαβε, χωρὶς ἐπιτυχία, διπλωματικὴ ἀποστολὴ στὴν Ἰταλία γιὰ νὰ ἐξασφαλίσει τὴν οἰκονομικὴ βοήθεια τοῦ Πάπα πρὸς τὸ ἀγωνιζόμενο ἔθνος. Τὴν περίοδο τῶν ἐμφυλίων συγκρούσεων προσπάθησε νὰ συνδιαλλάξει τοὺς ἀντιπάλους καὶ εἶχε ἐνεργὴ συμμετοχὴ στὶς ἐργασίες τῆς Γ´ Ἐθνοσυνέλευσης (1826) ὡς "πρόεδρος τῆς ἐπιτροπῆς τῆς Συνελεύσεως". Ἡ δράση του διακόπηκε ἀπὸ τὸ θάνατό του, στὶς 30 Μαΐου 1826, μετὰ ἀπὸ ὀλιγοήμερη ἀσθένεια. Τὰ Ἀπομνημονεύματά του θεωροῦνται μία ἀπὸ τὶς καλύτερες ἱστορικὲς πηγὲς γιὰ τὴν Ἑλληνικὴ Ἐπανάσταση.

Γκούρας Ἰωάννης (Παρνασσίδα 1791 - Ἀθήνα 1826)

Ἀγωνιστὴς ποὺ διακρίθηκε γιὰ τὴ στρατηγικὴ ἱκανότητα καὶ τὴν ἀνδρεία του. Μὲ τὴν ἔκρηξη τῆς Ἐπανάστασης στρατολόγησε 700 περίπου ἄνδρες ἀπὸ τὴν περιοχὴ τῆς Παρνασσίδας καὶ στὶς 27 Μαρτίου κατέλαβαν τὰ Σάλωνα (Ἄμφισσα) μαζὶ μὲ τὸν Πανουργιὰ καὶ Γαλαξιδιῶτες ὁπλαρχηγούς. Στὶς 8 Μαΐου πολέμησε μὲ τὸν Ὀδ. Ἀνδροῦτσο στὸ Χάνι τῆς Γραβιᾶς· πῆρε μέρος τὸ Νοέμβριο τοῦ 1821 στὶς ἐργασίες τῆς συνέλευσης τῶν Σαλώνων, καρπὸς τῆς ὁποίας ἦταν ἡ "Νομικὴ Διάταξης τῆς Ἀνατολικῆς Χέρσου Ἑλλάδος" Τὴν περίοδο τοῦ ἐμφυλίου πολέμου τάχθηκε μὲ τὸ μέρος τοῦ Κωλέττη καὶ τοῦ Κουντουριώτη καὶ στράφηκε ἐναντίον τῶν παλαιῶν συναγωνιστῶν του. Μὲ ἐντολὴ τῆς κυβέρνησης Κουντουριώτη ὡς ἀρχηγὸς "τῶν στρατοπέδων τῆς Ἀνατολικῆς Ἑλλάδος" συνέλαβε τὸν Ὀδυσσέα Ἀνδροῦτσο καὶ πρωτοστάτησε στὰ γεγονότα ποὺ ὁδήγησαν στὴν ἐκτέλεσή του. Ὑπεύθυνος γιὰ τὴν ἄμυνα ὁλόκληρης τῆς Ἀττικῆς σκοτώθηκε τὸ 1826 κατὰ τὴν πολιορκία τῆς Ἀκρόπολης ἀπὸ τὸν Κιουταχῆ.

Γοβγίνας ή (Γοβιός) Ἀγγελῆς (Λίμνη Εὐβοίας 1780 - Βρυσάκια Εὐβοίας 1822)

Ὁπλαρχηγὸς τοῦ 1821, φίλος του Ὀδυσσέα Ἀνδρούτσου μὲ τὸν ὁποῖο συνδέθηκε στενὰ ὅταν ἦταν στὴν ὑπηρεσία τοῦ Ἀλῆ Πασᾶ. Μὲ τὴν ἔκρηξη τῆς Ἐπανάστασης ἀκολούθησε τὸν Ἀνδροῦτσο καὶ πολέμησε μαζί του στὸ Χάνι τῆς Γραβιᾶς (8 Μαΐου 1821). Ἔδρασε στὴν Εὔβοια ὡς ἀρχηγὸς τῶν ἐπαναστατικῶν σωμάτων τῆς περιοχῆς καὶ ἀντιμετώπισε στὰ Βρυσάκια τὸν Ὀμὲρ Βρυώνη (15 Ἰουνίου 1821) ἀναγκάζοντάς τον νὰ ἀποσυρθεῖ. Σκοτώθηκε σὲ ἐνέδρα τῶν Τούρκων στὶς 28 Μαρτίου τοῦ 1822 στὴν ἴδια περιοχὴ μὲ τὸν ἀδερφό του Ἀναγνώστη.

Δεληγιάννης Ἀναγνώστης (1771 - 1856)

Πολιτικός της Ἑλληνικῆς Ἐπανάστασης ἀπὸ τὰ Λαγκάδια τῆς Γορτυνίας, πρῶτος ἀπὸ τοὺς ὀκτὼ γιοὺς τοῦ Ἰωάννη Δεληγιάννη, προκρίτου μὲ σημαντικὴ ἐπιρροὴ σὲ ὅλη τὴν Πελοπόννησο. Ὑπῆρξε μέλος τῆς Γερουσίας ποὺ προῆλθε ἀπὸ τὴν "Πράξη τῶν Καλτετζῶν" καὶ ἀντέδρασε, μαζὶ μὲ τοὺς ὑπόλοιπους προκρίτους, στὸ σχέδιο τοῦ Δ. Ὑψηλάντη νὰ θέσει τὴν Ἐπανάσταση ὑπὸ ἑνιαία στρατιωτικὴ καὶ πολιτικὴ ἡγεσία, γεγονὸς ποὺ προκάλεσε τὴν ἀρχὴ τῶν ἐμφυλίων συγκρούσεων. Κατὰ τὴν Α´ Ἐθνοσυνέλευση διορίστηκε μέλος τοῦ Ἐκτελεστικοῦ Σώματος καὶ ἀργότερα ἐνεπλάκη στὶς ἐμφύλιες διαμάχες. Μὲ τὴν ἐπικράτηση τῆς κυβερνητικῆς παράταξης ὑπέστη διώξεις καὶ περιορίστηκε μὲ τοὺς ἀδελφούς του στὸ Ἄργος καὶ τὸ Ναύπλιο. Ἐπανῆλθε στὴν πολιτικὴ ζωὴ μετὰ τὸ τέλος τοῦ ἐμφυλίου καὶ ἐκλέχτηκε μέλος τῆς "Διοικητικῆς Ἐπιτροπῆς τῆς Ἑλλάδος" ἀπὸ τὴν Γ´ Ἐθνοσυνέλευση. Τὴν περίοδο τοῦ Καποδίστρια ἐντάχθηκε στὸ ἀντικαποδιστριακὸ στρατόπεδο καὶ τελείωσε τὴν πολιτική του ζωὴ ὡς μέλος τῆς Γερουσίας ποὺ ἱδρύθηκε μὲ τὴν ψήφιση τοῦ Συντάγματος τοῦ 1844.

Δεληγιάννης Κανέλλος (Λαγκάδια Γορτυνίας 1780 - Ἀθήνα 1862)

Ἀγωνιστὴς τοῦ 1821, φιλικός, πολιτικὸς καὶ συγγραφέας "Ἀπομνημονευμάτων". Στὶς 23 Μαρτίου μαζὶ μὲ τοὺς ἀδελφούς του καὶ τοὺς Πλαπουταίους κήρυξε τὴν Ἐπανάσταση στὴ Γορτυνία καὶ πῆρε μέρος στὶς πολιορκίες τῆς Καρύταινας, τῆς Τριπολιτσᾶς καὶ τῆς Πάτρας. Ἀποσύρθηκε ἀπὸ τὴν ἐνεργὸ πολεμικὴ δράση μετὰ τὴν ἥττα τῶν κυβερνητικῶν, μὲ τοὺς ὁποίους συμπαρατάχθηκε καὶ ἐπανῆλθε ὅταν ὁ Ἰμπραὴμ ἀπείλησε τὴν Πελοπόννησο. Μετὰ τὴν ἀπελευθέρωση ἐντάχθηκε στὸ "γαλλικὸ κόμμα" καὶ ἀναμίχθηκε στὴν πολιτικὴ ζωή. Ἐκλέχθηκε πρῶτος πρόεδρος τῆς Ἑλληνικῆς Βουλῆς μετὰ τὴν ψήφιση τοῦ Συντάγματος τοῦ 1844. Τὰ "Ἀπομνημονεύματά" του, παρόλο τὸ πάθος καὶ τὴν ὑπερβολὴ ποὺ τὰ διακρίνουν, εἶναι χρήσιμη πηγὴ γιὰ τὴν κατανόηση τοῦ ἐσωτερικοῦ ἀγώνα τῆς Ἑλληνικῆς Ἐπανάστασης.

Διάκος Ἀθανάσιος (Μουσουνίτσα Παρνασσίδας 1786 - Λαμία 1821)

Ἀγωνιστὴς τοῦ 1821. Ἡ ἡρωική του ἀντίσταση στὴν Ἀλαμάνα καὶ ὁ μαρτυρικός του θάνατος στὴ Λαμία ἔγιναν θρύλος στὴ συνείδηση τοῦ λαοῦ μας. Γιὸς τοῦ Νίκου Μασαβέτα, σὲ νεαρὴ ἡλικία μόνασε ὡς δόκιμος καὶ μετὰ διάκος στὴ Μονὴ τοῦ Ἁγίου Ἰωάννη τοῦ Προδρόμου τῆς Ἀρτοτίνας. Μερικὰ χρόνια πρὶν τὴν Ἐπανάσταση ὑπηρέτησε στὸ σῶμα τῶν "Τσοχανταρέων" (σωματοφυλάκων) τοῦ Ἀλῆ Πασᾶ. Μετὰ τὸ 1820 ἐκλέχθηκε ἀρχηγὸς στὸ ἀρματολίκι τῆς Ρούμελης, στὴ θέση τοῦ καταδιωκόμενου Ἀνδρούτσου, μὲ τὸν ὁποῖο εἶχε στενὸ σύνδεσμο. Τὴν ἐποχὴ αὐτὴ μυεῖται στὴ Φιλικὴ Ἑταιρεία. Τὸ 1821 ὕψωσε τὴ σημαία τῆς Ἐπανάστασης στὴ Λιβαδειά (30 Μαρτίου -1 Ἀπριλίου) καὶ ἐκκένωσε μαζὶ μὲ τοὺς Δουβουνιώτη καὶ Πανουργιὰ τὴν Ἀνατολικὴ Στερεὰ ἀπὸ τοὺς Τούρκους. Στὴ γέφυρα τῆς Ἀλαμάνας στὶς 22 Ἀπριλίου 1821 προσπάθησε νὰ ἀνακόψει τὴν πορεία τοῦ Ὁμὲρ Βρυώνη καὶ τοῦ Κιοσὲ Μεχμὲτ πρὸς τὴν Πελοπόννησο. Τὸ βάρος τῆς σύγκρουσης ἔπεσε στὸν Ἀθανάσιο Διάκο ποὺ ἔλεγχε τὸ δρόμο ἀπὸ τὴ Δαμάστα. Μετὰ ἀπὸ πολύωρη μάχη, τραυματισμένος στὸ δεξὶ χέρι αἰχμαλωτίστηκε ἀπὸ τοὺς Τούρκους, μεταφέρθηκε στὴ Λαμία ὅπου θανατώθηκε μὲ ἀνασκολοπισμό. Ἡ θυσία του ἐνίσχυσε τὸ φρόνημα τῶν ἀγωνιζομένων καὶ ἡ δράση του ἐνέπνευσε πολλούς.

Δυοβουνιώτης Ἰωάννης (Δύο Βουνοῦ Οἴτης 1757 - Σάλωνα 1831)

Τὸ πραγματικό του ὄνομα ἦταν Ξήκης Ἰωάννης καὶ τὸ ἐπώνυμο Δυοβουνιώτης προέρχεται ἀπὸ τὸν τόπο καταγωγῆς του. Προεπαναστατικὰ ἦταν ἀρματολὸς στὴ Λοκρίδα καὶ τὸ 1820 μυήθηκε στὴ Φιλικὴ Ἑταιρεία. Μὲ τὴν ἔκρηξη τῆς Ἐπανάστασης ἀπελευθέρωσε τὴν Μπουδονίτσα (13 Ἀπριλίου 1821) καὶ συνεργάστηκε μὲ τὸ Διάκο σὲ κοινὲς στρατιωτικὲς ἐπιχειρήσεις. Στὸ Δυοβουνιώτη ὀφείλεται τὸ σχέδιο ἄμυνας στὴ μάχη τῶν Βασιλικῶν (26 Αὐγούστου 1821) ποὺ ὁδήγησε σὲ λαμπρὴ νίκη τῶν Ἑλλήνων.

Ζαΐμης Ἀνδρέας (Κερπινὴ Καλαβρύτων 1791 - Ἀθήνα 1840)

Πρόκριτος Καλαβρύτων, φιλικός, ὁπλαρχηγὸς καὶ πολιτικός. Γιὸς τοῦ Ἀσημάκη Ζαΐμη, ἴσως ὁ σημαντικότερος ἐκπρόσωπος τῆς ἐπιφανοῦς οἰκογένειάς του. Μυήθηκε ἀπὸ τὸν Ἀνδρέα Λόντο στὴ Φιλικὴ Ἑταιρεία τὸ 1819 καὶ συμμετεῖχε ἐνεργὰ στὴν προετοιμασία τοῦ ἀγώνα. Μαζὶ μὲ τὸν Παλαιῶν Πατρῶν Γερμανὸ ὕψωσε τὴ σημαία τῆς Ἐπανάστασης στὴν Πάτρα καὶ πῆρε μέρος στὴν πολιορκία τοῦ κάστρου τῆς πόλης. Ἀνέπτυξε πολιτικὴ δράση ὡς μέλος τοῦ "Ἀχαϊκοῦ Διευθυντηρίου" καὶ συμμετεῖχε μὲ δικό του στρατιωτικὸ σῶμα στὴν ἀπόκρουση τοῦ Δράμαλη καὶ τὴ λύση τῆς πρώτης πολιορκίας τοῦ Μεσολογγίου (Δεκέμβριος 1822). Τὴν περίοδο τοῦ ἐμφυλίου, παρὰ τὴ διαλλακτική του στάση, ἀναγκάστηκε νὰ ἀποσυρθεῖ, προσωρινά, μετὰ τὴν ἐπικράτηση τῶν κυβερνητικῶν. Ἐπανέρχεται στὸ προσκήνιο τῶν στρατιωτικῶν ἐπιχειρήσεων ὅταν ὁ Ἰμπραὴμ ἀπειλεῖ τὴν Πελοπόννησο. Ὑπῆρξε μέλος τῆς Α´ Ἐθνοσυνέλευσης, τοῦ "Ἐκτελεστικοῦ Σώματος", ἀλλὰ καὶ πρόεδρος τῆς "Διοικητικῆς Ἐπιτροπῆς τῆς Ἑλλάδος". Στὰ χρόνια τοῦ Καποδίστρια συμμετεῖχε στὸ "Πανελλήνιο". Περάτωσε τὴν πολιτική του σταδιοδρομία στὴν περίοδο τοῦ Ὄθωνα ὡς ἀντιπρόεδρος τοῦ "Συμβουλίου Ἐπικρατείας" καὶ πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου.

Ἡσαΐας (Δεσφίνα Παρνασσίδας 1778 - Χαλκομάτα Φθιώτιδας)

Φιλικὸς καὶ ἀγωνιστής, ἱεράρχης, ἐπίσκοπος Σαλώνων. Ἀκολούθησε τὸ μοναχικὸ καὶ κληρικὸ βίο καὶ χειροτονήθηκε ἐπίσκοπος Σαλώνων ἀπὸ τὸν Πατριάρχη Γρηγόριο Ε´ τὸ 1818 στὴν Κωνσταντινούπολη. Πιθανότατα τότε μυήθηκε καὶ στὴν Φιλικὴ Ἑταιρεία. Ἀπὸ τὴν ἐπισκοπική του ἕδρα ἀγωνίστηκε γιὰ τὴν προετοιμασία τῆς Ἐπανάστασης στὴ Φωκίδα καὶ ἀναδείχτηκε σὲ ἕναν ἀπὸ τοὺς πρωτεργάτες τῆς ἐξέγερσης στὴν Ἀνατολικὴ Στερεά. Στὶς 27 Μαρτίου 1821 χοροστάτησε στὴν ἐπίσημη δοξολογία ποὺ ἔγινε στὸν Ὅσιο Λουκᾶ γιὰ τὴν ἔναρξη τοῦ Ἀγώνα. Ὅταν οἱ ὁπλαρχηγοὶ τῆς Στερεᾶς ἀποφάσισαν νὰ ἀνακόψουν τὰ στρατεύματα τοῦ Κιοσὲ Μεχμὲτ καὶ τοῦ Ὀμὲρ Βρυώνη στὴν πεδιάδα τοῦ Σπερχειοῦ (Ἀλαμάνα) πολέμησε ὡς ἁπλὸς στρατιώτης στὸ σῶμα τοῦ Πανουργιᾶ ποὺ ὀχυρώθηκε στὴ Χαλκομάτα. Στὴ μάχη ποὺ ἔγινε ὁ ἐπίσκοπος ἔπεσε στὰ χέρια τῶν Τούρκων καὶ ἀποκεφαλίστηκε.

Κανάρης Κωνσταντῖνος (Ψαρᾶ περίπου 1790 - Ἀθήνα 1877)

Ἀγωνιστής, πολιτικός, ἀπὸ τὶς ἡρωικότερες μορφὲς τῆς Ἐπανάστασης. Ἡ καταγωγή του καὶ ὁ τόπος γέννησής του δὲν εἶναι ἀπόλυτα ἐξακριβωμένα ἀπὸ τοὺς ἱστορικούς, τὸ βέβαιο εἶναι ὅτι ἡ οἰκογένειά του κατοικοῦσε στὰ Ψαρὰ γύρω στὰ 1770. Μὲ τὴν κήρυξη τῆς Ἐπανάστασης ἐγκατέλειψε τὰ ἐμπορικὰ πλοῖα, ἐντάχθηκε στὸ ψαριανὸ στόλο καὶ εἰδικεύτηκε στὰ πυρπολικά. Τὴ νύχτα τῆς 6ης πρὸς τὴν 7η Ἰουνίου 1822 ἔκανε τὸ πρῶτο του κατόρθωμα πυρπολώντας τὴν τουρκικὴ ναυαρχίδα στὴ Χίο. Ὁ Ἀγγλος ἱστορικὸς τῆς Ἐπανάστασης Τόμας Γκόρντον γράφει ὅτι ἡ πράξη αὐτὴ ἦταν ἕνα "ἀπὸ τὰ πιὸ καταπληκτικὰ στρατιωτικὰ κατορθώματα ποὺ ἀναφέρει ἡ ἱστορία". Τὸν Ὀκτώβριο τοῦ 1822, στὴν Τένεδο αὐτὴ τὴ φορά, πυρπόλησε ἕνα τεράστιο τουρκικὸ δίκροτο προκαλώντας τὸ θαυμασμὸ ὅλων. Ἀκολούθησαν κι ἄλλες ἡρωικὲς ἐπιχειρήσεις στὴ Σάμο καὶ τὴ Μυτιλήνη μὲ ἀποκορύφωμα τὴ δράση τοῦ Κανάρη κατὰ τοῦ αἰγυπτιακοῦ στόλου στὸ λιμάνι τῆς Ἀλεξάνδρειας. Μετὰ τὴν ἀπελευθέρωση ὁ Καποδίστριας τοῦ ἀνέθεσε τὴν ἀρχηγία τοῦ στολίσκου τῶν πυρπολικῶν τιμώντας τὴ δράση καὶ τὸν ἡρωισμό του. Μετὰ τὴ δολοφονία τοῦ κυβερνήτη ὁ Κανάρης ἀποσύρθηκε στὴ Σύρο καὶ ἐπανῆλθε στὸ δημόσιο βίο τὴν περίοδο τοῦ Ὄθωνα μὲ τὸ βαθμὸ τοῦ ναυάρχου ποὺ τοῦ ἀπένειμε ὁ βασιλιάς. Μετὰ τὴν Ἐπανάσταση τῆς 3ης Σεπτεμβρίου 1843 ἀνέλαβε δυὸ φορὲς τὸ Ὑπουργεῖο Ναυτικῶν καὶ στὴν Ἐθνοσυνέλευση ποὺ ψήφισε τὸ Σύνταγμα τοῦ 1864 ὑπῆρξε ἡγέτης τῶν "Ὀρεινῶν". Ἔγινε τρεῖς φορὲς πρωθυπουργὸς σὲ κρίσιμες γιὰ τὴ χώρα στιγμὲς καὶ πέθανε ὡς πρωθυπουργὸς στὶς 2 Σεπτεμβρίου τοῦ 1877.

Καραϊσκάκης Γεώργιος (Μαυρομάτι Καρδίτσας 1780 - Φάληρο Ἀττικῆς 1827)

Σπουδαῖος στρατιωτικός, ἡγέτης τῆς Ἐπανάστασης. Γεννήθηκε στὸ μοναστήρι τοῦ Ἁγίου Γεωργίου στὸ χωριὸ Μαυρομάτι (κατ᾿ ἄλλους στὸ Μουζάκι) Καρδίτσας καὶ ἦταν γιὸς τοῦ ἀρματολοῦ Δημήτρη Καραΐσκου καὶ τῆς μετέπειτα καλόγριας Ζωῆς Ντιμισκῆ. Σὲ ἡλικία δεκαπέντε χρονῶν ἀκολούθησε τὸν δρόμο τῆς κλεφτουριᾶς καὶ ἀργότερα ὑπηρέτησε στὰ στρατιωτικὰ σώματα τοῦ Ἀλῆ Πασᾶ, ὁ ὁποῖος ἀναγνώρισε τὶς ἐξαιρετικές του στρατιωτικές του ἱκανότητες. Μὲ τὴν ἔκρηξη τῆς Ἐπανάστασης, τὸν Ἰανουάριο τοῦ 1821 πῆρε μέρος στὴ σύσκεψη τῆς Λευκάδας μαζὶ μὲ ἄλλους ὁπλαρχηγοὺς ποὺ ἤθελαν νὰ προετοιμάσουν τὴν ἐξέγερση στὴ Στερεὰ Ἑλλάδα καὶ ὕψωσε τὴ σημαία τῆς Ἐπανάστασης στὰ χωριὰ τῶν Τζουμέρκων. Ἂν καὶ συγκρούστηκε μὲ τὸν Ἀλέξανδρο Μαυροκορδάτο γιὰ τὴν ἡγεσία τῶν στρατιωτικῶν ἐπιχειρήσεων στὴ Στερεά, συνεργάστηκε μαζί του κατὰ τὴν πρώτη πολιορκία τοῦ Μεσολογγίου, ὁπότε ὁ Καραϊσκάκης ἔστειλε τμῆμα τοῦ στρατιωτικοῦ του σώματος γιὰ νὰ ἐνισχύσει τὴν ἄμυνα τῆς πόλης. Στὴ διάρκεια τοῦ ἐμφυλίου πολέμου κατηγορήθηκε ἀπὸ τὸν Μαυροκορδάτο γιὰ συνεργασία μὲ τοὺς Τούρκους καὶ ἀποσύρθηκε προσωρινὰ ἀπὸ τὴν ἐνεργὸ δράση. Τὸ Μάιο τοῦ 1825 ἐπανῆλθε καὶ συνέδραμε τοὺς Μεσολογγίτες κατὰ τὴ δεύτερη πολιορκία τῆς πόλης παρενοχλώντας τοὺς Τούρκους στὴν περιοχή. Τὸ 1826 διορίστηκε ἀρχιστράτηγος τῆς Στερεᾶς Ἑλλάδας καὶ ὀργάνωσε τὸ "Στρατόπεδο τῆς Ἐλευσίνας" μὲ στόχο νὰ ἀνακουφίσει τὴν Ἀθήνα ἀπὸ τὴν πολιορκία τῶν Τούρκων. Δεύτερος στόχος τοῦ Καραϊσκάκη ἦταν νὰ ἀναζωπυρώσει τὴν ἐπανάσταση στὴ Ρούμελη καὶ στὶς συγκρούσεις ποὺ ἀκολούθησαν νίκησε πολλὲς φορὲς τοὺς Τούρκους στὴ Δόμβραινα, τὸ Δίστομο καὶ τὴν Ἀράχωβα. Τὸ 1827 ἔσπευσε στὴν Ἐλευσίνα γιὰ νὰ βοηθήσει τὴν πολιορκούμενη Ἀθήνα. Διαφώνησε ὅμως μὲ τοὺς Κόχραν καὶ Τσωρτς γιὰ τὴν τακτικὴ ποὺ θὰ ἀκολουθοῦσαν κατὰ τῶν Τούρκων. Τραυματίστηκε σὲ ἁψιμαχία στὸ Νέο Φάληρο καὶ πέθανε στὶς 23 Ἀπριλίου 1827, ἀνήμερα τῆς γιορτῆς του.

Καρατάσος Τσάμης (Διχαλεύρι Νάουσας 1798 - Βελιγράδι 1861)

Ἀγωνιστὴς τοῦ 1821, γιὸς τοῦ Ἀναστάσιου Καρατάσου, ἀρματολοῦ τῆς Μακεδονίας. Τὴν περίοδο τῆς Ἐπανάστασης ἔδρασε στὶς Βόρειες Σποράδες καὶ τὴν Εὔβοια. Τὸν Αὔγουστο τοῦ 1828 ἀγωνίστηκε γιὰ τὴν ἀποκατάσταση τῆς ἑλληνικῆς κυριαρχίας στὴν Ἀνατολικὴ Στερεὰ Ἑλλάδα. Φανατικὸς ἀντικαποδιστριακὸς πρωτοστάτησε σὲ ἀποτυχημένες ἐξεγέρσεις κατὰ τοῦ κυβερνήτη καὶ μὲ τὴν ἐγκαθίδρυση τῆς βασιλείας ἔγινε ὑπασπιστὴς τοῦ Ὄθωνα. Συμμετεῖχε ἐνεργὰ ὡς "ἀρχιστράτηγος τῆς Μακεδονίας" στὸ ἀπελευθερωτικὸ κίνημα τῆς Χαλκιδικῆς τὸν Ἀπρίλιο τοῦ 1854.

Καψάλης Χρῆστος (Μεσολόγγι 1751 - 1826)

Πρόκριτος τοῦ Μεσολογγίου ποὺ τὸ βράδυ τῆς ἡρωικῆς "Ἐξόδου" ἀνατίναξε τὴν πυριτιδαποθήκη στὴν ὁποία εἶχαν καταφύγει ἄρρωστοι καὶ γυναικόπαιδα. Ἡ θυσία τοῦ Μεσολογγίου εὐαισθητοποίησε τὴν Εὐρώπη καὶ ἐνίσχυσε τὸ φιλελληνικὸ ρεῦμα.

Κόδρινγκτον σὲρ Ἔντουαρτ (1770 - 1851)

Ἄγγλος ναύαρχος, ἀρχηγὸς τοῦ συμμαχικοῦ στόλου ποὺ νίκησε τὸν τουρκοαιγυπτιακὸ στὴ Ναυμαχία τοῦ Ναβαρίνου (1827). Ὁ Κόδρινγκτον κατατάχτηκε νεότατος (13 ἐτῶν) στὸ πολεμικὸ ναυτικὸ τῆς χώρας του, πῆρε μέρος στοὺς Ναπολεόντειους πολέμους καὶ στὶς ἐπιχειρήσεις κατὰ τῶν ΗΠΑ (1812 - 15). Μετὰ τὴν ἀπόφαση τῆς Ἀγγλίας, τῆς Γαλλίας καὶ τῆς Ρωσίας (1827) γιὰ ἄμεση διακοπὴ τῶν ἐχθροπραξιῶν ἀνάμεσα στὴν Ἑλλάδα καὶ τὴν Ὀθωμανικὴ Αὐτοκρατορία, ἀνέλαβε τὴν ἀρχηγία τοῦ συμμαχικοῦ στόλου, κατευθύνθηκε πρὸς τὴν Πελοπόννησο καὶ διεξήγαγε σειρὰ διαπραγματεύσεων μὲ τὸν Ἰμπραὴμ πασᾶ, τοῦ ὁποίου οἱ παρασπονδίες, καθὼς καὶ ἀπρόβλεπτα γεγονότα ὁδήγησαν στὴ ναυμαχία τοῦ Ναβαρίνου (8 Ὀκτωβρίου 1827). Ἡ καταστροφὴ τοῦ Τουρκοαιγυπτιακοῦ στόλου συνέβαλε στὴν αἴσια ἔκβαση τοῦ ἀγώνα τῶν Ἑλλήνων. Ὁ Κόδρινγκτον κατηγορήθηκε ὅτι ὑπερέβη τὶς διαταγὲς τοῦ ἀγγλικοῦ ναυαρχείου, κατόρθωσε ὅμως νὰ δικαιολογήσει τὴν πρωτοβουλία του. Τὸ 1828 ἔπλευσε στὴν Ἀλεξάνδρεια καὶ πέτυχε τὴν ὑπογραφὴ συμφωνίας γιὰ ὁριστικὴ ἀποχώρηση τῶν Αἰγυπτίων ἀπὸ τὰ πελοποννησιακὰ ἐδάφη.

Κολοκοτρώνης Θεόδωρος (Ραμαβούνι Μεσσηνίας 1770 - Ἀθήνα 1843)

Ἡ σημαντικότερη ἡγετικὴ φυσιογνωμία τῆς Ἐπανάστασης. Τὸ ὄνομα τοῦ Κολοκοτρώνη συνδέθηκε μὲ τὶς σημαντικότερες φάσεις τοῦ Ἀγώνα στὴν Πελοπόννησο. Ὁ πατέρας του Κωνσταντῆς Κολοκοτρώνης πῆρε μέρος στὴν ἔνοπλη ἐξέγερση τοῦ Ἑλληνισμοῦ, ποὺ ὑποκινήθηκε ἀπὸ τὴν Αἰκατερίνη Β´ τῆς Ρωσίας τὸ 1770, καὶ σκοτώθηκε σὲ συγκρούσεις μαζὶ μὲ δυὸ ἀδελφούς του. Τὰ γεγονότα αὐτὰ ὑπῆρξαν καθοριστικὰ γιὰ τὴ διαμόρφωση τοῦ χαρακτήρα τοῦ Θεόδωρου Κολοκοτρώνη. Ἄρχισε τὴ δράση του τὸ 1805, ὅταν πῆρε μέρος στὶς ναυτικὲς ἐπιχειρήσεις τοῦ ρωσικοῦ στόλου τὴν περίοδο τοῦ ρωσοτουρκικοῦ πολέμου. Ἀργότερα ὑπηρέτησε στὸ ἑλληνικὸ στρατιωτικὸ σῶμα ποὺ ὀργάνωσαν οἱ Ἄγγλοι καὶ τιμήθηκε μὲ τὸ βαθμὸ τοῦ ταγματάρχη γιὰ τὴ δράση του ἐναντίον τῶν Γάλλων. Τὸ 1818 μυήθηκε στὴ Φιλικὴ Ἑταιρεία καὶ ἄρχισε μὲ πάθος νὰ προετοιμάζει τὸν Ἀγώνα στὴν Πελοπόννησο. Μὲ τὴν ἔναρξη τῆς Ἐπανάστασης ἀναδείχτηκε ἡ στρατιωτικὴ ἰδιοφυία τοῦ Κολοκοτρώνη. Ἡ παράδοση τῆς Καλαμάτας (23 Μαρτίου 1821), ἡ ἅλωση τῆς Τριπολιτσᾶς (23 Σεπτεμβρίου 1821), οἱ νίκες στὸ Βαλτέτσι, τὰ Βέρβενα καὶ τὰ Δολιανὰ ἑδραίωσαν τὸ κύρος του ὡς στρατιωτικοῦ ἡγέτη, παράλληλα ὅμως προκάλεσαν καὶ τὶς πρῶτες ἀντιδράσεις μερίδας τῶν τοπικῶν ἀρχόντων. Ἡ ἀντίδραση αὐτὴ κορυφώθηκε μὲ τὴν ἔλευση τοῦ Δ. Ὑψηλάντη ποὺ ἐπεδίωξε νὰ ὀργανώσει πολιτικὰ τὴν Ἐπανάσταση, καὶ πῆρε τὴ μορφὴ ἀνοικτῆς ρήξης μεταξὺ στρατιωτικῶν καὶ προκρίτων. Ὁ Κολοκοτρώνης προσπάθησε νὰ συνδιαλλάξει τὶς ἀντιμαχόμενες μερίδες καὶ νὰ ἀποτρέψει τὴν κατάρρευση τῆς νεαρῆς Ἐπανάστασης. Στὶς 26 Ἰουλίου 1822 ἡ ἱστορικὴ νίκη του στὰ Δερβενάκια ὁδήγησε στὸν ἀποδεκατισμὸ τῆς στρατιᾶς τοῦ Δράμαλη, διέσωσε τὸν Ἀγώνα στὴν Πελοπόννησο καὶ ἐπικύρωσε, γιὰ μία ἀκόμα φορά, τὶς ἐξαιρετικὲς στρατιωτικὲς ἱκανότητες τοῦ "Γέρου" τοῦ Μοριᾶ. Οἱ ἐπιτυχίες αὐτὲς δὲν ἀπέτρεψαν τὴ συνεχιζόμενη καὶ κλιμακούμενη ἀντιπαράθεση μεταξὺ στρατιωτικῶν καὶ κυβερνητικῶν, τῆς ὁποίας θύμα ὑπῆρξε καὶ ὁ Κολοκοτρώνης. Στὶς ἔνοπλες συγκρούσεις ὁ γιός του Πάνος καὶ ὁ ἴδιος συνελήφθησαν καὶ κρατήθηκαν στὸ Ναύπλιο. Ὁ Κολοκοτρώνης ἀμνηστεύθηκε ἀπὸ τὴν κυβέρνηση τὴν περίοδο ποὺ ὁ Ἰμπραὴμ ἀποβιβάστηκε στὴν Πελοπόννησο καὶ μαζὶ μὲ τὸν Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη προσπάθησε νὰ ἐμποδίσει τὴν ἀνακατάληψη τῆς Πελοποννήσου ἀπὸ τοὺς Τούρκους καὶ νὰ ἐμψυχώσει τὸ δοκιμαζόμενο πληθυσμό. Ὡς τὸ τέλος τῆς Ἐπανάστασης ὁ Κολοκοτρώνης συνέχισε νὰ διαδραματίζει ἐνεργὸ ρόλο στὰ στρατιωτικὰ καὶ πολιτικὰ πράγματα τῆς ἐποχῆς. Ὑποστήριξε θερμὰ τὸν Καποδίστρια καὶ δέχτηκε μὲ ἐνθουσιασμὸ τὴν ἐκλογὴ τοῦ Ὄθωνα. Ἡ διαφωνία του μὲ τὰ μέτρα καὶ τὴν πολιτικὴ τῆς Ἀντιβασιλείας κατέληξε στὴ δίωξη καὶ τὴν πολύκροτη δίκη του μὲ τὴν κατηγορία τῆς ἐσχάτης προδοσίας. Καταδικάστηκε σὲ θάνατο μαζὶ μὲ τὸ Δημ. Πλαποῦτα παρὰ τὶς διαφωνίες τῶν Τερτσέτη καὶ Πολυζωίδη. Μὲ τὴν ἐνηλικίωση τοῦ Ὄθωνα πῆρε χάρη, ὀνομάστηκε στρατηγὸς καὶ ἔλαβε τὸ ἀξίωμα τοῦ συμβούλου τῆς Ἐπικρατείας. Στὰ τελευταῖα χρόνια τῆς ζωῆς του ὁ Κολοκοτρώνης ὑπαγόρευσε στὸν Γεώργιο Τερτσέτη τὰ "Ἀπομνημονεύματά" του ποὺ κυκλοφόρησαν τὸ 1851 μὲ τὸν τίτλο "Διήγησις συμβάντων τῆς ἑλληνικῆς φυλῆς ἀπὸ τὰ 1770 ἕως τὰ 1836". Τὰ "Ἀπομνημονεύματα" τοῦ Κολοκοτρώνη ἀποτέλεσαν καὶ ἀποτελοῦν πολύτιμη πηγὴ γιὰ τὴν Ἑλληνικὴ Ἐπανάσταση.

Κόρακας Μιχάλης (Πόμπιο Ἡρακλείου Κρήτης 1797 - 1882)

Ἀγωνιστὴς τοῦ 1821, ἀπὸ τοὺς σπουδαιότερους ὁπλαρχηγοὺς τῶν μετέπειτα κρητικῶν ἐπαναστάσεων. Μὲ τὴν ἔναρξη τοῦ ἀγώνα στὴ Μεγαλόνησο (Μάϊος 1821) ἐντάχθηκε στὰ ἔνοπλα τμήματα τῆς Μεσσαρᾶς ὑπὸ τὸ Μιχάλη Κουρμούλη. Τὸ 1827 ἀγωνίστηκε ἐναντίον τῶν δυνάμεων τοῦ Κιουταχῆ στὴν Ἀττική. Διορίστηκε ὑπασπιστὴς τοῦ Δημητρίου Καλλέργη καὶ ἀργότερα ἀναδείχτηκε σὲ ἕναν ἀπὸ τοὺς σπουδαιότερους ἡγέτες τῆς Μεγάλης Κρητικῆς Ἐπανάστασης.

Κουντουριώτης Γεώργιος (Ὕδρα 1782 - 1858)

Ἕνας ἀπὸ τοὺς σημαντικότερους πολιτικοὺς ἄνδρες τῆς Ἐπανάστασης, πῆρε μέρος στὴ Β´ Ἐθνικὴ Συνέλευση τοῦ Ἄστρους καὶ τὸ Δεκέμβριο τοῦ 1823 διορίστηκε πρόεδρος τοῦ Ἐκτελεστικοῦ Σώματος. Στὴ θέση αὐτὴ παρέμεινε σὲ ὅλη τὴ διάρκεια τοῦ Ἐμφυλίου πολέμου στὸν ὁποῖο ἡ ἀνάμειξή του ὑπῆρξε καθοριστικὴ καὶ ἡ σύγκρουσή του μὲ τὸν Κολοκοτρώνη ἐπέφερε βαρύτατο πλῆγμα στὸν Ἀγώνα. Στὶς ἀρχὲς τοῦ 1825 ἀνέλαβε τὴν εὐθύνη τῶν ἐπιχειρήσεων ἐναντίον τοῦ Ἰμπραήμ, ἡ ἀπειρία του ὅμως εἶχε ὡς συνέπεια διαδοχικὲς ἀποτυχίες ποὺ ὁδήγησαν στὴν παραίτησή του. Ἀνῆκε στὴν ἀντικαποδιστριακὴ παράταξη. Τὸ 1837 διορίστηκε ἀπὸ τὸν Ὄθωνα ἀντιπρόεδρος τοῦ Συμβουλίου Ἐπικρατείας καὶ μετὰ τὸ 1843 πρόεδρος τῆς Γερουσίας. Τὸ 1848 σχημάτισε κυβέρνηση ἀνίκανη νὰ ἀντιμετωπίσει τὰ ἐσωτερικὰ καὶ ἐξωτερικὰ προβλήματα καὶ ἀντικαταστάθηκε ἀπὸ τὴν κυβέρνηση τοῦ Κωνσταντίνου Κανάρη. Ὡς τὸν θάνατό του ἦταν ἀφοσιωμένος στὸν Ὀθωνα.

Κουντουριώτης Λάζαρος (Ὕδρα 1769 - 1852)

Σημαντικὴ πολιτικὴ μορφὴ τοῦ ἀγώνα τοῦ 1821 καὶ ἕνας ἀπὸ τοὺς κυριότερους οἰκονομικοὺς ἐνισχυτές του, ἰδιαίτερα κατὰ τὴν πρώτη περίοδο. Ἀπὸ τὸν Ὄθωνα διορίστηκε γερουσιαστής.

Κουρμούλης Δημήτριος (Μεσσαρὰ Κρήτης 1765 - Ὕδρα 1824)

Ἀγωνιστὴς τοῦ 1821. Πολέμησε στὴν ἐξέγερση τῆς Κρήτης τὸ 1824. Μετὰ τὴν καταστολή της πέρασε στὴν Κάσο καὶ μετὰ τὴν καταστροφὴ τοῦ νησιοῦ διέφυγε στὴν Πελοπόννησο. Σύντομα πέρασε στὴν Ἀττικὴ καὶ ὑπὸ τὶς διαταγὲς τοῦ Γκούρα ἀγωνίστηκε ἐναντίον τοῦ Ὀμὲρ Βρυώνη. Ἀργότερα ἐντάχθηκε στὸ σῶμα τοῦ Δημητρίου Καλλέργη καὶ πῆρε μέρος σὲ πολλὲς συγκρούσεις. Σκοτώθηκε στὴ μάχη τοῦ Ἀναλάτου.

Κουρμούλης Μιχάλης (Μεσσαρὰ Κρήτης 1765 - Ὕδρα 1824)

Ὁπλαρχηγὸς τοῦ 1821. Στὴν προεπαναστατικὴ περίοδο ὡς μουσουλμάνος εἶχε ὑπηρετήσει στὸν τουρκικὸ στρατό. Διέθετε μεγάλη δύναμη στὴ Μεσσαρὰ καὶ ὡς "κρυπτοχριστιανός" ἐξυπηρετοῦσε τὰ συμφέροντα τῶν ὁμογενῶν του. Ἀμέσως μετὰ τὴν ἔκρηξη τῆς Ἐπανάστασης πρωτοστάτησε στὸν ξεσηκωμὸ τῆς Κρήτης. Τὸ 1823 τοποθετήθηκε ἀπὸ τὸν Ἐμμανουὴλ Τομπάζη ὑπαρχηγὸς τοῦ ἑλληνικοῦ στρατοῦ καὶ ἀντιστάθηκε στὶς ἐπιδρομὲς τοῦ Χουσεῒν Πασᾶ. Μετὰ τὴν ὑποταγὴ τῆς Κρήτης ἀκολούθησε τὸν Τομπάζη στὴν Ὕδρα.

Κουτσονίκας Λάμπρος (- Εὔβοια 1879)

Ἀγωνίστηκε ὡς μπουλουκτσὴς στὴν Ἐπανάσταση. Τὸ 1831 διορίστηκε ἀπὸ τὸν Αὐγουστίνο Καποδίστρια πεντακοσίαρχος καὶ ἀργότερα ὀνομάστηκε συνταγματάρχης τῆς φάλαγγας. Ἔγραψε τὸ δίτομο ἔργο "Γενική Ἱστορία τῆς Ἑλληνικῆς Ἐπαναστάσεως".

Κόχραν Τόμας (1775 - 1860)

Ἄγγλος ναύαρχος. Τὸ 1793 κατατάχτηκε στὸ βρετανικὸ ναυτικό, ἀναδείχτηκε κυβερνήτης καταδρομικῶν πλοίων καὶ ἔδρασε μὲ ἐπιτυχία στοὺς Ναπολεόντειους Πολέμους. Τὸ 1806 ἐκλέχτηκε ἀντιπρόσωπος στὴ Βουλὴ τῶν Κοινοτήτων, ἀλλὰ λόγω τῆς ἀνάμειξής του σὲ χρηματιστηριακὴ ἀπάτη διαγράφτηκε ἀπὸ τὸ ναυτικὸ καὶ ἔχασε τὴ βουλευτική του ἰδιότητα. Τὸ 1818 ἀνέλαβε τὴ διοργάνωση καὶ τὴν ἀρχηγία τοῦ χιλιανοῦ ναυτικοῦ. Τὸ 1820 πέρασε στὴν ὑπηρεσία τοῦ Περοῦ καὶ τὸ 1823 τέθηκε ἐπικεφαλῆς τοῦ στόλου στὴ Βραζιλία. Ἡ συμβολή του στοὺς ἀπελευθερωτικοὺς ἀγῶνες τῶν χωρῶν αὐτῶν ἑδραίωσε τὴ φήμη του ὡς ἱκανοῦ ναυάρχου. Τὸ 1825 ὑπέγραψε συμφωνητικὸ μὲ τὴν ἑλληνικὴ ἐπιτροπὴ ποὺ τότε διαπραγματευόταν στὸ Λονδίνο τὴ σύναψη δανείου γιὰ νὰ ἀναλάβει τὴν ἀρχηγία τοῦ ἑλληνικοῦ στόλου. Τὸ 1827 μὲ κυβερνητικὴ ἀπόφαση ὁρίστηκε "πρῶτος στόλαρχος πασῶν τῶν ἑλληνικῶν ναυτικῶν δυνάμεων" στὴ θέση τοῦ ναυάρχου Ἀνδρέα Μιαούλη. Ὡστόσο, ὁ Κόχραν στάθηκε ἀνίκανος νὰ ἐκτιμήσει τὴ σοβαρότητα τῆς ἑλληνικῆς κατάστασης. Ὁδήγησε στὴν καταστροφὴ τὶς ἑλληνικὲς δυνάμεις στὸν Ἀνάλατο, στὴν παράδοση τῶν πολιορκημένων στὴν Ἀκρόπολη καὶ στὴν καταστολὴ τῆς Ἐπανάστασης στὴν Ἀνατολικὴ Στερεὰ Ἑλλάδα. Τὸ ἴδιο ἀποτυχημένες ἦταν καὶ οἱ ναυτικές του ἐπιχειρήσεις.

Κρεββατᾶς Παναγιώτης (Μυστρᾶς 1785 - Σκάλα Λακωνίας 1822)

Πρόκριτος τοῦ Μυστρᾶ, φιλικὸς καὶ ἀγωνιστὴς τοῦ 1821, μὲ σημαντικὴ συμμετοχὴ στὰ στρατιωτικὰ καὶ πολιτικὰ γεγονότα κατὰ τὰ δυὸ πρῶτα χρόνια του Ἀγώνα. Μυήθηκε τὸ 1819 στὴ Φιλικὴ Ἑταιρεία, πῆρε ἐνεργὸ μέρος στὸ ξεσηκωμὸ τῆς Πελοποννήσου, συμμετεῖχε στὴ Συνέλευση τῶν Καλτετζῶν καὶ ἦταν μέλος τῆς Πελοποννησιακῆς Γερουσίας. Μετὰ τὴν εἰσβολὴ τοῦ Δράμαλη στὴν Κορινθία τάχτηκε στὸ πλευρὸ τοῦ Κολοκοτρώνη.

Κριεζῆς Ἀντώνιος (Τροιζήνα 1796 - Ἀθήνα 1865)

Ἀγωνιστὴς τοῦ 1821 καὶ πρωθυπουργὸς τῆς Ἑλλάδας (1849 - 54). Τὸν Ἰούλιο τοῦ 1821 πῆρε μέρος στὶς ναυτικὲς ἐπιχειρήσεις στὴ Σάμο καὶ στὴ ναυμαχία τῶν Σπετσῶν. Τὸ 1825 ἀκολούθησε τὸν Κανάρη στὸ λιμάνι τῆς Ἀλεξάνδρειας στὴν ἀπόπειρα πυρπόλησης τοῦ αἰγυπτιακοῦ στόλου καὶ βοήθησε στὸν Ἀγώνα τῆς Κρήτης. Τὸ 1826 ὁ Καποδίστριας τοῦ ἀνέθεσε τὴν ἀρχηγία τῆς ναυτικῆς μοίρας καὶ τὸ 1829 συνετέλεσε στὴν παράδοση τῶν Τούρκων τῆς Βόνιτσας. Τὸ 1836 ἔγινε ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, θέση στὴν ὁποία παρέμεινε ὡς τὸ 1843. Τὸ 1849 διαδέχτηκε τὸν Κανάρη στὴν πρωθυπουργία.

Κριεζώτης Νικόλαος (Βίρα Καρυστίας 1785 - Σμύρνη 1853)

Ὁπλαρχηγὸς τοῦ 1821. Πῆρε τὸ βάπτισμα τοῦ πυρὸς στὰ Βρυσάκια, ὅπου διακρίθηκε γιὰ τὸν ἡρωισμό του καὶ λίγο ἀργότερα ὡς ὁπλαρχηγὸς ἀνέλαβε, μετὰ ἀπὸ ἀπαίτηση τῶν κατοίκων τῆς Καρυστίας, τὴν ἐκκαθάριση τῆς περιοχῆς ἀπὸ τοὺς Τούρκους. Συνεργάστηκε μὲ τὸ Βάσο Μαυροβουνιώτη καὶ μαζὶ μὲ τὸν Μανιάτη Ἠλία Μαυρομιχάλη ἔδωσε ἡρωικὴ μάχη στὰ Στύρα. Ἀναγνωρισμένος ὡς ἀρχηγὸς ἀπὸ τοὺς ἀγωνιστὲς τῆς Εὔβοιας πῆρε, μετὰ τὴ νίκη του στὸ Κουντουρλομετόχι τῆς Χαλκίδας, καὶ ἐπίσημα τὸν τίτλο τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς Καρυστίας. Κατὰ τὸν ἐμφύλιο ὁ Κριεζώτης τάχθηκε μὲ τὸ μέρος τῶν κυβερνητικῶν καὶ πῆρε μέρος στὶς ἐπιχειρήσεις ἐναντίον τῶν ἀντιπάλων του. Τὸ 1825 πολέμησε στὶς σημαντικότερες μάχες τῆς Ἀνατολικῆς Στερεᾶς ὑπὸ τὴν ἡγεσία τοῦ Καραϊσκάκη. Στὰ τέλη τοῦ 1825 μαζὶ μὲ ἄλλους ὁπλαρχηγοὺς ὀργάνωσαν ἐκστρατεία στὸ Λίβανο γιὰ νὰ βοηθήσουν τὸν Ἐμίρη Μπεσίρ. Μετὰ τὸ θάνατο τοῦ Γκούρα, ὕστερα ἀπὸ πρόταση τοῦ Καραϊσκάκη, ὁ Κριεζώτης ἀνέλαβε μαζὶ μὲ 300 ἄνδρες νὰ εἰσχωρήσει στὴν Ἀκρόπολη χωρὶς νὰ γίνει ἀντιληπτός. Ὁ Κριεζώτης πῆρε μέρος στὶς διαμάχες ποὺ ξέσπασαν μετὰ τὴ δολοφονία τοῦ Κυβερνήτη καὶ ἀκολούθησε τὸν Ἰωάννη Κωλέττη καὶ τοὺς Ρουμελιῶτες ὀπλαργηχούς. Πῆρε ἐνεργὸ μέρος στὴν Ἐπανάσταση τῆς 3ης Σεπτεμβρίου τοῦ 1843. Τὸ 1844 ἐκλέχτηκε βουλευτὴς καὶ συνέχισε τὴν ἀντιδυναστικὴ πολιτική του.

Κριτοβουλίδης Καλλίνικος (Χανιὰ 1792 - Ἀθήνα 1868)

Φιλικὸς καὶ ἀγωνιστὴς στὴν Κρήτη κατὰ τὴν Ἐπανάσταση τοῦ 1821, λόγιος καὶ ἀπομνημονευματογράφος. Τὸ 1819 μυήθηκε στὴ Φιλικὴ Ἑταιρεία. Πῆρε ἐνεργὸ μέρος στὴν ἐξέγερση τῆς Μεγαλονήσου καὶ ἀσχολήθηκε κυρίως μὲ διοικητικὰ θέματα. Μετὰ τὴν καταστολὴ τῆς Ἐπανάστασης κατέφυγε στὴν Πελοπόννησο. Συμμετεῖχε στὴν ἐπιχείρηση τῆς Γραμβούσας καὶ μετὰ τὴν ἐπιτυχῆ ἔκβασή της τοποθετήθηκε ἀπὸ τὴν ἑλληνικὴ κυβέρνηση μέλος τῆς τριμελοῦς διοικητικῆς Ἐπιτροπῆς Κρήτης. Μετὰ τὸ 1830 ἐγκαταστάθηκε ὁριστικὰ στὸ ἐλεύθερο ἑλληνικὸ κράτος καὶ ἀνέλαβε ὑπηρεσία σὲ διάφορες θέσεις. Ἔγραψε καὶ δημοσίευσε τὰ "Ἀπομνημονεύματα τοῦ περὶ τῆς αὐτονομίας τῆς Ἑλλάδος πολέμου τῶν Κρητῶν".

Κωλέττης Ἰωάννης (Συρράκο Ἠπείρου 1773 - Ἀθήνα 1847)

Πολιτικὸς ἀρχηγὸς τοῦ "γαλλικοῦ" κόμματος. Πρωτοστάτησε στοὺς πολιτικοὺς ἀγῶνες ἰδιαίτερα κατὰ τὴν Ἐπανάσταση καὶ κατὰ τὴν Ὀθωνικὴ περίοδο διετέλεσε πρωθυπουργὸς (1844-47). Σπούδασε ἰατρικὴ στὴν Πίζα καὶ προσλήφθηκε ὡς γιατρὸς ἀπὸ τὸ γιὸ τοῦ Ἀλῆ Πασᾶ Μουχτάρ. Μυήθηκε τὸ 1819 στὴν Φιλικὴ Ἑταιρεία. Ὀργάνωσε τὸ 1821 ἐπανάσταση στὸ Συρράκο καὶ μετὰ τὴν ἀποτυχία της κατέφυγε στὴν Πελοπόννησο. Ἦταν ἀπὸ τὶς ἰσχυρότερες προσωπικότητες τῆς ἐποχῆς του καὶ ἐπηρέασε τὶς πολιτικὲς ἐξελίξεις τῆς ἐπαναστατικῆς καὶ Ὀθωνικῆς περιόδου. Συνέβαλε στὴ συγκρότηση τοῦ ἑλληνικοῦ κράτους προσπαθώντας νὰ υἱοθετήσει ἕνα σύστημα διακυβέρνησης δυτικοῦ τύπου ταλαντευόμενος ὅμως συνεχῶς ἀπὸ τὴ μία μεριὰ ἀνάμεσα στὴ γαλλικὴ ἐπίδραση καὶ τοὺς θεσμοὺς δυτικῆς προέλευσης καὶ ἀπὸ τὴν ἄλλη στὸ ντόπιο στρατιωτικὸ στοιχεῖο καὶ τὶς παραδοσιακὲς δομές. Θεωρεῖται ὁ πατέρας τῆς "Μεγάλης Ἰδέας".

Λασσάνης Γεώργιος (Κοζάνη 1793 - Ἀθήνα 1870)

Λόγιος, φιλικός, ἱερολοχίτης, ἀγωνιστὴς τοῦ 1821, ἀπὸ τὰ ἐξέχοντα στελέχη τῆς Φιλικῆς Ἑταιρείας καὶ τοὺς πιστότερους συνεργάτες τοῦ Ἀλέξανδρου Ὑψηλάντη. Σπούδασε στὴ Λειψία, ταξίδεψε στὴ Βουδαπέστη, στὴ Μολδαβία καὶ στὴ Μόσχα ὅπου μυήθηκε στὴ Φιλικὴ Ἑταιρεία καὶ κατέληξε στὴν Ὀδησσὸ τὸ 1818, ὅπου ἀνέπτυξε πολύπλευρη πνευματικὴ καὶ πατριωτικὴ δραστηριότητα. Τὸ 1820 συνεργάστηκε στενὰ μὲ τὸν Ὑψηλάντη, ἔγινε σύμβουλος καὶ γραμματέας του. Ἀκολούθησε τὸν Ὑψηλάντη ὅταν πέρασε τὸν Προῦθο καὶ μετὰ τὴν ἐπίσημη κήρυξη τῆς Ἐπανάστασης (24 Φεβρ. 1821) ὀνομάστηκε χιλίαρχος τοῦ ἑλληνικοῦ στρατεύματος. Πρωτοστάτησε στὴν ἵδρυση τοῦ Ἱεροῦ Λόχου. Μετὰ τὴ μάχη τοῦ Δραγατσανίου ὁ Λασσάνης κατέφυγε μὲ τοὺς ἀδελφοὺς Ὑψηλάντη στὴν Αὐστρία ὅπου φυλακίστηκε. Στάθηκε στὸ πλευρὸ τοῦ Ὑψηλάντη ὡς τὴν τελευταία στιγμή του. Ἦρθε στὴν Ἑλλάδα τὸ 1828. Πολέμησε στὸ Σεβενίκο, στὸ Μαρτίνο, στὴ Θήβα καὶ στὴν Πέτρα Βοιωτίας. Ὑπηρέτησε ὡς γενικὸς ἐπιθεωρητὴς τοῦ στρατοῦ τῆς Ἀνατολ. Ἑλλάδας, διορίστηκε πρῶτος νομάρχης Ἀττικοβοιωτίας, διετέλεσε γραμματέας οἰκονομικῶν (1836-37). Πῆρε τὸ βαθμὸ τοῦ συνταγματάρχη καὶ τὸ 1868 ὀνομάστηκε ὑποστράτηγος. Ἔγραψε δυὸ θεατρικὰ ἔργα, ἕνα δράμα μὲ τίτλο "ὁ ἀρνησίθρησκος τοῦ Μοριᾶ" καὶ ποιήματα πατριωτικοῦ περιεχομένου. Ἰδιαίτερη σημασία ἔχουν τὰ πολιτικὰ κείμενα καὶ τὰ ἱστορικὰ δοκίμιά του.

Λάτρις Ἱκέσιος (Σμύρνη 1799 - 1881)

Ἀγωνιστὴς τοῦ 1821, δημοσιογράφος καὶ λόγιος. Ἐγκατέλειψε τὶς σπουδές του στὴ Μασσαλία καὶ ἦρθε στὴν Ἑλλάδα γιὰ νὰ πάρει μέρος στὸν Ἀγώνα. Ὑπηρέτησε ὡς γραμματέας τοῦ ναυάρχου Ἀνδρέα Μιαούλη, συνόδευσε τὸν Τομπάζη στὴν Κρήτη καὶ τὸν Φαβιέρο στὴ Χίο. Ἐπὶ Καποδίστρια ὁρίστηκε κυβερνητικὸς ἐπίτροπος στὸ ἐπιτελεῖο τοῦ Γάλλου στρατηγοῦ Μαιζόν, ἀργότερα διοικητὴς Σίφνου, Μήλου, Θήρας καὶ διευθυντὴς τῆς νομαρχίας Λακωνίας.

Λαχανᾶς Κωνσταντῖνος (Σάμος 1789 - Χαλκίδα 1842)

Φιλικὸς καὶ ἀγωνιστὴς τοῦ 1821, πρωτοστάτης στὴν ἐξέγερση τῆς Σάμου. Ἀπὸ νέος ἀσχολήθηκε μὲ τὴ ναυτιλία. Σὲ κάποιο ταξίδι του στὴ Μασσαλία κατατάχτηκε στὸ γαλλικὸ στρατό, πῆρε μέρος στὴν ἐκστρατεία τοῦ Ναπολέοντα στὴν Αἴγυπτο καὶ διακρίθηκε στὴ ναυμαχία τοῦ Ἀμπουκὶρ (1798). Ὅταν ἐπέστρεψε στὴ γενέτειρά του συγκρούσθηκε μὲ τὸ ἀριστοκρατικὸ κόμμα τῶν προκρίτων.

Ἐπώνυμο οἰκογενείας ἀπὸ τὴ Δωρίδα. Μέλη της ἀνέπτυξαν ἐθνικὴ δραστηριότητα στὰ προεπαναστατικὰ χρόνια, ἀγωνίστηκαν στὴν Ἐπανάσταση τοῦ 1821 καὶ ἀναδείχτηκαν στὴν πολιτικὴ καὶ στὰ γράμματα στὰ νεότερα χρόνια. Ὡς Γενάρχης της ἀναφέρεται ὁ κοτζαμπάσης τῆς περιφέρειας Λιδωρικίου Ἀναγνώστης Λιδωρίκης (1767 -1827). Ὁ γιός του Ἀναστάσιος Λιδωρίκης (1797 -1845) ἦταν ἀπὸ τοὺς ἀξιολογότερους ἀγωνιστὲς τῆς Κεντρικῆς Στερεᾶς Ἑλλάδας, καὶ ἀντιπροσώπευε τὴ Δωρίδα στὶς ἐθνοσυνελεύσεις. Ὁ ἄλλος του γιὸς Παναγιώτης Λιδωρίκης (1800 -1860) ἔδρασε κυρίως ὡς γερουσιαστὴς κατὰ τὴ βασιλεία τοῦ Ὄθωνα.

Λογοθέτης Ἰωάννης (μέσα 18ου αἰώνα - 1826)

Φιλικός, ἀπὸ τοὺς σημαντικότερους προκρίτους τῆς Βοιωτίας, ποὺ διαδραμάτισε ἐνεργὸ ρόλο στὰ πολιτικὰ πράγματα τῶν πρώτων χρόνων τῆς Ἐπανάστασης. Ἔμπορος μὲ εὐρύτατη δραστηριότητα σὲ ὁλόκληρη τὴν Ἑλλάδα, ἀλλὰ καὶ σὲ πολλὲς εὐρωπαϊκὲς χῶρες. Πῆρε τὸ ὀφίκιο τοῦ λογοθέτη καὶ τὸ κράτησε ὡς ἐπίθετο. Ὅλοι σχεδὸν οἱ περιηγητὲς τῆς προεπαναστατικῆς εἰκοσαετίας φιλοξενήθηκαν στὸ ἀρχοντικό του. Τὸ 1819 μυήθηκε στὴ Φιλικὴ Ἑταιρεία. Ἐργάστηκε γιὰ τὴ διάδοση τῆς ἐπαναστατικῆς ἰδέας στὴν περιοχή του καὶ διέθεσε σημαντικὰ ποσά. Τὸ 1821 ἐκλέχτηκε πληρεξούσιος Λειβαδιᾶς, ἀργότερα ὁρίστηκε μέλος τοῦ Ἐκτελεστικοῦ. Τὸ 1824 χρημάτισε Ἔπαρχος τῆς Αἴγινας.

Λογοθέτης Λυκούργος (Καρλόβασι Σάμου 1772 - Ἀθήνα 1850)

Πολιτικὸς καὶ στρατιωτικὸς ἡγέτης τῆς Σάμου κατὰ τὴν Ἐπανάσταση, ἀπὸ τὶς σημαντικότερες μορφὲς τοῦ Ἀγώνα. Τὸ πραγματικό του ὄνομα ἦταν Γεώργιος Παπλωματάς. Ὑπηρέτησε στὴν αὐλὴ τοῦ ἡγεμόνα τῆς Βλαχίας Ἀλέξανδρου Σούτσου καὶ πῆρε τὸ ἀξίωμα τοῦ "λογοθέτη". Μυήθηκε τὸ 1820 στὴ Φιλικὴ Ἑταιρεία καὶ πῆρε τὸ ψευδώνυμο Λογοθέτης. Ἀναγνωρίστηκε ὡς ἀρχηγὸς τοῦ ἀπελευθερωτικοῦ ἀγώνα τῆς Σάμου καὶ ὁδήγησε τὴν Ἐπανάσταση τοῦ νησιοῦ σὲ ἐπιτυχία. Δὲν εἶχε ὅμως τὴν ἴδια τύχη τὸ ἐγχείρημά του στὴ Χίο στὶς 10 Μαρτίου 1822. Κλήθηκε στὴν Πελοπόννησο γιὰ νὰ ἀπολογηθεῖ καὶ κρατήθηκε δέσμιος ὡς τὸ Δεκέμβριο. Ὁ Καποδίστριας ἀναγνώρισε τὸ Λογοθέτη ἀρχηγὸ τῆς Σάμου καὶ τὸν διόρισε μέλος τοῦ "Πανελληνίου". Ὅταν ἡ Σάμος τὸ 1832 ἔμεινε ἔξω ἀπὸ τὰ σύνορα τῆς Ἑλλάδας ἔφυγε ἀπὸ τὸ νησὶ καὶ ἐγκαταστάθηκε στὴν Ἀθήνα.

Λόντος Ἀνδρέας (Βοστίτσα Αἰγίου 1786 - Ἀθήνα 1846)

Πρόκριτος, φιλικὸς καὶ πολιτικός. Τὸ 1818 μυήθηκε στὴ Φιλικὴ Ἑταιρεία. Πολέμησε στὴν Α´ πολιορκία τοῦ Μεσολογίου. Ἀναμίχθηκε ἐνεργῶς στὰ πολιτικὰ πράγματα σὲ ὅλη τὴ διάρκεια τοῦ Ἀγώνα. Πρωτοστάτησε στὴν προετοιμασία τοῦ κινήματος τῆς 3ης Σεπτεμβρίου καὶ μετὰ τὴν ἐπιτυχία του ἀνέλαβε τὸ Ὑπουργεῖο Στρατιωτικῶν στὴν κυβέρνηση τοῦ Ἀνδρέα Μεταξᾶ.

Λουριώτης Ἀνδρέας (Γιάννενα 1789 - Ἀθήνα 1854)

Πολιτικός, στενὸς φίλος καὶ συνεργάτης τοῦ Ἀλέξανδρου Μαυροκορδάτου, κυρίως στὴ διαπραγμάτευση τῶν δυὸ ἐξωτερικῶν δανείων τοῦ 1824 καὶ τοῦ 1825.

Μαυρογένους Μαντώ (Τεργέστη 1796/7 - Πάρος 1840)

Καταγόταν ἀπὸ οἰκογένεια ποὺ εἶχε ἀναλάβει ὑψηλὰ ἀξιώματα στὴ Βλαχία καὶ στὴ συνέχεια ἀπέκτησε μεγάλη περιουσία στὴ Βιέννη καὶ τὴν Τεργέστη. Ἡ Ἐπανάσταση τὴν βρῆκε στὴν Τῆνο ἀπ᾿ ὅπου πῆγε στὴ Μύκονο καὶ τέθηκε ἐπικεφαλῆς τῶν ἐπαναστατημένων συμπατριωτῶν της. Ξένοι ἱστορικοὶ καὶ περιηγητὲς ἐξαίρουν τὴ συμμετοχή της στὰ πεδία τῶν μαχῶν, κάτι ποὺ δὲν προκύπτει ἀπὸ ἑλληνικὲς πηγές. Μὲ ἐπιστολές της πρὸς τοὺς γυναικείους κυρίως φιλελληνικοὺς κύκλους τῆς Εὐρώπης συνέβαλε στὴν τόνωση τοῦ φιλελληνικοῦ ρεύματος. Ἐργάστηκε ἰδιαίτερα γιὰ τὴν ἠθικὴ ἐνίσχυση τῶν ἀγωνιστῶν καὶ διέθεσε ὁλόκληρη τὴν οἰκογενειακή της περιουσία γιὰ τὶς ἀνάγκες τοῦ Ἀγώνα. Κατέληξε ἔτσι νὰ ζητάει ἀπὸ τὴν Ἐθνοσυνέλευση τοῦ 1827 κατοικία στὸ Ναύπλιο ποὺ τῆς τὴν παραχώρησε ὁ Ι. Καποδίστριας ὡς ἀναγνώριση τῆς προσφορᾶς της. Πέθανε ξεχασμένη καὶ πάμφτωχη στὴν Πάρο τὸ 1840 ἔχοντας ὑποβάλει λίγο πιὸ πρὶν ἐπιστολὴ στὸν Ὄθωνα μὲ τὴν ὁποία ζητοῦσε οἰκονομικὴ ἐνίσχυση γιὰ τὸ σύνολο τῆς προφορᾶς της στὸν Ἀγώνα.

Μαγγίνας Ἀναστάσιος (Τάτζης - Ἀστακὸς Ἀκαρνανίας 1792 -1880)

Κατὰ τὴν Ἐπανάσταση ἔδρασε κυρίως ὡς πολιτικὸ καὶ διοικητικὸ στέλεχος. Τὸ 1823 συστοιχήθηκε πολιτικὰ μὲ τὸν Ἀλέξανδρο Μαυροκορδάτο. Ἐπὶ Καποδίστρια διορίστηκε μέλος τοῦ Πανελληνίου καὶ ἀργότερα ἔγινε γερουσιαστής. Ἔγινε ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν στὴν κυβέρνηση Δ. Βούλγαρη.

Μακρυγιάννης (Ἀβορίτι Δωρίδας 1797 - Ἀθήνα 1863)

Ἀγωνιστὴς τοῦ 1821, στρατιωτικὸς καὶ δραστήριο πολιτικὸ πρόσωπο μετὰ ἀπὸ τὴ δημιουργία τοῦ ἐλεύθερου ἑλληνικοῦ κράτους, αὐτοδίδακτος συγγραφέας Ἀπομνημονευμάτων. Τὸ πραγματικό του ὄνομα ἦταν Ἰωάννης Τριανταφυλλοδημήτρης. Τὸ 1820 μυήθηκε στὴ Φιλικὴ Ἑταιρεία καὶ ἀπὸ τότε ἀφοσιώθηκε στὸν Ἀγώνα. Πῆρε μέρος σὲ πολλὲς μάχες. Κατὰ τοὺς ἐμφύλιους τάχθηκε στὸ πλευρὸ τῶν κυβερνητικῶν καὶ μετὰ εἰσέβαλε στὴν Πελοπόννησο καὶ ἔμεινε ἐκεῖ γιὰ νὰ ὀργανώσει τὴν ἄμυνα ἐναντίον τοῦ Ἰμπραήμ. Ὑπερασπίστηκε ἡρωικὰ τὴν Ἀκρόπολη, ὅπου τραυματίστηκε τρεῖς φορές. Ἡ ἐπαναστατική του δράση κλείνει μὲ τὴ συμμετοχή του στὶς ἐπιχειρήσεις τοῦ Πειραιᾶ τὸ 1827. Μὲ τὸν ἐρχομὸ τοῦ Καποδίστρια διορίστηκε "Γενικὸς ἀρχηγὸς Σπάρτης". Δυσανασχετώντας γιὰ τὴν ἀπραξία τῆς θέσης ἄρχισε νὰ γράφει τὰ "Ἀπομνημονεύματα" (1829). Χαιρέτησε μὲ θερμὰ λόγια τὴν ἄφιξη τοῦ Ὄθωνα, γρήγορα ὅμως ἀπογοητεύτηκε καὶ στράφηκε στὴν καλλιέργεια τῆς γῆς. Ὡς δημοτικὸς σύμβουλος ἔπεισε τὸ δημοτικὸ συμβούλιο τῆς Ἀθήνας τὸ 1837 νὰ ὑποβάλει στὸν Ὄθωνα ἀναφορὰ γιὰ τὴν παραχώρηση Συντάγματος. Ἡ πράξη του αὐτὴ ὁδήγησε στὴν παύση του, διάλυση τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου καὶ στὸν κατ᾿ οἶκον περιορισμὸ τοῦ ἰδίου. Ἀπ᾿ τὸ παλάτι θεωρήθηκε ὡς ὁ κύριος ὀργανωτὴς τῆς συνωμοτικῆς κίνησης ποὺ ὁδήγησε στὴν Ἐπανάσταση τῆς 3ης Σεπτεμβρίου 1843. Τὸ Μάρτιο τοῦ 1853 δικάστηκε ἀπὸ στρατοδικεῖο γιὰ ἐσχάτη προδοσία καὶ καταδικάστηκε σὲ θάνατο. Ἀποφυλακίστηκε ἀργότερα μὲ τὴ μεσολάβηση τοῦ Δημητρίου Καλλέργη. Μετὰ τὴν ἔξωση τοῦ Ὄθωνα τοῦ ξαναδόθηκε ὁ τίτλος τοῦ ἀντιστρατήγου (1862).

Μαμούρης Γιάννης (Δρεμίστα Παρνασσίδας 1797 - Ἀθήνα 1867)

Ἀγωνιστὴς τοῦ 1821 καὶ στρατιωτικὸ στέλεχος τῆς καποδιστριακῆς καὶ ὀθωνικῆς περιόδου. Πῆρε μέρος σὲ πολλὲς μάχες τοῦ Ἀγώνα. Διακρίθηκε στὴν πολιορκία τῆς Ἀκρόπολης ἀπὸ τὸν Κιουταχῆ.

Ἐπώνυμο μιᾶς ἀπὸ τὶς σημαντικότερες οἰκογένειες τοῦ Σουλίου ὅπου καὶ ἐγκαταστάθηκαν τὶς πρῶτες δεκαετίες τοῦ 17ου αἰώνα. Ὡς τόπος καταγωγῆς ἀναφέρεται τὸ χωριὸ Δράγανη τῆς Παραμυθιᾶς, ἐνῶ, σύμφωνα μὲ τὴν οἰκογενειακὴ παράδοση, ἡ φάρα κατάγεται ἀπὸ τὰ λείψανα τῆς στρατιᾶς τοῦ Γεωργίου Καστριώτη (Σκεντέρμπεη). Ἡ δράση τῆς οἰκογένειας εἶναι συνδεδεμένη μὲ τοὺς πολέμους τῶν Σουλιωτῶν ἐναντίον τοῦ Ἀλῆ Πασᾶ τῶν Ἰωαννίνων καὶ μὲ τὸν Ἀγώνα τῆς Ἑλληνικῆς Ἀνεξαρτησίας. Ὁρισμένες διαπραγματεύσεις ὅμως τοῦ Γιώργη καὶ τοῦ Κίτσου Μπότσαρη μὲ τὸν Ἀλὴ ἔβλαψαν τοὺς συμπατριῶτες τους καὶ μείωσαν τὸ γόητρο τῆς οἰκογενείας στὰ τέλη τοῦ 18ου καὶ τὶς ἀρχὲς τοῦ 19ου αἰ.

Ἡρωικὲς σελίδες ἔγραψαν καὶ τὰ γυναικεῖα μέλη τῆς φάρας. Ἡ Λένω Μπότσαρη (1785-1804) ἀφοῦ ἀγωνίστηκε στὴ μονὴ Σέλτσου ρίχτηκε καὶ πνίγηκε στὰ νερὰ τοῦ Ἀχελώου γιὰ νὰ ἀποφύγει τὴν αἰχμαλωσία καὶ τὴν ταπείνωση.

Ὁ Μάρκος Μπότσαρης (Σούλι, 1790 - Κεφαλόβρυσο Καρπενησίου, 1823) ὑπῆρξε ἡγετικὴ μορφὴ τῆς Ἐπανάστασης. Στὰ τέλη τοῦ 1820 διαπραγματεύτηκε μὲ τὸν Ἀλὴ Πασᾶ τὴν ἀπελευθέρωση τοῦ Σουλίου, ὁρίστηκε ἀρχιστράτηγος καὶ ἔδωσε λαμπρὰ δείγματα ὀργανωτικῶν καὶ στρατηγικῶν ἱκανοτήτων. Στὶς 3 Ἰουλίου 1821 ἀντιμετώπισε νικηφόρα στὸ Κομπότι τῆς Ἄρτας ἰσχυρὴ τουρκικὴ δύναμη, ἀγωνίστηκε στὴ μάχη τοῦ Πέτα, ποὺ κατέληξε σὲ καταστροφή, καὶ βρέθηκε μεταξὺ τῶν ὑπερασπιστῶν τοῦ Μεσολογγίου στὴν πρώτη του πολιορκία (Ὀκτ. - Δεκ. 1822) ὅπου παρασύροντας τοὺς Τούρκους σὲ πλαστὲς συνομιλίες ἔδωσε χρόνο στοὺς πολιορκημένους νὰ ἐνισχύσουν τὶς ὀχυρώσεις. Τὸν Ἰούλιο τοῦ 1822 ξεκίνησε νὰ ἀντιμετωπίσει τοὺς Τουρκαλβανοὺς στὸ Καρπενήσι καὶ σχεδίασε νυχτερινὴ αἰφνιδιαστικὴ ἐπίθεση, οἱ Τοῦρκοι ἀντέδρασαν ἀποφασιστικὰ καὶ ὁ Μπότσαρης ἦταν ἀπὸ τοὺς πρώτους νεκρούς. Κηδεύτηκε στὸ Μεσολόγγι καὶ ὁ θάνατός του συγκλόνισε τὸ μαχόμενο Ἑλληνισμὸ καὶ τὴν εὐρωπαϊκὴ κοινὴ γνώμη.

Μπουμπουλίνα, Λασκαρίνα (Κωνσταντινούπολη, 1776 - Σπέτσες, 1825)

Ἡρωίδα τῆς Ἑλληνικῆς Ἐπανάστασης, ἀπὸ τὶς λίγες γυναῖκες ποὺ διαδραμάτισαν πρωταγωνιστικὸ ρόλο στὸν Ἀγώνα τῆς Ἀνεξαρτησίας. Τὸ 1788 παντρεύτηκε τὸν Δημ. Γιάννουζα καὶ τὸ 1801 τὸν Δ. Μπούμπουλη, πλούσιο Σπετσιώτη πλοιοκτήτη. Μετὰ τὸ θάνατό του, τὸ 1811, αὔξησε τὴν περιουσία του καὶ ναυπήγησε τὸ πλοῖο "Ἀγαμέμνων" μὲ δεκαοκτὼ πυροβόλα. Αὐτό, ἄλλα τρία μικρότερα καὶ πολλὰ χρήματα, τὰ διέθεσε γιὰ τὸν Ἑλληνικὸ Ἀγώνα. Συμμετεῖχε ἐνεργὰ σὲ πολλὲς ἐπιχειρήσεις, ὅπως στὴν πολιορκία τοῦ Ναυπλίου, καὶ μπῆκε ἀπὸ τοὺς πρώτους στὴν Τριπολιτσά. Κατὰ τὸν ἐμφύλιο πόλεμο συντάχθηκε μὲ τοὺς στρατιωτικοὺς καὶ τὸν Κολοκοτρώνη. Στὸ πατρικό της σπίτι στὶς Σπέτσες σκοτώθηκε κατὰ τὴ διάρκεια (ἐνδο)οἰκογενειακῆς διαμάχης. Τὸ ὄνομά της ξεπέρασε ἀπὸ τὸν πρῶτο χρόνο τοῦ Ἀγώνα τὰ σύνορα τοῦ ἑλληνικοῦ χώρου καὶ ἐνέπνευσε πολλοὺς καλλιτέχνες.

Μιαούλης Ἀνδρέας (1796 - Ἀθήνα 1835)

Ναύαρχος τῆς Ἑλληνικῆς Ἐπανάστασης, γιὸς τοῦ Δημητρίου Βώκου, γνωστὸς ὅμως μὲ τὸ παρωνύμιο Μιαούλης. Ἀσχολήθηκε μὲ τὴ ναυτιλία ἀπὸ τὰ ἐφηβικά του χρόνια καὶ ἔδρασε σὲ ναυτιλιακὲς ἐπιχειρήσεις ποὺ τοῦ προσπόρισαν σημαντικὰ κέρδη μὲ τὰ ὁποῖα ἀπέκτησε πλοῖα μεγάλης χωρητικότητας. Ἀναγνωρίστηκε ναύαρχος τῶν Ὑδραίων ἀπὸ τὰ τέλη τοῦ 1821. Τὸ πρῶτο του ἀνδραγάθημα πραγματοποιήθηκε στὴ ναυμαχία τῆς Πάτρας στὶς 20/2/1822 καὶ στὴ συνέχεια διακρίθηκε στὴ Χίο, στὸ Ναύπλιο, στὰ Ψαρὰ καὶ στὴ ναυμαχία τοῦ Γέροντα (1824), τὴ μεγαλύτερη ναυτικὴ σύγκρουση κατὰ τὴ διάρκεια τῆς Ἐπανάστασης. Προσπάθησε νὰ ἀποτρέψει τὴν ἀπόβαση τοῦ Ἰμπραὴμ στὴν Πελοπόννησο (1825) καὶ νὰ ἐνισχύσει τὸ Μεσολόγγι κατὰ τὴ B´ πολιορκία του. Ὁ Καποδίστριας, ποὺ τὸν ἐκτιμοῦσε ἰδιαίτερα, τοῦ ἀνέθεσε τὴν ἀρχηγία τοῦ στόλου τοῦ Αἰγαίου, ἀλλὰ στὴ συνέχεια ὑπῆρξε ἀπὸ τοὺς πρωτεργάτες τῆς ἀντικαποδιστριακῆς κίνησης καὶ ἔφτασε στὸ σημεῖο νὰ διατάξει τὴν πυρπόληση τῶν ἑλληνικῶν πλοίων στὸ λιμάνι τοῦ Πόρου, ἐνέργεια ποὺ τὸν στιγμάτισε. Ὁρίστηκε μέλος τῆς ἐπιτροπῆς ποὺ μετέβη στὸ Μόναχο γιὰ νὰ προσφέρει τὴν ἀφοσίωση τοῦ ἔθνους στὸν Ὀθωνα, ἀπὸ τὸν ὁποῖο διορίστηκε ἀρχηγὸς τοῦ Ναυτικοῦ Διευθυντηρίου καὶ γενικὸς ἐπιθεωρητὴς τοῦ στόλου. Πέθανε στὴν Ἀθήνα καὶ τάφηκε στὸν Πειραιᾶ στὴν Ἀκτὴ ποὺ ὀνομάστηκε ἔκτοτε Ἀκτὴ Μιαούλη.

Μαυροκορδᾶτος, Ἀλέξανδρος (Κωνσταντινούπολη 1791 - Αἴγινα 1865)

Ἀπὸ τὶς σημαντικότερες πολιτικὲς προσωπικότητες τῆς Ἐπανάστασης. Γιὸς τοῦ λόγιου ἀξιωματούχου στὶς παραδουνάβιες Ἡγεμονίες Νικολάου Μαυροκορδάτου ἀπέκτησε ἐπιμελημένη μόρφωση κατάλληλη γιὰ νὰ ἀναλάβει δημόσια ἀξιώματα. Ἔφτασε στὸ Μεσολόγγι τὸν Ἰούλιο τοῦ 1821 συνοδευόμενος ἀπὸ ὁμογενεῖς καὶ φιλέλληνες μὲ στόχο τὴν ἐπέκταση τῆς Ἐπανάστασης, τὴν ὀργάνωση καὶ πολιτικὴ ἑνοποίηση τῶν ἐξεγερμένων τόπων καὶ τὴ συγκέντρωση τῆς πολιτικῆς ἐξουσίας στὸ πλαίσιο μιᾶς "Ἐθνικῆς Διοίκησης". Συνέβαλε στὴ συγκρότηση τοπικοῦ πολιτεύματος στὴ Δυτικὴ Ἑλλάδα καὶ στὴ σύγκληση τῆς Α´ Ἐθνοσυνέλευσης. Ἀναδείχθηκε πρόεδρός της καὶ πρόεδρος τῆς ἐπιτροπῆς ποὺ συνέταξε τὸ προσωρινὸ πολίτευμα τῆς Ἑλλάδας. Οἱ πολιτικὲς ἀρχὲς ποὺ ὑπαγορεύονται σ᾿ αὐτὸ φανερώνουν τοὺς σαφεῖς ἰδεολογικοὺς καὶ πολιτικούς του προσανατολισμοὺς ποὺ εἶναι διαποτισμένοι ἀπὸ τὶς ἀρχὲς τοῦ φιλελευθερισμοῦ. Δραστηριοποιήθηκε καὶ στρατιωτικά, ὅπου βαρύνεται μὲν μὲ τὴν καταστροφὴ στὸ Πέτα (4 Ἰουλ. 1822), ἀλλὰ εἶναι κι αὐτὸς ποὺ πρωτοστάτησε στὴν ὀργάνωση τῆς ἄμυνας τοῦ Μεσολογγίου ποὺ ἀποδείχθηκε σωτήρια κατὰ τὴν πρώτη πολιορκία τῆς πόλης. Υἱοθέτησε μία σταθερὰ ἀγγλόφιλη πολιτική, γιατί πίστευε ὅτι ἡ Ἀγγλία καὶ λόγω τῶν συμφερόντων της στὴν Ἀνατολὴ ἦταν ἡ μόνη δύναμη, ποὺ μποροῦσε νὰ ἀντιταχθεῖ στὰ ἐπεκτατικὰ σχέδια τῆς Ρωσίας καὶ ἐπειδὴ θεωροῦσε ὅτι ἀντιπροσώπευε πρότυπο πολιτικῆς, οἰκονομικῆς καὶ κοινωνικῆς ὀργάνωσης. Μὲ τὴν ἰδιότητά του ὡς ἀρχηγοῦ τοῦ "ἀγγλικοῦ κόμματος" ζήτησε μὲ ἐπιστολή του ἀπὸ τὸν Τζὼρζ Κάνιγκ νὰ ἀντισταθεῖ στὸ ρωσικὸ σχέδιο γιὰ τὴ δημιουργία τριῶν ἡγεμονιῶν στὴν ἐπαναστατημένη Ἑλλάδα μὲ τὸ ἐπιχείρημα ὅτι εἶναι πρὸς τὸ συμφέρον τῆς Ἀγγλίας καὶ τῆς Εὐρώπης ἡ ἵδρυση ἀνεξάρτητου ἑλληνικοῦ κράτους. Οἱ ἀπόψεις καὶ οἱ ἐνέργειές του αὐτὲς δημιούργησαν ἀρκετὲς ζυμώσεις ποὺ κατέληξαν στὴ συνθήκη τοῦ Λονδίνου (6 Ἰουλίου 1827). Ἡ πολιτική του δράση συνεχίστηκε καὶ μετὰ τὴν ἄφιξη τοῦ Καποδίστρια ὅταν ἀνέλαβε καὶ ὑπουργικὰ καθήκοντα. Ἀποσύρθηκε ὅμως τὸ 1830 καὶ ἀναδείχθηκε ἡγέτης τῆς ἀντιπολίτευσης. Σὲ ὅλη σχεδὸν τὴ διάρκεια τῆς ἀπολυταρχικῆς περιόδου τῆς βασιλείας τοῦ Ὄθωνα παρέμεινε ἐκτὸς Ἑλλάδας ὡς πρεσβευτής. Ὑποχρεώθηκε, ὡστόσο, ὁ Ὄθων νὰ τὸν χρησιμοποιήσει ὡς πρωθυπουργὸ τὸ 1841, 1844 καὶ 1854, ἀλλὰ κάθε φορὰ τὸν ὑπονόμευε προκαλώντας ἄμεσα ἢ ἔμμεσα τὴν παραίτησή του. Ὁ ἴδιος ἔμεινε νομιμόφρων πρὸς τὸν βασιλιὰ καὶ μόνο ἀργότερα μεταστράφηκε καὶ εἶχε ἀνάμειξη στὶς διεργασίες ποὺ ὁδήγησαν στὴν ἔξωσή του τὸ 1862. Στὸ τέλος τῆς σταδιοδρομίας του ἐκλέχτηκε πληρεξούσιος Εὐρυτανίας στὴν Ἐθνοσυνέλευση τοῦ 1862 καὶ πρόεδρος τῆς ἐπιτροπῆς σύνταξης τοῦ Συντάγματος. Τυφλὸς καὶ κατάκοιτος δὲν πῆρε ἐνεργὸ μέρος στὶς ἐργασίες της, διατήρησε ὅμως τὸ ἐνδιαφέρον του γιὰ τὰ κοινὰ καὶ τὴ σπάνια πνευματική του διαύγεια ὡς τὸ θάνατό του.

Ἱστορικὴ οἰκογένεια ποὺ κατὰ τὴν παράδοση προερχόταν ἀπὸ τὴ Θράκη, ὅταν στὰ μέσα του 14ου αἰώνα πιεζόμενη ἀπὸ τοὺς Τούρκους κατέφυγε καὶ ἐγκαταστάθηκε στὴ Μάνη. Ἀπὸ τὰ μέσα τοῦ 18ου αἰ. ἀναδείχθηκε σὲ σημαντικὸ τοπικὸ παράγοντα, ἔπαιξε ἀποφασιστικὸ ρόλο στὰ προεπαναστατικὰ γεγονότα (Ὀρλωφικά) καὶ στὸν Ἀγώνα τῆς Ἀνεξαρτησίας (κατάληψη Καλαμάτας, μάχη Βαλτετσίου, πολιορκία Ναυπλίου καὶ Ἀκροκορίνθου, ἀντιμετώπιση τοῦ Ἰμπραὴμ κ.ἄ.) πληρώνοντας βαρὺ φόρο αἵματος.

Πετρόμπεης (Μάνη, 1773 - Ἀθήνα, 1848)

Ὑπῆρξε ἡγετικὴ μορφὴ τῆς Πελοποννήσου, πρωταγωνιστὴς πολιτικῶν καὶ στρατιωτικῶν γεγονότων. Τὸ 1815 ἀνέλαβε τὸ ἀξίωμα τοῦ μπέη τῆς Μάνης. Διακρίθηκε στὶς ἐπιχειρήσεις κατὰ τοῦ Δράμαλη, στὴν ἄμυνα τοῦ Μεσολογγίου καὶ στὴν ἀπόκρουση τοῦ Ἰμπραήμ. Κατὰ τὴ διάρκεια τοῦ ἐμφυλίου πολέμου προσπάθησε νὰ δημιουργήσει κλίμα συνδιαλλαγῆς μεταξὺ τῶν ἐμπολέμων. Κατέλαβε ὑψηλὰ ἀξιώματα (πρόεδρος Β´ Ἐθνοσυνέλευσης, πρόεδρος Βουλευτικοῦ καὶ Ἐκτελεστικοῦ καὶ γερουσιαστὴς μετὰ τὴν Ἐπανάσταση τῆς 3ης Σεπτεμβρίου). Φυλακίστηκε μὲ τὴν κατηγορία τῆς ἐσχάτης προδοσίας, μετὰ τὴ δολοφονία τοῦ Καποδίστρια καὶ ἀποφυλακίστηκε τὸ 1832.

Κυριακούλης (Μάνη - Σπλάντζα Ἠπείρου, 1822)

Ἀδελφὸς τοῦ Πετρόμπεη ὑπῆρξε ἀπὸ τὶς ἡρωικότερες μορφὲς τῆς οἰκογένειας. Σκοτώθηκε σὲ σφοδρὴ μάχη μὲ 3.000 Τούρκους στὴν προσπάθειά του νὰ ἐνισχύσει τοὺς πολιορκημένους στὴν Κιάφα Σουλιῶτες. Στὸ πεδίο τῆς μάχης, στὰ Στύρα τῆς Εὔβοιας, ἄφησε τὴν τελευταία του πνοὴ καὶ ὁ Ἠλίας (Μάνη, 1795 - Στύρα, 1822), γιὸς τοῦ Πετρόμπεη, προικισμένος μὲ στρατηγικὰ προσόντα καὶ ἀπαράμιλλη γενναιότητα. Ἀνέλαβε τὴν ἀρχηγία τῆς ἐκστρατείας γιὰ τὴν ἀπελευθέρωση τῆς Εὔβοιας.

Μεταξᾶς Ἀνδρέας (Ἀργοστόλι, 1790 - Ἀθήνα, 1860)

Πολιτικὸς καὶ ἀγωνιστὴς τὴν περίοδο τῆς Ἑλληνικῆς Ἐπανάστασης καὶ τῆς βασιλείας τοῦ Ὄθωνα. Συμμετεῖχε ἐνεργὰ καὶ ἀποφασιστικὰ σὲ πολεμικὲς ἐπιχειρήσεις τὴν ἄνοιξη τοῦ 1821 ὅταν καὶ τραυματίστηκε. Μετὰ τὴν ἅλωση τῆς Τριπολιτσᾶς ἄρχισε τὴν πολιτική του σταδιοδρομία. Ἐστάλη στὸ συνέδριο τῆς Βερόνας γιὰ νὰ ἀναπτύξει τὰ ἑλληνικὰ δίκαια, ἐπέστρεψε ὅμως ἄπρακτος ἀφοῦ δὲν τοῦ δόθηκε ἄδεια ἀποβίβασης. Κατὰ τὴ διάρκεια τοῦ ἐμφυλίου πολέμου τάχθηκε μὲ τὸ μέρος τοῦ Θεόδωρου Κολοκοτρώνη καὶ ἀργότερα πρωτοστάτησε στὴν ἐκλογὴ τοῦ Καποδίστρια ὡς κυβερνήτη. Ἡ Ἀντιβασιλεία τοῦ ἀνέθεσε ὑψηλὰ ἀξιώματα (νομάρχης Λακωνίας, πρεσβευτὴς στὴ Μαδρίτη), τὸν συνέλαβε ὅμως καὶ γιὰ ἀντικυβερνητικὴ δράση. Ἀποτέλεσε μαζὶ μὲ τὸν Κωνσταντῖνο Ζωγράφο τὸν πολιτικὸ πυρήνα τῆς Ἐπανάστασης τῆς 3ης Σεπτεμβρίου 1843 καὶ μὲ πρόταση τοῦ Μακρυγιάννη ὁρίστηκε πρωθυπουργὸς στὴν κυβέρνηση ποὺ διεξήγαγε ἐκλογὲς γιὰ Ἐθνοσυνέλευση. Τὸ 1850 διορίστηκε πρεσβευτὴς στὴν Κωνσταντινούπολη ἀπ᾿ ὅπου ἀναχώρησε τὸ 1854 μετὰ τὴν ἔναρξη τοῦ Κριμαϊκοῦ πολέμου. Ὁ Ὄθων τὸ 1859 ἐλπίζοντας νὰ ἐκτονώσει τὴν σὲ βάρος του κατάσταση κάλεσε τὸν Μεταξᾶ νὰ σχηματίσει κυβέρνηση, ὁ ὁποῖος ὅμως ἀντιμετωπίζοντας ἀνυπέρβλητες δυσχέρειες ἐγκατέλειψε τὴν προσπάθειά του.

Ἐπώνυμο ἱστορικῆς σπετσιώτικης οἰκογένειας ἠπειρώτικης καταγωγῆς. Ἦταν ἐγκατεστημένοι ἀπὸ τὰ μέσα τοῦ 17ου αἰώνα στὸ Κρανίδι καὶ μετὰ τὸ 1736 ἐγκαταστάθηκαν στὶς Σπέτσες. Ὁ Νικόλαος Μπότασης (Κρανίδι, 1730 - Σπέτσες, 1812) εἶναι ὁ γενάρχης. Ἀσχολήθηκε μὲ τὸ ἐμπόριο καὶ τὴ ναυτιλία, ἀπέκτησε μεγάλη περιουσία καὶ πῆρε μέρος στὰ Ὀρλωφικὰ (1770). Στὸ ναυτικὸ ἀγώνα γιὰ τὴν Ἀνεξαρτησία διακρίθηκαν οἱ Γκίκας Μπότασης (Σπέτσες, 1766 - Ναύπλιο, 1833), Παναγιώτης Μπότασης (Σπέτσες, 1784 - Ναύπλιο, 1824), Νικόλαος Μπότασης (Σπέτσες, 1792 -Ἀθήνα, 1842) καὶ Θεοδόσιος Μπότασης (Σπέτσες, 1794 - 1836). Προοδευτικοὶ καὶ φιλελεύθεροι διακρίθηκαν γιὰ τὴν ἀγωνιστικότητα καὶ τὴ γενναιοδωρία τους στὴν οἰκονομικὴ ἐνίσχυση τοῦ Ἀγώνα καὶ εἰδικότερα στὴν αὔξηση τῆς ναυτικῆς δύναμης τοῦ νησιοῦ τους.

Μπάυρον, Τζὼρζ Γκόρντον Νόελ (Λονδίνο, 1788 - Μεσολόγγι, 1824)

Ἀγγλος λυρικὸς ποιητὴς καὶ φιλέλληνας. Ἀποδέχτηκε τὴν πρόταση τοῦ Φιλελληνικοῦ Κομιτάτου τοῦ Λονδίνου νὰ γίνει ἐκπρόσωπός του στὴν Ἑλλάδα, φόρτωσε τὸ μπρίκι "Ἡρακλῆς" μὲ ὅπλα, τρόφιμα καὶ φαρμακευτικὸ ὑλικὸ καὶ ἔφτασε στὸ Ἀργοστόλι τὸν Αὔγουστο τοῦ 1823. Παρέμεινε γιὰ πέντε μῆνες στὸ χωριὸ Μεταξάτα καὶ τὸν Ἰανουάριο τοῦ 1824 πῆγε στὸ Μεσολόγγι. Ἐκεῖ ἔγινε δεκτὸς μὲ ἐνθουσιασμὸ ἀπ᾿ ὅλους τοὺς Ἕλληνες καὶ ἡ παρουσία του τροφοδότησε εὐεργετικὰ τὸ φιλελληνικὸ κίνημα. Ἐπιχείρησε νὰ ὀχυρώσει τὸ Μεσολόγγι καὶ νὰ δημιουργήσει πυρήνα πυροβολικοῦ. Συγκρότησε σῶμα Σουλιωτῶν μὲ τὸ ὁποῖο σχεδίαζε τὴν κατάληψη τῆς Ναυπάκτου, ἡ ἀπειθαρχία ὅμως ποὺ ἐκδηλώθηκε ὁδήγησε στὴ ματαίωση τῆς ἐπιχείρησης. Διορίστηκε συνταγματάρχης πυροβολικοῦ, τοῦ ἀπονεμήθηκε ἡ ἰδιότητα τοῦ Ἕλληνα πολίτη, οἱ Μεσολογγίτες τὸν ἀνακήρυξαν πολίτη καὶ εὐεργέτη τῆς πόλης τους καὶ τὸ Φιλελληνικὸ Κομιτάτο τὸν ἐξέλεξε μέλος τῆς ἐπιτροπῆς γιὰ τὴ διαχείριση τοῦ πρώτου δανείου. Τὰ ποικίλα καθημερινὰ προβλήματα τοῦ προξενοῦσαν ἀπογοήτευση ποὺ σὲ συνδυασμὸ μὲ τὸ ἄσχημο κλίμα ἐπιδείνωσαν τὴν ἤδη κλονισμένη ὑγεία του. Στὰ μέσα Φεβρουαρίου 1824 ἀρρώστησε ἀπὸ ἐλονοσία καὶ πέθανε στὶς 19 Ἀπριλίου.

Μαυροβουνιώτης, Βάσ(σ)ος (Μαυροβούνιο, 1795 - Ἀττικοβοιωτία, 1847)

Μαυροβούνιος ὁπλαρχηγὸς τοῦ 1821 καὶ στρατιωτικός της ὀθωνικῆς περιόδου. Καθιερώθηκε ὡς στρατιωτικὸ στέλεχος στὴν περιοχὴ τῆς Εὔβοιας, ὅπου πῆρε μέρος σὲ διάφορες μάχες (Στύρα, Βρυσάκια, Πολιτικά, Βάθεια), ἀνέλαβε τὴ φύλαξη τῆς Ὕδρας καὶ τὸ 1825 συμμετεῖχε στὸν ἀγώνα κατὰ τοῦ Ἰμπραήμ. Στὶς ἐμφύλιες συγκρούσεις συντάχθηκε μὲ τὴν πλευρὰ τοῦ Κουντουριώτη καὶ πολιτικὰ ἦταν ἐνταγμένος στὸ γαλλικὸ κόμμα.

Μελετόπουλος, Δημήτριος (Αἴγιο, 1796 - Ἀθήνα, 1858)

Πρόκριτος τῆς Βοστίτσας (Αἰγίου) καὶ ἀγωνιστὴς. Ἦταν ἀπὸ τοὺς λίγους Πελοποννήσιους προκρίτους ποὺ δέχθηκαν τὶς ἀπόψεις τὸν Παπαφλέσσα γιὰ γρήγορη ἔναρξη τοῦ Ἀγώνα. Ὡς ὑπαρχηγὸς τοῦ Ἀνδρέα Λόντου κινήθηκε ἰδιαίτερα στὴν Ἀχαΐα, καὶ συμμετεῖχε στὴν πολιορκία τῆς Πάτρας καὶ στὴν καταδίωξη τοῦ Δράμαλη στὴν Ἀκράτα. Μετὰ τὴν εἰσβολὴ τοῦ Ἰμπραὴμ τάχθηκε στὸ πλευρὸ τοῦ Κολοκοτρώνη καὶ ἀγωνίστηκε κατὰ τῶν αἰγυπτιακῶν στρατευμάτων. Διετέλεσε δήμαρχος Αἰγίου, νομάρχης Ἀττικῆς καὶ ὑπουργὸς ἐσωτερικῶν.

Μέξης, Χατζηγιάννης (Σπέτσες, 1754-1844)

Πρόκριτος τῶν Σπετσῶν, γνωστὸς γιὰ τὴν προσφορά του στὸ ναυτικὸ ἀγώνα τῆς Ἐπανάστασης. Πρωτοστάτησε στὴν ἐξέγερση τῶν Σπετσῶν, ἐργάστηκε γιὰ τὴ διάδοση τοῦ ἐπαναστατικοῦ μηνύματος στὰ ἄλλα νησιὰ καὶ διέθεσε τὰ καράβια του στὴν ὑπηρεσία τῶν ἀγωνιζομένων. Κράτησε μὲ ἐπιτυχία τὴν ἄμυνα τῶν Σπετσῶν κατὰ τὴ διάρκεια τῆς ναυμαχίας μεταξὺ τοῦ ἑλληνικοῦ στόλου ὑπὸ τὸν Μιαούλη καὶ τῆς τουρκικῆς ἁρμάδας (8 Σεπτ. 1822).

Μήλιος, Ζάχος (Χειμάρα, 1805 - Θήβα, 1860)

Στρατιωτικὸς τῆς ἐπαναστατικῆς καὶ τῆς ὀθωνικῆς περιόδου. Τὸ 1824 συνόδευσε τὸν ἀδελφό του Σπυρομήλιο στὴν ἐκστρατεία τοῦ Μαυροκορδάτου ἐναντίον τοῦ Ὀμὲρ Βρυώνη στὴ Δυτικὴ Ἑλλάδα. Συμμετεῖχε σὲ μάχες κατὰ τοῦ Κιουταχῆ, πολέμησε στὸ Μεσολόγγι καὶ ἔλαβε μέρος στὴν Ἔξοδο. Πολιτικὰ στοιχήθηκε ἀρχικὰ μὲ τὴν παράταξη τοῦ Μαυροκορδάτου καὶ μετὰ μὲ τὸ ρωσικὸ κόμμα.

Μητροπέτροβας (Γαράντζα [Μέλπεια] Μεσσηνίας, 1745 - 1838)

Ἀνέπτυξε πολεμικὴ δραστηριότητα κατὰ τὴ διάρκεια τῶν Ὀρλωφικῶν καὶ ἐργάστηκε γιὰ τὴν προετοιμασία τῆς Ἐπανάστασης στὴ Μεσσηνία. Κατὰ τὴ διάρκεια τοῦ Ἀγώνα τάχθηκε στὸ πλευρὸ τοῦ Κολοκοτρώνη καὶ πῆρε μέρος στὴ μάχη στὸ Βαλτέτσι καὶ στὴν ἅλωση τῆς Τριπολιτσᾶς. Φανατικὸς πολέμιος τῆς Ἀντιβασιλείας πρωτοστάτησε στὴν ἀνταρσία τῶν Μανιατῶν μετὰ τὴν καταδίκη τοῦ Κολοκοτρώνη καὶ στὴν ἐξέγερση τῆς Μεσσηνίας γιὰ τὴν ὁποία καταδικάστηκε σὲ θάνατο, ἀλλὰ δὲν ἐκτελέστηκε λόγω τῆς προχωρημένης ἡλικίας του.

Μίχος Ἀρτέμιος (Ἰωάννινα 1803 - Ἀθήνα 1873)

Ἀγωνιστὴς καὶ ἀπομνημονευματογράφος. Κατέβηκε τὸ 1822 στὴ νότια Ἑλλάδα καὶ πολέμησε στὸ Μοριᾶ καὶ τὴ Ρούμελη. Ἦταν στὸ Μεσολόγγι κατὰ τὴ διάρκεια τῆς δεύτερης πολιορκίας καὶ μετὰ τὴν Ἔξοδο ἀκολούθησε τὸν Καραϊσκάκη καὶ πῆρε μέρος σὲ ἐπιχειρήσεις στὴν Ἀττικὴ καὶ στὴν Ἀνατολικὴ Στερεὰ ὑπὸ τὸν Δ. Ὑψηλάντη. Στὸ ἀνεξάρτητο κράτος ὑπηρέτησε στὸν τακτικὸ στρατὸ καὶ ἦταν ἀπὸ τοὺς πρωταγωνιστὲς τῆς ἀντικαθεστωτικῆς ἐξέγερσης τὸν Ναυπλίου τοῦ 1862. Ἔγραψε ἀπομνημονεύματα ποὺ ἀναφέρονται στὴν πολιορκία καὶ τὴν Ἔξοδο τὸν Μεσολογγίου, ἀλλὰ καὶ σὲ ἄλλα συμβάντα ὡς τὸ τέλος τοῦ Ἀγώνα.

Μπαϊρακτάρης (ἢ Σπύρου) Γιάννης (Σούλι 1793 - ;)

Ἀγωνιστὴς τοῦ 1821. Ὑπηρέτησε ὑπὸ τοὺς Μποτσαραίους. Πολέμησε κατὰ τὴ διάρκεια τῆς δεύτερης πολιορκίας τοῦ Μεσολογγίου καὶ συνέχισε μετὰ τὴν Ἔξοδο τὸν ἀγώνα στὴν Ἀράχοβα καὶ τὴν Ἀττικὴ ὑπὸ τὸν Καραϊσκάκη.

Μπενιζέλος Προκόπης (Ἀθήνα, 1782-1850)

Δημογέροντας τῆς Ἀθήνας. Ἐργάστηκε γιὰ τὴν προετοιμασία τοῦ Ἀγώνα, πιάστηκε ὅμηρος, κλείστηκε στὶς φυλακὲς τῆς Ἀκρόπολης ὅπου ὑποβλήθηκε σὲ φρικτὰ βασανιστήρια. Δραπέτευσε στὴν Ὕδρα καὶ ἀργότερα συμμετέσχε στὴν ἐκστρατεία τοῦ Καραϊσκάκη στὴν Ἀττική. Ἔζησε τὰ τελευταῖα χρόνια τῆς ζωῆς του κατάκοιτος ἐξαιτίας τῶν βασανιστηρίων.

Μπενιζέλος Ροῦφος (Πάτρα, 1795-1868)

Ἀγωνιστὴς τοῦ 1821 καὶ πολιτικός. Χρημάτισε τρεῖς φορὲς Πρωθυπουργὸς τῆς Ἑλλάδας: τὸ 1863 (δυὸ φορὲς) καὶ τὸ 1865 -1866. Συγκαταλέγεται στοὺς πρωτεργάτες τῆς Ἐπανάστασης στὴν Πάτρα καὶ ἦταν μέλος τοῦ Ἐπαναστατιικοῦ καὶ Ἀχαϊκοῦ Διευθυντηρίου. Ἐργάστηκε γιὰ τὴν ὀργάνωση τῆς πολιορκίας τοῦ κάστρου τῆς πόλης. Τὸ 1828 διορίστηκε Διοικητὴς Σύρου καὶ Ἐπίτροπος Ἠλείας. Χρημάτισε ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν καὶ δήμαρχος τῆς Πάτρας. Τὸ 1832 μέλος τῆς Γερουσίας καὶ τὸ 1835 σύμβουλος Ἐπικρατείας. Μὲ τὴν ἔξωση τοῦ Ὄθωνα ἀνέλαβε μαζὶ μὲ τὸν Δημήτριο Βούλγαρη καὶ τὸν Κωνσταντῖνο Κανάρη τὴν προσωρινὴ διακυβέρνηση τῆς χώρας.

Ἐπώνυμο ἀρματολικῆς οἰκογένειας τῶν Ἀγράφων. Οἱ Μπουκουβαλαῖοι καταδιωκόμενοι ἀπὸ τοὺς Τουρκαλβανοὺς μετακινήθηκαν νοτιότερα. Ἀπὸ τὸ 1822 καὶ ὕστερα ἔχασαν καὶ τυπικὰ τὰ δικαιώματά τους στὰ Ἄγραφα ποὺ περιῆλθαν στὸν Καραϊσκάκη καὶ σὲ ἄλλους ὁπλαρχηγούς.

Μποῦσγος, Βασίλης (Ἀπόκουρο Ναυπακτίας - 1796 Λιβαδειά, 1860)

Ὑπηρέτησε προεπαναστατικὰ στὴν αὐλὴ τοῦ Ἀλῆ πασᾶ καὶ τὸ 1821 μυήθηκε στὴ Φιλικὴ Ἑταιρεία. Κατὰ τὴν ἔκρηξη τῆς Ἐπανάστασης βρέθηκε στὸ Γαλαξείδι, ξεσήκωσε τοὺς κατοίκους τῆς Ἀράχοβας, πῆρε μέρος στὴ μάχη γιὰ τὴν κατάληψη τῆς Λιβαδειᾶς καὶ στὴ μάχη τῆς Ἀλαμάνας μὲ τὸν Ἀθανάσιο Διάκο. Συνέχισε τὴν πολεμική του δραστηριότητα σὲ διάφορες περιοχὲς τῆς Στερεᾶς Ἑλλάδας στὸ πλευρὸ τοῦ Ἀνδρούτσου, τοῦ Γκούρα καὶ τοῦ Καραϊσκάκη καὶ κατέλαβε στρατιωτικὰ ἀξιώματα στὸ ἀνεξάρτητο ἑλληνικὸ κράτος.

Νικηταρᾶς (Νικήτας Σταματελόπουλος) (Μεγάλη Ἀναστάσοβα Μεσσηνίας, 1787- Πειραιᾶς, 1849)

Ἀπὸ τοὺς σημαντικότερους ὁπλαρχηγοὺς τοῦ 1821, ἀνηψιὸς καὶ στενὸς συνεργάτης τοῦ Θεόδωρου Κολοκοτρώνη. Τὸ 1805 μετὰ τὸ θάνατο τοῦ ἀρματολοῦ πατέρα του, ἀκολούθησε τὸν Κολοκοτρώνη στὰ Ἐπτάνησα. Τὸ 1818 μυήθηκε στὴ Φιλικὴ Ἑταιρεία καὶ τὸ Φεβρουάριο τοῦ 1821 βρισκόταν στὴν Καλαμάτα, ἕτοιμος γιὰ τὴν κήρυξη τῆς Ἐπανάστασης. Μετὰ τὴν ἀπελευθέρωση τῆς Καλαμάτας ὁ Νικηταρᾶς μὲ τὸν Παπαφλέσσα καὶ τὸν Κολοκοτρώνη βάδισαν πρὸς τὴν Ἀρκαδία μὲ σκοπὸ τὴν ἅλωση τῆς Τριπολιτσᾶς. Λίγες μέρες μετὰ τὴ μάχη στὸ Βαλτέτσι ἀπέκρουσε στὰ Δολιανὰ τὴν ἐπίθεση 6000 Τούρκων ποὺ ἄφησαν στὸ πεδίο τῆς μάχης 300 νεκροὺς καὶ τὸ σύνολο τῶν πυροβόλων τους. Τότε ὀνομάστηκε "Τουρκοφάγος". Τὸ καλοκαίρι τοῦ 1822 μαζὶ μὲ ἄλλους ὁπλαρχηγοὺς συνέτριψε τὸ Δράμαλη. Ἡ δράση του συνεχίστηκε στὴν Ἀττικὴ καὶ τὴν Πελοπόννησο. Κατὰ τὴ διάρκεια τοῦ ἐμφυλίου τάχθηκε μὲ τὸ μέρος τοῦ Κολοκοτρώνη. Μετὰ τὴν ἄφιξη τοῦ Καποδίστρια ὑπῆρξε ἀπὸ τοὺς στενοὺς συνεργάτες του. Ἂν καὶ ἀνῆκε στὴ ρωσόφιλη παράταξη δὲν ἔλαβε ἐνεργὸ μέρος στὶς πολιτικὲς διαμάχες, ἦταν ὅμως σαφὴς ἡ ἀντίθεσή του πρὸς τοὺς Βαυαρούς. Τὸ 1839 συνελήφθη ὡς μέλος τῆς "Φιλορθόδοξης Ἑταιρείας" ποὺ στρεφόταν ἐναντίον τοῦ Ὄθωνα, δικάστηκε, ἀθωώθηκε, ὁ βασιλιὰς ὅμως διέταξε τὸν περιορισμό του στὴν Αἴγινα. Μετὰ τὴν Ἐπανάσταση τοῦ 1843 ὀνομάστηκε ὑποστράτηγος καὶ τὸ 1847 γερουσιαστής. Πέθανε στὸν Πειραιὰ τυφλὸς καὶ πάμφτωχος.

Νεόφυτος, ὁ Ταλαντίου (Νικόλαος Μεταξᾶς) (Ἀθήνα, 1762-1821)

Κληρικός, ἀγωνιστὴς τοῦ 1821 καὶ πρῶτος Μητροπολίτης Ἀθηνῶν. Πῆρε ἀξιόλογη μόρφωση, τὸ 1792 χειροτονήθηκε διάκονος στὴ Μονὴ Πεντέλης ὅπου χρημάτισε καὶ δάσκαλος. Τὸ 1803 χειροτονήθηκε ἐπίσκοπος Ταλαντίου καὶ ἄρχισε πλούσια καὶ ἀξιόλογη ἐκκλησιαστικὴ καὶ ἐθνικὴ δράση. Κατὰ τὴ διάρκεια τῆς Ἐπανάστασης διαδραμάτισε ἐνεργὸ ρόλο πρωτοστατώντας στὸν ἀπελευθερωτικὸ ἀγώνα τῆς ἐπαρχίας Ἀταλάντης καὶ συνδράμοντας τὸν Ἀθανάσιο Διάκο στὴν Ἀλαμάνα. Συμμετεῖχε στὴν Α´ Ἐθνοσυνέλευση, καθὼς καὶ στὶς ὑπόλοιπες καὶ ἦταν παρὼν σὲ ὅλες τὶς προσπάθειες τῆς διοίκησης γιὰ τὴ ρύθμιση τῶν ἐκκλησιαστικῶν πραγμάτων. Τὸ 1833 ὀνομάστηκε ἐπίσκοπος Ἀθηνῶν καὶ τὸ 1850 μετὰ τὴν ἔκδοση τοῦ "Συνοδικοῦ Τόμου" ἀπὸ τὸ Οἰκουμενικὸ Πατριαρχεῖο διορίστηκε πρῶτος καὶ μόνιμος πρόεδρος τῆς Ἱερᾶς Συνόδου τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος καὶ ὀνομάστηκε μητροπολίτης Ἀθηνῶν ἀξίωμα ποὺ κατεῖχε ὡς τὸ θάνατό του.

Μεγάλη ἱστορικὴ πελοποννησιακὴ οἰκογένεια μὲ δράση κυρίως στὴν Κορινθία. Ἀπέκτησαν στὰ χρόνια τῆς Τουρκοκρατίας μεγάλη οἰκονομικὴ καὶ διοικητικὴ δύναμη. Ἰσόβιοι δημογέροντες στὴν ἐπαρχία τους, καθοριστικοὶ παράγοντες τῆς οἰκονομικῆς καὶ κοινωνικῆς ζωῆς τοῦ τόπου συμμετεῖχαν ἐνεργὰ στὶς ἐθνικοπολιτικὲς ἐπιδιώξεις τῶν συμπατριωτῶν τους. Ἡ οἰκογένεια ἐξέθρεψε στοὺς κόλπους της ἁγίους της Ὀρθοδοξίας (Ἅγ. Γεράσιμος, Ἅγ. Μακάριος), λόγιους, κληρικοὺς καὶ ἱεράρχες, ἀγωνιστές, φιλικούς, πολιτικοὺς καὶ στρατιωτικοὺς ποὺ ἔδρασαν στὴν ἑλληνικὴ ἐξέγερση τοῦ 1770 (Ὀρλωφικά), στὴν προεπαναστατικὴ περίοδο, στὸν Ἀγώνα καὶ στὰ πρῶτα χρόνια τοῦ ἑλληνικοῦ βασιλείου.

Ὁ Πανοῦτσος Νοταρᾶς (Τρίκαλα Κορινθίας, 1752 - 1849) ἦταν ἀπὸ τὰ περισσότερο ἀναπτυγμένα πνευματικὰ καὶ οἰκονομικὰ μέλη τῆς οἰκογένειας. Πρωταγωνιστὴς στὰ Ὀρλωφικά, μυήθηκε στὴ Φιλικὴ Ἑταιρεία τὸ 1818. Εἶχε ἐπιφυλάξεις γιὰ τὴν ἔναρξη τοῦ ἔνοπλου ἀγώνα τὸ 1821 ποὺ τὶς ἀπέβαλε ὅταν εἶδε τὴ ραγδαία ἐξάπλωσή του. Προσχώρησε στὶς ἐπαναστατικὲς διαδικασίες μὲ τὴν ἄφιξη τοῦ Δ. Ὑψηλάντη καὶ ἡ παρουσία του ἐπηρέασε θετικὰ καὶ ἄλλους Πελοποννήσιους κοτζαμπάσηδες. Ἐκλέχθηκε πληρεξούσιος τῆς Α´ Ἐθνοσυνέλευσης καὶ μέλος τῆς Ἐπιτροπῆς σύνταξης τοῦ πρώτου Συντάγματος. Ὑπῆρξε ἔντιμος καὶ ἀφιλοκερδὴς σὲ ὅλα τὰ ἀξιώματα στὰ ὁποῖα ὑπηρέτησε. Κατὰ τὴ διάρκεια τοῦ ἐμφυλίου ἦταν διαλλακτικὸς καὶ μετριοπαθὴς καὶ περιορίστηκε σὲ νουθεσίες καὶ προτροπὲς πρὸς τοὺς ἀντιπάλους προσπαθώντας νὰ τοὺς συνδιαλλάξει. Παρουσιάστηκε γιὰ τελευταία φορὰ στὸ πολιτικὸ προσκήνιο μετὰ τὴν Ἐπανάσταση τῆς 3ης Σεπτεμβρίου καὶ ἐκλέχθηκε πρόεδρος τῆς πρώτης Βουλῆς τοῦ ἀνεξάρτητου ἑλληνικοῦ κράτους.

Ὁ Παναγιώτης Νοταρᾶς (Τρίκαλα Κορινθίας, 1803 - Ἀθήνα, 1879) πῆρε μέρος στὴν πολιορκία καὶ τὴν ἅλωση τοῦ Ἀκροκορίνθου, πολέμησε ἐναντίον τοῦ Δράμαλη καὶ στὴ μάχη τῆς Ἄμπλιανης ὁπότε τοῦ δόθηκε καὶ ὁ βαθμὸς τοῦ ἀντιστράτηγου.

Ὁ Ἰωάννης (Γιαννάκης) Νοταρᾶς (Τρίκαλα Κορινθίας, 1805 -Ἀνάλατος Ἀττικῆς, 1827) γνωστὸς καὶ ὡς "ἀρχοντόπουλο" διακρινόταν γιὰ τὰ πνευματικά του προσόντα, τὴν ὀμορφιὰ καὶ τὴ γενναιότητά του. Συμμετεῖχε στὴν πολιορκία τοῦ Ἀκροκορίνθου καὶ στὴν ἀναχαίτιση τῆς στρατιᾶς τοῦ Δράμαλη. Κατὰ τὴ διάρκεια τοῦ ἐμφυλίου γνώρισε διώξεις ἀπὸ τὸ Γκούρα καὶ φυλακίστηκε στὴν Ὕδρα. Πολέμησε ἐναντίον τοῦ Ἰμπραήμ, στὴν Καστέλλα ὑπὸ τὸ Γκόρντον καὶ σκοτώθηκε στὴν καταστρεπτικὴ μάχη τοῦ Ἀναλάτου στὶς 24 Ἀπριλίου 1827.

Νέγρης, Θεόδωρος (Κωνσταντινούπολη, 1790 - Ναύπλιο, 1824)

Πολιτικός, ἀπὸ τὶς πιὸ ἱκανές, ἀλλὰ καὶ ἀμφιλεγόμενες προσωπικότητες τοῦ Ἀγώνα. Τὸ 1818 μυήθηκε στὴ Φιλικὴ Ἑταιρεία καὶ ἀνέπτυξε ἐπωφελῆ δραστηριότητα. Οἱ ἐνέργειές του ὅμως γιὰ ν᾿ ἀνακαλύψει τὴν Ἀνώτατη Ἀρχὴ ἔθεσαν σὲ κίνδυνο τοὺς Φιλικοὺς οἱ ὁποῖοι σχεδίασαν καὶ τὴν ἐκτέλεσή του. Ἀποβιβάστηκε τὸν Ἀπρίλιο τοῦ 1821 στὴν Τῆνο καὶ δήλωσε τὴν πρόθεσή του νὰ παραμείνει στὴν ἐπαναστατημένη Ἑλλάδα. Ὁ Δημήτριος Ὑψηλάντης ἐκτιμώντας τὶς πρῶτες θετικές του ἐνέργειες ὡς φιλικοῦ τὸν δέχτηκε, χωρὶς ὅμως νὰ τοῦ προσφέρει κάποιο ἀξίωμα. Στὴν Καλαμάτα, ὅπου τὸν ἀπομόνωσε, προσπάθησε νὰ προσεταιριστεῖ τοὺς στρατιωτικοὺς καὶ νὰ ὑπονομεύσει κάθε προσπάθεια ὀργάνωσης τακτικοῦ στρατοῦ. Μὲ τὴ μεσολάβηση τοῦ Μαυροκορδάτου ἐπιτεύχθηκε ἡ συγκατάθεση τοῦ Δ. Ὑψηλάντη γιὰ συμμετοχὴ τοῦ Νέγρη στὴ διοίκηση τῆς Ρούμελης καὶ τοῦ ἀνατέθηκε ἡ ὀργάνωση τῆς Ἀνατολικῆς Ἑλλάδας. Συγκάλεσε συνέλευση στὰ Σάλωνα ὅπου ψηφίστηκε στὶς 19 Νοεμβρίου 1821 ἡ "Νομικὴ Διάταξις τῆς Ἀνατολικῆς Χέρσου Ἑλλάδος". Στὸ κείμενο αὐτό, ὅπου ἐξέφρασε τὶς πολιτικές του πεποιθήσεις, διακρίνονται ὁρισμένες ἀρχές, ἀτελεῖς βέβαια, πολιτικῆς αὐτοδιάθεσης καὶ ἀτομικῶν ἐλευθεριῶν. Ὁ ἴδιος ἐκλέχθηκε πρόεδρος τοῦ Ἀρείου Πάγου, τῆς ἀνώτατης νομοθετικῆς, διοικητικῆς καὶ δικαστικῆς ἀρχῆς. Πῆρε μέρος στὴν Α´ Ἐθνοσυνέλευση. Μετὰ τὴν Β´ Ἐθνοσυνέλευση ἀποσχίστηκε ἀπὸ τὸ κόμμα τοῦ Μαυροκορδάτου καὶ προσχώρησε στὴν πλευρὰ τοῦ Κολοκοτρώνη καὶ τοῦ Ἀνδρούτσου διακηρύσσοντας δημοκρατικὲς ἀπόψεις. Ὅταν ὁ Κολοκοτρώνης δέχτηκε τὴν ἀντιπροεδρία τοῦ Ἐκτελεστικοῦ, ὁ Νέγρης παραμερίστηκε, προσκολλήθηκε στὸν Ἀνδροῦτσο καὶ μὲ τὴν ἐλπίδα ὅτι θὰ κατάφερνε νὰ ὑπερφαλαγγίσει τὸν Μαυροκορδάτο συγκάλεσε συνέλευση τῶν ἀρχηγῶν τῆς Στερεᾶς στὰ Σάλωνα ὅπου κλήθηκε καὶ ὁ Μπάϋρον. Ἡ συνέλευση αὐτὴ ξεκίνησε τὶς ἐργασίες της τὸν Ἀπρίλιο τοῦ 1824, ἀλλὰ ὁ θάνατος τοῦ ποιητῆ ματαίωσε τὰ σχέδια τῶν πρωτεργατῶν της καὶ ὁ Νέγρης ἀπογοητευμένος ἐπέστρεψε στὸ Ναύπλιο ὅπου καὶ πέθανε ἀπὸ τύφο ἀπομονωμένος καὶ πάμφτωχος.

Νεόφυτος ὁ Καρύστου (Φύλλα Εὐβοίας, 1790 - Χαλκίδα, 1851)

Κληρικός, φιλικὸς καὶ ἀγωνιστὴς τοῦ 1821. Ἀνέπτυξε ἔντονη δραστηριότητα καὶ συνέβαλε σημαντικὰ στὴν ἐξάπλωση τῆς Ἐπανάστασης στὴ νότια Εὔβοια. Ἡ ἥττα στὰ Στύρα, ὁ θάνατος τοῦ Μαυρομιχάλη, ἡ ἀποτυχημένη πολιορκία τῆς Καρύστου περιόρισαν τὶς ἐλπίδες του γιὰ ἀπελευθέρωση τῆς νότιας Εὔβοιας, ἀλλὰ δὲν ἔπαυσε σὲ ὅλη τὴ διάρκεια τοῦ Ἀγώνα νὰ φροντίζει γιὰ τὴν ἀναζωπύρωση τῆς Ἐπανάστασης συγκεντρώνοντας πολεμοφόδια, χρήματα καὶ πολεμιστές.

Νικόδημος, Κωνσταντῖνος (Ψαρά, 1795/6 - Ἀθήνα, 1879)

Πυρπολητὴς καὶ ἀπομνημονευματογράφος τοῦ ναυτικοῦ Ἀγώνα τοῦ 1821. Πῆρε μέρος στὶς ναυτικὲς ἐπιχειρήσεις ἀπὸ τοὺς πρώτους μῆνες τῆς Ἐπανάστασης καὶ σὲ ὅλη τὴ διάρκειά της διαδραμάτισε, ὡς κυβερνήτης πυρπολικοῦ, πρωταγωνιστικὸ ρόλο σὲ ἐπικίνδυνες ἀποστολὲς (ναυμαχία στὸ Τρίκκερι, ἐκστρατεία γιὰ τὴν ἀνάκτηση τῶν Ψαρῶν, ἐνίσχυση πολιορκημένων στὸ Μεσολόγγι). Μετὰ τὴν ἀπελευθέρωση ὑπῆρξε βασικὸ στέλεχος τοῦ Ναυτικοῦ καὶ κατέβαλε ἰδιαίτερες προσπάθειες γιὰ τὴν ἀναδιοργάνωσή του. Τὸ 1826 δημοσίευσε τὸ "Ὑπόμνημα περὶ τῆς Νήσου Ψαρῶν" ποὺ εἶναι πολύτιμο γιὰ τὰ ἔγγραφα ποὺ περιέχει καὶ γιατί ἀποτελεῖ προσωπικὴ μαρτυρία ἑνὸς πυρπολητῆ.

Ξάνθος, Ἐμμανουήλ (Πάτμος, 1772 - Ἀθήνα, 1851)

Ἕνας ἀπὸ τοὺς τρεῖς ἱδρυτὲς τῆς Φιλικῆς Ἑταιρείας. Σπούδασε στὴν Πατμιάδα Σχολὴ καὶ σταδιοδρόμησε ὡς ἐμπορικὸς ὑπάλληλος. Τὸ 1813 στὴν Ὀδησσὸ συνδέθηκε φιλικὰ μὲ τὸν Νικόλαο Σκουφᾶ καὶ τὸν Ἀθανάσιο Τσακάλωφ. Οἱ τρεῖς τους στὶς 14 Σεπτεμβρίου 1814 συνέστησαν τὴ Φιλικὴ Ἑταιρεία. Τὸ Δεκέμβριο τοῦ ἴδιου χρόνου ἐγκαταστάθηκε στὴν Κωνσταντινούπολη ὅπου ὡς τὸ 1818 ἐργάστηκε δραστήρια γιὰ τὴν προσέλκυση μελῶν. Μὲ συστατικὲς ἐπιστολὲς ἀπὸ τὸν Ἄνθιμο Γαζῆ κατευθύνθηκε στὴν Πετρούπολη, ὅπου τὸν Ἰανουάριο τοῦ 1820 συνάντησε τὸν Ι. Καποδίστρια, τὸν ἐνημέρωσε γιὰ τὴν Ἑταιρεία καὶ τοῦ πρόσφερε τὴν ἀρχηγία της. Μετὰ τὴν ἄρνηση τοῦ Καποδίστρια στράφηκε πρὸς τὸν Ἀλέξανδρο Ὑψηλάντη, ὁ ὁποῖος καὶ ἀνέλαβε τὴν ἡγεσία της. Ὁ Ξάνθος συνέχισε νὰ ἐργάζεται στὴ Ρωσία καὶ τὴ Μολδοβλαχία γιὰ τὸ συντονισμὸ τῆς ἐπαναστατικῆς προετοιμασίας καὶ γιὰ τὴ συγκέντρωση χρημάτων καὶ ἐφοδίων. Μὲ εἰδικοὺς ἀπεσταλμένους ἐνημέρωσε τοὺς φιλικοὺς τῆς Ἑλλάδας γιὰ τὴν ἔναρξη τοῦ Ἀγώνα καὶ μετὰ τὴν ἀποτυχία τῆς Ἐπανάστασης στὶς Παραδουνάβιες Ἡγεμονίες κατέβηκε στὴν Πελοπόννησο. Τὸ 1826 ἀνέλαβε νὰ φυγαδεύσει ἀπὸ τὶς φυλακὲς τῆς Αὐστρίας τὸν Ἀλ. Ὑψηλάντη μετὰ ἀπὸ πρόταση τοῦ ἀδελφοῦ του Δημητρίου, ἀλλὰ ὁ ἴδιος ἀρνήθηκε νὰ τὸν ἀκολουθήσει. Ἐγκαταστάθηκε στὸ Βουκουρέστι καὶ ζοῦσε ἀθόρυβα καὶ τόσο φτωχικὰ ὥστε τὸ 1832 ἡ σύζυγός του μὲ ἀναφορά της στὴ Δ´ Ἐθνοσυνέλευση ζητοῦσε "τὸ ἔλεος τοῦ ἔθνους". Ὁ Ἰωάννης Φιλήμων στὸ ἔργο τοῦ "Δοκίμιον Ἱστορικὸν περὶ τῆς Φιλικῆς Ἑταιρείας" τὸ 1834, ὑπὸ τὴν ἐπίδραση τοῦ Ἀναγνωστόπουλου, τὸν κατηγόρησε γιὰ κακὴ διαχείριση τῶν χρημάτων τῆς Ἑταιρείας. Ὁ Ξάνθος συνέταξε ἀπολογητικὴ ἀπάντηση τὸ 1837 καὶ ὁ Φιλήμων σὲ ἄρθρο του στὴν ἐφημερίδα "Αἰών" τὸ 1839 ἀποκατέστησε τὴν ἀλήθεια. Τὸ 1838 ὁ Ὄθων τοῦ ἀπένειμε τὸ Χρυσὸ Σταυρὸ τοῦ Σωτῆρος. Φεύγοντας ἀπὸ τὴ Βουλὴ ὅπου εἶχε παρακολουθήσει μία συνεδρίαση ἔπεσε ἀπὸ σκάλα καὶ τραυματίστηκε θανάσιμα. Κηδεύτηκε στὶς 30 Νοεμβρίου 1851 μὲ τιμὲς στρατηγοῦ. Τὰ "Ἀπομνημονεύματα περὶ τῆς Φιλικῆς Ἑταιρείας" ποὺ ἔγραψε, παρὰ τὴ συντομία τους, ἀποτελοῦν σημαντικὴ πηγὴ γιὰ τὴν ἱστορία της ἀφοῦ εἶναι τὸ μοναδικὸ κείμενο ποὺ προέρχεται τὴ γραφίδα ἱδρυτικοῦ της μέλους.

Ξόδιλος, Ἀθανάσιος (Βυτίνα Γορτυνίας, 1780 - Κιονόβιο Βεσσαραβίας, μετὰ τὸ 1846)

Φιλικὸς καὶ ἀπομνημονευματογράφος. Μυήθηκε στὴ Φιλικὴ Ἑταιρεία τὸ 1820, πῆρε τὸν ἀνώτερο βαθμὸ τοῦ "ἱερέα" καὶ ἀναδείχθηκε σ᾿ ἕνα ἀπὸ τὰ σημαντικότερα στελέχη της, μεριμνώντας γιὰ τὴ στρατολόγηση ἀγωνιστῶν καὶ προμηθεύοντας μὲ πολεμοφόδια γιὰ τὴν Ἐπανάσταση τὸν Ἀλεξ. Ὑψηλάντη. Διέθεσε ὅλη τὴ σημαντικὴ περιουσία του γιὰ τὴν Ἐπανάσταση, μὲ ἀποτέλεσμα νὰ ὑποφέρει οἰκονομικὰ ἀργότερα. Ἔγραψε ἀπομνημονεύματα ποὺ περιέχουν διαφωτιστικὲς πληροφορίες γιὰ τὴ Φιλικὴ Ἑταιρεία καὶ γιὰ τὰ γεγονότα στὴ Βεσσαραβία καὶ τὴ Μολδαβία κατὰ τὸ 1821 στὰ ὁποῖα καὶ ὁ ἴδιος διαδραμάτισε σημαντικὸ ρόλο.

Ὀλύμπιος, Γεωργάκης (Λιβάδι Ὀλύμπου, 1772 - Μονὴ Σέκου Βλαχίας, 1821)

Φιλικὸς καὶ ἀγωνιστής, ἀπὸ τοὺς πιὸ ἄξιους συνεργάτες τοῦ Ἀλέξανδρου Ὑψηλάντη κατὰ τὸν Ἀγώνα στὶς Παραδουνάβιες Ἡγεμονίες. Ἐντάχθηκε στὸ ἀρματολίκι τοῦ Ὀλύμπου, ὅπου διακρίθηκε ὡς καπετάνιος καὶ ἐξαιτίας τῶν τουρκικῶν πιέσεων ἀναγκάστηκε νὰ ἐκπατριστεῖ καὶ νὰ πάει ἀρχικὰ στὴ Σερβία καὶ στὴ συνέχεια στὴ Βλαχία. Διακρίθηκε στὸ Ρωσοτουρκικὸ πόλεμο (1806-12), τοῦ ἀπονεμήθηκε ὁ βαθμὸς τοῦ συνταγματάρχη καὶ ὁ τσάρος Ἀλέξανδρος τὸν συμπεριέλαβε στὴ στρατιωτική του ἀκολουθία στὸ συνέδριο τῆς Βιέννης ὅπου γνωρίστηκε μὲ τὸν Ἀλέξανδρο Ὑψηλάντη. Μυήθηκε στὴ Φιλικὴ Ἑταιρεία τὸ 1817 καὶ συμπεριελήφθη στοὺς "Δώδεκα Ἀποστόλους" της. Ἀνέλαβε καὶ πέτυχε νὰ μυήσει τὸν ἐξόριστο ἀρχηγὸ τῶν Σέρβων ἐπαναστατῶν Καραγεώργη καὶ τὸ Βλάχο ἐθνικιστὴ Βλαντιμηρέσκου. Ὁ Ἀλέξανδρος Ὑψηλάντης τὸν ἔθεσε ἐπικεφαλῆς τῆς ἔναρξης τοῦ Ἀγώνα στὸ Βουκουρέστι. Διαδραμάτισε πρωταγωνιστικὸ ρόλο στὴν ὀργάνωση καὶ στὴ διεξαγωγὴ τῶν ἐπιχειρήσεων. Ὅταν ὁ Βλαντιμηρέσκου διαχώρισε τὴ θέση του, προσπάθησε νὰ τὸν πείσει νὰ συνεχίσει τὸν κοινὸ ἀγώνα. Ἡ ἄρνησή του ὅμως νὰ συμμορφωθεῖ ὁδήγησε στὴ σύλληψη, τὴν καταδίκη καὶ τὴν ἐκτέλεσή του. Μετὰ τὴ διαφυγὴ τοῦ Ἀλέξ. Ὑψηλάντη στὴν Αὐστρία ἐξακολούθησε τὶς ἐπιθέσεις ἐναντίον τῶν Τούρκων καὶ κατέφυγε μὲ τὸν Ἰωάννη Φαρμάκη στὴ μονὴ τοῦ Σέκου. Σὲ μία φάση τῆς μάχης ἀπομονωμένος μὲ λίγους συντρόφους του πυροβόλησε ἕνα βαρέλι μὲ πυρίτιδα καὶ ἀνατινάχθηκε μαζὶ μὲ τοὺς διῶκτες του.

Οἰκονόμου Ἀντώνης (Ὕδρα 1785 - Κουτσοπόδι Ἄργους 1821)

Φιλικὸς καὶ πρωτεργάτης τῆς ἐπαναστατικῆς ἐξέγερσης στὴν Ὕδρα. Ὅταν μυήθηκε στὴ Φιλικὴ Ἑταιρεία στὴν Κωνσταντινούπολη, ἐγκατέλειψε τὰ ἐμπορικά του σχέδια καὶ γύρισε στὴν Ὕδρα, ὅπου περίμενε τὴν ἔναρξη τοῦ Ἀγώνα. Τὴ νύχτα τῆς 27ης Μαρτίου 1821 κήρυξε, παρὰ τὴν ἐπιφυλακτικότητα τῶν προκρίτων, τὴν Ἐπανάσταση στὴν Ὕδρα μέσα σὲ ἀκράτητο ἐνθουσιασμὸ τοῦ λαοῦ καὶ στὴ συνέχεια ἀνέλαβε τὴν πολιτικὴ καὶ στρατιωτικὴ διοίκηση τοῦ νησιοῦ. Ἡ ἀριστοκρατικὴ ἡγεσία φαινόταν νὰ ἔχει καταργηθεῖ καὶ νὰ ἔχει ἀντικατασταθεῖ ἀπὸ ἕνα λαϊκὸ πολίτευμα, ψυχὴ καὶ νοῦς τοῦ ὁποίου ἦταν ὁ Οἰκονόμου. Ἡ πρώτη ναυτικὴ ἐκστρατεία τοῦ ἑνωμένου στόλου τῶν νησιῶν γιὰ τὴν ἀπελευθέρωση τῆς Χίου δὲν καρποφόρησε (Ἀπρίλιος 1821) καὶ ὁ ἴδιος θεωρήθηκε ὑπεύθυνος γιὰ τὴν ἀποτυχία. Ἡ προσπάθειά του νὰ ἐπιβάλει τοὺς διεθνεῖς κανόνες δικαίου γιὰ ἴση διανομὴ τῆς λείας ἀπὸ τὴ σύλληψη ἐχθρικῶν πλοίων προκάλεσε ἀντιδράσεις, πολλὰ πληρώματα τὸν ἐγκατέλειψαν καὶ τρεῖς πλοίαρχοι ὅρμησαν νὰ τὸν φονεύσουν. Οἱ ἀντίπαλοί του τὸν συνέλαβαν καὶ τὸν μετέφεραν στὸ Κρανίδι. Στὶς 16 Δεκεμβρίου 1821 δολοφονήθηκε ἀπὸ στρατιωτικὴ δύναμη ποὺ εἶχε σταλεῖ γιὰ νὰ τὸν συλλάβει. Παρόλο ποὺ ἡ ἐξουσία του διήρκεσε ἑνάμισι, περίπου, μῆνα, ἡ προσφορά του στὴν Ἐπανάσταση ὑπῆρξε σημαντική, καθὼς "μὲ τὴν τόλμη του ἀνυψώθηκε ὑπεράνω τῆς παντοδύναμης ἀριστοκρατίας καὶ ὁδήγησε τὸ λαὸ στὸν ἀγώνα τῆς ἐλευθερίας καὶ τῆς δόξας", ὅπως ἀναφέρει ὁ Σπ. Τρικούπης.

Οἰκονόμος ὁ ἐξ Οἰκονόμων, Κωνσταντῖνος (Τσαριτσάνη Θεσσαλίας, 1780 - Ἀθήνα, 1857)

Κληρικός, θεολόγος, φιλόλογος καὶ δάσκαλος τοῦ Γένους. Φοίτησε στὴ σχολὴ τῶν Ἀμπελακίων, χειροτονήθηκε ἱερέας καὶ ἀποδείχθηκε ἱεροκήρυκας μὲ σπάνιες ρητορικὲς ἱκανότητες. Τὸ 1806 θεωρήθηκε ὕποπτος γιὰ συμμετοχὴ στὴν ἀνταρσία τοῦ παπα-Εὐθύμιου Βλαχάβα καὶ τὸ 1809 προσλήφθηκε ἀπὸ τὸν Κωνσταντῖνο Κούμα στὸ Φιλολογικὸ Γυμνάσιο Σμύρνης στὸ ὁποῖο τὸ 1814 ἀνέλαβε καθήκοντα σχολάρχη. Ἐπηρεασμένος ἀπὸ τὶς ἰδέες τοῦ Κοραῆ καὶ ἀκολουθώντας τὶς ἐπιλογὲς τοῦ Κούμα εὐθυγραμμίστηκε ἀπόλυτα μὲ τὸ κίνημα τοῦ Διαφωτισμοῦ. Μετὰ τὸ κλείσιμο τοῦ Γυμνασίου, ἐξαιτίας τῆς συστηματικῆς ἐπίθεσης τῆς συντηρητικῆς παράταξης, μετακλήθηκε στὴν Κωνσταντινούπολη, ὅπου τὸ 1819 διορίστηκε ἀπὸ τὸν Γρηγόριο τὸν Ε´ ἱεροκήρυκας καὶ ἄρχισε νὰ συμβιβάζεται μὲ τοὺς ἀντιπάλους τοῦ Διαφωτισμοῦ. Ὅταν ξέσπασε ἡ Ἐπανάσταση καὶ ἄρχισαν οἱ διώξεις τοῦ ἑλληνικοῦ πληθυσμοῦ στὴν Κωνσταντινούπολη, κατέφυγε στὴν Ὀδησσὸ καὶ ἀργότερα ἐγκαταστάθηκε στὴν Πετρούπολη ὅπου ὑπηρέτησε τὴν ἐθνικὴ ὑπόθεση προσπαθώντας νὰ πετύχει τὴν παρέμβαση τοῦ τσάρου γιὰ τὰ θύματα τῶν διωγμῶν. Ἐγκατέλειψε τὴν Ρωσία τὸ 1832 καὶ ἐγκαταστάθηκε στὴν Ἀθήνα τὸ 1837. Ἀπὸ τὰ πρῶτα χρόνια τοῦ Ἀγῶνα εἶχε ὑποστηρίξει πὼς τὸ κίνημα γιὰ τὴν ἐθνικὴ ἀνεξαρτησία ἔπρεπε νὰ κόψει κάθε σχέση μὲ τὶς ριζοσπαστικὲς ἰδέες τοῦ Διαφωτισμοῦ καὶ τῆς Γαλλικῆς Ἐπανάστασης ποὺ τὸ καθιστοῦσαν ὕποπτο στοὺς χριστιανοὺς μονάρχες. Στὸ ἀνεξάρτητο κράτος ἔγινε ἀπὸ τοὺς μαχητικότερους σημαιοφόρους τοῦ συντηρητισμοῦ ὑπερασπιζόμενος τὴν ἀμετακίνητη προσήλωση στοὺς κανόνες τῆς Ὀρθοδοξίας. Καὶ στὸ γλωσσικὸ ζήτημα, ἐνῶ παλιότερα ἦταν ὀπαδὸς τῆς κοραϊκῆς "μέσης ὁδοῦ", ἐμφανίστηκε ἀργότερα ὀπαδὸς τοῦ ἀρχαϊσμοῦ καὶ ἀντιτάχθηκε κατηγορηματικὰ στὴν πρόταση τοῦ Νεόφυτου Βάμβα νὰ μεταφραστεῖ ἡ Ἁγία Γραφὴ στὴν ὁμιλούμενη γλώσσα.

Παλαμήδης Ρήγας (Τρίπολη 1794 - Ἀθήνα 1872)

Πολιτικὸς τῆς Ἑλληνικῆς Ἐπανάστασης καὶ τῶν πρώτων δεκαετιῶν τοῦ νεοσύστατου ἑλληνικοῦ κράτους. Ὁ πατέρας του εἶχε χρηματίσει δραγουμάνος τοῦ Τούρκου διοικητῆ τῆς Τρίπολης, ἀλλὰ ἀποκεφαλίστηκε ἀπὸ τοὺς Τούρκους, λόγω τῆς συμμετοχῆς του σὲ ὁμάδα μὲ ἀντιτουρκικὰ φρονήματα. Ἡ οἰκογένειά του ἐγκαταστάθηκε ἀργότερα στὴν Κωνσταντινούπολη, ὅπου καὶ ὁ ἴδιος μορφώθηκε. Ἐπιστρέφοντας στὴν Ἀρκαδία, πῆρε μέρος σὲ πολλὲς ἐπαναστατικὲς ἐπιχειρήσεις. Ὁ Ρήγας Παλαμήδης ἐκλέχτηκε πληρεξούσιος στὶς Ἐθνοσυνελεύσεις τῆς Ἐπιδαύρου, Ἑρμιόνης, Τροιζήνας καὶ Ἄργους. Ὑπηρέτησε ὡς γερουσιαστής, νομάρχης, σύμβουλος Ἐπικρατείας, ὑπουργός, πρόεδρος τῆς Βουλῆς κ.λπ. Πῆρε μέρος στὸ κίνημα τῆς 3ης Σεπτεμβρίου 1843 καὶ ἔγινε μέλος τῆς ἐπιτροπῆς ποὺ συνέταξε τὸ Σύνταγμα. Ἐπιχειρώντας νὰ συγγράψει τὴν ἱστορία τῆς Ἐπανάστασης τοῦ 1821, συγκέντρωσε πολύτιμο ὑλικὸ γιὰ γεγονότα καὶ πρόσωπα ποὺ ἔζησε ὁ ἴδιος. Τὸ ὑλικὸ αὐτὸ ὑπάρχει καὶ φυλάσσεται στὰ Γενικὰ Ἀρχεῖα τοῦ Κράτους.

Πανουργιᾶς Ἰωάννης (Νάκος) (Ἄμφισσα 1801-1863)

Γιὸς τοῦ ὁπλαρχηγοῦ Πανουργιᾶ Πανουργιᾶ. Πῆρε μέρος στὴ μάχη τῶν Βασιλικῶν, τῆς Ἀράχοβας μαζὶ μὲ τὰ παλικάρια τοῦ Γ. Καραϊσκάκη καὶ σὲ πολλὲς ἄλλες, δίπλα στὸ Γ. Δυοβουνιώτη, τὸ Δ. Ὑψηλάντη κ.ἄ. Ἰδιαίτερη γενναιότητα ἔδειξε στὴν τελευταία μάχη τοῦ Ἀγώνα στὴν Πέτρα τῆς Βοιωτίας (1829). Ὁ Ἱ. Πανουργιᾶς εἶχε καὶ πολιτικὴ δράση: Πληρεξούσιος της Ἄμφισσας στὴν Ἐθνοσυνέλευση τοῦ 1843 καὶ ὡς τὸ θάνατό του βουλευτὴς Παρνασσίδας. Τὸ 1854 ὡς στρατιωτικὸς ἡγέτης σώματος ἐθελοντῶν μὲ τὸ βαθμὸ τοῦ ὑποστρατήγου, τάχθηκε μὲ τὸ μέρος τῶν ὑπόδουλων τῆς Θεσσαλίας καὶ πολέμησε ἀποτελεσματικὰ στὴν περιοχὴ τοῦ Ἁλμυροῦ. Ἦταν εὐρύτατα γνωστὸς μὲ τὸ προσωνύμιο Νάκος.

Πανουργιᾶς Πανουργιᾶς (Δρέμισα Φωκίδας 1759 ἢ 1767 - Ἄμφισσα 1834)

Καταγόταν ἀπὸ σημαντικὴ οἰκογένεια κλεφταρματολῶν. Στὰ δεκαέξι του χρόνια ἔγινε κλέφτης καὶ ἀργότερα ἀρματολός. Μυήθηκε νωρὶς στὴ Φιλικὴ Ἑταιρεία καὶ ἔδρασε κάτω ἀπὸ τὶς ἐντολές της μαζὶ μὲ τὸν Ὀδ. Ἀνδροῦτσο, τὸν Ἀθ. Διάκο, τὸ Γ. Δυοβουνιώτη κ.ἄ. Πολέμησε στὴν Ἄμφισσα, στὴ Γραβιά, στὰ Βασιλικά. Στὴν περίοδο τῶν ἐμφυλίων, ὁ Π. Πανουργιᾶς τάχθηκε μὲ τὸ μέρος τῶν στρατιωτικῶν, γιατὶ πίστευε ὅτι αὐτοὶ ἦσαν ἱκανοὶ νὰ κρατοῦν τὰ ἡνία, ὅσο διαρκοῦσε ὁ Ἀγώνας. Ο Π. Πανουργιᾶς ἦταν γενναῖος, ἀκούραστος καὶ ἁγνὸς πατριώτης. Ἔπαιξε ρόλο συμφιλιωτικὸ σὲ περιπτώσεις ἔξαρσης τῶν παθῶν. Μετὰ τὸ τέλος τῆς Ἐπανάστασης, ὁ Πανουργιᾶς ἀποσύρθηκε στὴν Ἄμφισσα, ὅπου καὶ πέθανε.

Παπαδιαμαντόπουλος Ἰωάννης (Κόρινθος 1766 - Μεσολόγγι 1826)

Ὁ Ἰω. Παπαδιαμαντόπουλος πῆγε στὴν Πάτρα, ὅπου πολὺ γρήγορα ἔγινε μεγαλέμπορος, πλοιοκτήτης καὶ τραπεζίτης. Μυήθηκε νωρὶς στὴ Φιλικὴ Ἑταιρεία καὶ ἐνίσχυσε τὸν Ἀγώνα μὲ τεράστια χρηματικὰ ποσά. Πῆρε μέρος στὴ σύσκεψη τῆς Βοστίτσας καὶ πρωτοστάτησε στὴν κήρυξη τῆς Ἐπανάστασης. Ἐκλέχτηκε πληρεξούσιος στὶς Ἐθνοσυνελεύσεις Ἐπιδαύρου καὶ Ἄστρους (1821 καὶ 1823). Ὁρίστηκε πρόεδρος ἐπιτροπῆς γιὰ τὴ διεύθυνση τῶν πολεμικῶν ἐπιχειρήσεων στὴ Δ. Στερεά. Ἐγκαταστάθηκε στὸ Μεσολόγγι, διέθεσε μεγάλα ποσὰ γιὰ τὸν ἀνεφοδιασμὸ καὶ βοήθησε ἄγρυπνα στὴ διοργάνωση τῆς ἄμυνας. Σκοτώθηκε στὴν Ἔξοδο, πολεμώντας ἡρωϊκά. Ἐγγονός του ἦταν ὁ ποιητὴς Ἰω. Παπαδιαμαντόπουλος (Ζὰν Μορεάς) ποὺ ἐγκαταστάθηκε καὶ διέπρεψε στὴ Γαλλία.

Παπανικολῆς Δημήτριος (Ψαρὰ 1790 - Ἀθήνα 1855)

Θαρραλέος μπουρλοτιέρης, μὲ πολλὰ ναυτικὰ ἀνδραγαθήματα σὲ ὅλη τὴ διάρκεια τοῦ ἀπελευθερωτικοῦ Ἀγώνα. Στὶς 27 Μαΐου 1821, στὴν Ἐρεσσὸ τῆς Μυτιλήνης, ἀνατίναξε τουρκικὸ δίκροτο ποὺ κατευθυνόταν στὴν Πελοπόννησο. Ο Δ. Παπανικολῆς πῆρε μέρος σὲ πολλὲς ναυμαχίες, ὅπως ἐκείνη τοῦ Γέροντα τὸν Αὔγουστο τοῦ 1824. Ἐπίσης ἔδρασε στὰ παράλια της Μ. Ἀσίας καὶ τῆς Ἀττικῆς. Μετὰ τὴν ἀπελευθέρωση ἐκλέχτηκε πληρεξούσιος τῶν Ψαριανῶν στὴν Ἐθνοσυνέλευση τῆς 3ης Σεπτεμβρίου 1843. Ἐπίσης διορίστηκε πρόεδρος τοῦ Ναυτοδικείου τὸ 1846, θέση ποὺ διατήρησε ὡς τὸ θάνατό του. Τὸ 1927 τὸ ἑλληνικὸ κράτος προμηθεύτηκε ἀπὸ τὴ Γαλλία ὑποβρύχιο ποὺ ὀνομάστηκε "Παπανικολῆς".

Παπὰς Ἐμμανουήλ (Δοβίστα Σερρῶν 1772 - Ὕδρα 1821)

Πρωτεργάτης στὴν ἐξέγερση τῆς Χαλκιδικῆς μὲ ἐντολὲς τῆς Φιλικῆς Ἑταιρείας, τῆς ὁποίας ἦταν ἐπίλεκτο μέλος. Οἱ Τοῦρκοι κινητοποίησαν ἰσχυρὲς δυνάμεις ἀπὸ τὴν Πόλη καὶ τὴ Θεσσαλονίκη, μὲ ἀποτέλεσμα νὰ πνίξουν στὸ αἷμα τὴν ἐξέγερση σὲ ὅλα τὰ ἐπαναστατημένα μέρη τῆς Χαλκιδικῆς. Παράλληλα, τοῦ δήμευσαν τὴν περιουσία στὶς Σέρρες, τοῦ ἔκαψαν τὸ σπίτι καὶ συνέλαβαν πολλοὺς συγγενεῖς του. Μετὰ τὴν ἀποτυχία, μπαίνει σὲ πλοῖο μὲ μερικοὺς πιστοὺς συντρόφους του καὶ κατευθύνεται στὴν Ὕδρα γιὰ νὰ συνεχίσει ἀπὸ ἐκεῖ τὴν ἐπιθετική του δράση ἐναντίον τῶν Τούρκων. Πέθανε ἀπὸ συγκοπή, λίγο πρὶν φθάσει στὸν προορισμό του καὶ ἐνταφιάστηκε ἐκεῖ.

Παπαφλέσσας (Πολιανὴ Μεσσηνίας 1786 - Μανιάκι Μεσσηνίας 1825)

Τὸ πραγματικό του ὄνομα, Γρηγόριος Δικαῖος. Ἔγινε μοναχὸς σὲ διάφορα μοναστήρια τοῦ Μοριᾶ καὶ ἀφοῦ ἦρθε σὲ σύγκρουση μὲ τοὺς Τούρκους, πέρασε στὴ Ζάκυνθο κι ἀπὸ ἐκεῖ στὴν Κωνσταντινούπολη. Ἔγινε ἀρχιμανδρίτης, μυήθηκε στὴ Φιλικὴ Ἑταιρεία καὶ ἔφθασε ὡς τὶς Παραδουνάβιες Ἡγεμονίες ἐκτελώντας ἐντολές της. Τὸ 1820 ἔφθασε στὴν Πελοπόννησο ὡς πρόδρομος τοῦ Δ. Ὑψηλάντη γιὰ τὴν προετοιμασία τῆς Ἐπανάστασης. Συγκάλεσε σὲ σύσκεψη προκρίτους καὶ ὁπλαρχηγοὺς στὴ Βοστίτσα (26-29 Ἰαν. 1821). Ἔφυγε γιὰ τὴ Μάνη ὅπου συνεργάστηκε μὲ τοὺς ὁπλαρχηγοὺς Θ. Κολοκοτρώνη, Νικηταρᾶ, Περραιβό, Ἀναγνωσταρᾶ κ.ἄ. Ξεσήκωνε τὰ πλήθη, τὰ ἐνθουσίαζε καὶ τοὺς ἄναβε τὴ φλόγα τῆς ἐξέγερσης. Μὲ τὴν εἰσβολὴ τοῦ Ἰμπραήμ, ἔστησε ἐνέδρα στὸ Μανιάκι μὲ 1.500 παλικάρια. Οἱ ὑπέρτεροι ἐχθροὶ νίκησαν καὶ ὁ Παπαφλέσσας ἔπεσε μαχόμενος ἡρωικά.

Περραιβὸς Χριστόφορος (Πούρλες Ὀλύμπου 1774 - Ἀθήνα 1863)

Νεαρὸς ἔφτασε στὸ Βουκουρέστι γιὰ εὐρύτερες σπουδές. Ἐκεῖ, συνδέθηκε μὲ τὸ Ρήγα Βελεστινλῆ, συνεργάστηκε καὶ ταξίδεψε μαζί του στὴν Τεργέστη. Συνελήφθη ἀπὸ τὴν αὐστριακὴ ἀστυνομία μαζὶ μὲ τὸ Ρήγα καὶ τοὺς ἄλλους συντρόφους, ἀλλὰ προφασιζόμενος τὸν ἀνίδεο, φυγαδεύτηκε στὴν Κέρκυρα μὲ τὴ βοήθεια τοῦ γάλλου προξένου. Πέρασε στὴν Πάργα, συνδέθηκε μὲ τοὺς Σουλιῶτες καὶ τοὺς βοήθησε ἠθικὰ καὶ ὑλικὰ στοὺς ἀγῶνες τους ἐναντίον τοῦ Ἀλῆ Πασᾶ. Ὕστερα ἀπὸ πολλὲς περιπλανήσεις, τὸ 1817 βρέθηκε στὴ Μόσχα ὅπου μυήθηκε στὴ Φιλικὴ Ἑταιρεία. Ἐργάστηκε πρόθυμα γιὰ τοὺς σκοπούς της σὲ διάφορα μέρη καὶ ἔφτασε στὴ Μάνη ὅπου συνεργάστηκε μὲ τοὺς Μαυρομιχαλαίους γιὰ τὴν προετοιμασία τῆς Ἐπανάστασης. Πῆρε μέρος σὲ πολλὲς μάχες. Ἐκλέχτηκε πληρεξούσιος στὴ Γ´ Ἐθνοσυνέλευση τῆς Ἐπιδαύρου καὶ στὴ Δ´ τοῦ Ἄργους. Μετὰ τὴν ἀπελευθέρωση ἔγραψε "Ἀπομνημονεύματα", "Σύντομον βιογραφίαν τοῦ ἀοιδίμου Ρήγα Φεραίου τοῦ Θετταλοῦ" καὶ ἄλλα κείμενα σχετικὰ μὲ τὴ διαφωτιστική, πολεμικὴ καὶ πολιτική του δράση

Αὐτὸ τὸ ἐπώνυμο ἔφεραν τρία ἀδέλφια: Ἰωάννης, Χαράλαμπος καὶ Δημήτριος. Ἔδρασαν κατὰ τὴν προεπαναστατικὴ περίοδο στὴν περιοχὴ τῆς Ἀργολίδας καὶ πρόσφεραν πολύτιμες ὑπηρεσίες στὴν προετοιμασία τῆς Ἑλληνικῆς Ἐπανάστασης. Ὁ Χαράλαμπος (1793-1824), φιλικός, ἐκλέχτηκε μέλος τῆς Πελοποννησιακῆς Γερουσίας, πληρεξούσιος τοῦ Ἄργους, στὴ Β´ Ἐθνοσυνέλευση τοῦ Ἄστρους, καθὼς καὶ ὑπουργὸς Οἰκονομίας μετὰ τὴν ἀπελευθέρωση. Ὁ Δημήτριος σπούδασε νομικὰ καὶ ξένες γλῶσσες. Πληρεξούσιος τοῦ Ἄργους στὴν Α´ Ἐθνοσυνέλευση τῆς Ἐπιδαύρου, στὴν Δ´ τοῦ Ἄργους καὶ γερουσιαστής. Ἐπίσης χρημάτισε μέλος τῆς ἐπιτροπῆς ποὺ κατάρτισε τὸ Σύνταγμα τοῦ 1844. Στενὸς συνεργάτης τοῦ Καποδίστρια, ἦλθε σὲ σύγκρουση μὲ τὴν παράταξη τοῦ Γ. Κουντουριώτη, ἡ ὁποία τὸν εἶχε ἀποκηρύξει. Δολοφονήθηκε ἀπὸ ἀγνώστους, τὸ 1851, στὸ σπίτι του στὸ Ἄργος.

Μέλη τῆς ὁμώνυμης ἱστορικῆς οἰκογένειας ποὺ καταγόταν ἀπὸ τὴν Ἤπειρο, ἀλλὰ κατέφυγε στὴν Ἀχαΐα λόγω τῶν τουρκικῶν διώξεων. Οἱ σπουδαιότεροι: Ἀθανάσιος, Ἀναγνώστης, Βασίλειος, Θρασύβουλος, Κωνσταντῖνος, Νικόλαος. Αὐτοὶ καὶ ἀρκετοὶ ἄλλοι πρόσφεραν μεγάλες ὑπηρεσίες στὴν πατρίδα πρίν, κατὰ καὶ μετὰ τὴν Ἐπανάσταση τοῦ 1821.

Ὁ Ἀναγνώστης (Σουδενὰ Καλαβρύτων 1765-Βασιλικὰ Κορίνθου 1822), φιλικὸς καὶ ἀγωνιστὴς τοῦ 1821. Πολέμησε μὲ τὸ Θ. Κολοκοτρώνη καὶ ἄλλους ὁπλαρχηγούς. Σκοτώθηκε σὲ τουρκικὴ ἐνέδρα μαζὶ μὲ τὸ δεκαεφτάχρονο γιό του.

Ὁ Βασίλειος (Σουδενὰ Καλαβρύτων 1785-Αἴγιο 1872), φιλικὸς καὶ ἀγωνιστής, στρατιωτικὸς καὶ πολιτικός. Πληρεξούσιος στὶς Ἐθνοσυνελεύσεις, στρατηγός, βουλευτής, γερουσιαστής, διετέλεσε ἀκόμη ἐπίτιμος ὑπασπιστὴς τοῦ Γεωργίου Α´.

Ὁ Κωνσταντῖνος (Σουδενὰ Καλαβρύτων 1764-1825), κλεφταρματολός, φιλικός, ἀγωνιστὴς τοῦ 1821. Φιλικός, μὲ πλούσια δράση, ἐκλέχθηκε πληρεξούσιος στὶς Ἐθνοσυνελεύσεις Ἐπιδαύρου καὶ Ἀστρους. Στοὺς ἐμφύλιους πολέμους συντάχθηκε μὲ τοὺς στρατιωτικούς, προκαλώντας τὴν ὀργὴ τῶν πολιτικῶν.

Ὁ Νικόλαος (Σουδενὰ Καλαβρύτων 1790-Καλάβρυτα 1865), φιλικός, ἀγωνιστὴς τοῦ 21, στρατιωτικός, πολιτικός. Συνδέθηκε μὲ τὸ Θ. Κολοκοτρώνη καὶ συμπολέμησε μὲ τὸν Ὄδ. Ἀνδροῦτσο. Ἐκλέχθηκε πληρεξούσιος στὴν Ἐθνοσυνέλευση τοῦ 1844 καὶ ἐπανειλημμένα βουλευτής.

Πετρουλάκης Δημήτριος (Ράχη Μάνης, 1800 - Ἀθήνα,1870)

Καταγόταν ἀπὸ ἰσχυρὴ μανιάτικη οἰκογένεια. Πῆρε μέρος στὴν Ἐπανάσταση τοῦ 1821. Πολέμησε σκληρὰ ἐναντίον τοῦ Ἰμπραήμ, στὶς κρίσιμες ὧρες τοῦ Ἀγώνα. Μετὰ τὴν ἀπελευθέρωση ὑποστήριξε τὸν Ἰ. Καποδίστρια καὶ ἀργότερα τὸν Ὄθωνα, ὡς ἀξιωματικός της Βασιλικῆς Φάλαγγας. Ἀποφασιστικὴ ὑπῆρξε ἡ συμμετοχή του στὴν Ἐπανάσταση τῆς Θεσσαλίας τοῦ 1854, καθὼς καὶ στὴν Κρητικὴ ἐξέγερση τοῦ 1866-69. Τὸ 1850 ἐκλέχθηκε βουλευτὴς Μάνης.

Πλαπούτας (ἢ Κολιόπουλος) Δημήτριος (Παλούμπα Γορτυνίας, 1786-1864)

Φιλικὸς καὶ ὁπλαρχηγὸς τοῦ 1821, στενὸς συνεργάτης τοῦ Θ. Κολοκοτρώνη. Μὲ τοὺς διωγμοὺς τῶν Τούρκων, πῆγε στὴ Ζάκυνθο καὶ κατατάχθηκε στὸν ἀγγλικὸ στρατὸ ὡς ἑκατόνταρχος. Ἐπιστρέφοντας στὸ Μοριά, ἔπαιξε ἀποφασιστικὸ ρόλο στὸν ξεσηκωμὸ τῆς Γορτυνίας. Μετὰ τὴν ἀπελευθέρωση ὑποστήριξε τὸν Ἰ. Καποδίστρια καὶ πῆρε τὸ βαθμὸ τοῦ συνταγματάρχη. Ἐκλέχτηκε πληρεξούσιος Γορτυνίας στὴν Δ´ Ἐθνοσυνέλευση τοῦ Ἄργους (1824). Τὸ 1832 ταξίδεψε στὸ Μόναχο μαζὶ μὲ τὸν Κ. Μπότσαρη καὶ Ἀ. Μιαούλη γιὰ νὰ ὑποβάλουν χαιρετισμὸ στὸν πρίγκιπα Ὄθωνα, μέλλοντα βασιλιὰ τῆς Ἑλλάδας. Τὸ ἔτος 1833 τὸν κατηγόρησαν, μαζὶ μὲ τὸ Θ. Κολοκοτρώνη ὡς ὕποπτο συνωμοσίας ἐναντίον τῆς ἀντιβασιλείας, πρὶν ἀπὸ τὴν ἐνηλικίωση τοῦ Ὄθωνα. Οἱ δυὸ ἀγωνιστὲς κλείστηκαν στὶς φυλακὲς τοῦ Ναυπλίου, δικάστηκαν καὶ καταδικάστηκαν σὲ θάνατο, μὲ τὴν κατηγορία τῆς ἐσχάτης προδοσίας. Μὲ τὴν ἐνηλικίωση τοῦ βασιλιά, τοὺς δόθηκε χάρη καὶ ἀποφυλακίστηκαν. Ἔγινε γερουσιαστὴς καὶ ἀποσύρθηκε στὴ γενέτειρά του μὲ τὸ βαθμὸ τοῦ ἀντιστράτηγου. Πέθανε εἰρηνικὰ στὸν οἰκογενειακὸ πύργο, ποὺ σώζεται ἀκόμη καὶ ἀποτελεῖ ἀξιοθέατο σημεῖο γιὰ τοὺς ἐπισκέπτες.

Πολυζωίδης Ἀναστάσιος (Μελένικο Μακεδονίας, 1802 - Ἀθήνα 1873)

Ἡ εὔπορη οἰκογένειά του φρόντισε γιὰ τὴν ἄρτια μόρφωσή του στὴν Ἑλλάδα καὶ στὴν Αὐστρία. Σπούδασε ἰατρικὴ καὶ θεωρητικὲς ἐπιστῆμες. Σχετίστηκε μὲ ἐξέχουσες προσωπικότητες τοῦ Διαφωτισμοῦ, ποὺ τοῦ θέρμαναν τὸν πόθο γιὰ ἐλευθερία, ἀφύπνιση, ἀνθρωπισμὸ καὶ δημοκρατία. Παρὰ τὴν ἐπιθυμία του, δὲν πρόλαβε νὰ συναντηθεῖ μὲ τὸν Ἀλ. Ὑψηλάντη καὶ νὰ καταταγεῖ στὸν Ἱερὸ Λόχο, διότι ἡ καταστροφὴ εἶχε ἤδη συντελεστεῖ. Μαζὶ μὲ γερμανοὺς φιλέλληνες ἔφθασε στὴν Ἀκαρνανία κι ἀπὸ ἐκεῖ στὸ μαχόμενο Μεσολόγγι. Χρημάτισε γραμματέας τοῦ Μαυροκορδάτου, ἐπεξεργάστηκε τὸ κείμενο τοῦ "Προσωρινοῦ Πολιτεύματος", καὶ συνέταξε τὴ διακήρυξη τῆς Α´ Ἐθνοσυνέλευσης. Μετὰ τὴν ἀπελευθέρωση, ἡ Ἀντιβασιλεία τὸν διόρισε πρόεδρο τοῦ Πρωτοδικείου Ναυπλίου. Στὴ δίκη τοῦ Κολοκοτρώνη, μαζὶ μὲ τὸ δικαστῆ Γεώργιο Τερτσέτη, ἀρνήθηκε νὰ ψηφίσει τὴ θανατικὴ καταδίκη τῶν Θ. Κολοκοτρώνη καὶ Δ. Πλαπούτα. Ἀπολύθηκε, φυλακίστηκε, δικάστηκε γιὰ ἀπείθεια, ἀλλὰ τελικὰ ἀθωώθηκε. Μὲ τὴν ἐνηλικίωση τοῦ Ὄθωνα, ἔγινε ἀρεοπαγίτης καὶ ἀντιπρόεδρος τοῦ Ἀρείου Πάγου. Ὡς ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν θέσπισε τὸ νομοθέτημα γιὰ τὴν ἐλευθεροτυπία.

Πραΐδης Γεώργιος (Μουδανιὰ Μ.Ἀσίας, 1791 - Ἀθήνα 1873)

Μορφώθηκε στὴ γενέτειρά του καὶ στὴν Κωνσταντινούπολη καὶ σπούδασε νομικὰ στὴ Γερμανία καὶ Γαλλία. Στὴ Βλαχία, ὅπου ἔζησε πρὶν τὴν Ἐπανάσταση, μυήθηκε στὴ Φιλικὴ Ἑταιρεία. Μαζὶ μὲ ἄλλους Ἕλληνες σπουδαστές, ἔφθασε στὸ Μεσολόγγι τὸ Μάρτιο τοῦ 1821. Ἔγινε γραμματέας τοῦ Ἀλ. Μαυροκορδάτου καὶ τὸν ἀντικαθιστοῦσε σὲ σημαντικὲς συσκέψεις, ὅταν ἐκεῖνος ἀπουσίαζε. Βοήθησε πολὺ στὴν ἄμυνα τοῦ Μεσολογγίου, κατὰ τὸ διάστημα τῆς πρώτης πολιορκίας του. Ὁ Γ. Πραΐδης μετὰ τὴν ἀπελευθέρωση, ἔγινε στενὸς συνεργάτης τοῦ Ἰ. Καποδίστρια. Μὲ τὶς νομικὲς γνώσεις, τὴν εὐθύτητα, τὴν εἰλικρίνεια καὶ τὴ φιλοπατρία του πρόσφερε πολύτιμες ὑπηρεσίες στὴν κυβέρνηση καὶ τὸ ἔθνος. Ἀπὸ τὸ 1830 ὅμως, ἔγινε ὀξύτατος ἐπικριτὴς τῆς καποδιστριακῆς πολιτικῆς. Ἡ ἀντιβασιλεία τὸν διόρισε ὑπουργὸ Δικαιοσύνης. Μεταπήδησε στὸ δικαστικὸ κλάδο καὶ μετὰ τὴν Ἐπανάσταση τῆς 3ης Σεπτεμβρίου 1843, ἐργάστηκε γιὰ τὴν ὀργάνωση τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου.

Ροῦφος - Κανακάρης Ἀθανάσιος (Πάτρα 1760 - Ἑρμιόνη 1823)

Πρόκριτος τῆς Πάτρας. Φιλικὸς μὲ πολιτικὴ δράση. Χρημάτισε ἐπανειλημμένα Βεκίλης (ἀντιπρόσωπος) τοῦ Μοριᾶ στὴν Ὑψηλὴ Πύλη. Τὸ 1821 στὴν Πόλη μυήθηκε στὴ Φιλικὴ Ἑταιρεία καὶ μὲ τὴν ἔκρηξη τῆς Ἐπανάστασης ἔσπευσε στὴν Πάτρα. Μέλος τῆς Πελοποννησιακῆς Γερουσίας, μέλος τῆς ἐπιτροπῆς σύνταξης τοῦ "Προσωρινοῦ Πολιτεύματος τῆς Ἐπιδαύρου", μέλος τοῦ Ἐκτελεστικοῦ Σώματος καὶ ἀντιπρόεδρος. Ἐπέδειξε μετριοπάθεια σὲ δύσκολες στιγμὲς τοῦ Ἀγώνα γιὰ τὸν ὁποῖο διέθεσε καὶ ὁλόκληρη τὴν περιουσία του.

Ραμπώ (Raybaud) Φρανσουὰ Μαξὶμ (1795-1894)

Γάλλος στρατιωτικὸς καὶ φιλέλληνας, ποὺ πῆρε μέρος στὸ ἀγώνα τοῦ 1821. Τὸν Ἰούλιο τοῦ 1821 ἀναχώρησε ἀπὸ τὴ Μασσαλία μαζὶ μὲ τὸν Ἀλέξανδρο Μαυροκορδάτο κι ἄλλους Εὐρωπαίους ἐθελοντὲς γιὰ τὸ Μεσολόγγι. Στὴν Ἑλλάδα ὀνομάστηκε ὑπασπιστὴς τοῦ Μαυροκορδάτου καὶ ὑπηρέτησε στὸ γενικὸ ἐπιτελεῖο τοῦ τακτικοῦ στρατοῦ. Παρευρέθηκε στὸ στρατόπεδο τοῦ Δημήτρη Ὑψηλάντη στὴν Τριπολιτσὰ στὴν τελευταία φάση τῆς πολιορκίας. Συμμετέσχε στὴν ἐκστρατεία τοῦ Μαυροκορδάτου στὴν Ἤπειρο καὶ μετὰ τὴν μάχη τοῦ Πέτα ἐπέστρεψε στὴ Γαλλία. Ἐπανῆλθε στὴν Ἑλλάδα τὸ 1825 συνοδεύοντας ἐθελοντὲς καὶ πολεμοφόδια, ξανὰ τὸ 1826 καὶ τὸ 1828 μὲ σκοπὸ νὰ ἐγκαταστήσει τυπογραφεῖο καὶ νὰ ἐκδώσει ἐφημερίδα. Τὸ τυπογραφεῖο του, σὲ συνεννόηση μὲ τὸν Καποδίστρια, τὸ ἐγκατέστησε στὴν Πάτρα ὅπου ἐξέδιδε τὴ γαλλόφωνη ἐφημερίδα "Ταχυδρόμος τῆς Ἀνατολῆς".

Ράγκος Γιαννάκης (Συντέκινο Βάλτου 1790 - Αἰτωλικὸ 1870)

Ἀγωνιστὴς τοῦ 1821 ἀπὸ τοὺς κυριότερους ὁπλαρχηγοὺς τῆς Δυτικῆς Στερεᾶς Ἑλλάδας. Ἀπὸ τὸ 1821 ὡς τὸ 1825 πρωταγωνίστησε σὲ σειρὰ μαχῶν στὴν Αἰτωλοακαρνανία καὶ τὴν Ἤπειρο. Σημαντικὴ ἦταν ἡ παρουσία του στὴν περιοχὴ Μακρυνόρους καὶ στὴν Ἄρτα, καθὼς καὶ στὴν Πελοπόννησο ἐναντίον τοῦ Ἰμπραήμ. Ὁ Ράγκος ἐνεργοῦσε μὲ γνώμονα τὰ προσωπικά του τοπικὰ συμφέροντα καὶ ἄλλαζε μὲ μεγάλη εὐκολία καὶ διορατικότητα τοὺς πολιτικούς του προστάτες. Μετὰ τὴ δολοφονία τοῦ Καποδίστρια ὁ Ράγκος ἀποτραβήχτηκε στὸ Αἰτωλικὸ καὶ κατὰ τὴν ὀθωνικὴ περίοδο πῆρε μέρος στὰ ἀντιοθωνικὰ κινήματα τῆς Στερεᾶς καὶ στὰ λυτρωτικὰ κινήματα.

Σανταρόζα (SANTAROSA) Ἀνιμπάλε (1783-1825)

Ἰταλὸς ἐπαναστάτης καὶ λόγιος ἀπὸ τοὺς πρωτεργάτες τοῦ ἀπελευθερωτικοῦ κινήματος τοῦ Πεδεμοντίου (1821) καὶ ἀπὸ τοὺς σημαντικότερους φιλέλληνες. Μετὰ τὴν ἀποτυχία τῆς ἐξέγερσης τοῦ Πεδεμοντίου, ὁ Σανταρόζα κατέφυγε στὸ Παρίσι καὶ μετὰ στὸ Λονδίνο. Ὁ φιλελληνισμός του τὸν ὁδήγησε στὴν ἀπόφαση νὰ ἔρθει στὴν Ἑλλάδα καὶ τὸ Δεκέμβριο τοῦ 1824 ἔφθασε στὸ Ναύπλιο. Ἡ ἑλληνικὴ διοίκηση δείχνει ἐπιφυλακτικὴ ἀπέναντί του, μὴ θέλοντας νὰ παρουσιάζει στὴν Εὐρώπη τοῦ Μέττερνιχ τὸν Ἑλληνικὸ Ἀγώνα συνδεδεμένο μὲ τὰ ἐπαναστατικὰ κινήματα τῆς Ἰταλίας. Τὸ 1825 ἀκολούθησε τοὺς Ἀλέξανδρο Μαυροκορδάτο καὶ Γεώργιο Κουντουριώτη στὴ Μεσσηνία. Ἀμέσως μετὰ κλήθηκε γιὰ ἐνίσχυση στὴ Σφακτηρία ὅπου σὲ ἐπίθεση τῶν Αἰγυπτιακῶν δυνάμεων βρῆκε τὸ θάνατο (29 Ἀπριλίου 1825).

Σαχίνης Γεώργιος (Ὕδρα 1789 - Ἀθήνα 1864)

Ἀγωνιστής, ἀπὸ τοὺς ἱκανότερους πλοιάρχους τοῦ ἑλληνικοῦ ναυτικοῦ κατὰ τὴν Ἐπανάσταση τοῦ 1821. Εἶχε ἐκπαιδευτεῖ στὴν Κέρκυρα καὶ ἀπὸ νεαρὴ ἡλικία εἶχε ἐπιδοθεῖ στὸ ναυτικὸ ἐπάγγελμα. Μὲ τὴν ἔκρηξη τοῦ Ἀγώνα ἐντάχθηκε στὴ ναυτικὴ ὑδραϊκὴ δύναμη ὑπὸ τὸν Ἀνδρέα Μιαούλη. Πῆρε μέρος σὲ πολλὲς ναυτικὲς ἐπιχειρήσεις καὶ χρησιμοποιήθηκε ἐπίσης ἐξαιτίας τῆς γλωσσομάθειάς του πολλὲς φορὲς ἀπὸ τὴν Ἑλληνικὴ Κυβέρνηση στὶς διαπραγματεύσεις μὲ τὸν ἐχθρικὸ στόλο ἢ τὸ στόλο τῶν ξένων δυνάμεων. Ἀξιομνημότευτη ὑπῆρξε ἡ δράση του στὸν Ἰόνιο καὶ Ἰταλικὸ κόλπο. Τὸ 1823 ἔγινε διοικητὴς Σύρου καὶ Μυκόνου καὶ τὸ 1836 ὁρίστηκε ἀρχηγὸς τῆς ναυτικῆς μοίρας τοῦ Αἰγαίου. Διετέλεσε ὑπασπιστὴς τοῦ βασιλιὰ Ὄθωνα καὶ διευθυντὴς τοῦ Ναυτικοῦ Διευθυντηρίου Πόρου.

Σαχτούρης Γεώργιος (Ὕδρα 1783-1841)

Ἐξέχουσα μορφὴ τοῦ Ναυτικοῦ Ἀγώνα τοῦ 1821. Ἀντιναύαρχος τοῦ ὑδραϊκοῦ στόλου, ἀπὸ τοὺς τολμηρότερους ἀγωνιστὲς στὶς θαλάσσιες ἐπιχειρήσεις. Πῆρε μέρος στὴν ἐπιχείρηση γιὰ τὴν ἀπελευθέρωση τῆς Χίου καὶ τὸ 1824 μετὰ τὴν καταστροφὴ τῶν Ψαρῶν στὴν ἐπιχείρηση ἀνακατάληψης τοῦ νησιοῦ. Ἀποφασιστικὴ ὑπῆρξε ἡ συμβολή του στὶς ναυμαχίες τῆς Μυκάλης, τοῦ Γέροντα καὶ τοῦ Καφηρέα. Συμμετεῖχε (1826) στὸν ἀνεφοδιασμὸ τῶν πολιορκημένων στὸ Μεσολόγγι καὶ στὴν ἐπιχείρηση τῆς Ἀλεξάνδρειας (1827) γιὰ τὴν πυρπόληση τοῦ Αἰγυπτιακοῦ στόλου. Ὁ Καποδίστριας τοῦ ἀνέθεσε τὴν ἀρχηγία τῆς μοίρας τῶν ἀκτῶν τῆς Μεσσηνίας καὶ τὸν ἀποκλεισμὸ τῆς θαλάσσιας περιοχῆς ἀπὸ τὸν Ἀμβρακικὸ ὡς τὴν Κρήτη. Στὴν ὀθωνικὴ περίοδο ἦταν διοικητὴς τοῦ πολεμικοῦ ναυστάθμου τοῦ Πόρου.

Σέκερης Παναγιώτης (Τρίπολη 1783 - Ναύπλιο 1854)

Ἔμπορος, ἡγετικὸ στέλεχος τῆς Φιλικῆς Ἑταιρείας. Τὸ 1818 ἐντάχθηκε στὴ Φιλικὴ Ἑταιρεία καὶ μὲ τὸν ἐνθουσιασμό του βοήθησε νὰ γίνει γνωστὴ στοὺς κύκλους τῶν μεγαλεμπόρων τῆς Πόλης, οἱ ὁποῖοι καὶ τὴν στήριξαν οἰκονομικὰ καὶ διευκόλυναν τὴν ἐπέκτασή της. Μετὰ τὸν θάνατο τοῦ Σκουφᾶ, ὅταν ἀποκαλύφθηκαν ὅλα τὰ σχετικὰ μὲ τὴν "Ἀνωτάτη Ἀρχή", ὁρκίστηκε ὅτι θὰ προσφέρει γιὰ τοὺς σκοποὺς τῆς Ἑταιρείας τὴν περιουσία καὶ τὴ ζωή του. Μὲ τὶς δωρεές του συνέβαλε στὴν ἐξόρμηση στὴ Μακεδονία, Ἤπειρο, Πελοπόννησο καὶ στὰ νησιὰ γιὰ τὴν προώθηση τῆς ἐπαναστατικῆς ἰδέας. Μὲ τὴν ἔκρηξη τῆς Ἐπανάστασης διέφυγε στὴν Ὀδησσό, οἰκονομικὰ ἐξαντλημένος, ὅμως συνέχισε νὰ προσφέρει τὶς ὑπηρεσίες του στὸ ἀγωνιζόμενο ἔθνος. Τὸ 1830 ἦρθε στὴν Ἑλλάδα καὶ ἐγκαταστάθηκε στὸ Ναύπλιο, ὅπου πέθανε πάμφτωχος.

Σκουζὲς Παναγής (1777-1847)

Ἀσχολήθηκε μὲ τὸ ναυτικὸ ἐπάγγελμα καὶ ἀπέκτησε μεγάλη περιουσία, μέρος τῆς ὁποίας διέθεσε γιὰ ἀγορὲς ἀκινήτων στὴν Ἀττική. Τὸ 1820 μυήθηκε στὴ Φιλικὴ Ἑταιρεία καὶ μὲ τὴν ἔκρηξη τοῦ ἀγώνα ἐφοδίαζε τοὺς Ἀθηναίους μὲ ὅπλα. Τὸ 1822 ἐκλέχτηκε Δημογέροντας καὶ πρόσφερε μεγάλες ὑπηρεσίες κατὰ τὴν πολιορκία τῆς Ἀθήνας ἀπὸ τὸν Κιουταχῆ καὶ σὲ ὅλες τὶς μάχες γιὰ τὴν ὑπεράσπισή της. Τὸ 1834 ἵδρυσε τὸ " Γραφεῖο Π. Σκουζὲ " ἕνα ἀπὸ τὰ πρῶτα πιστωτικὰ ἱδρύματα τῆς χώρας. Στὰ Ἀπομνημονεύματά του δίνει τὸ χρονικό της σκλαβωμένης Ἀθήνας ἀπὸ τὸ 1772 ἕως τὸ 1796.

Σπυρομήλιος (Χειμάρρα 1800 - Ἀθήνα 1880)

Στρατιωτικός, ἀγωνιστὴς τοῦ 1821 μὲ σημαντικὴ συμμετοχὴ στὴ Β´ πολιορκία τοῦ Μεσολογγίου. Πολιτικὸς τὴν ἐποχὴ τοῦ Ὄθωνα καὶ ἀπομνημονευματογράφος. Σπούδασε τὴ στρατιωτικὴ τέχνη στὴ Νεάπολη τῆς Ἰταλίας. Ἔλαβε μέρος στὶς στρατιωτικὲς ἐπιχειρήσεις στὸ Ναύπλιο καὶ τὴν Ἀνατολικὴ Στερεὰ Ἑλλάδα. Ἔγινε ἀρχηγὸς τῆς προσωπικῆς φρουρᾶς τοῦ Δ. Ὑψηλάντη. Ὡς Καποδιστριακὸς γνώρισε διώξεις ἀπὸ τὴν Ἀντιβασιλεία τοῦ Ὄθωνα. Στὸ διάστημα 1840-44 ἦταν διοικητὴς τῆς Σχολῆς Εὐελπίδων καὶ συμμετέσχε ἐνεργὰ στὰ γεγονότα τῆς 3ης Σεπτεμβρίου 1843. Γιὰ τὴν ἀνάμειξή του στὰ ἀπελευθερωτικὰ κινήματα τοῦ 1854 διώχτηκε ἀπὸ τὸ "Ὑπουργεῖο Κατοχῆς " τοῦ Μαυροκορδάτου. Ὡς τὸ 1876 ἀνέλαβε ξανὰ τέσσερες φορὲς τοῦ Ὑπουργεῖο Στρατιωτικῶν, ὀνομάστηκε σύμβουλος Ἐπικρατείας (1868-72) καὶ πρόεδρος τῆς Βουλῆς (1872). Στὰ Ἀπομνημονεύματά του κατέγραψε τὰ ἱστορικὰ γεγονότα τῆς β´ πολιορκίας τοῦ Μεσολογγίου.

Στορνάρης (ἢ Στουρνάρης) Νικόλαος (Περιοχὴ Ἀσπροποτάμου 1775 - Μεσολόγγι 1826)

Ἀρματολὸς καὶ ὁπλαρχηγὸς τοῦ 1821, ἀνῆκε σὲ μία ἀπὸ τὶς πιὸ ἰσχυρὲς ἀρματολικὲς οἰκογένειες τῆς Δυτικῆς Στερεᾶς. Τὸν Ἰούλιο τοῦ 1821 ἐπικεφαλῆς ἄλλων ὁπλαρχηγῶν καὶ κατοίκων τῆς ἐπαρχίας Ἀσπροποτάμου κήρυξε τὴν Ἐπανάσταση στὴν Πόρτα, στὴν Πρέβεντα, στὴν Καλαμπάκα κ.ἄ. καὶ σύντομα ἀπέκτησε τὸν ἔλεγχο τῆς περιοχῆς. Ὅταν ἡττήθηκε στὴν Πόρτα καὶ πολλοὶ ἀπὸ τοὺς ἄνδρες του τὸν ἐγκατέλειψαν, ἀναγκάστηκε νὰ συμβιβαστεῖ μὲ τὸν ἐχθρὸ γιὰ νὰ προφυλάξει τὰ χωριὰ ἀπὸ πιθανὲς καταστροφές. Τὸ 1823 πῆγε στὸ Μεσολόγγι. Πῆρε μέρος στὴ Συνέλευση τῶν ὁπλαρχηγῶν τῆς Δυτικῆς Στερεᾶς καὶ ἐκλέχτηκε μέλος τοῦ πολεμικοῦ συμβουλίου. Μὲ τὴν προέλαση τοῦ Κιουταχῆ πρὸς τὸ Μεσολόγγι ἀνέλαβε τὴν ἀρχηγία τῶν ἐνόπλων δυνάμεων τῆς πόλης. Παρέμεινε στὸ Μεσολόγγι ὅλο τὸ διάστημα τῆς B´ πολιορκίας ὡς ἐπικεφαλῆς σώματος τῆς Φρουρᾶς καὶ σκοτώθηκε κατὰ τὴν Ἔξοδο.

Στράτος Γιαννάκης (Βάλτος Ἀκαρνανίας 1793-1848)

Ὁπλαρχηγὸς τοῦ 1821 καὶ στρατιωτικός της ὀθωνικῆς περιόδου. Πῆρε μέρος σὲ πολλὲς μάχες ἐναντίον τῶν Τούρκων στὴ Δυτικὴ Στερεὰ Ἑλλάδα καὶ Ἤπειρο. Τὸ 1826 τοποθετήθηκε Φρούραρχος στὸ Ἲτς Καλὲ Ναυπλίου καὶ τὸ 1828 ὡς διοικητὴς τῆς Γ´ Χιλιαρχίας πολέμησε γιὰ τὴν ἀνακατάληψη τῆς Στερεᾶς. Πῆρε μέρος στὶς ἐπιχειρήσεις τοῦ Αὐγουστίνου Καποδίστρια στὸ Ἀντίρριο καὶ τοῦ Δημ. Ὑψηλάντη στὴ Θήβα.

Στράτος Σωτήριος (Βάλτος Ἀκαρνανίας 1790-1865)

Ὁπλαρχηγὸς τῆς Ἑλληνικῆς Ἐπανάστασης καὶ στρατιωτικὸς τῆς ὀθωνικῆς περιόδου. Πολέμησε στὴ Δυτικὴ Στερεὰ Ἑλλάδα. Στὰ χρόνια τοῦ Ὄθωνα ἐντάχτηκε στὴν Βασιλικὴ Φάλαγγα. Μετὰ τὴν Ἐπανάσταση τῆς 3ης Σεπτεμβρίου 1843 πολιτεύθηκε στὸ Βάλτο καὶ ἐκλέχτηκε πληρεξούσιος στὴν Α´ Ἐθνοσυνέλευση. Τὸ 1854 πῆρε μέρος στὰ λυτρωτικὰ κινήματα τῶν ὑποδούλων της Θεσσαλίας καὶ τῆς Ἠπείρου.

Σισίνης Γεώργιος (Γαστούνη 1769-1831)

Προεστὸς τῆς Γαστούνης καὶ φιλικὸς ἀπὸ τοὺς πρωτεργάτες τῆς Ἑλληνικῆς Ἐπανάστασης τοῦ 1821 στὴν Πελοπόννησο. Συνέβαλε σημαντικὰ στὴν πολιορκία τῆς Πάτρας ἀπὸ τοὺς Ἕλληνες καὶ σὲ ὅλη τὴ διάρκεια τῆς Ἐπανάστασης παρέμεινε ὁ πολιτικὸς καὶ στρατιωτικὸς ἡγέτης τῆς ἐπαρχίας του. Χρημάτισε πληρεξούσιος στὶς Ἐθνοσυνελεύσεις καὶ ἐκλέχτηκε Πρόεδρος τῆς Γ´ Ἐθνικῆς Συνέλευσης (1827) καὶ τῆς Δ´ Ἐθνοσυνέλευσης τοῦ Ἄργους. Διορίστηκε γερουσιαστὴς ἀπὸ τὸν Ἰωάννη Καποδίστρια (1829) καὶ σύντομα ἀνέλαβε τὴν προεδρία τῆς Γερουσίας. Μεγάλη συμμετοχὴ στὴν Ἐπανάσταση εἶχαν οἱ δυὸ γιοί του Χρύσανθος καὶ Μιχαήλ.

Τζαβέλας Κίτσος (Σούλι 1800 - Ἀθήνα 1855)

Ἡγετικὴ μορφὴ τῆς Ἑλληνικῆς Ἐπανάστασης. Πρωθυπουργὸς τῆς Ἑλλάδας (1847 - 1848). To 1822 πολέμησε στὴν 1η πολιορκία τοῦ Μεσολογγίου καὶ σὲ ἄλλες μάχες, στὸ πλευρὸ τοῦ Μάρκου Μπότσαρη καὶ στὴ συνέχεια τοῦ Καραϊσκάκη. Διακρίθηκε σὲ μάχες ἐναντίον τοῦ Ἰμπραὴμ (1825) καὶ τὸν Αὔγουστο τοῦ 1825 μπῆκε στὸ πολιορκούμενο Μεσολόγγι. Μετὰ τὴν πτώση τοῦ Μεσολογγίου ἐγκαταστάθηκε στὸ Ναύπλιο. Πολέμησε στὴν Ἀττικὴ καὶ μετὰ τὴν ἄφιξη τοῦ Καποδίστρια πῆρε μέρος στὴν ἐκκαθάριση τῆς Ρούμελης ἀπὸ τοὺς Τούρκους. Τὸ 1828, ὕστερα ἀπὸ πολλὲς συγκρούσεις μὲ τοὺς Τούρκους, κατόρθωσε νὰ ἀπελευθερώσει μεγάλο τμῆμα τῆς κεντρικῆς Στερεᾶς Ἑλλάδας. Τὸ 1829 ἔλαβε μέρος στὴν ἐκστρατεία γιὰ τὴν κατάληψη τοῦ Ἀντίρριου, τῆς Ναυπάκτου καὶ τοῦ Μεσολογγίου. Διετέλεσε ὑπουργὸς Στρατιωτικῶν τὸ 1844 καὶ τὸ 1849. Μετὰ τὸ θάνατο τοῦ Ἰωάννη Κωλέττη ἀνέλαβε Πρωθυπουργὸς (1847-1848). Ὀνομάστηκε γερουσιαστὴς καὶ ἔλαβε μέρος στὴν ἐξέγερση τῶν ἀλύτρωτων περιοχῶν τὸ 1854.

Τομπάζης Ἐμμανουήλ (Ὕδρα, 1784-1831)

Πρόκριτος τῆς Ὕδρας, ναυμάχος τῆς Ἑλληνικῆς Ἐπανάστασης καὶ ἁρμοστῆς τῆς Κρήτης (1823-24). Ἀπὸ μικρὸς ἀσχολήθηκε μὲ τὸ ναυτικὸ ἐπάγγελμα. Ἀντιτάχτηκε στὴν ἀρχὴ στὸν ξεσηκωμὸ τῆς Ὕδρας, ἀλλὰ στὴ συνέχεια πῆρε ἐνεργὸ μέρος στὶς ἐπιχειρήσεις. Σημαντικότερη ἦταν ἡ συμμετοχή του στὴ ναυμαχία τῆς Πάτρας. Ὡς πληρεξούσιος τῶν Ὑδραίων συμμετεῖχε στὶς Ἐθνοσυνελεύσεις Ἐπιδαύρου (1822) καὶ Ἄστρους (1823). Τὸ 1823 διορίστηκε ἁρμοστὴς τῆς Κρήτης μετὰ ἀπὸ πρόταση τῶν Κρητικῶν. Ἡ παρουσία του ἀναζωογόνησε τὴν Κρητικὴ Ἐπανάσταση καὶ ἐξομάλυνε τὶς ἀντιθέσεις τῶν Σφακιανῶν μὲ τοὺς ἄλλους Κρητικοὺς ὁπλαρχηγούς.Ὅμως δὲ μπόρεσε νὰ γεφυρώσει τὶς ἐσωτερικὲς ἀντιθέσεις, ἐνῶ ἡ ἀποβίβαση μεγάλων Τουρκοαιγυπτιακῶν δυνάμεων καθιστοῦσε προβληματικὴ τὴν ἐξέλιξη τῆς Κρητικῆς Ἐπανάστασης, ἀφοῦ δὲ μποροῦσε νὰ ἐξασφαλίσει τὴν πειθαρχία τῶν ὁπλαρχηγῶν. Τὸ 1824 ἐπέστρεψε στὴν Ἑλλάδα. Πῆρε μέρος στὴν ἐπιχείρηση τῶν Ψαρῶν καὶ στὴ Ναυμαχία τοῦ Γέροντα (1824).

Τομπάζης Ἰάκωβος (Γιακουμάκης) (Ὕδρα, 1722-1829)

Φιλικός, ναύαρχος τῆς ναυτικῆς μοίρας τῆς Ὕδρας. Ἀπὸ τὴν ἐφηβική του ἡλικία ἀσχολήθηκε μὲ τὴ ναυτιλία καὶ γρήγορα ἔγινε πλοιοκτήτης. Μυήθηκε τὸ 1818 στὴ Φιλικὴ Ἑταιρεία καὶ ἀνέπτυξε μεγάλη δραστηριότητα γιὰ τὴν προετοιμασία τῆς Ἐπανάστασης. Μὲ τὴν ἔναρξη τῆς Ἐπανάστασης δραστηριοποιήθηκε καὶ διέθεσε τὰ πλοῖα του στὸν Ἀγώνα. Ἔλαβε μέρος στὴ ναυτικὴ ἐκστρατεία στὴ Χίο καὶ στὸ βορειοανατολικὸ Αἰγαῖο. Ἐπειδὴ ἡ ἀντιμετώπιση τῶν ἰσχυρῶν τουρκικῶν πλοίων παρουσίαζε δυσχέρειες ἀποφασίστηκε ἡ χρήση πυρπολικῶν. Λέγεται μάλιστα ὅτι εἶναι ὁ πρῶτος ποὺ πρότεινε τὴ χρήση τῶν πυρπολικῶν. Διεύθυνε τὴν ἐπιχείρηση πυρπόλησης τουρκικοῦ δίκροτου στὴ Ἐρεσὸ ἀπὸ τὸν Παπανικολῆ. Ἀνέπτυξε δράση στὴ θαλάσσια περιοχὴ τῆς Σάμου, καθὼς καὶ στὶς νότιες καὶ δυτικὲς πελοποννησιακὲς ἀκτές. Γιὰ τὴν Ἐπανάσταση ἐκτὸς ἀπὸ τὰ πλοῖα του διέθεσε καὶ ὅλη τὴ χρηματικὴ περιουσία του.

Τσακάλωφ Ἀθανάσιος (Γιάννενα 1788 - Μόσχα 1851)

Ἕνας ἀπὸ τοὺς τρεῖς ἱδρυτὲς τῆς Φιλικῆς Ἑταιρείας. Γιὸς τοῦ Νικηφόρου Τεκελῆ. Ἀναγκάστηκε νὰ καταφύγει στὴ Ρωσία πρὶν τελειώσει τὶς σπουδές του κι ἀπὸ ἐκεῖ στὸ Παρίσι ἀφοῦ προηγουμένως ἄλλαξε τὸ ἐπώνυμό του σὲ Τσακάλωφ. Τὸ 1813 ἐπέστρεψε στὴν Ρωσία καὶ συναντήθηκε στὴν Ὀδησσὸ μὲ τὸν Νικόλαο Σκουφὰ καὶ τὸν Ἐμμανουὴλ Ξάνθο. Λίγο ἀργότερα 1814 ἵδρυσαν τὴ Φιλικὴ Ἑταιρεία.Ὅταν τὸ 1821 ἀνέλαβε τὴν ἡγεσία ὁ Ἀλέξανδρος Ὑψηλάντης, ὁ Τσακάλωφ ἔσπευσε στὴ Μολδοβλαχία, ἀπὸ τὴν Πίζα ὅπου βρισκόταν, γιὰ νὰ συμμετάσχει στὸν ἀγώνα καὶ συνόδευσε τὸ Δ. Ὑψηλάντη στὴν Ἑλλάδα ὡς ὑπασπιστής του. Ὁ Τσακάλωφ μὲ σημαντικὴ συμβολὴ στὴν προετοιμασία τοῦ Ἀγώνα, δὲν ἀναμίχθηκε στὸ πολιτικὰ πράγματα καὶ δὲν ἀνέλαβε διοικητικὲς ἢ ἄλλες θέσεις. Μόνο μετὰ τὴν ἄφιξη τοῦ Καποδίστρια τὸν βρίσκουμε ὑπάλληλο τοῦ Γενικοῦ Φροντιστηρίου καὶ πληρεξούσιο τῆς Ἠπείρου στὴ Δ´ Ἐθνοσυνέλευση τοῦ Ἄργους (1829). Μετὰ τὴ δολοφονία τοῦ Καποδίστρια ἐγκαταστάθηκε στὴ Μόσχα, ὅπου καὶ πέθανε τὸ 1851 χωρὶς καμιὰ ἀνάμειξη στὰ κοινά.

Τσαμαδὸς Ἀναστάσιος (Ὕδρα 1774 - Σφακτηρία 1825)

Ναυμάχος τῆς Ἑλληνικῆς Ἐπανάστασης. Ἀπὸ μικρὸς ἀσχολήθηκε μὲ τὸ ναυτικὸ ἐπάγγελμα καὶ μὲ τὴν κήρυξη τῆς Ἐπανάστασης μετέτρεψε τὸ πλοῖο του σὲ πολεμικό. Τὸ 1821 μὲ τὴν ὑδραϊκὴ ναυτικὴ μοίρα ἔλαβε μέρος στὶς ἐπιχειρήσεις τοῦ Αἰγαίου καὶ στὸν Παγασητικό. Ἀλλὰ καὶ στὰ ἑπόμενα χρόνια συμμετεῖχε σὲ ὅλες σχεδὸν τὶς ναυτικὲς ἐκστρατεῖες στὸ Αἰγαῖο, τὰ Πελοποννησιακὰ παράλια καὶ τὸν Κορινθιακό. Τὸ 1825 κατέπλευσε στὸ Νεόκαστρο μὲ τρόφιμα καὶ πολεμικὸ ὑλικὸ καὶ κατόρθωσε νὰ ἐφοδιάσει τὸ φρούριο ποὺ πολιορκοῦσε ὁ Ἰμπραήμ. O Τσαμαδὸς σκοτώθηκε στὴ Σφακτηρία κατὰ τὴν ἐπίθεση τῶν δυνάμεων τοῦ Ἰμπραήμ.

Τσόκρης Δημήτριος (1796-1875)

Ὁπλαρχηγὸς τῆς Ἐπανάστασης τοῦ 1821.Ἔμπορος στὴν Κωνσταντινούπολη, ἦρθε ἀμέσως στὴν Ἑλλάδα μὲ τὴν ἔκρηξη τῆς Ἐπανάστασης καὶ τάχθηκε ὑπὸ τὶς διαταγὲς τοῦ Θεόδωρου Κολοκοτρώνη. Πῆρε μέρος στὴν πολιορκία τοῦ Ναυπλίου καὶ σὲ μάχες ἐναντίον τοῦ Δράμαλη. Ἀξιομνημόνευτη ἐνέργειά του ἦταν ἡ πυρπόληση τοῦ Ἀργολικοῦ κάμπου καὶ ἡ καταστροφὴ τῶν ἀποθηκευμένων σιτηρῶν τῆς Ἀργολίδας. Στὸ διάστημα 1825-26 ἀγωνίστηκε ἐναντίον τοῦ Ἰμπραὴμ στὰ περισσότερα Πελοποννησιακὰ μέτωπα. Ὑπέρμαχος τῆς πολιτικῆς Καποδίστρια, μετὰ τὸ θάνατο τοῦ Κυβερνήτη ἐκτέλεσε χρέη Προέδρου τοῦ ἐκτάκτου στρατοδικείου καὶ καταδίκασε σὲ θάνατο τὸ Γεώργιο Μαυρομιχάλη. Ἀπὸ τὴν Ἀντιβασιλεία διώχθηκε καὶ φυλακίστηκε, ἐνῶ ἀποκαταστάθηκε τὸ 1847. Ἀντιοθωνιστής, ἀναμίχθηκε στὴ Ναυπλιακὴ ἐπανάσταση τοῦ 1862 καὶ ἐξορίστηκε. Ὕστερα ἀπὸ τὴν ἔξωση τοῦ Ὄθωνα ἐπέστρεψε στὴν Ἑλλάδα καὶ τὸ 1864 ἔγινε ὑπασπιστὴς τοῦ Γεωργίου Α´.

Τσώρτς (Church) Σὲρ Ρίτσαρτ (1784-1873)

Βρετανὸς στρατηγός, ἀρχιστράτηγος τῶν Ἑλληνικῶν στρατιωτικῶν δυνάμεων ξηρᾶς (1827). Ἔλαβε μέρος στοὺς Ναπολεόντειους πολέμους. Τὸ 1809 συμμετέσχε στὴν κατάληψη τῶν νησιῶν Ζακύνθου, Κεφαλονιᾶς, Ἰθάκης καὶ Κυθήρων ποὺ βρίσκονταν ὑπὸ Γαλλικὴ κυριαρχία. Ἵδρυσε στὴ Ζάκυνθο σύνταγμα ἐλαφροῦ πεζικοῦ καὶ ὡς ἐπικεφαλῆς του ἀγωνίστηκε τὸ 1810 στὴ Λευκάδα ὅπου καὶ τραυματίστηκε σοβαρά. Πρωτοστάτησε στὴν καταστολὴ τῶν ἀπελευθερωτικῶν κινημάτων στὴ νότια Ἰταλία καὶ Σικελία. Τὸ 1827 ἔφθασε στὴν Ἑρμιονίδα καὶ ὁ ἐρχομός του χαιρετίστηκε μὲν ἀπὸ τοὺς Ἕλληνες, ὅμως οἱ προσδοκίες τους διαψεύστηκαν. Χωρὶς ἰδιαίτερες στρατηγικὲς ἱκανότητες, ἡ συμπόρευσή του μὲ τὸν Κόχραν γιὰ κατὰ μέτωπο ἐπίθεση ἐναντίον τοῦ Κιουταχῆ, παρὰ τὴν ἀντίθεση τοῦ Καραϊσκάκη, ὁδήγησαν στὴν πανωλεθρία τῶν Ἑλλήνων στὸν Ἀνάλατο, στὴν παράδοση τῆς Ἀκρόπολης καὶ στὴν καταστολὴ τῆς Ἐπανάστασης στὴν Στερεὰ Ἑλλάδα. Μετὰ τὴ ναυμαχία τοῦ Ναβαρίνου ἐξεστράτευσε στὴ Δυτικὴ Στερεὰ Ἑλλάδα καὶ κατόρθωσε νὰ συγκροτήσει στρατόπεδο στὸ Δραγαμέστο. Ὁ διορισμὸς τοῦ Αὐγουστίνου Καποδίστρια ὡς πληρεξουσίου τοποτηρητῆ τοῦ ἀδελφοῦ του στὴ Δυτικὴ Στερεὰ Ἑλλάδα προκάλεσε τὴ δυσαρέσκειά του καὶ παραιτήθηκε. Παρέμεινε ὅμως στὴν Ἑλλάδα, ἐγκαταστάθηκε στὴν Ἀθήνα ὅπου καὶ πέθανε.

Ὑψηλάντης Ἀλέξανδρος (Κωνσταντινούπολη 1792 - Βιέννη 1828)

Στρατιωτικὸς καὶ ἐπαναστάτης, ἡγέτης τῆς Φιλικῆς Ἑταιρείας στὴν τελευταία φάση της καὶ ἀρχηγὸς τῆς Ἑλληνικῆς Ἐπανάστασης τοῦ 1821. Πρωτότοκος γιὸς τοῦ Κωνσταντίνου Ὑψηλάντη, ἀνατράφηκε σὲ περιβάλλον ποὺ διαπνεόταν ἀπὸ ἔντονο πατριωτισμὸ καὶ ἔλαβε ἐκλεκτὴ μόρφωση. Στὴν Πετρούπολη ὅπου ἀκολούθησε τὸν πατέρα του φοίτησε στὴ Σχολὴ Σώματος Βασιλικῶν Ἀκολούθων καὶ στὴ συνέχεια ὑπηρέτησε στὰ σώματα τῆς αὐτοκρατορικῆς φρουρᾶς μὲ διακρίσεις στὰ πεδία τῶν μαχῶν. Τὸν Μάρτιο τοῦ 1820 στὴν Πετρούπολη ὁ Ἐμμανουὴλ Ξάνθος τοῦ πρόσφερε τὴν ἀρχηγία τῆς Φιλικῆς Ἑταιρείας τὴν ὁποία ἀποδέχθηκε ἀφοῦ πρῶτα συμβουλεύτηκε τὸν Ἰωάννη Καποδίστρια καὶ ἀφοῦ ἔγιναν δεκτοὶ ἀπὸ τὸν Ξάνθο οἱ ὅροι ποὺ ἔθεσε. Μὲ ἀρχηγὸ τὸν Ὑψηλάντη ἔγινε δυνατὸ νὰ ὑπερνικηθοῦν οἱ ἀμφιβολίες καὶ ἡ κρίση ἐμπιστοσύνης γιὰ τὴν ἄγνωστη "Ἀρχή" καὶ νὰ ἀναπτερωθεῖ τὸ ἠθικὸ καὶ ὁ ἐνθουσιασμὸς τῶν στελεχῶν. Μὲ τὴν ἐνθάρρυνση τοῦ Καποδίστρια πείσθηκε ὅτι ἔπρεπε νὰ ἐπισπευσθεῖ ἡ προπαρασκευὴ τῆς Ἐπανάστασης καὶ τὸν Ἰούνιο τοῦ 1820 ἐγκαταστάθηκε στὴ Ὀδησσό. Ἐνέκρινε τὸ "Σχέδιο Γενικό" τῆς Ἐπανάστασης ποὺ εἶχαν συντάξει οἱ Παπαφλέσσας καὶ Λεβέντης καὶ τὸ ὁποῖο προέβλεπε ἐξέγερση Σέρβων καὶ Μαυροβουνίων, ἐπανάσταση τῆς Μολδοβλαχίας καὶ ἐμπρησμὸ τοῦ τουρκικοῦ στόλου στὸ ναύσταθμο τῆς Κωνσταντινούπολης. Στὴν Ἑλλάδα ἡ Ἐπανάσταση θὰ ἄρχιζε ἀπὸ τὴν Πελοπόννησο ἀφοῦ θὰ ἔφτανε ἐκεῖ ὁ Ὑψηλάντης. Τελικὰ γιὰ διαφόρους λόγους ἀποφασίστηκε ἡ ἔναρξη τῆς Ἐπανάστασης στὴ Μολδοβλαχία. Μὲ τὴν κυκλοφορία τῆς προκήρυξής του "Μάχου ὑπὲρ πίστεως καὶ Πατρίδος" ὁ Ὑψηλάντης κήρυξε στὸ Ἰάσιο στὶς 24 Φεβρουαρίου 1821 τὴν Ἑλληνικὴ Ἐπανάσταση. Μὲ ἐπιστολή του στὸν αὐτοκράτορα Ἀλέξανδρο ὑπέβαλε τὴν παραίτησή του ἀπὸ τὸ ρωσικὸ στρατὸ καὶ ἀναγγέλλοντας τὴν Ἑλληνικὴ Ἐπανάσταση ζήτησε τὴν ἀρωγή του. Ἀμέσως μετὰ ἐπιδόθηκε στὴ δημιουργία στρατοῦ καὶ συγκρότησε τὸν Ἱερὸ Λόχο.

Ὑψηλάντης Δημήτριος (Κωνσταντινούπολη 1793 - Ναύπλιο 1832)

Ἀδελφὸς τοῦ Ἀλέξανδρου Ὑψηλάντη καὶ ἡγετικὴ μορφὴ τῆς Ἐπανάστασης τοῦ 1821. Σπούδασε στὴν Κωνσταντινούπολη, στὶς παραδουνάβιες Ἡγεμονίες καὶ στὸ Παρίσι. Τὸ 1818 μυήθηκε στὴ Φιλικὴ Ἑταιρεία. Τὸν Ἰούνιο τοῦ 1821 ἔφθασε στὴν Ἑλλάδα (Ὕδρα) γιὰ νὰ ἀναλάβει τὴν ἡγεσία τοῦ Ἀγώνα ὡς πληρεξούσιος τοῦ ἀδελφοῦ του. Ἀπὸ τὴν Ὕδρα ἄρχισε τὴν ὀργανωτική του προσπάθεια καὶ συνέταξε τὴν πρώτη του Διακήρυξη ποὺ τὴν ἀπηύθυνε στοὺς "Ὁμογενεῖς Φιλελευθέρους Ἕλληνες". Ἀπὸ τὴν Ὕδρα πέρασε στὸ Ἄστρος ὅπου στὴ συνάντηση μὲ ἀνώτερους κληρικοὺς καὶ μέλη τὴ Πελοποννησιακῆς Γερουσίας δημιουργήθηκαν καὶ τὰ πρῶτα νέφη στὶς σχέσεις Ὑψηλάντη-προκρίτων ἐξ αἰτίας τῆς οἰκειότητάς του μὲ τὸν Παπαφλέσσα, τὸν Κολοκοτρώνη καὶ τὸν Ἀναγνωσταρᾶ. Μετὰ τὴν ἄρνηση τῶν προκρίτων νὰ δεχθοῦν τὶς προτάσεις του ἐγκαταστάθηκε στὰ Τρίκορφα ἀπ᾿ ὅπου διηύθυνε τὴν πολιορκία τῆς Τριπολιτσᾶς. Στὰ Τρίκορφα ὀργάνωσε πολιτικὸ ἐπιτελεῖο μὲ τὸ Νεόφυτο Βόμβα καὶ ἄλλους φιλικούς, ἐνῶ συνεχιζόταν ἡ κρίση στὰ πολιτικὰ πράγματα. Στὶς 20 Δεκεμβρίου 1821 ἄρχισε τὶς ἐργασίες της ἡ A´ Ἐθνικὴ Συνέλευση καὶ στὶς 15 Ἰανουαρίου 1822 ὁ Δημήτριος Ὑψηλάντης ἐκλέχθηκε πρόεδρος τοῦ Βουλευτικοῦ. Τὸν Ἰανουάριο 1822 ὁ Δημήτριος Ὑψηλάντης σπεύδει στὸ Ἄργος γιὰ τὴν ἐνίσχυση τοῦ φρουρίου ἀπὸ τὶς ἐπιθέσεις τοῦ Δράμαλη καὶ γιὰ τὴν ἐνέργειά του αὐτὴ ἐπικρίθηκε ἀπὸ τοὺς ἀντιπάλους του. Στὴ B´ Ἐθνικὴ Συνέλευση (Ἄστρος 1823) παρέμεινε ἀσυμβίβαστος στὶς προσπάθειες τῶν προκρίτων νὰ μονοπωλήσουν τὴν ἐξουσία καὶ μὲ τὸ κύρος του προσπάθησε κατὰ τὸν ἐμφύλιο νὰ κατευνάσει τοὺς ἀντιμαχόμενους. Διακρίθηκε ὡς στρατιωτικὸς κατὰ τὴν ἐπίθεση τοῦ Ἰμπραὴμ ἐναντίον τῶν Μύλων τοῦ Ἄργους (1825). Κορυφαία στιγμὴ τοῦ Ὑψηλάντη θεωρεῖται ἡ στάση του μετὰ τὴν ἀπόφαση τῆς τρίτης Ἐθνικῆς Συνέλευσης νὰ ζητήσει τὴ μεσίτευση τῆς Ἀγγλίας γιὰ τὴν κατάπαυση τῶν ἐχθροπραξιῶν. Στὴν ἐπιστολὴ διαμαρτυρίας του, ἡ Ἐθνικὴ Συνέλευση ἀντέδρασε μὲ τὸν ἀποκλεισμό του "ἀπὸ κάθε πολιτικὸ καὶ στρατιωτικὸ ὑπούργημα" γιὰ νὰ ἀποκατασταθεῖ ἀργότερα μὲ τὴν ἐπανάληψη τῶν ἐργασιῶν της στὴν Τροιζήνα (1827). Κατὰ τὴν ἀνασύνταξη τῶν ἐνόπλων δυνάμεων ἀπὸ τὸν Ἰωάννη Καποδίστρια τοῦ ἀνατέθηκε ἡ ἀρχηγία τοῦ στρατοῦ τῆς Ἀνατολικῆς Ἑλλάδας. Τὸν Ὀκτώβριο τοῦ 1828 πραγματοποίησε νικηφόρες ἐπιχειρήσεις ἐναντίον τῶν Τούρκων στὴ Βοιωτία καὶ τὸ Σεπτέμβριο στὴν Πέτρα Βοιωτίας διηύθυνε τὴν τελευταία μάχη τοῦ Ἀγώνα, ποὺ ἔληξε μὲ θριαμβευτικὴ νίκη τῶν Ἑλλήνων. Πέθανε στὶς 5 Αὐγούστου 1832 στὸ Ναύπλιο.

Φαβιέρος Κάρολος -Βαρόνος (1782-1855)

Γάλλος στρατιωτικὸς καὶ φιλέλληνας ποὺ πρόσφερε τὶς ὑπηρεσίες του κατὰ τὴν Ἑλληνικὴ Ἐπανάσταση. Ἡ Ἑλληνικὴ Ἐπανάσταση πρόσφερε στὸν Φαβιέρο τὴν εὐκαιρία νὰ ὑπηρετήσει τὶς δημοκρατικὲς ἀρχές του. Περιόδευσε στὴν Εὐρώπη γιὰ στρατολόγηση φιλελλήνων καὶ στὰ μέσα τοῦ 1825 δέχθηκε πρόσκληση τῆς ἑλληνικῆς κυβέρνησης γιὰ τὴν ὀργάνωση τακτικοῦ στρατοῦ στὸ Ναύπλιο. Ἡ ἐκστρατεία στὴν Εὔβοια γιὰ νὰ ἐξασφαλίσει τὴν τροφοδοσία τῶν ἀνδρῶν του ἀπέτυχε. Συνεργάσθηκε μὲ τὸν Καραϊσκάκη ἐναντίον τῶν Τούρκων στὴν Ἀττική, ὅμως ἡ ἔλλειψη συνεννόησης ὁδήγησε σὲ ἥττα στὸ Χαϊδάρι. Πέτυχε τὸν ἀνεφοδιασμὸ τῶν πολιορκούμενων στὴν Ἀκρόπολη καὶ ἔμεινε ἐγκλωβισμένος ὡς τὴν παράδοσή της. Γιὰ τὴν προσφορά του κατὰ τὴν Γ´ Ἐθνοσυνέλευση τῆς Τροιζήνας πολιτογραφήθηκε Ἕλληνας. Ὁ Φαβιέρος ἦταν ἄνθρωπος τῆς δράσης καὶ χαρακτηριζόταν ἀπὸ αἰσθήματα ἀφοσίωσης, διαύγεια πνεύματος, γενναιοφροσύνη, ἐλευθερία καὶ τόλμη στὴν ἔκφραση τῶν ἀπόψεών του. Διακρίθηκε ἐπίσης γιὰ τὴν ἐντιμότητα καὶ ἀφιλοκέρδειά του.

Φωτομαρᾶς Νάσος (; - Κόρινθος 1841)

Τὸ 1820 μυήθηκε στὴ Φιλικὴ Ἑταιρεία καὶ στὰ 1820-22 ἀγωνίστηκε στὸ Σούλι ἐναντίον τοῦ Ἀλῆ καὶ τῶν σουλτανικῶν στρατευμάτων. Μετὰ τὴν ἀποχώρηση τῶν Σουλιωτῶν κατέφυγε στὴν Κέρκυρα καὶ ἀπὸ ἐκεῖ πέρασε στὴν Πελοπόννησο. Τὸ 1824 διορίστηκε φρούραρχος Παλαμιδίου. Τὸ 1831 ἦταν πρόεδρος τοῦ στρατοδικείου ποὺ διεξήγαγε τὴ δίκη τοῦ Γεωργίου Μαυρομιχάλη γιὰ τὴ δολοφονία τοῦ Καποδίστρια.

Φωτήλας Ἀσημάκης (Καλάβρυτα, 1761-1835)

Πρόκριτος τῶν Καλαβρύτων, φιλικὸς καὶ ἀπὸ τοὺς ἐξέχοντες Πελοποννήσιους ἀρχηγοὺς τῆς Ἑλληνικῆς Ἐπανάστασης. Τὸ 1819 μυήθηκε στὴ Φιλικὴ Ἑταιρεία. Ὑποστηρικτὴς τῆς ἄμεσης κήρυξης τοῦ Ἀγώνα ἐπισήμανε στὶς συσκέψεις τῶν ἀρχιερέων καὶ προκρίτων τοὺς κινδύνους ἀπὸ τὴν ὁποιαδήποτε ἀναβολή. Πῆρε μέρος στὴν πρώτη σοβαρὴ πολεμικὴ ἐπιχείρηση τοῦ Ἀγώνα στὰ Καλάβρυτα τὰ ὁποῖα ὕστερα ἀπὸ πενθήμερη πολιορκία παραδόθηκαν. Ὁ Ἀσημάκης Φωτήλας πῆρε ἐνεργὸ μέρος καὶ στὰ πολιτικὰ πράγματα τῆς Ἑλλάδας. Πληρεξούσιος στὴν Α´ Ἐθνοσυνέλευση τῆς Ἐπιδαύρου διετέλεσε ἀντιπρόεδρος τῆς Πελοποννησιακῆς Γερουσίας καὶ μέλος τοῦ Ἐκτελεστικοῦ Σώματος. Στὴν περίοδο τῆς ἐμφύλιας διαμάχης ἐπέδειξε μετριοπάθεια, ἀρνούμενος νὰ συμπράξει στὴ δίωξη ἀντικυβερνητικῶν καὶ προτιμώντας νὰ παραιτηθεῖ. Τὸ 1825 ἔπαψε νὰ μετέχει στὰ πολιτικὰ πράγματα, συνέχισε ὅμως νὰ ἐνισχύει ἠθικὰ καὶ ὑλικὰ τὸν Ἀγώνα καὶ νὰ ἐκλέγεται πληρεξούσιος στὶς Ἐθνοσυνελεύσεις.

Φιλικός, ὁπλαρχηγὸς τῆς Ἑλληνικῆς Ἐπανάστασης καὶ στρατιωτικὸς τῆς Ὀθωνικῆς περιόδου. Στὴ Βιέννη ἀσχολήθηκε μὲ τὸ ἐμπόριο καὶ τὸ 1819 μυήθηκε στὴ Φιλικὴ Ἑταιρεία. Τὸ 1821 πρωτοστάτησε στὴν ἐξέγερση στὴν Καλαμπάκα καὶ στὸν Ἀσπροπόταμο. Ἔδρασε στὴ Θεσσαλία καὶ τὴ Στερεὰ καὶ τὸ 1825 πρόσφερε τὶς ὑπηρεσίες του στὸ Μεσολόγγι ὡς τὴν ἡρωικὴ ἔξοδο. Στὴ συνέχεια πολέμησε στὴν κεντρικὴ Στερεὰ Ἑλλάδα καὶ τὴν Ἀττική. Τὸ 1854 κατὰ τὴν ἐξέγερση τῶν ἀλυτρώτων τέθηκε ἐπικεφαλῆς τῶν ἐπαναστατῶν τῆς Θεσσαλίας. Μετὰ τὴν ἔξωση τοῦ Ὄθωνα πρωταγωνίστησε σὲ συνωμοτικὴ κίνηση ποὺ ἀπέβλεπε στὴν ἐκλογὴ τοῦ Λουδοβίκου ὡς βασιλιᾶ τῆς Ἑλλάδας. Ἀποκαλύφθηκε καὶ φυλακίστηκε. Ἀργότερα ἔγινε ὑπασπιστὴς τοῦ Γεωργίου τοῦ Α´.

Χάστινγκς (Hastings) (1794-1828)

Βρετανὸς ἀξιωματικὸς τοῦ ναυτικοῦ ἀπὸ τοὺς πιὸ ἔνθερμους φιλέλληνες, μὲ πλούσια δράση στὰ τελευταῖα χρόνια τῆς Ἑλληνικῆς Ἐπανάστασης. Τὸ 1822 ἦρθε στὴν Ἑλλάδα καὶ ἀμέσως προσπάθησε νὰ πείσει τοὺς Ἕλληνες νὰ βελτιώσουν τὴ μαχητικὴ ἱκανότητα τοῦ στόλου. Ἀγωνίστηκε στὴν Πελοπόννησο καὶ τὴν Κρήτη. Τὸ 1824 ἐπέστρεψε στὴν Ἀγγλία, ὅπου ἐπιμελήθηκε τὴν κατασκευὴ ἀτμοκίνητου πολεμικοῦ ποὺ εἶχε παραγγείλει ἡ Ἑλλάδα. Ὡς κυβερνήτης τοῦ πλοίου, γιὰ τὸ ὁποῖο ὁ ἴδιος χορήγησε σημαντικὸ ποσό, κατέπλευσε τὸ Σεπτέμβριο τοῦ 1826 στὸ Ναύπλιο. Στὴ συνέχεια ἔδρασε στὸ Φάληρο καὶ τὸν Πειραιᾶ καθὼς καὶ στὸν Παγασητικό, στὸ Τρίκκερι, στὴν Ἀλεξάνδρεια, στὸ Μεσολόγγι καὶ στὸν Κορινθιακό. Ἐπιτυχὴς ἡ εἴσοδός του στὸν Κορινθιακὸ καὶ ἡ νίκη του στὸ κόλπο τῆς Ἰτέας. Πέθανε στὴ Ζάκυνθο καὶ τάφηκε στὸν Πόρο.

# data[].attributes.attachment_link.title
Μικρό αρχείο αγωνιστών 1821

# data[].attributes.attachment_link.description
Φιλικὸς καὶ ἀγωνιστής. Ἀρχηγὸς κλεφτῶν στὰ 1785 στὴν ἐπαρχία Λεονταρίου καταφεύγει στὰ Ἑπτάνησα καὶ ὑπηρετεῖ μὲ τὸ βαθμὸ τοῦ ταγματάρχη στὸ γαλλικὸ στρατό. Μαζὶ μὲ τὸν Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη, τὸν Κολοκοτρώνη καὶ τοὺς Κουμουνδουράκηδες ἀπελευθέρωσαν τὴν 23η Μαρτίου 1821 τὴν Καλαμάτα. Πῆρε μέρος στὴν πολιορκία τῆς Τρίπολης καὶ στὴ μάχη στὸ Βαλτέτσι.

# data[].attributes.location_name
Αρκουδόρεμα-Χαλίκι (Πιάνας-Χρυσοβιτσίου), Ελλάδα

# data[].attributes.headline
Αρκουδόρεμα: Ένα απ' τα λημέρια του Κολοκοτρώνη. Λόγω του ανάγλυφου του εδάφους απετέλεσε και αυτό τόπο κατάλληλο για ανασύνταξη των δυνάμεων πριν τις ιστορικές μάχες. 

# data[].attributes.subject
Αρκουδόρεμα: Ένα απ' τα λημέρια του Κολοκοτρώνη. Λόγω του ανάγλυφου του εδάφους απετέλεσε και αυτό τόπο κατάλληλο για ανασύνταξη των δυνάμεων πριν τις ιστορικές μάχες. 

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Λυμποβίσι - Οικία Κολοκοτρώνη

Σε απόσταση 7 χιλιομέτρων δυτικά της Πιάνας βρίσκεται το ιστορικό Λιμποβίσι.

Είναι η Πατρίδα των Κολοκοτρωναίων και ο φυσικός χώρος στον οποίο μεγάλωσε κατά τα πρώτα παιδικά χρόνια αλλά και έδρασε ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης ή Γέρος του Μωριά. Κατα την απογραφή των Ενετών το 1711 κατεγράφησαν 500 κάτοικοι.

Σήμερα στο Λιμποβίσι, έχει αναστηλωθεί το Σπίτι των Κολοκοτρωναίων και λειτουργεί σαν μουσείο. Στο προαύλιο του Λιμποβισίου επίσης υπάρχει το ξωκλήσι του Αη-Γιάννη. Ο ευρύτερος χώρος του Λιμποβισίου αναμορφώθηκε με δωρεά του αείμνηστου Παναγιώτη Αγγελόπουλου το έτος 1990.

Στην πλατεία λειτουργεί επίσης δημοτικό αναψυκτήριο.

Το δεύτερο, απο τα δύο Κολοκοτρωνέικα χωριά και σε μικρή απόσταση από το Λιμποβίσι, βρίσκεται το ερημωμένο χωριό Αρκουδόρρεμα. Το Αρκουδόρεμα, υπήρξε κατοικημένο μέχρι το 1930-31 και διοικητικά μαζί με το Λιμποβίσι ανήκαν στην Πιάνα. Βαθιά μέσα στη ρεματιά σώζονται ερείπια των σπιτιών αυτών μέχρι και σήμερα. Χαρακτηριστική επίσης είναι και αναπαλαιωμένη πέτρινη βρύση του Αρκουδορέματος που βρίσκεται πολύ κοντά στην εκκλησία της Παναγίας του Αρκουδορέματος. Τα νερά απο το Αρκουδόρεμα εκβάλουν στον ποταμό Ελισσώνα ο οποίος διασχίζει τον κάμπο της Πιάνας.

Η εκκλησία της Παναγίας του Αρκουδορέματος είναι καμαροσκέπαστη, μονόκογχη βασιλική, και χτίστηκε το 1719. Στο εσωτερικό της σώζονται πολύ ενδιαφέρουσες τοιχογραφίες του Γεωργίου και του Παναγιώτη Κουλιδά καθώς και σπάνιες επιγραφές οι οποίες βρίσκονται υπό την εποπτεία της Εφορείας Αρχαιοτήτων.

Το Αρκουδόρεμα έχει εξίσου μεγάλη ιστορική σημασία με το Λιμποβίσι, αφού λόγω του ανάγλυφου του εδάφους απετέλεσε και αυτό τόπο κατάλληλο για ανασύνταξη των δυνάμεων πριν τις ιστορικές μάχες.

Στην πλατεία του χωριού ο επισκέπτης μπορεί να αναπαυτεί κάτω από τη σκιά δύο υπερήλικων πλατανιών. Επίσης από την πετρόκτιστη βρύση της πλατείας αναβλύζει κρυστάλλινο νερό από τις δεξαμενές του Μαινάλου από τις οποίες υδρεύεται το χωριό. Το περιμετρικό προαύλιο της εκκλησίας του Αη-Γιώργη προσφέρεται για πανοραμική παρατήρηση του φυσικού τοπίου. Οι κοίτες κατά μήκος του ποταμού Ελισσώνα ως τις πηγές,

αποτελούν ένα πολύ όμορφο φυσικό μονοπάτι για τους λάτρεις του περιπάτου.

Ο Κάμπος της Πιάνας διασχίζεται από τον ποταμό Ελισσώνα. Τα νερά τού ποταμού Ελισσώνα αναβλύζουν απο τις πηγές στους πρόποδες του πιανοβουνίου και δίνουν ζωή στους λιγοστούς πια κατοίκους της περιοχής που καλλιεργούν τη γη ή εκτρέφουν τα ζώα τους. Σημαντικό μέρος του νερού των πηγών του Ελισσώνα αξιοποιείται για την ύδρευση των κατοίκων της πρωτεύουσας του νομού Αρκαδίας της Τρίπολης.

Στα μέσα περίπου του κάμπου της Πιάνας, τα νερά του ποταμού χάνονται μέσα στη γή και πιστεύεται πως ξανακάνουν της εμφάνιση τους στην περιοχή της Μεγαλόπολης. Κατά μήκος των κοιτών του ποταμού Ελισσώνα λειτουργούσαν παλιότερα 12 πέτρινοι νερόμυλοι για το άλεσμα των δημητριακών της περιοχής και 6 νεροτριβές για το πλύσιμο των ρούχων. Κάποια από αυτά τα κτίσματα σώζονται μέχρι και τις μέρες μας σε πολύ καλή κατάσταση.

Στο βουνό που βρίσκεται πάνω από τις πηγές του Ελισσώνα και φέρει το όνομα Πιανοβούνι, βρίσκεται η επονομαζόμενη σπηλιά του Θεού Πάνα.

Ο τοπικός μύθος θέλει τον τραγοπόδαρο Θεό Πάνα να κατοικεί στη σπηλιά αυτή και με τη φλογέρα του να πλημμυρίζει με ήχους την πανέμορφη χαράδρα των πηγών του Ελισσώνα. Επίσης, η ετυμολογία του ονόματος της Πιάνας φέρεται να συνδέεται με το Θεό Πάνα.

# data[].attributes.attachment_link.description
Σε απόσταση 7 χιλιομέτρων δυτικά της Πιάνας βρίσκεται το ιστορικό Λιμποβίσι. Είναι η Πατρίδα των Κολοκοτρωναίων και ο φυσικός χώρος στον οποίο μεγάλωσε κατά τα πρώτα παιδικά χρόνια αλλά και έδρασε ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης ή Γέρος του Μωριά. Κατα την απογραφή των Ενετών το 1711 κατεγράφησαν 500 κάτοικοι.

# data[].attributes.location_name
Αρκουδόρεμα-Χαλίκι (Πιάνας-Χρυσοβιτσίου), Ελλάδα

# data[].attributes.headline
Αρκουδόρεμα: Λημέρι Κολοκοτρωνέικο.

# data[].attributes.subject
Αρκουδόρεμα: Λημέρι Κολοκοτρωνέικο.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Λιμποβισι και Αρκουδορεμα

Μέσα στο ελατοδάσος του Μαινάλου βρίσκονται τα ιστορικά χωριά Λιμποβίσι και Αρκουδόρεμα, που εξέθρεψαν την ένδοξη γενιά των Κολοκοτρωναίων και που η λαϊκή μούσα τα συνέδεσε με τη δόξα και τη λάμψη των ελευθερωτών της Πατρίδας. Χωμένα μέσα στις ρεματιές και τους απάτητους λόγγους, ανάμεσα στις απότομες χαράδρες και τα βουνά του Μαινάλου, σε υψόμετρο 1200 μ. περίπου, παραμένουν στην συνείδηση του ελληνικού λαού εθνικά ορόσημα και σύμβολα ελευθερίας και αδούλωτου φρονήματος. Σήμερα και τα δύο χωριά είναι ακατοίκητα και ερειπωμένα.

Απρόσιτα και απομονωμένα, όπως ήταν, από το κέντρο της Αρκαδίας, φτωχά και στερημένα καλλιεργήσιμης γης, ήταν επόμενο μετά την Επανάσταση να εγκαταλειφθούν από τους κατοίκους τους, το Λιμποβίσι το 1880 και το Αρκουδόρεμα το 1940. Από το Αρκουδόρεμα έως το Λιμποβίσι η απόσταση με τα πόδια δεν είναι παραπάνω από μισή ώρα. Επί Τουρκοκρατίας όμως ακριβώς λόγω του απροσίτου της τοποθεσίας βρίσκονταν σε ακμή και είχαν καταστεί κέντρα της κλεφτουριάς. Από πληροφορίες του 1815 γνωρίζουμε ότι το Λιμποβίσι είχε 350 μόνιμους κατοίκους και το Αρκουδόρεμα 500. Αν ληφθεί υπόψη ότι πολλοί κάτοικοι από το φθινόπωρο μέχρι την άνοιξη παραχείμαζαν σε άλλες περιοχές, τα χειμαδιά, ή ότι άλλοι ήταν διπλοκάτοικοι, συμπεραίνουμε ότι ο πληθυσμός τους ήταν πολύ μεγαλύτερος. Έτσι εξηγείται πως ο Κολοκοτρώνης κάθε φορά που οι Τούρκοι διέλυαν το στρατιωτικό σώμα του κατόρθωνε να το ανασυγκροτεί εύκολα στρατολογώντας παλικάρια κυρίως από τα χωριά αυτά και τη γύρω περιοχή.

Εδώ κυνηγημένος από τους Τούρκους έφτασε γύρω στα 1536, όπως διηγείται στα Απομνημονεύματα του ο Γέρος του Μοριά, ο γενάρχης των Κολοκοτρωναίων Τριανταφυλλάκος Τσεργίνης. Προερχόταν από το Ρουπάκι, που βρισκόταν κοντά στο χωριό Τουρκολέκα της επαρχίας Λεονταρίου Αρκαδίας. Ο προσδιορισμός ότι το Ρουπάκι ήταν << πλησίον του χωριού Τουρκολέκα>> δεν αφήνει κανένα περιθώριο για υποθέσεις σχετικά με τη γεωγραφική θέση του τοπωνυμίου αυτού σε περιοχή έξω από την Αρκαδία. Προφανώς πρόκειται για συνοικισμό των Τουρκολέκων, που τον χάλασαν οι Τούρκοι κατά τη μαρτυρία του Κολοκοτρώνη. Εγκαταστάθηκε με μερικούς δικούς του αρχικά στο Αρκουδόρεμα, όπου με την εξυπνάδα του και την παλικαριά του προόδευσε και διακρίθηκε. Γι' αυτό και ο δημογέροντας του Λιμποβισιού τον έκαμε γαμπρό και κληρονόμο του. Οι απόγονοι του Τρ. Τσεργίνη έμεναν στο Λιμποβίσι, το Αρκουδόρεμα και στα άλλα χωριά της περιοχής, δραστήριοι πάντοτε και παρόντες σ' όλες τις εξεγέρσεις κατά των τυράννων.

Το Λιμποβίσι και το Αρκουδόρεμα μαζί με τα γειτονικά χωριά Πιάνα, Χρυσοβίτσι, Αλωνίσταινα, Δαβιές, κ.ά. είναι στενότατα συνδεδεμένα τόσο με την Επανάσταση του '21 όσο και με την προετοιμασία της και τις προεπαναστατικές της κινήσεις. Όπως εύστοχα παρατηρεί ο Αρκάς ιστορικός Τάσος Αθ. Γριτσόπουλος τα χωριά αυτά

Συχνή εξάλλου είναι η μνημόνευση των ιστορικών αυτών τόπων στα δημοτικά τραγούδια σε συνδυασμό πάντοτε με τη ζωή και τη δράση των Κολοκοτρωναίων.

Εκείνο όμως που δεν πρέπει να παραλειφθεί είναι η ομολογία του ίδιου του Κολοκοτρώνη ότι κατάγεται από το Λιμποβίσι.Κατά την εξέταση του στο δικαστήριο μεταξύ άλλων ρωτήθηκε από τον Πρόεδρο από πού κατάγεται και ο Κολοκοτρώνης απάντησε χωρίς δισταγμό ότι κατάγεται από το Λιμποβίσι. Ο ακριβός διάλογος έχει ως εξής:
ΠΡΟΕΔΡΟΣ: Πώς ονομάζεσαι; ΚΟΛΟΚΟΤΡΩΝΗΣ: Θεόδωρος Κολοκοτρώνης. ΠΡΟΕΔΡΟΣ: Πόθεν κατάγεσαι; ΚΟΛΟΚΟΤΡΩΝΗΣ: Από το Λιμποβίσι της επαρχίας Καρυταίνης.

# data[].attributes.attachment_link.title
Ιστορία__Τα ένδοξα χώματα__

# data[].attributes.attachment_link.description
Μέσα στο ελατοδάσος του Μαινάλου βρίσκονται τα ιστορικά χωριά Λιμποβίσι και Αρκουδόρεμα, που εξέθρεψαν την ένδοξη γενιά των Κολοκοτρωναίων και που η λαϊκή μούσα τα συνέδεσε με τη δόξα και τη λάμψη των ελευθερωτών της Πατρίδας. Χωμένα μέσα στις ρεματιές και τους απάτητους λόγγους, ανάμεσα στις απότομες χαράδρες και τα βουνά του Μαινάλου, σε υψόμετρο 1200 μ.

# data[].attributes.location_name
Κάτω Μέλπεια, Ελλάδα

# data[].attributes.headline
Γεράντζα (Μέλπεια σήμερα): Το χωριό του Μητροπέτροβα που συντάχθηκε και με τον Κωνσταντή Κολοκοτρώνη και μετά ακολούθησε τον γέρο του Μωριά (απελευθέρωση Καλαμάτας, Βαλτέτσι, Τριπολιτσά, φυλάκιση στη διάρκεια του εμφυλίου). 

# data[].attributes.subject
Γεράντζα (Μέλπεια σήμερα): Το χωριό του Μητροπέτροβα που συντάχθηκε και με τον Κωνσταντή Κολοκοτρώνη και μετά ακολούθησε τον γέρο του Μωριά (απελευθέρωση Καλαμάτας, Βαλτέτσι, Τριπολιτσά, φυλάκιση στη διάρκεια του εμφυλίου). 

# data[].attributes.body
Ήταν ο Νέστορας του αγώνα. Ο Κολοκοτρώνης τον σεβόταν, ζητούσε τη γνώμη του και τον αποκαλούσε «μπάρμπα».

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Σαν Σήμερα .gr

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Κλεφτοκαπετάνιος και αγωνιστής του '21 από τη Μεσσηνία. Είναι περισσότερο γνωστός ως Μητροπέτροβας.

Ο Μήτρος Πέτροβας γεννήθηκε το 1745 (κατ' άλλες πηγές το 1738) στη Γαράντζα (σημερινή Μέλπεια) της Μεσσηνίας. Ήταν, πιθανώς, γιος του Αγγελή Πέτροβα, αρχηγού ομάδας Κλεφτών επί Ενετοκρατίας (1685-1715).

Συντάχθηκε εξαρχής με τους Κολοκοτρωναίους, με τους οποίους συνδεόταν με δεσμούς αδελφοποιίας, όπως και όλη του η οικογένια. Πήρε μέρος στα Ορλωφικά (1770) και στη συνέχεια εξακολούθησε τον αγώνα του κατά των Τούρκων και Τουρκαλβανών της Πελοποννήσου, στο πλευρό του Κωνσταντίνου Κολοκοτρώνη.

Μετά τον θάνατο του Κωνσταντίνου Κολοκοτρώνη (1785), ο Μητροπέτροβας ανέλαβε την κηδεμονία του νεαρού γιου του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη και υπήρξε ο πρώτος του δάσκαλος στην πολεμική τέχνη. Με την έναρξη της Επανάστασης, ο γηραιός Μητροπέτροβας συμμετείχε με δικό του στρατιωτικό σώμα στην απελευθέρωση της Καλαμάτας ( 23 Μαρτίου 1821) και στη συνέχεια προέλασε στη βόρεια Μεσσηνία, όπου κατέλυσε τις Οθωμανικές αρχές.

Εν συνεχεία, ακολούθησε τον Θεόδωρο Κολοκοτρώνη κι έλαβε μέρος στη Μάχη του Βαλτετσίου (12- 13 Μαΐου 1821), όπου διακρίθηκε όλως ιδιαιτέρως, παρά το προχωρημένο της ηλικίας του, ενώ συμμετείχε και στις επιχειρήσεις για την απελευθέρωση της Τριπολιτσάς ( 23 Σεπτεμβρίου 1821). Ο Μητροπέτροβας ήταν όχι μόνο ένας από τους γενναιότερους οπλαρχηγούς, αλλά και ο πιο συνετός, ο Νέστωρ του Αγώνα. Ο Κολοκοτρώνης τον τιμούσε και τον σεβόταν και τον αποκαλούσε πάντα "Μπάρμπα" και ζητούσε τη γνώμη του σε κάθε κρίσιμη περίσταση. Και ο γηραιός οπλαρχηγός ήταν αφοσιωμένος μέχρι θανάτου στον μαθητή του και τον ακολουθούσε παντού. Ακόμη και στη φυλακή, όταν πήρε το μέρος του στις εμφύλιες διαμάχες του 1824-1825.

Μετά την απόβαση του Ιμπραήμ στην Πελοπόννησο τον Φεβρουάριο του 1925 και τον κίνδυνο που διέτρεχε η επανάσταση, η κυβέρνηση Κουντουριώτη απελευθέρωσε τους αντικυβερνητικούς, μεταξύ αυτών και τον Μητροπέτροβα, που τον είχε υπό περιορισμό στο μοναστήρι του Προφήτη Ηλία στην Ύδρα. Με το βαθμό του στρατηγού, ο μεσσήνιος οπλαρχηγός έλαβε ενεργό μέρος στον πόλεμο φθοράς που εξαπέλυσε ο Κολοκοτρώνης εναντίον του Αιγύπτιου πασά στην Πελοπόννησο.

Μετά την απελευθέρωση υποστήριξε τον Ιωάννη Καποδίστρια, όπως και ο Κολοκοτρώνης. Κατά τη διάρκεια της Βαυαροκρατίας, ο Μητροπέτροβας στασίασε κατά της Αντιβασιλείας, μετά την καταδίκη σε θάνατο του Κολοκοτρώνη και του Πλαπούτα ( 22 Μαΐου 1834). Με τη βοήθεια των παλαιών οπλαρχηγών Γκρίτζαλη, Κόλια Πλαπούτα και Τζαμαλή, που όλοι τους ανήκαν στο ρωσόφιλο κόμμα των Ναπαίων, ξεσήκωσε τη Μεσσηνία τον Αύγουστο του 1834 και κατέλυσε τις αρχές στην Καλαμάτα και το Νησίον (σημερινή Μεσσήνη). Στη συνέχεια θέλησε να βαδίσει κατά της Αρκαδίας, αλλά τον πρόλαβαν τα κυβερνητικά στρατεύματα υπό τον βαυαρό αξιωματικό Κρίστιαν Σμαλτς στη Φρουτζάλα (σημερινή Θουρία Μεσσηνίας). Στη μάχη που συνήφθηκε, συνελήφθη αιχμάλωτος και φυλακίστηκε στο Νεόκαστρο της Πύλου.

Εν τω μεταξύ, τα κυβερνητικά στρατεύματα κατόρθωσαν να καταστείλουν την εξέγερση και να συλλάβουν τους αρχηγούς της. Στη δίκη που ακολούθησε, οι Γκρίτζαλης και Τζαμαλής καταδικάσθηκαν σε θάνατο και εκτελέστηκαν, ενώ ο Μητροπέτροβας, αν και πρωταίτιος της εξέγερσης, καταδικάστηκε σε κάθειρξη 15 ετών, λόγω του προχωρημένου της ηλικίας του και των μεγάλων υπηρεσιών του προς την πατρίδα κατά τη διάρκεια της επανάστασης. Δύο χρόνια αργότερα αποφυλακίστηκε, με χάρη που του έδωσε ο βασιλιάς Όθων.

Ο Μητροπέτροβας πέθανε πλήρης ημερών, στις 12 Μαρτίου του 1838, αφήνοντας στη ζωή δύο γιους, τον Αντώνιο (1775-1855) και τον Πέτρο.

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Σαν Σήμερα .gr

# data[].attributes.attachment_link.title
Μήτρος Πέτροβας

# data[].attributes.attachment_link.description
Κλεφτοκαπετάνιος και αγωνιστής του '21 από τη Μεσσηνία. Είναι περισσότερο γνωστός ως Μητροπέτροβας. Ο Μήτρος Πέτροβας γεννήθηκε το 1745 (κατ' άλλες πηγές το 1738) στη Γαράντζα (σημερινή Μέλπεια) της Μεσσηνίας. Ήταν, πιθανώς, γιος του Αγγελή Πέτροβα, αρχηγού ομάδας Κλεφτών επί Ενετοκρατίας (1685-1715).

# data[].attributes.location_name
Καρύταινα, Ελλάδα

# data[].attributes.headline
Καρύταινα. Η πρώτη νικηφόρα μάχη των Ελλήνων και η πολιορκία που έληξε άδοξα.

# data[].attributes.subject
Καρύταινα. Η πρώτη νικηφόρα μάχη των Ελλήνων και η πολιορκία που έληξε άδοξα.

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
ΜΗΧΑΝΗ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Τέλη Μαρτίου 1821, η Πελοπόννησος φλέγεται από το ξέσπασμα της Επανάστασης. Στις 26 του μήνα στη γέφυρα της Καρύταινας, οι επαναστάτες σκότωσαν έναν Τούρκο αγγελιοφόρο. Επάνω του ανακάλυψαν μια επιστολή των Φαναριτών Τούρκων προς τους Τούρκους της Καρύταινας.

Τους διεμήνυαν ότι την επόμενη ημέρα θα περνούσαν από την Καρύταινα για να μεταβούν και να ασφαλισθούν στην Τριπολιτσά και τους καλούσαν να ενωθούν μαζί τους.
γράφει ο Νίκος Γιαννόπουλος, ιστορικός
Οι Έλληνες ειδοποίησαν αμέσως τον Κολοκοτρώνη που βρισκόταν στο Δεδέμπεη (χωριό ανάμεσα στο Λεοντάρι και την Καρύταινα). Ο Γέρος χωρίς χρονοτριβή κατέλαβε έναν στενό δρόμο που βρισκόταν στην τοποθεσία Άγιος Αθανάσιος έξω από την Καρύταινα. Οι Φαναρίτες έπρεπε να εξοντωθούν με κάθε θυσία, καθώς ήταν από τους πλέον αξιόλογους ντόπιους Τούρκους πολεμιστές.

Στις 28 Μαρτίου εμφανίσθηκε η μακρά φάλαγγα των Φαναριτών. Αποτελείτο από 1.700 άνδρες με τις γυναίκες και τα παιδιά τους και 3.000 φορτωμένα υποζύγια. Οι ένοπλοι αποτελούσαν την εμπροσθοφυλακή και την οπισθοφυλακή. Στη μέση βρίσκονταν τα γυναικόπαιδα. Όταν η φάλαγγα έφθασε σε απόσταση βολής άρχισε η μάχη.

Οι Έλληνες που υπεράσπιζαν τα στενά μόλις που έφθαναν σε αριθμό τους 300. Μετά από έξι ώρες η νίκη άρχισε να χαμογελά προς την πλευρά των επαναστατών. Όμως, εκείνη τη στιγμή τραυματίσθηκαν οι οπλαρχηγοί των Μανιατών, Βοϊδης Μαυρομιχάλης και Παναγιώτης Δουράκης. Οι Μανιάτες έσπευσαν να περιθάλψουν τους αρχηγούς τους και να τους μεταφέρουν εκτός πυρός. Με την αποχώρησή τους "αδυνάτισε" επικίνδυνα η ήδη ολιγάριθμη ελληνική παράταξη.
Η έφοδος του Κολοκοτρώνη
Επιπλέον, είχαν εξαντληθεί τα πολεμοφόδια των επαναστατών. Οι Τούρκοι, μη συναντώντας πλέον αντίσταση, ήταν έτοιμοι να διασχίσουν τη γέφυρα. Όμως, ο Κολοκοτρώνης με 20 άνδρες τους πρόλαβε και την κατέλαβε. Η αιφνιδιαστική αυτή ενέργεια αναστάτωσε τους Φαναρίτες. Ταυτόχρονα, αφίχθησαν στην περιοχή οδηγημένοι από τον θόρυβο της μάχης, οι Πλαπουταίοι. Λίγο αργότερα πύκνωσαν την ελληνική παράταξη και 300 Δημητσανίτες με επικεφαλής τον Σπηλιωτόπουλο.

Στα γυναικόπαιδα, που ήδη υφίσταντο επίθεση από τα πλάγια των Ολύμπων με αρχηγούς τον Τζανέτο Χριστόπουλο και τον Νικόλαο Ζαριφόπουλο, προκλήθηκε σύγχυση και ταραχή. Οι Φαναρίτες, μη επιτυγχάνοντας να καταλάβουν τη γέφυρα, υποχώρησαν προς τη θέση Χαλήλι-αγά.

Εκεί ο Αλφειός ήταν διαβατός κατά τους καλοκαιρινούς μήνες. Την εποχή εκείνη όμως από το λιώσιμο του χιονιού τα νερά ήταν διογκωμένα, γεγονός που καθιστούσε τη διάβαση του ποταμού ιδιαίτερα επικίνδυνη. Αυτό το παρέβλεψαν οι Φαναρίτες και υπέστησαν πανωλεθρία. Άνδρες και γυναίκες, είτε τραυματισμένοι από τους Έλληνες που τους πυροβολούσαν, είτε παρασυρόμενοι από το ορμητικό ρεύμα, ανατρέπονταν και πνίγονταν.

Οι Τούρκοι της Καρύταινας επιχείρησαν έξοδο για να βοηθήσουν τους συμπατριώτες τους, αλλά το πυκνό πυρ των Ελλήνων τους υποχρέωσε να επιστρέψουν στο κάστρο. Σε 500 άτομα ανέρχονταν οι απώλειες των Φαναριτών. Οι υπόλοιποι υποχώρησαν προς την Καρύταινα. Προς αυτήν την κατεύθυνση βάδισε και ο Κολοκοτρώνης μετά τη μάχη. Έξω από την πόλη σχηματίσθηκε το πρώτο ελληνικό στρατόπεδο του Αγώνα.
Οι οπλαρχηγοί εγκαταλείπουν το Κολοκοτρώνη και η νίκη γίνεται πανωλεθρία Γράφει ο Γιώργος Θ. Πραχαλιάς, μέλος εταιρείας Πελοποννησιακών Σπουδών
Μετά τη νικηφόρα δίδυμη μάχη που έδωσε ο Κολοκοτρώνης με Μανιάτες και Καρυτινούς έξω από την Καρύταινα, συγκεντρώνονται στην περιοχή ισχυρές επαναστατικές δυνάμεις (6.000 άνδρες περίπου) υπό διαφόρους οπλαρχηγούς. Οι Έλληνες πολιορκούν στενά τους Τούρκους στο κάστρο της Καρύταινας, αλλά αρχίζει να φαίνεται το μεγάλο πρόβλημα: Δεν υπάρχει ο Γενικός Αρχηγός της πολιορκίας.

Ο Κολοκοτρώνης, που είχε ήδη αποστείλει το Νικηταρά ως περίπολο αναγνωρίσεως μακράς εμβέλειας με μικρή δύναμη στο Φραγκόβρυσο (2 ώρες έξω από την Τριπολιτσά), αντιλαμβάνεται ότι ο Μουσταφά αγάς, ο Βοεβόδας της Καρύταινας, έχει στείλει μυστικά αγγελιοφόρους στην Τριπολιτσά ζητώντας ενισχύσεις.

Μπροστά στον επερχόμενο σοβαρό κίνδυνο εισηγείται στους άλλους καπεταναίους να αποσταλεί ο Αναγνωσταράς με 2.000 άνδρες ως δύναμη καλύψεως στο Σάλεση (4 ώρες από την Τριπολιτσά και 4 ώρες από την Καρύταινα, δηλαδή στη μέση της απόστασης). Του το αρνούνται. Αντιπροτείνει ο Γέρος να πάει ο ίδιος με 500 άνδρες. Του το αρνούνται ξανά.
Η ελληνική υποχώρηση
Την 1η Απριλίου ισχυρή τουρκική δύναμη ιππικού βγαίνει από την Τριπολιτσά για ενίσχυση των πολιορκουμένων στην Καρύταινα και καταλαμβάνει το Σάλεση βάζοντας φωτιές, για να ενθαρρύνουν τους κλεισμένους Τούρκους στο κάστρο της Καρύταινας.

Ο Κολοκοτρώνης πεισμώνει και λέει στους υπόλοιπους καπεταναίους να εγκαταστήσουν προφυλακές μάχης σε τρία καταράχια για να χτυπήσουν τους επερχόμενους Τούρκους, ενώ ο ίδιος ιππεύει προς το μέρος των Τούρκων για να κάνει αναγνώριση με το κιάλι του. Μέχρι να γυρίσει όμως ο Κολοκοτρώνης από την αναγνώριση, οι Έλληνες είχαν αρχίσει να φεύγουν πανικόβλητοι.

Το τουρκικό ιππικό διενεργεί αστραπιαία και θυελλώδη επέλαση εναντίον των Ελλήνων που καταρρέουν και σκορπίζουν. Ο Κολοκοτρώνης αντιλαμβάνεται ότι ο Μπεηζαντές (ο Ηλίας Μαυρομιχάλης, ο Ζάντες του Μπέη, πρωτότοκος γιός του Πετρόμπεη, αποκαλούμενος και "νεραϊδογέννητος" λόγω της μοναδικής ομορφιάς του) έχει απομείνει και πολεμά μόνος του και σπεύδει να τον απαγκιστρώσει πριν σκοτωθεί. Ο ίδιος ο Κολοκοτρώνης μόλις που προλαβαίνει να σωθεί...
Στο Χρυσοβίτσι
Ο Κολοκοτρώνης παίρνει το μονοπάτι προς Στεμνίτσα, όπου το βράδυ συναντά και άλλους καπεταναίους. Ο Γέρος κάνει το σταυρό του και τους λέει "Όσοι αγαπάτε την Πατρίδα ελάτε κοντά μου".

Στη Στεμνίτσα, συναντούν το Μπεηζαντέ και τον Παπαφλέσσα. Ο Κολοκοτρώνης τους λέει "Να πιάσωμε τη Λαγκάδα, οι Τούρκοι θ'απεράσουν από εκεί, να τους βαρέσωμεν. Και κοντά εις την Λαγκάδα είναι ένα χωριό Χρυσοβίτσι".

Δείτε την εντυπωσιακή πτήση πάνω από την ιστορική περιοχή της Καρύταινας από τον Up Drones:

# data[].attributes.attachment_link.title
Καρύταινα. Πως ο Κολοκοτρώνης κατατρόπωσε τους Τούρκους στην πρώτη τακτική μάχη του Αγώνα. Ποιοι τον εγκατέλειψαν και η νίκη έγινε πανωλεθρία - ΜΗΧΑΝΗ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ

# data[].attributes.attachment_link.description
Τέλη Μαρτίου 1821, η Πελοπόννησος φλέγεται από το ξέσπασμα της Επανάστασης. Στις 26 του μήνα στη γέφυρα της Καρύταινας, οι επαναστάτες σκότωσαν έναν Τούρκο αγγελιοφόρο. Επάνω του ανακάλυψαν μια επιστολή των Φαναριτών Τούρκων προς τους Τούρκους της Καρύταινας.

# data[].attributes.location_name
Καρύταινα, Ελλάδα

# data[].attributes.headline
Καρύταινα, το ορμητήριο του Κολοκοτρώνη από το 1826 εναντίον του Ιμπραήμ. Εδώ μάζευε και τους αμάχους.

# data[].attributes.subject
Καρύταινα, το ορμητήριο του Κολοκοτρώνη από το 1826 εναντίον του Ιμπραήμ. Εδώ μάζευε και τους αμάχους.

# data[].attributes.body
Τα ερείπια του σπιτιού του Κολοκοτρώνη στην Καρύταινα.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Το κάστρο της Καρύταινας είχε διαλέξει σαν ορμητήριό του ο Γέρος του Μοριά στον αγώνα του κατά του Ιμπραήμ. Με δικά του έξοδα το οχύρωσε το 1826 και έχτισε το σπίτι, του οποίου τα ερείπια βλέπουμε εδώ, απέναντι από τον ναό της Παναγίας όπου εκκλησιαζόταν.

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
exploring greece εξερεύνηση ελλάδα διακοπές greece vacations

# data[].attributes.attachment_link.title
EG | Οικία Κολοκοτρώνη (Ιστορική Τοποθεσία) [ΑΡΚΑΔΙΑ, ΜΕΓΑΛΟΠΟΛΗ]

# data[].attributes.attachment_link.description
Οικία Κολοκοτρώνη: Το κάστρο της Καρύταινας είχε διαλέξει σαν ορμητήριό του ο Γέρος του Μοριά στον αγώνα του κατά του Ιμπραήμ. Με δικά του έξοδα το οχύρωσε το 1826 και έχτισε το σπίτι, του οποίου τα ερείπια βλέπουμε εδώ, απέναντι από τον ναό της Παναγίας όπου εκκλησιαζόταν.

# data[].attributes.location_name
Καρύταινα, Ελλάδα

# data[].attributes.headline
Καρύταινα, Ελλάδα

# data[].attributes.subject
Καρύταινα, Ελλάδα

# data[].attributes.body
Η πρώτη μάχη των Ελλήνων στο στενό του Αγίου Αθανασίου Καρύταινας.

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
ΜΗΧΑΝΗ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Τέλη Μαρτίου 1821, η Πελοπόννησος φλέγεται από το ξέσπασμα της Επανάστασης. Στις 26 του μήνα στη γέφυρα της Καρύταινας, οι επαναστάτες σκότωσαν έναν Τούρκο αγγελιοφόρο. Επάνω του ανακάλυψαν μια επιστολή των Φαναριτών Τούρκων προς τους Τούρκους της Καρύταινας.

Τους διεμήνυαν ότι την επόμενη ημέρα θα περνούσαν από την Καρύταινα για να μεταβούν και να ασφαλισθούν στην Τριπολιτσά και τους καλούσαν να ενωθούν μαζί τους.
γράφει ο Νίκος Γιαννόπουλος, ιστορικός
Οι Έλληνες ειδοποίησαν αμέσως τον Κολοκοτρώνη που βρισκόταν στο Δεδέμπεη (χωριό ανάμεσα στο Λεοντάρι και την Καρύταινα). Ο Γέρος χωρίς χρονοτριβή κατέλαβε έναν στενό δρόμο που βρισκόταν στην τοποθεσία Άγιος Αθανάσιος έξω από την Καρύταινα. Οι Φαναρίτες έπρεπε να εξοντωθούν με κάθε θυσία, καθώς ήταν από τους πλέον αξιόλογους ντόπιους Τούρκους πολεμιστές.

Στις 28 Μαρτίου εμφανίσθηκε η μακρά φάλαγγα των Φαναριτών. Αποτελείτο από 1.700 άνδρες με τις γυναίκες και τα παιδιά τους και 3.000 φορτωμένα υποζύγια. Οι ένοπλοι αποτελούσαν την εμπροσθοφυλακή και την οπισθοφυλακή. Στη μέση βρίσκονταν τα γυναικόπαιδα. Όταν η φάλαγγα έφθασε σε απόσταση βολής άρχισε η μάχη.

Οι Έλληνες που υπεράσπιζαν τα στενά μόλις που έφθαναν σε αριθμό τους 300. Μετά από έξι ώρες η νίκη άρχισε να χαμογελά προς την πλευρά των επαναστατών. Όμως, εκείνη τη στιγμή τραυματίσθηκαν οι οπλαρχηγοί των Μανιατών, Βοϊδης Μαυρομιχάλης και Παναγιώτης Δουράκης. Οι Μανιάτες έσπευσαν να περιθάλψουν τους αρχηγούς τους και να τους μεταφέρουν εκτός πυρός. Με την αποχώρησή τους "αδυνάτισε" επικίνδυνα η ήδη ολιγάριθμη ελληνική παράταξη.
Η έφοδος του Κολοκοτρώνη
Επιπλέον, είχαν εξαντληθεί τα πολεμοφόδια των επαναστατών. Οι Τούρκοι, μη συναντώντας πλέον αντίσταση, ήταν έτοιμοι να διασχίσουν τη γέφυρα. Όμως, ο Κολοκοτρώνης με 20 άνδρες τους πρόλαβε και την κατέλαβε. Η αιφνιδιαστική αυτή ενέργεια αναστάτωσε τους Φαναρίτες. Ταυτόχρονα, αφίχθησαν στην περιοχή οδηγημένοι από τον θόρυβο της μάχης, οι Πλαπουταίοι. Λίγο αργότερα πύκνωσαν την ελληνική παράταξη και 300 Δημητσανίτες με επικεφαλής τον Σπηλιωτόπουλο.

Στα γυναικόπαιδα, που ήδη υφίσταντο επίθεση από τα πλάγια των Ολύμπων με αρχηγούς τον Τζανέτο Χριστόπουλο και τον Νικόλαο Ζαριφόπουλο, προκλήθηκε σύγχυση και ταραχή. Οι Φαναρίτες, μη επιτυγχάνοντας να καταλάβουν τη γέφυρα, υποχώρησαν προς τη θέση Χαλήλι-αγά.

Εκεί ο Αλφειός ήταν διαβατός κατά τους καλοκαιρινούς μήνες. Την εποχή εκείνη όμως από το λιώσιμο του χιονιού τα νερά ήταν διογκωμένα, γεγονός που καθιστούσε τη διάβαση του ποταμού ιδιαίτερα επικίνδυνη. Αυτό το παρέβλεψαν οι Φαναρίτες και υπέστησαν πανωλεθρία. Άνδρες και γυναίκες, είτε τραυματισμένοι από τους Έλληνες που τους πυροβολούσαν, είτε παρασυρόμενοι από το ορμητικό ρεύμα, ανατρέπονταν και πνίγονταν.

Οι Τούρκοι της Καρύταινας επιχείρησαν έξοδο για να βοηθήσουν τους συμπατριώτες τους, αλλά το πυκνό πυρ των Ελλήνων τους υποχρέωσε να επιστρέψουν στο κάστρο. Σε 500 άτομα ανέρχονταν οι απώλειες των Φαναριτών. Οι υπόλοιποι υποχώρησαν προς την Καρύταινα. Προς αυτήν την κατεύθυνση βάδισε και ο Κολοκοτρώνης μετά τη μάχη. Έξω από την πόλη σχηματίσθηκε το πρώτο ελληνικό στρατόπεδο του Αγώνα.
Οι οπλαρχηγοί εγκαταλείπουν το Κολοκοτρώνη και η νίκη γίνεται πανωλεθρία Γράφει ο Γιώργος Θ. Πραχαλιάς, μέλος εταιρείας Πελοποννησιακών Σπουδών
Μετά τη νικηφόρα δίδυμη μάχη που έδωσε ο Κολοκοτρώνης με Μανιάτες και Καρυτινούς έξω από την Καρύταινα, συγκεντρώνονται στην περιοχή ισχυρές επαναστατικές δυνάμεις (6.000 άνδρες περίπου) υπό διαφόρους οπλαρχηγούς. Οι Έλληνες πολιορκούν στενά τους Τούρκους στο κάστρο της Καρύταινας, αλλά αρχίζει να φαίνεται το μεγάλο πρόβλημα: Δεν υπάρχει ο Γενικός Αρχηγός της πολιορκίας.

Ο Κολοκοτρώνης, που είχε ήδη αποστείλει το Νικηταρά ως περίπολο αναγνωρίσεως μακράς εμβέλειας με μικρή δύναμη στο Φραγκόβρυσο (2 ώρες έξω από την Τριπολιτσά), αντιλαμβάνεται ότι ο Μουσταφά αγάς, ο Βοεβόδας της Καρύταινας, έχει στείλει μυστικά αγγελιοφόρους στην Τριπολιτσά ζητώντας ενισχύσεις.

Μπροστά στον επερχόμενο σοβαρό κίνδυνο εισηγείται στους άλλους καπεταναίους να αποσταλεί ο Αναγνωσταράς με 2.000 άνδρες ως δύναμη καλύψεως στο Σάλεση (4 ώρες από την Τριπολιτσά και 4 ώρες από την Καρύταινα, δηλαδή στη μέση της απόστασης). Του το αρνούνται. Αντιπροτείνει ο Γέρος να πάει ο ίδιος με 500 άνδρες. Του το αρνούνται ξανά.
Η ελληνική υποχώρηση
Την 1η Απριλίου ισχυρή τουρκική δύναμη ιππικού βγαίνει από την Τριπολιτσά για ενίσχυση των πολιορκουμένων στην Καρύταινα και καταλαμβάνει το Σάλεση βάζοντας φωτιές, για να ενθαρρύνουν τους κλεισμένους Τούρκους στο κάστρο της Καρύταινας.

Ο Κολοκοτρώνης πεισμώνει και λέει στους υπόλοιπους καπεταναίους να εγκαταστήσουν προφυλακές μάχης σε τρία καταράχια για να χτυπήσουν τους επερχόμενους Τούρκους, ενώ ο ίδιος ιππεύει προς το μέρος των Τούρκων για να κάνει αναγνώριση με το κιάλι του. Μέχρι να γυρίσει όμως ο Κολοκοτρώνης από την αναγνώριση, οι Έλληνες είχαν αρχίσει να φεύγουν πανικόβλητοι.

Το τουρκικό ιππικό διενεργεί αστραπιαία και θυελλώδη επέλαση εναντίον των Ελλήνων που καταρρέουν και σκορπίζουν. Ο Κολοκοτρώνης αντιλαμβάνεται ότι ο Μπεηζαντές (ο Ηλίας Μαυρομιχάλης, ο Ζάντες του Μπέη, πρωτότοκος γιός του Πετρόμπεη, αποκαλούμενος και "νεραϊδογέννητος" λόγω της μοναδικής ομορφιάς του) έχει απομείνει και πολεμά μόνος του και σπεύδει να τον απαγκιστρώσει πριν σκοτωθεί. Ο ίδιος ο Κολοκοτρώνης μόλις που προλαβαίνει να σωθεί...
Στο Χρυσοβίτσι
Ο Κολοκοτρώνης παίρνει το μονοπάτι προς Στεμνίτσα, όπου το βράδυ συναντά και άλλους καπεταναίους. Ο Γέρος κάνει το σταυρό του και τους λέει "Όσοι αγαπάτε την Πατρίδα ελάτε κοντά μου".

Στη Στεμνίτσα, συναντούν το Μπεηζαντέ και τον Παπαφλέσσα. Ο Κολοκοτρώνης τους λέει "Να πιάσωμε τη Λαγκάδα, οι Τούρκοι θ'απεράσουν από εκεί, να τους βαρέσωμεν. Και κοντά εις την Λαγκάδα είναι ένα χωριό Χρυσοβίτσι".

Δείτε την εντυπωσιακή πτήση πάνω από την ιστορική περιοχή της Καρύταινας από τον Up Drones:

# data[].attributes.attachment_link.title
Καρύταινα. Πως ο Κολοκοτρώνης κατατρόπωσε τους Τούρκους στην πρώτη τακτική μάχη του Αγώνα. Ποιοι τον εγκατέλειψαν και η νίκη έγινε πανωλεθρία - ΜΗΧΑΝΗ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ

# data[].attributes.attachment_link.description
Τέλη Μαρτίου 1821, η Πελοπόννησος φλέγεται από το ξέσπασμα της Επανάστασης. Στις 26 του μήνα στη γέφυρα της Καρύταινας, οι επαναστάτες σκότωσαν έναν Τούρκο αγγελιοφόρο. Επάνω του ανακάλυψαν μια επιστολή των Φαναριτών Τούρκων προς τους Τούρκους της Καρύταινας.

# data[].attributes.location_name
Φανάρι, Ηλεία, Ελλάδα

# data[].attributes.headline
Πολλοί Φαναρίτες συμμετείχαν  στην πρώτη νικηφόρα μάχη των Ελλήνων στις 27 Μαρτίου 1821, με Πλαπουταίους, Δημητσανίτες. Αρχηγός Θ. Κολοκοτρώνης. 500 Τούρκοι έπεσαν. Οι Έλληνες έχασαν μόνον έναν σημαιοφόρο. Πλήθος αλόγων και λαφύρων. 

# data[].attributes.subject
Πολλοί Φαναρίτες συμμετείχαν  στην πρώτη νικηφόρα μάχη των Ελλήνων στις 27 Μαρτίου 1821, με Πλαπουταίους, Δημητσανίτες. Αρχηγός Θ. Κολοκοτρώνης. 500 Τούρκοι έπεσαν. Οι Έλληνες έχασαν μόνον έναν σημαιοφόρο. Πλήθος αλόγων και λαφύρων. 

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Περιήγηση στην ιστορία και τον πολιτισμό του

Το Φανάρι είναι από τα ωραιότερα αμφιθεατρικά χωριά της Ορεινής Ηλείας. Βρίσκεται σε υψόμετρο περίπου 600 μέτρων πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας και σε γεωγραφικό πλάτος 37,4912953889 και γεωγραφικό μήκος 21,8641242672. Α νήκει στον Δήμο Ανδρίτσαινας - Κρεστένων του νομού Ηλείας.

Το φανάρι ξεχωρίζει για τις πολλές πηγές του, τις πλατανοσκέπαστες ρεματιές με τα γάργαρα νερά, τα μυρωδάτα περιβόλια δίπλα στα σπίτια και για τα χωράφια με αμπέλια και ελιές. Αυτή την εικόνα βλέπει όποιος επισκεφτεί σήμερα το Φανάρι. Εικόνα που έχει μείνει αναλλοίωτη στο διάβα των αιώνων όπως μας πληροφορεί ο Άγγλος διπλωμάτης, στρατιωτικός και περιηγητής W. M. Leak (ΛΗΚ) που επισκέφτηκε το 1805 το Φανάρι : ".. Στις 12.15 φθάνομαι στο Φανάρι. Κατέχει μια ψηλή τοποθεσία μεταξύ δύο υψωμάτων. Στο ένα απ΄αυτά υπάρχουν κατάλοιπα φρουρίου ίσως της ρωμαϊκής εποχής και λέγεται Ζακούκα. Από τις δύο κορυφές κατεβαίνουν δύο ποτάμια που κατευθύνονται με αυλάκια στα περιβόλια, στα σπίτια, στους μύλους και στις κοινοτικές βρύσες του χωριού. Τα σπίτια είναι περικυκλωμένα από φρουτοπερίβολα και όμορφα πλατάνια στολίζουν τους ανοικτούς χώρους κοντά στα τζαμιά και κατά μήκος των δύο ρεμάτων. Ο αέρας είναι καθαρός και η δροσιά είναι μεγάλη στην καρδιά του καλοκαιριού.... Υπάρχουν 5-6 τζαμιά στο Φανάρι και 1300-1400 σπίτια... "

Οι κάτοικοι του Φαναρίου ασχολούνται επί το πλείστον με τ ην γεωργία και κτηνοτροφία.

Στο κέντρο του χωριού επί της κεντρικής οδού δεσπόζει το επιβλητικό θρυλικό πέτρινο τοξοειδές γεφύρι που φέρει το όνομα του χωριού "Φαναρίτικο Γεφύρι"

Ο Πολιτιστικός Σύλλογος του Φαναρίου διοργανώνει με πολύ μεγάλη επιτυχία κάθε χρόνο στις 15 Αυγούστου την ημέρα της Παναγίας, μεγάλο πανηγύρι με ντόπια εδέσματα. Στο πανηγύρι είναι καλεσμένοι γνωστοί καλλιτέχνες της δημοτικής μουσικής που προσφέρουν αξέχαστη βραδιά με χορό και τραγούδι στους εκατοντάδες απανταχού Φαναριώτες αλλά και φίλους από τα γύρω χωριά. Είναι το σημαντικότερο γεγονός εκείνη την ήμερα σε όλη την Ορεινή Ολυμπία.

Στις 20 Ιουλίου κάθε χρόνο μετά την θεία λειτουργία στο εκκλησάκι του Άι Λιά στην Ζακούκα κάτω από το κάστρο Κρεπακόρε ή της Ωριάς οι κτηνοτρόφοι του Φαναρίου διοργανώνουν μεγάλο τραπέζι με αγνά δικά τους αμνοερίφια και καλό κρασί. Οι γυναίκες του χωριού φτιάχνου ωραίες "γλυκιές κουλούρες" που τις μοιράζονται όλοι.

Η πρόσβαση στο Φανάρι γίνεται οδικώς με Ι.Χ. και με τα ΚΤΕΛ Αρκαδίας (Αθήνα) και Πύργου με τερματικό σταθμό την Ανδρίτσαινα. Το Φανάρι απέχει 5 χλμ. από την Ανδρίτσαινα. 18 χλμ. από τον Ναό του Επικούρειου Απόλλωνα. 40 χλμ. από την Κρέστενα. 50 χλμ. από την Αρχαία Ολυμπία. 60 χλμ. από τον Πύργο και 245 χλμ. από την Αθήνα.

Η αρχική ονομασία του Φαναρίου ήταν Αδρίτσα ή Αρδίτσα ( η άρδουσα ή αρδεύουσα - απ΄το ρήμα αρδεύω= ποτίζω) από το άφθονο νερό που τρέχει στα μέρη αυτά και άρδευε όλη την κοιλάδα που ανοίγεται προς τα κάτω και που ως και σήμερα, είναι ολοπράσινη. Το πόλισμα της Αδρίτσας χρώσταγε τ΄ όνομά του κατ΄ άλλους στον Άρδιστο, έναν απ΄τους πολλούς γιούς του Λυκάονα και κατ΄άλλους στη νύφη Αρδούσα ή Αρδώ. Στην κορφή πρώτα και στη θέση της Αρδίτσας ύστερα, άναβαν φωτιές μ΄εύφλεκτες ουσίες, φρυκτούς, που έμοιαζαν με φανούς και φανάρια κι έδιναν τα σήματα που ήθελαν στους δρόμους που οδηγούν απ΄τα δυτικά στ΄ανατολικά, απ΄τη Σκιλλουντία στην Παρρασία. Απ΄τους φανούς και τα φανάρια πήρε και την ονομασία του το Φανάρι. Φαναρίτικο ονομάστηκε και το βουνό, Φαναρίτικο και τα΄ονομα του χειμάρρου. Πότε η Αρδίτσα έγινε Φανάρι δεν είναι ακριβώς γνωστό. Γνωστό όμως είναι, πως στα χρόνια του Βυζαντίου το Φανάρι γνώρισε ακμή. Και άπλωσε τ΄όνομά του και σκέπασε όλη την αλλοτινή Τριφυλία - τη σημερινή Ολυμπία - απ΄το Λύκαιο ως την Ωλενα.

Το Φανάρι ακούραστα υπακούει στη επιταγή του ονόματός του, φέγγοντας άσβεστα τον δρόμο για πάμπολλες γενιές αγωνιστών. Όρθωσε το ανάστημά του στο Δεσποτάτο του Μυστρά, αντιστάθηκε στους Φράγκους της Καρύταινας, πάλεψε με πάθος τους Ενετούς της Μεθώνης και τέλος ευλογήθηκε να αγναντέψει από το κάστρο του την πρώτη αληθινή μάχη του ΄21. Στις 27 Μαρτίου 1821 διεξήχθη στην θέση στενά του Αγίου Αθανασίου Καρύταινας η πρώτη νικηφόρα μάχη του απελευθερωτικού αγώνα των Ελλήνων κατά των Τούρκων. Οι Τούρκοι του Φαναριού, Ζαχαίοι, Μουτριζαίοι, Ζουρτσάνοι, ("..Είναι ως χίλιοι επτακόσοι και τρεις χιλιάδες ζωντανά φορτωμένα , με τις γυναίκες και τα παιδιά τους...") ξεκίνησαν για την Τρίπολη. Στα στενά του Αγ. Αθανασίου τους περίμενε ο Θ. Κολοκοτρώνης. Ο Κολοκοτρώνης τους κτυπάει από μπροστά , οι Πλαπουταίοι, Φαναρίτες και Δημητσανίτες από το πλάϊ και τις πλάτες. Οι Τούρκοι από το κάστρο της Καρύταινας βγαίνουν να τους βοηθήσουν. Οι Έλληνες τους χτυπούν, δεν τους αφήνουν. Χτυπημένοι από παντού, άλλοι σκοτώνονται, άλλοι πνίγονται στο ρέμα. Πεντακόσιες ψυχές χαθήκαν. Οι Έλληνες του Φαναριού έχασαν μόνο ένα σημαιοφόρο. Πλήθος άλογα κ' αλλά λάφυρα πήραν οι Έλληνες.

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΤΗΣ ΟΛΥΜΠΙΑΣ

Πρώτοι κάτοικοι στην περιοχή της Ολυμπίας ήταν οι Πελασγοί (Παυσανίας). Καύκωνες λέγονται οι κάτοικοι της Ολυμπίας.

Ήκμασαν μέχρι το 1500 π.Χ. έως ότου ήρθαν οι Θεσσαλοί Λαπίθες.

Γύρω στα 900 π.χ. κατάλαβαν την περιοχή οι Μινύες από τον Ορχομενό και την ίδια εποχή δημιουργήθηκαν τρία φύλα, Μινύες, Πύλιοι και Επειοί (Πολύβιος 4, 77-78)

Κατέρρευσε στην εποχή των Ρωμαίων (214-145 π.Χ.)

Ήκμασε στη Βυζαντινή εποχή. Μάρτυρες τα χριστιανικά κτίσματα και τα κάστρα.

Γύρω στα 746 μ.Χ. ήρθαν οι Σλάβοι, όχι ως κατακτητές αλλά ως αιχμάλωτοι για εργασία

Από το 1205 μ.Χ. και μετά ήρθαν οι Φράγκοι.

Στα 1380 μ.Χ. περίπου ήρθαν οι Αλβανοί.

Στα 1700 Η επαρχία μαζί με τους Ενετούς πολεμάει τους Τούρκους.

Στα 1715 έχουμε τη δεύτερη Τουρκοκρατία.

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΤΟΥ ΦΑΝΑΡΙΟΥ

Το 1427 το Φανάρι δίνεται με αυτοκρατορικό χρυσόβουλο στο γνωστό Γεώργιο Γεμιστό - Πλήθωνα. Το Φανάρι αναφέρεται στους καταλόγους των τιμαρίων και κάστρων στα έτη 1354 μέχρι και το 1469 και πως " Ο οικείος της Βασιλείας μου κυρ Γεώργιος Γεμιστός να έχει το κάστρον της Βρύσεως και την χώραν Φαναρίου, μετά της αυτού νομής και περιοχής.... Τη 14 Νοεμβρίου 1427 Δεσπότης του Μυστρά Θεόδωρος Παλαιολόγος Πορφυρογέννητος ". Αυτή η απόφαση που έδινε το Φανάρι με την περιοχή στο νεοπλατωνιστή Γεμιστό, επικυρώνεται στις 7 Οκτωβρίου του 1428 απ΄τον ίδιο τον Αυτοκράτορα Ιωάννη και απ΄το Δημήτριο Παλαιολόγο στις 15 Ιουλίου 1450 δηλ. τρία χρόνια πριν από την άλωση της Πόλης.

Δύο περίπου αιώνες από το 1498 ως το 1715 το Φανάρι θα ανήκει στην περιφέρεια της Μεθώνης και θα δεσπόζει της περιοχής (Territorio di Fanari)

Σύμφωνα με κάποιον Ενετό στα τέλη του 17ου αιώνα (οι Βενετοί έμειναν στην Πελοπόννησο τρείς δεκαετίες, 1685 -1715) η επαρχία Φαναρίου είχε 64 πόλεις, 6 αφανισμένες, 1458 οικογένειες με 6.268 κατοίκους.

Το 1715 οι Φαναρίτες υποκύπτουν οριστικά στους Τούρκους και η περιοχή ονομάζεται Καζάς (επαρχία) Φαναρίου με έδρα του αγά - διοικητή και καδή το Φανάρι. Μέχρι το 1821 μικρά χωριά έγιναν κωμοπόλεις και κεφαλοχώρια ενώ άλλα κεφαλοχώρια χάθηκαν ("ΟΛΥΜΠΙΚΑ" Αγησ. Τσέλαλης).

Με την απογραφή που έγινε στις 10/1/1811 υπήρχαν 2.500 χριστιανικές οικογένειες και 500 τούρκικες οικογένειες.

Με την έναρξη της επανάστασης του 21 οι Φαναρίτες Τούρκοι εγκαταλείπουν το Φανάρι και τρέχουν να ταμπουρωθούν στη Τριπολιτσά, όπου κοντά στην Καρύταινα, στα στενά του Αγ. Αθανασίου, ο Θ. Κολοκοτρώνης και οι άλλοι Πελοποννήσιοι, τους αποδεκάτισαν.

Η επαρχία Φαναρίου, κατά το πρώτο έτος της ελευθερίας το 1821, είχε πληθυσμό 2.126 χριστιανικές οικογένειες με 9.121 κατοίκους και 865 οθωμανικές οικογένειες με 4.060 κατοίκους.

To 1832 είχε 3.134 χριστιανικές οικογένειες με 14.744 κατοίκους. Οθωμανικές οικογένειες δεν υπήρχαν πια. Αύξηση πληθυσμού 62% περίπου.

Στις 30 Απριλίου 1822, η πρώτη διοικητική διαίρεση της Ελλάδος, όπως προκύπτει από τα Αρχεία της Ελληνικής Παλιγγενεσίας είναι η εξής:

Η ελληνική χώρα διαιρείται εις επαρχίας. β) Αι επαρχίαι υποδιαιρούνται εις αντεπαρχίας, πρώτης και δευτέρας τάξεως και εις κοινότητας....". Ο οργανισμός αναφέρεται με λεπτομέρειες στους επάρχους, αντεπάρχους και στις κοινότητες, Η κάθε κοινότητα είχε τρεις δημογέροντες, από τους τρεις η διοίκηση διορίζει τον έναν πρόεδρο. Οι τρεις πρώτοι έπαρχοι της επαρχίας Φαναρίου (Ολυμπίας) ήσαν οι: Γεράσιμος Κομποθέκλας, Δημήτριος Σαρατζόγλου και Λυκούργος Κρεστενίτης.

Με την υπ' αρίθμ. 1698 πράξη της κυβερνήσεως και δια του Ι΄ψηφίσματος της 13/4/ 1828, η Ελλάδα διαχωρίζεται διοικητικά σε τμήματα.

Άρθρον 1ο: Η Πελοπόννησος περιλαμβάνει επτά τμήματα... "το ζ΄ τμήμα, αποτελείται, εκ των επαρχιών Φαναρίου, Καρυταίνης, Τριπολιτσάς και Αγίου Πέτρου, φέρει δε όνομα Αρκαδίας". Εδώ βλέπουμε ότι το 1828 η επαρχία Φαναρίου (Ολυμπίας) ανήκε στο τμήμα της Αρκαδίας. Έκτακτος επίτροπος του Ζ΄ τμήματος της Αρκαδίας διορίστηκε ο στρατηγός Αλέξανδρος Βλαχόπουλος από την Ήπειρο. "Στο τμήμα της Αρκαδίας συγκροτήθηκε και λειτούργησε Διοίκηση Καρύταινας και Φαναρίου με έδρα την Καρύταινα και τοποτηρητεία Φαναρίου με έδρα την Ανδρίτσαινα". (Δημ. Πρίγγουρης από την Λυνίσταινα)

Χάρτης διοικητικής διαίρεσης του 1833

ΦΕΚ12/1833.pdf

ΜΕ (Β.Δ. 3ης/15ης Απριλίου 1833 - ΦΕΚ 12), Η Μεσσηνία είχε τις επαρχίες Ολυμπίας με πρωτεύουσα το Φανάρι, Τριφυλίας (Αρκαδιά), Μεθώνης (Μεθώνη), Μεσσήνης (Ανδρούσα) και Καλαμών (Καλαμάτα).

: Οι πρώτοι 12 Δήμοι της επαρχίας Ολυμπίας.

Με Β.Δ της 9-4-1835 σχηματίσθηκαν οι 12 πρώτοι Δήμοι της επαρχίας Ολυμπίας. Με το Β.Δ της 20-6-1836 καταργήθηκε το νομαρχιακό σύστημα και έγιναν 30 διοικήσεις και 19 υποδιοικήσεις. Μία από τις διοικήσεις ήταν και η διοίκηση Τριφυλίας και Ολυμπίας με έδρα την Κυπαρισσία. Η επαρχία Ολυμπίας έγινε υποδιοίκηση και περιελάμβανε τους κατωτέρω Δήμους:

1.-Δ. Ανδριτσαίνης: με έδρα την Ανδρίτσαινα που περιελάμβανε 6 χωριά.

2.-Δ.Είρας: με έδρα την Αμπελιώνα και 7 χωριά

3.-Δ. Αλιφείρας: με έδρα τη Ζάχα και 6 χωριά.

4.-Δ, Τυπαναίων: με έδρα του Μπάρτζελι και 7 χωριά.

5. -Δ. Μακίστου: με έδρα την Καλίδονα και 10 χωριά

6.-Δ.Θείσης: με έδρα του Λάβδα και 6 χωριά

7.-Δ. Αρήνης: με έδρα το Τσοβαρτζί και 8 χωριά

8.-Δ. Βώλακος: με έδρα την Αγουλινίτσα και 3 χωριά

9.-Δ. Σκιλλούντος: με έδρα την Κρέστενα και 5 χωριά

10.-Δ. Ηπείου: με έδρα του Γκραίκα και 17 χωριά

11.-Δ. Φιγαλίας: με έδρα τη Βερβίτσα και 5 χωριά

12.-Δ. Λεπρέου: με έδρα τη Ζούρτσα και 6 χωριά

: Συγχωνεύονται σε 6 οι Δήμοι της Ολυμπίας.

Στην αρχή του 1840 η διοίκηση έχοντας αρκετή πείρα πλέον και κατόπιν εισηγήσεως πολλών δημοτικών συμβουλίων, καθώς και δια λόγους διοικητικούς - οικονομικούς, αποφάσισε τη συγχώνευση των δήμων όλων σχεδόν των διοικήσεων. Έτσι με βασιλική απόφαση της 27-11-1840 "Περί συγχωνεύσεων των δήμων της επαρχίας Ολυμπίας, οι μέχρι τούδε υπάρχοντες 12 δήμοι μετασχηματίζονται μόνον εις έξ", οι κατωτέρω:

1) Δ. Ανδριτσαίνης: με έδρα την Ανδρίτσαινα, συγχωνεύεται με τους δήμους Είρας και Θείσης.

2) Δ. Αλιφείρας: με έδρα το Ζάχα, συγχωνεύεται με τον δήμο Τυπαναίων και μέρος του δήμου Ηπείου.

3) Δ. Αρήνης: με έδρα το Τζοβαρτζί, συγχωνεύεται με τον δήμο Μακίστου.

4) Δ. Βώλακος: με έδρα την Αγουλινίτσα.

5) Δ. Σκιλλούντος: με έδρα την Κρέστενα συγχωνεύεται με το υπόλοιπο του δήμου Ηπείου.

6) Δ. Φιγαλίας: με έδρα τη Βερβίτσα συγχωνεύεται με τον δήμο Λεπρέου και το υπόλοιπο του δήμου Μακίστου.

Το 1843 καταργήθηκαν όλες οι υποδιοικήσεις, ενώ το 1845 ΦΕΚ1845/

Περί της διαιρέσεως των νομαρχιακών και επαρχιακών αρχών επανήλθε σε ισχύ το νομαρχιακό και επαρχιακό σύστημα. Η Μεσσηνία, διατηρώντας τα όριά της, διαιρέθηκε σε 5 επαρχίες, όπως και το 1833, με μόνη διαφορά τη μετονομασία της επαρχίας Μεθώνης σε Πυλίας. Έτσι, οι 5 επαρχίες ήταν: Καλαμών, Μεσσήνης, Πυλίας, Τριφυλίας και Ολυμπίας. Έδρα του Νομάρχη ορίστηκε η Καλαμάτα, ενώ των Επάρχων της Τριφυλίας η Κυπαρισσία, της Ολυμπίας η Ανδρίτσαινα -αντί του Φαναρίου - και της Πυλίας το Νεόκαστρο

Το 1909, σε μια γενικότερη μείωση των νομών, καταργήθηκε ο νομός Τριφυλίας και η περιφέρειά του με τις δύο επαρχίες του (Τριφυλίας και Ολυμπίας) προσαρτήθηκαν στο νομό Μεσσηνίας. Το 1939 αποσπάται η επαρχία Ολυμπίας (εκτός από τις κοινότητες Άγιου Σώστη, Αμπελιώνας, Κακαλετρίου, Νέδας, Πέτρας, Σκληρού, Στάσιμου και Πετραλώνων) από το Νομό Μεσσηνίας και η διοικητική ένταξή της στο νομό Ηλείας. ΦΕΚ 1939.pdf

κυκλοφόρησε , ο "Οδηγός της Ελλάδος". Στον οδηγό το Φανάρι αναφέρεται ως:

Απόσταση από την Ανδρίτσαινα με τα πόδια. 1 ώρα

* Ο "Οθωμανικός" τρόπος υπολογισμού των οικογενειών γινόταν με βάση την φοροδοτική τους ικανότητα. Ο πραγματικός πληθυσμός ήταν πολύ μεγαλύτερος από τον φορολογητέο πληθυσμό. Έτσι ο φορολογητέος πληθυσμός του πίνακα δεν αντιστοιχεί στον πραγματικό πληθυσμό. Όπως μας αναφέρει ο Σ. Ασδραχάς "..οι οθωμανικές μετρήσεις δεν αφορούν το σύνολο του καταγραφόμενου πληθυσμού αλλά μόνο εκείνον που έχει φοροδοτική ικανότητα: ο γυναικείος πληθυσμός, με εξαίρεση τις φορολογούμενες χήρες, απουσιάζει και το ίδιο συμβαίνει με τις μικρές ηλικίες και ακόμη με όσα πρόσωπα, μολονότι ενήλικα, δεν έχουν φοροδοτική ικανότητα..". Πρακτικά έχουν προταθεί διάφοροι συντελεστές πολλαπλασιασμού των ατόμων ανά οικογένεια οι οποίοι κυμαίνονται από 4-7. Π.χ. Στην 1 η απογραφή του κράτους το 1834, το Φανάρι αναφέρεται ότι απογράφησαν 206 άτομα που ήταν μέλη 36 οικογενειών.

"Ιστορικό Διάγραμμα των Δήμων της Ελλάδος 1833 - 1912", Ελευθερίου Γ. Σκιαδά.

"Οδοιπορώντας στην επαρχία Ολυμπίας" ο Στάθης Ηλ. Παρασκευόπουλος. Έκδοση "Η ΟΛΥΜΠΙΑΚΗ ΠΡΟΟΔΟΣ" 2007)

"ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ ΚΑΙ ΟΙΚΙΣΜΟΙ ΤΗΣ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ 13ο-18ο ΑΙΩΝΑΣ"

"Η ιστορική πορεία της Τοπικής Αυτοδιοίκησης Μεσσηνίας Τάσου Αποστολόπουλου

"Η Μέση Εκπαίδευση στη Μεσσηνία 1833 - 1910", Αναστασίας Μηλίτση - Νίκα.

ΟΛΥΜΠΙΑΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ ΤΟΜΟΣ Β΄ 1971

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
ΧΡ.Κ.ΑΔΑΜΟΠΟΥΛΟΣ

# data[].attributes.attachment_link.title
ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΦΑΝΑΡΙΟΥ

# data[].attributes.attachment_link.description
Περιήγηση στην ιστορία και τον πολιτισμό του Το Φανάρι είναι από τα ωραιότερα αμφιθεατρικά χωριά της Ορεινής Ηλείας. Βρίσκεται σε υψόμετρο περίπου 600 μέτρων πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας και σε γεωγραφικό πλάτος 37,4912953889 και γεωγραφικό μήκος 21,8641242672. Α νήκει στον Δήμο Ανδρίτσαινας - Κρεστένων του νομού Ηλείας.

# data[].attributes.location_name
Ανδρίτσαινα, Ελλάδα

# data[].attributes.headline
Ανδρίτσαινα: το χωριό του φιλικού, αγωνιστή Π. Αναγνωστόπουλου.

# data[].attributes.subject
Ανδρίτσαινα: το χωριό του φιλικού, αγωνιστή Π. Αναγνωστόπουλου.

# data[].attributes.body
Φυτώριο σημαντικού αριθμού φιλικών και οπλαρχηγών. Ο πρωτομάρτυρας Αναστάσης Χρήστου, ο θρυλικός Δήμος Μπαρακούρας, ο Αγριόγιαννης, ο λόγιος Νικολόπουλος, οι αδελφοί Αντωνόπουλοι, οι Κανελλαίοι, Τζανέτος Χριστόπουλος, Ζαριφόπουλοι κ.α. Πολλοί Ανδριτσάνοι συμμετείχαν στην πρώτη νικηφόρα μάχη εναντίον των Τούρκων στο πλευρό του Κολοκοτρώνη τον Μάρτιο 1821. Ο Ιμπραήμ την κατέκαψε στις 17 Μαΐου 1826 (μέρα μνήμης ολοκαυτώματος Ανδρίτσαινας).

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Στις καταπράσινες πλαγιές του Λυκαίου όρους και σε απόσταση περίπου 200 χιλιομέτρων από την Αθήνα είναι χτισμένη αμφιθεατρικά η παραδοσιακή κωμόπολη του νομού Ηλείας, η Ανδρίτσαινα. Η ιστορική πόλη, γεμάτη από την λαμπρότητα της παλαιάς ομορφιάς, στέκει εκεί ψηλά στο λημέρι της, στα 760 μέτρα υψόμετρο, αήττητη και περήφανη για την ηχηρή ιστορία της - τη σπουδαία συμβολή της στον αγώνα κατά την Τουρκοκρατία και τη Μεγάλη Επανάσταση του 1821.

Σε ολόκληρη τη μακρά περίοδο της Τουρκοκρατίας οι Ανδριτσάνοι δεν εννοούσαν να αναγνωρίσουν την οθωμανική εξουσία και πραγματοποιούσαν επαναστατικά κινήματα για την κατάλυσή της. Πολλοί πατριώτες ενέπνεαν, εξόπλιζαν και τροφοδοτούσαν ανδρείους Έλληνες, αρματολούς, που είχαν τα λημέρια τους στα ορεινά της Ολυμπίας και ήταν αποφασισμένοι να ζήσουν ελεύθεροι ή να πεθάνουν. Οι ικανοί αγωνιστές εμψυχώνονταν από το όραμα της ανατροπής της τουρκικής κυριαρχίας.

Μοραΐτες προεστοί με επικεφαλής τον επιφανή Ανδριτσάνο Αναστάση Χρήστου, έναν από τους πρώτους της ξεχωριστής "μαγιάς" των Ελλήνων αγωνιστών, είχαν ζητήσει επίσημα, ήδη από το 1727, τη βοήθεια της Ρωσίας για τον ελληνικό ξεσηκωμό. Το κίνημα της ανεξαρτησίας, ωστόσο, γιγαντώθηκε στα 1768-1770. Επαναστατημένοι Ανδριτσάνοι και ορεινοί αγωνιστές της επαρχίας Φαναρίου, με αρχηγό τον Αναστάση Χρήστου και με τη συνδρομή 3.000 ρωσικών όπλων, εξεγέρθηκαν κατά των Τούρκων και κατάφεραν να ελευθερώσουν την περιοχή από την Τουρκιά (1768). Όμως, η επανάσταση στον Μοριά στάθηκε ατυχής. Η επικουρική εκστρατεία του Ορλώφ και οι ανεπαρκώς εφοδιασμένοι Έλληνες του Μοριά δεν κατόρθωσαν να αντιμετωπίσουν αποτελεσματικά τις καταστροφικές ορδές των Τουρκαλβανών (Φεβρουάριος 1770). Η Ανδρίτσαινα, σημαντική πόλη της επαρχίας Φαναρίου, κάηκε ολοσχερώς. Η φημισμένη σχολή της, ιδρυθείσα προ του 1750, κάηκε. Ο Αναστάσης Χρήστου σουβλίστηκε δημόσια στην Ανδρίτσαινα, οι κάτοικοι σφαγιάσθηκαν, αιχμαλωτίστηκαν ή πουλήθηκαν, ενώ η πόλη υπέστη τρομερές λεηλασίες ( Νέον Μαρτυρολόγιον, 1799).

Αξίζει να σημειωθεί ότι η Ανδρίτσαινα κατάφερε να αναγεννηθεί από τις στάχτες του 1770 και να συνεχίσει την ιστορική της πορεία. Στις παραμονές της Εθνεγερσίας γνώρισε μεγάλη οικονομική άνοδο. Υπήρξε σημαντικό οικονομικό κέντρο, με εργαστήρια βυρσοδεψίας και υφαντουργίας, εμπόριο και εξαγωγή μετάξης, καθώς και πλούσιες φυτείες. Αλλά ήταν και σημαντική πνευματική εστία. Η περιώνυμη σχολή της οικοδομήθηκε ξανά το 1783 και μόρφωνε σημαντικό αριθμό μαθητών· κατά το Βρετανό περιηγητή Ουίλιαμ Μάρτιν Ληκ, είχε " 500 άριστες οικοδομές, όλοι Χριστιανοί ". Αυτή η Ανδρίτσαινα, ή η "Χώρα", όπως την αποκαλούσαν, όσο και αν φαίνεται σήμερα δύσκολο να το φανταστούμε, έλαμπε και φώτιζε μια τεράστια περιοχή γύρω από την πόλη. Η Χώρα ήταν έτοιμη για δράση κατά των Τούρκων κατακτητών.

Το Γενάρη του 1821 βρέθηκε στη Μάνη ένας άνθρωπος φτιαγμένος από άλλη πάστα, έτοιμος να αποδυθεί και αυτός στον αγώνα: ο Θόδωρος Κολοκοτρώνης. Το κεφάλι του ήταν μεγάλο με μακριά μαύρα πυκνά μαλλιά. Φορούσε περικεφαλαία, το δέρμα του ήταν μελαψό, τα μάτια του μικρά και τα φρύδια του πυκνά· το μουστάκι παχύ και η φωνή του βροντώδης, σαν κεραυνός. Ο άνθρωπος αυτός, με την άγρια εμφάνιση, το ατίθασο της φυλής και την πανουργία, άσκησε τεράστια επιρροή στο λαό και του μετέδωσε τη βαθιά του πεποίθηση στη νίκη (Μέντελσον-Μπαρτόλντυ, Ιστορία της Ελληνικής Επανάστασης, εκδ. Μορφωτική Εταιρία, Αθήνα 1955).

Η Ανδρίτσαινα διαδραμάτισε καθοριστικό ρόλο κατά την Ελληνική Επανάσταση. Τον Μάρτη του 1821, Γορτύνιοι μαχητές υπό τον Θεόδωρο Κολοκοτρώνη και στράτευμα ορεινών Ολυμπίων αγωνιστών με αρχηγούς τους Ανδριτσάνους οπλαρχηγούς Τζανέτο Χριστόπουλο και Νικόλαο Ζαριφόπουλο, κατέλαβαν τη γέφυρα του ποταμού Αλφειού κοντά στην Ανδρίτσαινα, προκαλώντας σοβαρές απώλειες (500 νεκροί) στους Τούρκους Φαναρίτες που κατευθύνονταν προς την Τριπολιτσά. Η μάχη του Αλφειού ήταν " η πρώτη μεγάλη μάχη στην Πελοπόννησο που εδόθη απέναντι ικανής πολεμικής δυνάμεως" (Απομνημονεύματα Φωτάκου, υπασπιστή Κολοκοτρώνη, Ολυμπιακά Χρονικά, τόμος Α΄, 1970) και συνέβαλε τα μέγιστα στην αναζωπύρωση της ελπίδας των υπόδουλων Ελλήνων για την εθνική απελευθέρωση.

Η Ανδρίτσαινα εμφανίζεται στην ιστορία και ως φυτώριο ενός πολύ σημαντικού αριθμού Φιλικών, καπεταναίων και αγωνιστών. Ο πρωτομάρτυρας Αναστάσης Χρήστου, ο θρυλικός Δήμος Μπαρακούρας, ο Αγριόγιαννης, ο λόγιος Νικολόπουλος, ο Φιλικός και αγωνιστής Παναγιώτης Αναγνωστόπουλος (1790-1854), οι αγωνιστές αδελφοί Αντωνόπουλοι, οι Κανελλαίοι, οι οπλαρχηγοί Τζανέτος Χριστόπουλος και Ζαριφόπουλοι είναι ορισμένοι μόνο ανάμεσα σε όλους εκείνους που έχουν κερδίσει μια περίοπτη θέση στο πάνθεον των ηρώων οι οποίοι αγωνίστηκαν για την ελευθερία της πατρίδας μας.

Μία από τις πολλές συγκλονιστικές στιγμές στην ιστορία της Ανδρίτσαινας είναι η καταστροφή της από τον Ιμπραήμ το Μάϊο του 1826. Ο Αιγύπτιος κατακτητής, " έχοντας υποτάξει ολόκληρο τον Μοριά πλην του Ναυπλίου, των ορέων και της Μάνης", επανήλθε στον Μοριά τον Απρίλιο του 1826 για να ολοκληρώσει την υποταγή του (Διονύσιος Κόκκινος, Ιστορία της Νεωτέρας Ελλάδος, εκδ. Μέλισσα). Το ιστορικό φιρμάνι που εστάλη στους Ανδριτσάνους, με εντολή του Ιμπραήμ, τους καλούσε να υποταχθούν. Το τελεσίγραφο δεν κλόνισε την ευψυχία των σχεδόν άοπλων αλλά μέχρις αυτοθυσίας αποφασισμένων Ανδριτσάνων να " αποθάνουν ελεύθεροι Έλληνες ". Ορδές Τουρκοαιγυπτίων μετέβαλαν σύντομα την πόλη σε ερείπια και στάχτες. Ιερά και κτίσματα ισοπεδώθηκαν, δέντρα και αμπέλια ξεριζώθηκαν, κοπάδια και σοδιές λεηλατήθηκαν, άνδρες, γυναικόπαιδα και ηλικιωμένοι κατακρεουργήθηκαν. Όσοι διέφυγαν τρύπωσαν σε απόκρημνες σπηλιές και απάτητα άγρια φαράγγια του Λυκαίου για να σωθούν. Αλαλάζοντας κατά την αποχώρησή τους, οι βάρβαροι πανηγύριζαν για την αποφορά της καμένης γης.

Ημέρα μνήμης η 17η Μαΐου, αποφράδα επέτειος του ολοκαυτώματος του 1826. Η ανείπωτη καταστροφή της αρχοντικής πόλης έγραψε μιαν ακόμη ένδοξη σελίδα στη λαμπρή, όσο και αιματοβαμμένη ιστορία της Ανδρίτσαινας, φωτεινή ψηφίδα στον ελληνικό αγώνα της ανεξαρτησίας.

Θεανώ Βλασοπούλου

ΠΗΓΕΣ:

Διονύσιος Κόκκινος,Ιστορία της Νεωτέρας Ελλάδος, εκδ. Μέλισσα

Μέντελσον- Μπάρτολντυ, Ιστορία της Ελληνικής Επανάστασης, εκδ. Μορφωτική Εταιρία, Αθήνα 1955

Ολυμπιακά Χρονικά, τόμος Α', 1970

olympias. lib.uoi.gr/jspui/bitstream/123456789/5774/1/ Δ.Δ. Γαργαλιάνος Ιωάννης

# data[].attributes.attachment_link.title
Το Ολοκαύτωμα της Ανδρίτσαινας το 1826

# data[].attributes.attachment_link.description
Στις καταπράσινες πλαγιές του Λυκαίου όρους και σε απόσταση περίπου 200 χιλιομέτρων από την Αθήνα είναι χτισμένη αμφιθεατρικά η παραδοσιακή κωμόπολη του νομού Ηλείας, η Ανδρίτσαινα. Η ιστορική πόλη, γεμάτη από την λαμπρότητα της παλαιάς ομορφιάς, στέκει εκεί ψηλά στο λημέρι της, στα 760 μέτρα υψόμετρο, αήττητη και περήφανη για την ηχηρή ιστορία της - τη σπουδαία συμβολή της στον αγώνα κατά την Τουρκοκρατία και τη Μεγάλη Επανάσταση του 1821.

# data[].attributes.location_name
Μονή Αιμυαλών, Επαρ.Οδ. Κάτω Δαβιάς - Δημητσάνας, Δήμος Γορτυνίας, Ελλάδα

# data[].attributes.headline
Ο "ληνός των Κολοκοτρωναίων" - δίπλα στη Μονή Αιμυαλών, ο τόπος που πέθανε ο αδερφός του Θ. Κολκοτρώνη Γιάννης (γνωστός ως Ζορμπάς)

# data[].attributes.subject
Ο "ληνός των Κολοκοτρωναίων" - δίπλα στη Μονή Αιμυαλών, ο τόπος που πέθανε ο αδερφός του Θ. Κολκοτρώνη Γιάννης (γνωστός ως Ζορμπάς)

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ληνός είναι ένα παραδοσιακό μονώροφο ή διώροφο κτίσμα και είχε κατασκευαστεί για να εξυπηρετεί την εποχιακή κατοίκηση των μικροκαλλιεργητών της περιοχής. Τότε που στα χωράφια ή στα αμπέλια δούλευαν ήλιο με ήλιο, μετά τη δουλειά, έμεναν σ' αυτόν που ήταν μια πλήρης κατοικία. Όμως χρησίμευε και σαν βοηθητικός εργαστηριακός χώρος. Αποθήκευαν τα σταφύλια, τα πατούσαν ή έκαναν πρόχειρο βρασμό του μούστου. Εκτός από τους μικροκαλλιεργητές και οι κτηνοτρόφοι χρησιμοποίησαν τους ληνούς.

Ένας τέτοιος ληνός είναι αυτός των Κολοκοτρωναίων. Βρίσκεται λίγα μέτρα πριν το μοναστήρι της Αιμυαλούς ( Χάρτης Δ3). Μέσα σ΄ αυτόν βρήκαν τραγικό θάνατο την 1η Φεβρουαρίου 1806, μια ομάδα κλεφτών με επικεφαλής , το Γιάννο Κολοκοτρώνη ή Ζορμπά, τον αδελφό του Αρχηγού της επανάστασης. Η παράδοση αναφέρει πως όταν ζήτησαν φαγητό και καταφύγιο στο μοναστήρι, επειδή τους κυνηγούσαν οι Τούρκοι, ο καλόγερος που κλάδευε το αμπέλι του προσποιήθηκε να τους φέρει φαγητό, αφού είχαν βρει καταφύγιο στο ληνό. Εκείνος όμως πηγαίνοντας στη Δημητσάνα τους "μαρτύρησε" στους Τούρκους φοβούμενος τις συνέπειες από τη βοήθεια που θα τους προσέφερε, κάτι που απαγορευόταν. Οι Τούρκοι κατεδίωκαν τους Κλέφτες εκείνη την περίοδο με σκοπό την εξόντωσή τους.. Σε λίγο Τουρκικό απόσπασμα πήγε στην περιοχή, πολιόρκησε τους Κλέφτες χωρίς αποτέλεσμα. Οι Τούρκοι βλέποντας πως δεν είναι εύκολη η αντιμετώπιση των Κολοκοτρωναίων, ανάμειξαν θειάφι με κερί, φτιάχνοντάς το μικρές μπάλες, που εκσφενδόνιζαν αναμμένες στο ληνό προκαλώντας πυρκαϊά. Έτσι τους ανάγκασαν σε ηρωική έξοδο όπου βρήκαν τραγικό θάνατο. Τα δυο κυπαρίσσια κοντά στο ληνό, με τις κομμένες κορυφές, θέλει ο λαός να συμβολίζουν τα δυο αδέρφια του Κολοκοτρώνη που σκοτώθηκαν εκεί. Ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης, λέει η παράδοση, αγνάντευε το θάνατο των παλικαριών από το απέναντι βουνό, την Κλινίτσα, όπου σε ανάμνηση του γεγονότος έχει στηθεί ένας μεγάλος σταυρός. Η λαϊκή μούσα έγραψε γι αυτό το δημοτικό τραγούδι:

"Καλόγερος εκλάδευε στης Αιμυαλούς τ' αμπέλι

κι οι Κλέφτες τον αγνάντευαν από ψηλή ραχούλα

βλέπει από πέρα κι έρχονται το Γιώργο και το Γιάννη.

Γεια σου χαρά σου γούμενε. Καλώς τα παλικάρια.

Για κρύψε μας καλόγερε, κρύψε μας μπουραζιέρη,

ψωμί κρασί για φέρε μας τ' είμαστε πεινασμένα...

Τήρα καλά καλόγερε να μη μας μαρτυρήσεις ...

Ο Θοδωρής αγνάντευε ψηλά από την Κλινίτσα

και των συντρόφων μίλησε, της συντροφιάς του λέει.

Σηκώτε για να φύγουμε στη Ζάκυνθο να πάμε

τι μας εζώσαν τα σκυλιά, οι άπιστοι μουρτάτες..

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
θεόδωρος κολοκοτρώνης

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
γιάννος κολοκοτρώνης

# data[].attributes.attachment_link.title
Ο Ληνός των Κολοκοτρωναίων

# data[].attributes.attachment_link.description
Ληνός είναι ένα παραδοσιακό μονώροφο ή διώροφο κτίσμα και είχε κατασκευαστεί για να εξυπηρετεί την εποχιακή κατοίκηση των μικροκαλλιεργητών της περιοχής. Τότε που στα χωράφια ή στα αμπέλια δούλευαν ήλιο με ήλιο, μετά τη δουλειά, έμεναν σ' αυτόν που ήταν μια πλήρης κατοικία. Όμως χρησίμευε και σαν βοηθητικός εργαστηριακός χώρος.

# data[].attributes.headline
Κιβέρι ή Τσιβέρι. Πολύ κο

# data[].attributes.body
Κιβέρι ή Τσιβέρι. Πολύ κοντά ήταν οι "Αφεντικοί Μύλοι"

# data[].attributes.headline
Κιβέρι ή Τσιβέρι. Πολύ κο

# data[].attributes.body
Κιβέρι ή Τσιβέρι. Πολύ κοντά ήταν οι "Αφεντικοί Μύλοι"

# data[].attributes.location_name
Κιβέρι, Ελλάδα

# data[].attributes.headline
Κιβέρι ή Τσιβέρι. Πολύ κοντά ήταν οι "Αφεντικοί Μύλοι" που λέει ο Κολοκοτρώνης (παλαιότερα τους έλεγαν Μύλους του Ναυπλίου).

# data[].attributes.subject
Κιβέρι ή Τσιβέρι. Πολύ κοντά ήταν οι "Αφεντικοί Μύλοι" που λέει ο Κολοκοτρώνης (παλαιότερα τους έλεγαν Μύλους του Ναυπλίου).

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
ΑΡΓΟΛΙΚΗ ΑΡΧΕΙΑΚΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Αργολική Αρχειακή Βιβλιοθήκη Ιστορίας & Πολιτισμού

# data[].attributes.attachment_link.title
Κιβέρι - Μύλοι - Σκαφιδάκι

# data[].attributes.attachment_link.description
Πραγματικά, το μεσαιωνικό κάστρο του Κιβερίου και κάποιος οικισμός γύρω από αυτό, όπως μαρτυρούν τα ερείπια του, βρίσκονταν πάνω στον επιβλητικό βραχώδη λόφο ύψους 179 μέτρων, που δεσπόζει στην περιοχή της αρχαίας Λέρνας. Σ' αυτήν την περιοχή τα νεότερα χρόνια αναπτύχθηκε ο οικισμός των Μύλων με τα άφθονα αναβλύζοντα νερά, που κινούσαν τους υπάρχοντες...

# data[].attributes.location_name
Σουλιμά Μεσσηνίας, Άνω Δώριο, Ελλάδα

# data[].attributes.headline
Σουλιμά. Ένα από τα σουλιμοχώρια. Στις 25 Μαρτίου όλοι οι Ντρέδες είχαν μαζευτεί στο σημερινό Αϊ Γιώργη με μια λευκή σημαία με την εικόνα του Αγ. Δημητρίου και τις λέξεις "Ελευθερία ή Θάνατος", έτοιμοι να βαδίσουν εναντίον της Αρκαδιάς (Κυπαρισσίας). Εκεί τους βρήκε η επιστολή του Κολοκοτρώνη και του Παπαφλέσσα που τους καλούσε: "... οπλισθήτε με ανοικτά μπαϊράκια και τρέξατε εναντίον των εχθρών της πίστεως και της πατρίδος ... Σεις ασφαλίσατε τους Τούρκους και μίαν ώραν αρχύτερα ως λέοντες να τους ξεσχίσετε και να στείλετε εις τα τάρταρα του 'Aδου..."

# data[].attributes.subject
Σουλιμά. Ένα από τα σουλιμοχώρια. Στις 25 Μαρτίου όλοι οι Ντρέδες είχαν μαζευτεί στο σημερινό Αϊ Γιώργη με μια λευκή σημαία με την εικόνα του Αγ. Δημητρίου και τις λέξεις "Ελευθερία ή Θάνατος", έτοιμοι να βαδίσουν εναντίον της Αρκαδιάς (Κυπαρισσίας). Εκεί τους βρήκε η επιστολή του Κολοκοτρώνη και του Παπαφλέσσα που τους καλούσε: "... οπλισθήτε με ανοικτά μπαϊράκια και τρέξατε εναντίον των εχθρών της πίστεως και της πατρίδος ... Σεις ασφαλίσατε τους Τούρκους και μίαν ώραν αρχύτερα ως λέοντες να τους ξεσχίσετε και να στείλετε εις τα τάρταρα του 'Aδου..."

# data[].attributes.location_name
Λαπαναγοί, Ελλάδα

# data[].attributes.headline
Λαπαναγοί: 26 Αυγούστου 1827. Μάχη της Καυκαριάς. Δ. Πλαπούτας, Πετιμεζάς, Φωτομάρας απέναντι στόν Δελή Αχμέτ και τον Νενέκο με τους προσκυνημένους. Νίκη Ελλήνων.

# data[].attributes.subject
Λαπαναγοί: 26 Αυγούστου 1827. Μάχη της Καυκαριάς. Δ. Πλαπούτας, Πετιμεζάς, Φωτομάρας απέναντι στόν Δελή Αχμέτ και τον Νενέκο με τους προσκυνημένους. Νίκη Ελλήνων.

# data[].attributes.location_name
Κοσμάς, Κοσμάς, Ελλάδα

# data[].attributes.headline
Κοσμάς: Στην Επανάσταση του 1821 έλαβαν μέρος 195 Κοσμίτες αγωνιστές, οπλαρχηγοί, καπεταναίοι και απλοί στρατιώτες. Ένας από τους πρώτους μάρτυρες του Μοριά για την ελευθερία ήταν και ο Κοσμίτης Δημογέροντας Γιαννάκης Ασημάκης, ο οποίος θανατώθηκε (13/4/1821) στις φυλακές της Τρίπολης από τους Τούρκους, μαζί με τους όμηρους δεσποτάδες και προεστούς του Μοριά, που πιάσανε «ενέχυρο» της Οθωμανικής Εξουσίας, πριν την έναρξη της Επανάστασης.

# data[].attributes.subject
Κοσμάς: Στην Επανάσταση του 1821 έλαβαν μέρος 195 Κοσμίτες αγωνιστές, οπλαρχηγοί, καπεταναίοι και απλοί στρατιώτες. Ένας από τους πρώτους μάρτυρες του Μοριά για την ελευθερία ήταν και ο Κοσμίτης Δημογέροντας Γιαννάκης Ασημάκης, ο οποίος θανατώθηκε (13/4/1821) στις φυλακές της Τρίπολης από τους Τούρκους, μαζί με τους όμηρους δεσποτάδες και προεστούς του Μοριά, που πιάσανε «ενέχυρο» της Οθωμανικής Εξουσίας, πριν την έναρξη της Επανάστασης.

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Κοσμάς Αρκαδίας

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Στα χρόνια της ενετοκρατίας (1685-1715), ο Κοσμάς αναφέρεται σε δύο καταγραφές των χωριών του Μοριά ( 1700 και 1704 μ.Χ.). Από τα χρόνια της δεύτερης τουρκοκρατίας (1715-1821) σώζονται πωλητήρια, προικοσύμφωνα και άλλα ιστορικά έγγραφα.

Σημαντική είναι η συμβολή του χωριού στην Επανάσταση του 1821, στην οποία έλαβαν μέρος 195, Κοσμίτες αγωνιστές, Οπλαρχηγοί, Καπεταναίοι και απλοί στρατιώτες. Ένας από τους πρώτους μάρτυρες του Μοριά για την ελευθερία ήταν και ο Κοσμίτης Δημογέροντας Γιαννάκης Ασημάκης, ο οποίος θανατώθηκε (13/4/1821) στις φυλακές της Τρίπολης από τους Τούρκους, μαζί με τους όμηρους δεσποτάδες και προεστούς του Μοριά, που πιάσανε "ενέχυρο" της Οθωμανικής Εξουσίας, πριν την έναρξη της Επανάστασης.

Μετά την Επανάσταση του 1821, ο Κοσμάς εμφανίστηκε με έδρα του Δήμου Σελινούντος (1890-1914).

Στην περίοδο της γερμανοϊταλικής, φασιστικής κατοχής (1941-1944) το χωριό έπαιξε πάλι σημαντικό ρόλο στην Εθνική Αντίσταση, στη οποία έλαβαν μέρος 58 Κοσμίτες ως τακτικοί και 21 ως εφεδρικοί αντάρτες του "ΕΛΑΣ". Στις 27/7/1943 Κοσμίτες μαζί με άλλους αντάρτες του ΕΛΑΣ της περιοχής έξω από το χωριό στη θέση "Σταυρός" δώσανε μια από τις πρώτες μάχες στο Μοριά κατά των Ιταλών κατακτητών, όπου σκοτώθηκε ο Ιταλός διοικητής της Τρίπολης, Φεστούτσιο. Στη μάχη αυτή έλαβαν μέρος 44 Κοσμίτες και 12 από άλλα χωριά της περιοχής, και ήτανε νικηφόρα. Στον Κοσμά έγινε στις 17/5/1943 η πρώτη ευρεία σύσκεψη Στελεχών του Ε.Α.Μ. στο Μοριά, καθώς και το Σεπτέμβρη του ίδιου χρόνου. Στις 29-30/1/1944, οι κατακτητές, με τμήματα των Ταγμάτων Ασφαλείας της Λακωνίας, κατέστρεψαν με φωτιά ολόκληρο το χωριό. Στη συνέχεια από τα χρόνια του εμφυλίου πολέμου το χωριό λεηλατήθηκε και εγκαταλείφθηκε.

Σήμερα, με την αγάπη και την αξιοσύνη των Κοσμιτών ανασυγκροτείται πλέον σε ένα ορεινό τουριστικό θέρετρο.
Ο Δρόμος των 100 Ημερών:
Ένα αξιοσημείωτο γεγονός που άλλαξε την σύγχρονη ιστορία του χωριού ήταν η κατασκευή του δρόμου Κοσμά - Γερακίου Λακωνίας. Το Μάρτη του 1951, όλοι οι κάτοικοι του Κοσμά, με επικεφαλής τον απόστρατο Συνταγματάρχη, δημοσιογράφο και επιχειρηματία Κυριάκο Τσερώνη, εξόρμησαν μόνοι τους για την κατασκευή αυτού του μεγαλειώδους, για ολόκληρη την περιοχή, έργου.

Έτσι λοιπόν, μέσα σε 100 μόλις ημέρες, την 1η Ιουλίου 1951, ημέρα γιορτής των Αγίων Αναργύρων, πολιούχων του Κοσμά, έφεραν το αυτοκίνητο για πρώτη φορά στον τόπο τους. Γι' αυτό και ο συγκεκριμένος δρόμος ονομάστηκε "Δρόμος των 100 ημερών" και σήμερα αποτελεί τμήμα του δρόμου Λεωνιδίου - Κοσμά - Σκάλας.

Δείτε το σχετικό Νοκιμαντέρ .

Τι κι' αν έφυγαν από τον τόπο τους, οι Κοσμίτες δεν ξέχασαν ποτέ από που προέρχονται...

Ο Σύνδεσμος Κοσμιτών Αθήνας λειτουργεί από το 1936, ο Σύλλογος Κοσμιτών "Οι Άγιοι Ανάργυροι" στο Σικάγο (ΗΠΑ) με πλούσια ιστορία από το 1903, η "Πολιτιστική και Οικολογική Κίνηση Κοσμά" από το 1996, ενώ υπάρχουν μέχρι και σύλλογοι στη Ρουμανία και το Σίδνεϋ της Αυστραλίας.

Περισσότερα για τους Συλλόγους Κοσμιτών .
Κληροδότημα Κοντογιάννη:
Ο Γεώργιος Κοντογιάννης του Φιλίππου είναι ο "Μέγας Ευεργέτης" του Κοσμά. Το 1934 άφησε στην κοινότητα ολόκληρη την αποκτειθήσα στην Αμερική περιουσία του.

Αυτή περιλαμβάνει:

1. Μία ημιτριόροφον οικία επί των οδών Μητροπόλεως 61 & Πανδρόσου στο κέντρο της Αθήνας.

2. Ημιδιόροφον οικία επί των οδών Κασταλίας 13 & Σπετσών στην Κυψέλη.

3. Μία διόροφον οικία στον Κοσμά.

4. Αγροτικά κτήματα στον Κοσμά.

Στην διαθήκη, μεταξύ άλλων, προβλέπονται κάποια βοηθήματα γάμου και οδηγίες σχετικά με το πως θα εκλέγεται η διοίκηση του κληροδοτήματος.

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
κοσμάς κυνουρίας

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
κοσμάς αρκαδίας

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
ποδηλασία στον πάρνωνα

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
πεζοπορία στον πάρνωνα

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
trekking στον πάρνωνα

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
νότια κυνουρία

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
άγιος κοσμάς

# data[].attributes.attachment_link.title
Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΚΟΣΜΑ

# data[].attributes.attachment_link.description
Στα χρόνια της ενετοκρατίας (1685-1715), ο Κοσμάς αναφέρεται σε δύο καταγραφές των χωριών του Μοριά ( 1700 και 1704 μ.Χ.). Από τα χρόνια της δεύτερης τουρκοκρατίας (1715-1821) σώζονται πωλητήρια, προικοσύμφωνα και άλλα ιστορικά έγγραφα. Σημαντική είναι η συμβολή του χωριού στην Επανάσταση του 1821, στην οποία έλαβαν μέρος 195, Κοσμίτες αγωνιστές, Οπλαρχηγοί, Καπεταναίοι και απλοί στρατιώτες.

# data[].attributes.location_name
Λουκάς, Ελλάδα

# data[].attributes.headline
10/8/1821. Μεταξύ του χωριού Λουκάς και του χωριού Μπεντένι έγινε η μάχη της Γράνας, δηλ. της τάφρου. Ο Κολοκοτρώνης διέταξε να σκάψουν χαντάκι 700 μ. μήκος, βάθος 1 μέτρο και πλάτος 2 μέτρα. Ήταν η τελευταία έξοδος Τούρκων από την Τριπολιτσά.

# data[].attributes.subject
10/8/1821. Μεταξύ του χωριού Λουκάς και του χωριού Μπεντένι έγινε η μάχη της Γράνας, δηλ. της τάφρου. Ο Κολοκοτρώνης διέταξε να σκάψουν χαντάκι 700 μ. μήκος, βάθος 1 μέτρο και πλάτος 2 μέτρα. Ήταν η τελευταία έξοδος Τούρκων από την Τριπολιτσά.

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
ΜΗΧΑΝΗ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Κατά τη διάρκεια της πολιορκίας της Τριπολιτσάς το 1821, τα τουρκικά στρατεύματα εκτελούσαν ξαφνικές εφόδους μέσα από την πόλη και επιτίθονταν στους Έλληνες, προκειμένου να τους εξαναγκάσουν να λύσουν την πολιορκία. Όμως, το Μάιο οι Τούρκοι ηττήθηκαν στο Βαλτέτσι και στα Δολιανά.

Έτσι, μέχρι και τον Αύγουστο του 1821, απέφευγαν να πραγματοποιήσουν ξανά έξοδο από την Τριπολιτσά. Ωστόσο επειδή οι Έλληνες βρίσκονταν πια σε κοντινή απόσταση από τα τείχη της πόλης, οι Τούρκοι έβρισκαν την ευκαιρία να βγαίνουν σε μικρές ομάδες και να επιτίθονται αιφνιδιαστικά στους πολιορκητές, σκοτώνοντας ή τρέποντας σε φυγή λίγους από αυτούς.

Με αυτές τις αντεπιθέσεις, οι Τούρκοι εξασφάλιζαν για την Τρίπολη, τρόφιμα για τους λιμοκτονούντες κατοίκους της. Ο Κολοκοτρώνης περίμενε ότι μία σημαντική τουρκική δύναμη θα εξερχόταν από την Τριπολιτσά με κατεύθυνση το δρόμο προς την Κόρινθο και σκοπό τον ανεφοδιασμό και την επιστροφή στην πόλη. Γι' αυτό εφάρμοσε μία ευφυή τεχνική προκειμένου οι Έλληνες να αντιμετωπίσουν το τουρκικό ιππικό. Διέταξε να ανοιχθεί μία μεγάλη τάφρος, η οποία είχε μήκος περίπου 700 μέτρα, βάθος ένα μέτρο και πλάτος δύο μέτρα. Επέλεξε να γίνει στην περιοχή του Μύτικα που ήταν ένα στενό σημείο, στο δρόμο βόρεια της Τριπολιτσάς προς την Κόρινθο.

Η μεγάλη τάφρος ανοίχτηκε μεταξύ του λόφου του χωριού Λουκά, όπου είχε οχυρωθεί ο οπλαρχηγός Δαγρές με τους άνδρες του, και του χωριού Μπεντένι. Την εποχή εκείνη η τάφρος λεγόταν γράνα -μεσαιωνική ελληνική λέξη- και έτσι έμεινε στην ιστορία το έργο αυτό και η μάχη που διεξήχθη εκεί μεταξύ Ελλήνων και Τούρκων. Είναι η περίφημη, Μάχη της Γράνας.

Όπως το είχε προβλέψει ο γέρος, στις 10 Αυγούστου 1821 ένα μεγάλο σώμα Τούρκων ιππέων και πεζών εξήλθε από την Τριπολιτσά με επικεφαλής τον Κεχαγιάμπεη αλλά με κατεύθυνση προς τον Λουκά και όχι την Κόρινθο. Δηλαδή, καθώς οι Τούρκοι έβγαιναν από την Τριπολιτσά δεν θα έβρισκαν στην πορεία τους τη γράνα. Αυτό όμως θα γινόταν στην επιστροφή τους.

Ο Κολοκοτρώνης διέταξε τότε τους άνδρες του να μπουν στη γράνα και να περιμένουν την έλευση των εχθρικών δυνάμεων. Στον Λουκά οι Τούρκοι προέβησαν σε λαφυραγωγίες και με τα φορτωμένα εφόδια υποζύγια, ξεκίνησαν το δρόμο της επιστροφής στην Τριπολιτσά με κατεύθυνση τη γράνα. Όταν έφθασαν εκεί αντιλήφθηκαν την παρουσία των Ελλήνων. Μην έχοντας άλλο δρόμο, οι άνδρες του Κεχαγιάμπεη προσπάθησαν να περάσουν μέσα από την τάφρο. Στην αρχή πέρασαν 300 Τούρκοι ιππείς, οι οποίοι δεν είχαν απώλειες, γιατί οι Έλληνες δεν είχαν προλάβει να καλύψουν όλες τις θέσεις. Όμως, περίπου 1.000 ιππείς μαζί με τον Κεχαγιάμπεη παρέμεναν στην άλλη πλευρά της γράνας, κάτι που δυσκόλεψε τους Έλληνες υπερασπιστές της, αφού δέχονταν πυροβολισμούς από δύο κατευθύνσεις. Μπροστά από τους 300 ιππείς που είχαν περάσει και πίσω τους από τους 1.000 που ακολοθούσαν.
Διαβάστε ακόμα: Η μάχη στο Λεβίδι που άνοιξε τον δρόμο για την Τριπολιτσά. Ποιος ήταν ο ανιψιός του Κολοκοτρώνη που αρνήθηκε να υποχωρήσει και ταμπουρώθηκε για να πολεμήσει
Τότε για άλλη μία φορά η σχεδόν βέβαιη ήττα των Ελλήνων μετετράπηκε σε νίκη χάρη σε μία τακτική που άμεσα εφάρμοσε ο Κολοκοτρώνης. Ο Γέρος φώναξε στους άνδρες του το σύνθημα " κώλο με κώλο", δηλαδή να πολεμήσουν ο ένας ακουμπώντας στην πλάτη του άλλου. Έτσι, οι Έλληνες μπόρεσαν να αντιμετωπίσουν ταυτόχρονα και τις δύο απειλές, εφαρμόζοντας, σύμφωνα με τον Φωτάκο, " Δίζυγον Πυρ ", που ο Κολοκοτρώνης εξέφρασε λαϊκά και κατανοητά στους άνδρες του. Επρόκειτο για τακτική που μπορούσε να εκτελέσει ένας καλά εκπαιδευμένος τακτικός στρατός, την οποία όμως εφάρμοσαν με άψογο τρόπο οι άτακτοι του Κολοκοτρώνη. Οι Έλληνες καθήλωσαν τους Τούρκους εκατέρωθεν της γράνας.

Ο Κεχαγιάμπεης φοβούμενος ότι οι Έλληνες θα επιτίθονταν στην ανυπεράσπιστη Τριπολιτσά, διέταξε τους άνδρες του να περάσουν κακήν κακώς μέσα στη γράνα, όπου πολλοί σκοτώθηκαν. Οι απώλειες των Ελλήνων ήταν ελάχιστες. Οι Τούρκοι τρομοκρατημένοι από την ήττα, δεν επιχείρησαν άλλη έξοδο μέχρι και τις 23 Σεπτεμβρίου 1821, οπότε και κυριεύθηκε η Τριπολιτσά από τους Έλληνες.

Σύμφωνα με τον Κολοκοτρώνη, μετά τη Μάχη της Γράνας "οι Τούρκοι πλέον δεν εβγήκαν από τα τείχη της Τριπολιτσάς, ήτον η ύστερή τους φορά".

του ιστορικού Κωνσταντίνου Λαγού

αρχική εικόνα: Wikipedia

# data[].attributes.attachment_link.title
"Κώλο με κώλο, ωρέ Έλληνες". Η θρυλική εντολή του Κολοκοτρώνη στην περίφημη Μάχη της Γράνας, που ανάγκασε τους Τούρκους σε μια κρίσιμη ήττα - ΜΗΧΑΝΗ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ

# data[].attributes.attachment_link.description
Κατά τη διάρκεια της πολιορκίας της Τριπολιτσάς το 1821, τα τουρκικά στρατεύματα εκτελούσαν ξαφνικές εφόδους μέσα από την πόλη και επιτίθονταν στους Έλληνες, προκειμένου να τους εξαναγκάσουν να λύσουν την πολιορκία. Όμως, το Μάιο οι Τούρκοι ηττήθηκαν στο Βαλτέτσι και στα Δολιανά. Έτσι, μέχρι και τον Αύγουστο του 1821, απέφευγαν να πραγματοποιήσουν ξανά έξοδο από την Τριπολιτσά.

# data[].attributes.location_name
Βαρβίτσα, Ελλάδα

# data[].attributes.headline
Βαρβίτσα: το χωριό του πρωτοκλέφτη Ζαχαριά! Σ' αυτόν μαθήτευσε ο Θ. Κολοκοτρώνης.

# data[].attributes.subject
Βαρβίτσα: το χωριό του πρωτοκλέφτη Ζαχαριά! Σ' αυτόν μαθήτευσε ο Θ. Κολοκοτρώνης.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Το χωριό

Από το βιβλίο του Πότη Γ. Ρουμελιώτη "Η Μπαρμπίτσα και η Σκούρα της Λακεδαίμονος - Ιστορία και Λαογραφία"

Η Βαρβίτσα ή Μπαρμπίτσα βρίσκεται στις δυτικές πλαγιές του Πάρνωνα και συγκεκριμένα στη δυτική πλευρά του υψώματος "Μετερίζι". Το υψόμετρό της είναι 1060 μ. Απέχει από τη Σπάρτη 43 χιλ. κι άλλο τόσο από την Τρίπολη. Ορίζεται στα Β.Α. από την επαρχία Κυνουρίας της Αρκαδίας, στα Α. και Ν.Α. από την Βαμβακού, στα Ν. από την Βαμβακού και τα Βρέσθενα και στα Δ. και Β.Δ. από τις Καρυές (Αράχοβα). Η έκταση είναι
28 τ.χιλ. από τα οποία μόνο τα 1,8 τ.χ. είναι γεωργική γη καλλιεργήσιμη, ενώ τα 5 τ.χ. είναι δασική έκταση και τα υπόλοιπα 21.2 τ.χ. είναι άγρια έκταση και βοσκότοποι. Το έδαφος είναι ορεινό, αλλά όχι πετρώδες και άγονο. Έχει πολλές πλαγιές και χωματόλοφους. Ο τόπος είναι ήμερος, ευχάριστος και προσφέρει γαλήνη και ψυχική ηρεμία στον κάτοικο και στον επισκέπτη του. Νερά τρεχούμενα, που πηγάζουν μέσα σε βαθύσκιες ρεματιές και σε πλαγιές με δέντρα και θάμνους, ποτίζουν πολλά στρέμματα χωράφια, κάνουν το καλοκαίρι ακόμα πιο δροσερό κι ευχάριστο και χαρίζουν πολύ ομορφιά στο χωριό. Λίγες προς τα Β.Α. βρίσκεται ο ψηλότερος ορεινός όγκος του Πάρνωνα με τον "κάμπο" και το Κρόνο ή Τούρλα, την ψηλότερη κορυφή του, με υψόμετρο 1935 μ. και ακριβώς πάνω στα όρια με την
Το κλίμα της Βαρβίτσας είναι ορεινό, ξηρό και πολύ υγιεινό, γι αυτό από τα παλαιότερα χρόνια μέχρι και σήμερα, πολλοί ντόπιοι από τη Σκούρα, αλλά και ξένοι από τη Σπάρτη και τα γύρω πεδινά χωριά ανεβαίνουν τα καλοκαίρια στη Βαρβίτσα και παραθερίζουν.

Η ονομασία της Βαρβίτσας

Μέχρι σήμερα, δεν έχει εξακριβωθεί απόλυτα το πώς και γιατί η Βαρβίτσα ονομάστηκε έτσι. Υπάρχουν οι γνώμες δύο γνωστών συγγραφέων, που έγραψαν για το θέμα τούτο στα ιστορικά βιβλία τους,. Ο Φαίδων Κουκουλές σε δύο βιβλία του "Ιστορία της Βαμβακούς" και "Οινουντιακά" γράφει ότι η ονομασία της Βαρβίτσας προήλθε από τη Βερβίτσα των Τροπαίων της Γορτυνίας ή τη Μπαρμπίτσα του Βαλτετσίου Μαντινείας απ' όπου κατά την παράδοση κατάγονται οι οικογένειες Φουντά και Πατσαλού. Ο Παν. Δούκας στο κλασσικό για τη Λακωνία έργο του "Η Σπάρτη δια μέσου των αιώνων" ανάμεσα στα σλαυικά τοπωνύμια της Λακωνίας, αναφέρει και τη Βαρμπίτα από τη λέξη Varba = Ιτέα και Varbitsa = ετίτσα, μικρή Ιτέα. Με άλλα λόγια, δηλ. η λέξη Μπαρμπίτσα, πιθανότατα είναι σλαυική και προήλθε από τις πολλές ιτιές, που υπήρχαν παλιότερα, όπως λέει η παράδοση και που μερικές υπάρχουν ακόμα στα χαμηλότερα μέρη του χωριού. Αυτά λένε οι ιστορικοί συγγραφείς. Ποια όμως από τις γνώμες αυτές είναι η πιο σωστή, δύσκολο είναι να υποστηρίξει κανείς.

Εμφάνιση του χωριού - Θρύλοι και παραδόσεις

Από το βιβλίο του Νίκου Δ. Ματθαίου "Ο Πρωτοκλέφτης Ζαχαριάς, η εποχή του και το '21 - Η γενέτειρά του Μπαρμπίτσα και τα γύρω χωριά.

'Ένα τέτοιο μπουλούκι από κλέφτες ή κυνηγημένους στασιαστές κατάφευγε για ασφάλεια στις πυκνοδασωμένες πλαγιές του Μετεριζιού. Κοντά του έσερνε και τις οικογένειες για να τις προστατέψει από τη μανία της αντεκδίκησης του Τούρκου μπουλούκμπαση. Στα Καλύβια, oνoμασία που ασφαλώς τότε πήρε, δυτικά του σημερινού χωριού, έστησε αρχικά το λημέρι της η κλέφτικη αυτή ομάδα. 'Έφτιαξε πρόχειρες καλύβες και κατοίκησε εκεί. Πόσο καιρό έμεινε στην το-ποθεσία αυτή δεν το ξέρομε. Πάντως εγκατέλειψε το λημέρι εκείνο και μεταφέρθηκε νοτιότερα στον Αϊ-Θανάση, νοτιοδυτικά του σημερινού χωριού.

Στην κορυφή του υψώματος υπάρχουν τα χαλάσματα μικρής εκκλησούλας, που δεν ξέρουμε αν χτίσθηκε τότε ή αργότερα. Πάντως το εκκλησάκι έδωσε τ' όνομά του στο ύψωμα και τη γύρω περιοχή.

Σύντομα όμως εγκατέλειψαν κι αυτή την τοποθεσία κι ήρθαν στο σημερινό χωριό. Για την αιτία της εγκαταλείψεως δε λέει τίποτα η παράδοση. Αλλά, γνωρίζοντας τις τοποθεσίες, μπορούμε να υποθέσουμε -με σημερινά κριτήρια -ότι το μέρος εκείνο δεν προσφερόταν για μόνιμο χωριό. Στο πάνω μέρος υπάρχει ομαλό έδαφος, ενώ ανατολικά, δυτικά και νότια καταλήγει σε απότομες κατηφοριές, εκτε-θειμένο σ' όλους τους ανέμους σχεδόν και, το σοβαρότερο, δεν έχει νερό. Η πλησιέστερη πηγή είναι της Βατόλακκας ή του Παλιόμυλου, σε μακρινή απόσταση και μ' ανώμαλη διαδρομή. Τούτοι δε πρέπει και τότε να στάθηκαν οι λόγοι της εγκαταλείψεως του Αϊ-Θανάση. Την περιοχή του σημερινού χωριού, που σε συνέχεια εγκαταστά-θηκαν, την κάλυπτε -κατά την παράδοση -πυκνό δάσος από δέντρα και θάμνους. Τόσο πυκνό που ήταν αδιάβατο. " Υπήρχε Δρυμός μέγας εν των οποιω των κλεφτών πολλοί εύρισκον καταφύγιο", λέει ο Κουκουλές και συνεχίζει: " ούτοι βλέποντες ότι επί του κρησφυγέτου των ήταν ασφαλείς απεφάσισαν μικρόν κατά μικρόν και μόνιμον εv αυτώ συνοικισμόν να κάμωσιν". Και διηγείται η τοπική παράδοση, ότι ένας από τους μακρινούς προγόνους μας, που έβοσκε το κοπάδι του στην πλαγιά αυτή, παρατηρούσε ένα τραγί να ξεκόβει από του μπουλούκι και να μπαίνει στο βατιώνα κι όταν έβγαινε ήταν μουσκε-μένο το γένι του. Κάπου 'κει στο βάθος του πυκνού βατιώνα υπήρχε νερό. Τούτο, λέει, τους παρακίνησε να πλησιάσουν σε κείνη την περιο-χή, κι αφού βεβαιώθηκαν για το νερό, έχτισαν το χωριό.

Στην τοποθεσία αυτή χτίστηκε και παρέμεινε πια οριστικά το χωριό. 'Εχει περισσότερα πλεονεκτήματα από τις δύο άλλες και για σήμερα, αλλά και για τότε. Είχε αρκετά νερά μέσα στο χωριό και βρίσκεται σε μέρος ξάγναντο με έδαφος και κλίμα ξερικό. Η περιοχή ήταν καλυμμένη από πυκνό δάσος που τους προστάτευε από το βοριά και τους παγετώνες. Ολόγυρα περιβάλλεται με υψώματα, όπως το Μετερίζι, επάνω και κάτω της Παναγίας, του Προφήτη Ηλία (Αϊ Λιά) και του Αϊ-Θανάση. Εξαιρετικά καραούλια -για τότε -και φυσικά οχυρά για την υπεράσπισή τους από τις επιδρομές των Τούρκων, είτε ν' αμυνθούν είτε εύκολα να διαφύγουν, αποσυρόμενοι προς τα κρησφύγετα του Πάρνωνα. Η τοποθεσία αυτή ήταν η πιο κατάλληλη για την εγκατάστασή τους τότε, σαν κλέφτικης ομάδας, αλλά και σήμερα σαν χωριού.

Το πρώτο σπίτι που χτίσθηκε ήταν του Φουντά και τόχτισε κοντά στην πηγή. Αυτό λέει η τοπική παράδοση. Κι αν σήμερα θελήσουμε να ελέγξομε τις πληροφορίες, βλέπουμε δίπλα στη μεγάλη πηγή, που βρίσκεται κάτω από τη σημερινή πλατεία, να υπάρχουν σπίτια Φουντέϊκα, που χρονολογούνται από αμνημόνευτων χρόνων. Άλλη δε παράδοση, πιο διαδομένη, λέει ότι οι Βαθαίοι είναι πρωτοπάλουκοι

Οι εκκλησίες που περιγράφονται στο βιβλίο του Πότη Γ. Ρουμελιώτη "Η Μπαρμπίτσα και η Σκούρα της Λακεδαίμονος - Ιστορία και Λαογραφία" περιγράφονται οι πιο κάτω ναοί.

Η πιο παλιά και πρώτη εκκλησία της Μπαρμπίτσας ήταν μια μικρή εκκλησούλα αφιερωμένη στον Αγ. Δημήτριο, χτισμένη γύρω στα 1650 -1680, τότε ακριβώς, που χτίστηκε το χωριό στη σημερινή του θέση, με τα πρώτα σπίτια γύρω της, όπως γράφω και πιο πάνω, στην ιστορία του χωριού. Μετά 50 περίπου χρόνια, το 1715 συγκεκριμένα, η εκκλησούλα εκείνη ανοικοδομήθηκε, έγινε μεγαλύτερη, με σταυροειδές σχήμα σε βυζαντινό ρυθμό και αγιογραφήθηκε, όπως μας πληροφορεί η εντοιχισμένη μαρμάρινη πλάκα στη νότια πλευρά της, της οποίας το περιεχόμενο αναφέρω στις γραπτές μαρτυρίες για την εμφάνιση της Μπαρμπίτσας.

Η εκκλησία αυτή, που, κατά το μισό της, περίπου, σώζεται και σή-μερα, εξυπηρέτησε για πολλά χρόνια το χωριό, από τότε που χτίστηκε μέχρι τις αρχές του αιώνα μας.

Από το προεισαγωγικό σημείωμα του Νίκου Δ. Ματθαίου, από το βιβλίο του "Ο πρωτοκλέφτης Ζαχαριάς, η εποχή του και το '21" (με μικρές τροποποιήσεις).

Τούτο βέβαια μας αναγκάζει ν' απομακρυνθούμε κάπως από τα περιορισμένα όρια του χωριού μας και v' αναφερθούμε πλατύτερα σε ιστορικά γεγονότα πολυσύνθετα και γενικότερης εθνικής σημασίας, όχι όμως άσχετα με την ιστορία του χωριού. Αλλά είναι κι αυτά κομμάτι της όλης ιστορίας του, όπως τουλάχιστον την υπαγόρευσαν και τη διαμόρφωσαν τα άξια παιδιά του και πάνω απ' όλα, ο Ζαχαριάς.

Πολλά μέχρι σήμερα έχουν ειπωθεί και γραφτεί για το Ζαχαριά. Όλοι οι ιστορικοί, οι απομνημονευματογράφοι και οι ξένοι περιηγητές, κάτι μας αναφέρουν. Η στοματική παράδοση που στάθηκε στα πλούσια σε αφηγήσεις γεγονότα, συγκράτησε και μετέδωσε περισσότερα στοιχεία. Πολλά, ακόμη, είναι τα τραγούδια του που μέχρι τις δικές μας μέρες ακούγοvταv με ξεχωριστή περηφάνεια στα περισσότερα χωριά της Λακωνίας και της Αρκαδίας. Πολλά και σκόρπια τα τοπωνύμια, "η Βίγλα του Ζαχαριά", τα "Λημέρια", "το Μπαρμπεριό", "το Κοτρώνι", "το Τσουγκάνι", "το Πήδημα", "οι Πύργοι", "τα Χαλάσματα", που και σε μας, κρύβουν κάτι βαθύτερο και μεγαλύτερο. Κάτι που με την ονομασία τους ακόμα μιλάνε και διαλαλούν το πέρασμά του. Ίσως για κανέναν άλλον, η λαϊκή παράδοση δεν συγκράτησε και δεν διηγήθηκε τόσα, δεν περιέβαλε με τόση φήμη, αγάπη και θαυμασμό.

Οι παλαιότεροι ιστορικοί, θαμπωμένοι από το θαύμα του 21, δεν καταπιάστηκαν με τους πρόδρομους, τους πρωτολάτες του. Εκείνους δηλαδή που προετοίμασαν κι άνοιξαν το δρόμο για τον ξεσηκωμό. Κι έτσι έχουμε το κενό. Και το μεγαλύτερο, δεν έχουμε ατόφια τη ζωή και τη δράση του Ζαχαριά, που καλύπτει την κοντινή και την πιο ζωντανή προεπαναστική περίοδο και που για μας, είναι ένας από τους κυριότερους πρωτεργάτες και συντελεστές του μεγάλου ξεσηκωμού. Αγνοήθηκε αυτή, η καθ' όλα αξιόλογη, ιστορική περίοδος και μαζί μ' αυτή παράμεινε αγνοημένος, παραγκωνισμένος και υποτιμημένος ένας ήρωας λαϊκός και εθνικός αγωνιστής, ο γίγαντας Ζαχαριάς.

Είναι βέβαια αλήθεια ότι αρκετοί νεώτεροι ερευνητές προσπάθησαν να περισώσουν ό,τι μπόρεσαν να συλλέξουν και να καλύψουν το κενό, συναρμολογώντας μια πλατύτερη περιγραφή για την εποχή και την προσωπικότητα του Ζαχαριά. 'Όλοι όμως ομολόγησαν ότι πολλά από τη ζωή και τη δράση του έχουν χαθεί πια.

(Επιμέλεια Ντόναλντ Μακφαίηλ)

Κι όλα αυτά, που προέρχονται αυθόρμητα βγαλμένα από τον ίδιο το λαό, τον κολίγο, τον ξωμάχο, το ραγιά, τη φτωχολογιά όλη, που τα διατήρησε στη μνήμη του μέχρι σήμερα και τα μετέδωσε τα έχουμε σήμερα. Διατηρήθηκε και παράμεινε το όνομα, η φήμη, ο θρύλος, που κατά τη λαϊκή αντίληψη "αυτός ήταν ο ανώτερος απ

Μπαίνοντας σε μιαν προεπαναστατική περίοδο, ένας μεγάλος και άξιος άντρας, γέννημα και θρέμμα της Μπαρμπίτσας θα γίνει καμάρι και τιμή του τόπου προβάλλοντας και διαδραματίζοντας έναν ηγετικό ρόλο σ' όλο το Μοριά με αντίκτυπο κι επίδραση πανελλαδική. Η εποχή αυτή είναι του πρωτοκλέφτη Ζαχαριά Μπαρμπιτσιώτη.

Γίνεται προσπάθεια να δοθούν όσο το δυνατόν πιο πολλά στοιχεία και λεπτομέρειες για τον περίφημο και θρυλικό πρωτοκλέφτη και να συνδέσουμε τη ζωή και τη δράση του με την όλη ιστορία του χωριού, που αποτελεί μεγάλο και λαμπρό κομμάτι της. Έχουμε άλλωστε ιδιαίτερη υποχρέωση, αλλά και δικαίωμα γι' αυτό, γιατί ο ήρωας Ζαχαριάς γεννήθηκε και μεγάλωσε στη Βαρβίτσα και εδώ ξετυλίχτηκαν πολλά από τα ιστορικά του κατορθώματα ή γιατί ακόμα ξεκίνησε από την Μπαρμπίτσα και με Mπαρμπιτσιώτες πρώτους συνεργάτες και συντρόφους άπλωσε τη φήμη και τη δράση του πολύ πιο πέρα από τα στενά όρια της

Κι επειδή το χωριό μεγάλωσε κι η εκκλησία είχε παλιώσει πολύ, γεν-νήθηκε η ανάγκη για το χτίσιμο νέας και μεγαλύτερης εκκλησίας, στον ίδιο χώρο, τον περίβολο της παλιάς εκκλησίας, που, για να μεγαλώσει, όσο χρειαζόταν, δώρισε ο εφημέριος τότε Ευθ. Καρβούνης ένα μικρό οικόπεδο, αγορασμένο από τον Σπ. Τσαφούλια κι ακόμη, έκοψαν ένα κομμάτι από τη δυτική πλευρά του παλιού Αϊ -Δημήτρη. Κι αφού εξοικονομήθηκε ο απαραίτητος χώρος, στις 16 Σεπτέμβρη του 1919, θεμελιώθηκε η νέα εκκλησία του Αγ. Δημητρίου.

Οι ντόπιες μαρτυρίες λένε ότι ο παλιός Αγ. Δημήτριος είχε κι έναν όροφο, που τον περασμένο αιώνα χρησίμευε για σχολείο. Η εκκλησία είναι στρωμένη στο δάπεδό της με λευκές μαρμάρινες πλάκες, σε μια από τις οποίες είναι σκαλισμένος ένας δικέφαλος αετός. Το τέμπλο είναι ξύλινο κι ολόκληρη η εσωτερική επιφάνεια των τοίχων και της στέγης, του ιερού και του τρούλου είναι αγιογραφημένη. Μερικές από τις αγιογραφίες διατηρούνται ακόμη σε σχεδόν καλή κατάσταση, ενώ οι πιο πολλές είναι κατεστραμμένες.

Θα πρέπει να παρουσιάζει αρκετό ενδιαφέρον για τη βυζαντινή αγιογραφία και εκκλησιαστική αρχιτεκτονική, γιατί το 1976, η Αρχαιολογική Υπηρεσία χαρακτήρισε την εκκλησία σαν διατηρητέο μνημείο και με εντολή της έγινε επισκευή και συντήρηση της στέγης της, ώστε να προφυ-λαχτεί από τα χιόνια και τις βροχές το εσωτερικό της. Ας ελπίσουμε ότι στο κοντινό μέλλον θα γίνει συντήρηση και των αγιογραφιών της από κάποιον ειδικό τεχνίτη και θα περισωθούν, κατά το δυνατό, από την τελική φθορά.

Ας έρθουμε τώρα στο νέο Αγ. Δημήτριο, που βρίσκεται στον ίδιο περίβολο και δυτικά του παλιού. Θεμελιώθηκε, το 1919. Μας το λένε αυτό και δυο επιγραφές. η μία έξω, στη δυτική πλευρά και πάνω από τον πρόναο, γραμμένη κάτω από τη γνωστή βυζαντινή καρκι-νική επιγραφή :

ΝΙΨΟΝ ΑΝΟΜΗΜΑΤΑ ΜΗ ΜΟΝΑΝ ΟΨΙΝ

ΕΓΕΝΕΤΟ ΕΝ ΕΤΕΙ 19Ι9

Η άλλη βρίσκεται στο εσωτερικό, πάνω στη βόρεια πλευρά κι ακριβώς απέναντι στη νότια είσοδο και γράφει :

ΔΑΠΑΝΗ ΤΩΝ ΕΝ ΑΜΕΡΙΚΗ ΣΚΟΥΡΟΒΑΡΒΙΤΣΙΩΤΩΝ ΤΩ 1919

Και πραγματικά, ο νέος Αγ. Δημήτριος έγινε με δαπάνες των Σκουροβαρβιτσιωτών της Αμερικής, αλλά και με την προσωπική και σκληρή δουλειά των κατοίκων, που με τόσην ευχαρίστηση κι ενθoυσιασμό πρόσφεραν. Το καθαρό λευκό μάρμαρο, με το οποίο χτίστηκε η εκκλησία, προέρχεται από το τότε νταμάρι (λατoμείo) στου Μουσταφά, που ανακαλύφθηκε κατά παράδοξο τρόπο: ο γέρο Αριστείδης Παγώνης, ονειρεύτηκε στον ύπνο του ότι στη θέση αυτή (στου Μουσταφά) υπάρχει, κάτω από τα χώματα, τους θάμνoυς και τα δέντρα, το πολύτιμο μάρμαρo και πως πρέπει να το αναγγείλει αυτό στην Επιτροπή (Ανεγέρσεως) Εκτελέσεως Κοινωφελών Eργων Σκουροβαρβίτσης, που φρόντιζε να βρει κάποιο κατάλληλο λατομείο. 'Ετσι κι έγινε. Για τη μεταφορά των μαρμάρων, πρώτα. κατασκευάστηκε ο απαραίτητος Kαρόδρομος, μήκους αρκετών χιλιομέτρων, με την προσωπική εργασία των κατοίκων. Κατόπιν έφεραν τετράτροχα κάρα από την Τρίπολη, που μετέφεραν τα μεγάλα κομμάτια μαρμάρων. Τα μικρά κομμάτια τα μετέφεραν οι Μπαρμπιτσιώτες με τα ζώα τους.

Η εξόρυξη κι η κατεργασία των μαρμάρων έγινε από ειδικούς και έμπειρους τεχνίτες λατόμους μαρμαράδες, από το Καστρί της Κυνουρίας. Από το Καστρί επίσης προερχόταν κι ο πρωτομάστορας κι αρχιτέκτονας, που σχεδίασε την εκκλησία. Λεγότανε Λαμπίρης.

Η αρχιτεκτονική του είναι σε βυζαντινό ρυθμό με τρούλο, και με στέγη κεραμοσκεπή. Οι τοίχοι του κι ο τρούλος είναι ολόκληροι από λευκό πελεκημένο μάρμαρο. Στα δυτικά υπάρχει μικρός πρόναος -υπό-στεγο, που στηρίζεται σε δυο μαρμάρινες κολώνες.

Ο κυρίως ναός είναι λιτός, όπως και όλο το εσωτερικό του. Το δάπεδό του είναι στρωμένο με λευκές μαρμάρινες πλάκες και χωρίζεται σε τρία κλίτη με δυο σειρές κολώνες. Στο δυτικό μέρος υπάρχει και γυναικωνίτης. Η οροφή (ουρανός) έχει ωραίο θαλασσί χρώμα κι είναι διακοσμημένη με πλήθος λαμπερά χρυσά αστεράκια.

Δυστυχώς, δεν υπάρχουν καθόλου αγιογραφίες στους τοίχους κι η έλλειψη αυτή είναι πολύ αισθητή. Οι τοίχοι είναι λευκοί. Αποζημιώνεται όμως πλούσια ο εκκλησιαζόμενος ή ο επισκέπτης, βλέποντας το ωραιότατο και πολύ εντυπωσιακό μαρμάρινο τέμπλο. Είναι κατασκευασμένο από ατόφιο σκαλιστό μάρμαρο, με δυο κολώνες δεξιά κι αριστερά στην Ωραία Πύλη, από μαύρο λαμπερό μάρμαρο αυτές, που δίνουν μια θαυμάσια; αρμο-νία με το μάρμαρο του τέμπλου. Μια καλαίσθητη επιγραφή μας πληροφορεί για τον δωρητή: ΔΑΠΑΝΗ ΓΕΩΡΓΙ0Υ Π. ΚΟΤΖ1Α.

Το τέμπλο αυτό, με τα λεπτά και πλούσια σκαλίσματά του είναι εξαιρετικό έργο τέχνης και το πολυτιμότερο στολίδι του ναού, πραγματικό κι αληθινό χάρμα για τα μάτια. Η στέγη, τέλος, στηρίζεται σε έξι μεγάλες μαρμάρινες κολώνες.

Άγιος Δημήτριος, Άγιος Βασίλειος, Η Παναγιά - Κοίμηση της Θεοτόκου, Προφήτης Ηλίας, Ζωοδόχος Πηγή (Μοναστήρι της Θεοτόκου), Άγιος Γεώργιος, Αγία Τριάδα, Άγιος Σπυρίδωνας, Άγιος Αθανάσιος, Άγιος Θεόδωρος.

Από όλες αυτές περιγράφεται σήμερα ο Άγιος Δημήτριος. Σε άλλο χρονικό διάστημα θα περιγραφούν και οι υπόλοιποι ναοί.

Οι λόγοι που ανάγκασαν τους πρώτους αυτούς κατοίκους της μετέπειτα Μπαρμπίτσας να εγκαταλείψουν τα Καλύβια -σύμφωνα με την τοπική παράδοση -ήταν το υγρό κλίμα, τα κουνούπια και η σκνίπα.

Η λεκανοειδής αυτή περιοχή, που περιβάλλεται από υψώματα, βρίσκεται σε μέρος απόκρυφο και χαμηλό. 'Έχει άφθονα νερά που σχηματίζουν πολλούς μικρούς βάλτους. Πολλά κουνούπια και σκνίπα υπάρχουν και σήμερα σε κείνο το μέρος.

Η αιτία αυτή, όπως φαίνεται, τους ανάγκασε τότε ν' αφήσουν τα Καλύβια και νάρθουν να κατοικήσουν στο ύψωμα του Αϊ-Θανάση. Μέρος ξερικό και ξάγναντο. Στην ανατολική πλευρά του υψώματος διακρίναμε σήμερα δύο-τρία ερείπια από μικρά λιθόχτιστα σπίτια διαστάσεων 3 Χ 4 μ. περίπου. Δεν μπορούμε να ειπούμε με βεβαιότη-τα ότι κοντά εκεί βρίσκονταν οι κατοικίες όλων ή ήταν επάνω στη σημερινή χούνη και το ανατολικό

Το χωριό είναι νέο. Δημιούργημα των σκληρών χρόνων της Τουρκοκρατίας. Πιθανότατα χτίσθηκε τον 17 ο αιώνα. Οι πρώτοι κάτοικοι - οικιστές του ήταν κλέφτες. Ρητά για τούτο μιλάει η τοπική παράδοση κι όλες οι ενδείξεις μας πείθουν γι αυτό. Ο ζυγός της σκλαβιάς ήταν σκληρός και δυσβά-στακτος. Πολλοί τότε, που δεν ανέχτηκαν την ταπείνωση, δεν δέχτηκαν να σκύψουν το κεφάλι, πήραν τα βουνά κι έγιναν Κλέφτες. Άλλοι πάλι που λάβανε μέρος στις διάφορες εξεγέρσεις, που αδιάκοπα επαναλαμβάνονταν, προδομένοι κι εγκαταλειμμένοι στο τέλος από τους ξένους παρακινητές τους, ακολούθησαν τον ίδιο δρόμο για ν' αποφύγουν την εκδίκηση των Τούρκων. 'Όλοι
,
Οι εκκλησίες της Βαρβίτσας

Ο Ζαχαριάς και η μεγαλειώδης Εθνική δράση του
'

# data[].attributes.attachment_link.description
Το χωριό Από το βιβλίο του Πότη Γ. Ρουμελιώτη "Η Μπαρμπίτσα και η Σκούρα της Λακεδαίμονος - Ιστορία και Λαογραφία" Η Βαρβίτσα ή Μπαρμπίτσα βρίσκεται στις δυτικές πλαγιές του Πάρνωνα και συγκεκριμένα στη δυτική πλευρά του υψώματος "Μετερίζι". Το υψόμετρό της είναι 1060 μ. Απέχει από τη Σπάρτη 43 χιλ.

# data[].attributes.location_name
Λάλας, Ελλάδα

# data[].attributes.headline
Μάχη του Λάλα: 13-14 Ιουνίου 1821. Οι Τουρκαλβανοί του Λάλα θεωρήθηκαν απειλή. Τους πολιορκούν οι Έλληνες. Οι Λαλαίοι υποχωρούν και φεύγουν για την Πάτρα. Οι Έλληνες καίνε το χωριό.

# data[].attributes.subject
Μάχη του Λάλα: 13-14 Ιουνίου 1821. Οι Τουρκαλβανοί του Λάλα θεωρήθηκαν απειλή. Τους πολιορκούν οι Έλληνες. Οι Λαλαίοι υποχωρούν και φεύγουν για την Πάτρα. Οι Έλληνες καίνε το χωριό.

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Σαν Σήμερα .gr

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Μία από τις πρώτες νικηφόρες μάχες των επαναστατημένων Ελλήνων στην Πελοπόννησο.

Το Λάλα είναι χωριό της ορεινής Ηλείας στο όρος Φολόη ("Λαλαίος" ο κάτοικος του και "Λαλιώτης" ο καταγόμενος από αυτό). Στη διάρκεια της Τουρκοκρατίας το κατοικούσαν εξισλαμισμένοι Αλβανοί, οι οποίοι είχαν γίνει ο φόβος και ο τρόμος ολόκληρης της Πελοποννήσου με τη μεγάλη οικονομική και στρατιωτική δύναμη που διέθεταν. Κατά γενική ομολογία ήταν τα "καλύτερα ντουφέκια του Μωριά".

Στην αρχή της Επανάστασης του '21, οι Λαλαίοι θεωρήθηκαν απειλή για την πορεία του Αγώνα. Γι' αυτό το λόγο, οι οπλαρχηγοί της Γορτυνίας ίδρυσαν στην ευρύτερη περιοχή στρατόπεδο για να αποτρέψουν τη φυγή τους προς την Τριπολιτσά, την πρωτεύουσα της Πελοποννήσου, η οποία αποτελούσε τον κύριο στόχο των επαναστατών.

Στο στρατόπεδο των Ελλήνων επικρατούσαν δύο απόψεις όσον αφορά την αντιμετώπιση των Λαλαίων. Οι Επτανήσιοι, οι οποίοι αποτελούσαν την πιο οργανωμένη στρατιωτική δύναμη, ήθελαν να επιτεθούν αμέσως εναντίον τους, ενώ οι ντόπιοι προτιμούσαν να περιμένουν την κατάλληλη ευκαιρία.

Από την πλευρά τους, οι Λαλαίοι προσπάθησαν να κερδίσουν χρόνο και να διασπάσουν το ελληνικό στρατόπεδο, κυκλοφορώντας φήμες ότι ήταν έτοιμοι να παραδοθούν. Στις 2 Ιουνίου 1821 ο κεφαλλονίτης Παναγής Μεσσάρης τους μετέφερε επιστολή των Επτανησίων αρχηγών Κωνσταντίνου και Ανδρέα Μεταξά, Ευαγγέλη Πανά, Παναγιώτη Στρούζα, Μιχαήλ Κουτουφά και Διονυσίου Σαμπρικού, που τους καλούσαν να καταθέσουν τα όπλα.

Οι Λαλαίοι άρχισαν να κωλυσιεργούν, υποστηρίζοντας ότι την όποια απόφαση θα έπρεπε να πάρουν οι αρχηγοί τους, οι οποίοι απουσίασαν από το χωριό. Τότε οι επαναστάτες αποφάσισαν να δράσουν και να τους επιτεθούν από τρία σημεία, με επικεφαλής τον Γεώργιο Πλαπούτα, τους αδελφούς Μεταξά και τον Γεώργιο Σισίνη.

Από κακό συντονισμό, ο Πλαπούτας επιτέθηκε μόνος του στις 9 Ιουνίου και φυσικά αναγκάστηκε να υποχωρήσει μετά την αντεπίθεση των Λαλαίων. Μέσα στη σύγχυση και τον μεγάλο καύσωνα που επικρατούσε, ο Πλαπούτας άφησε την τελευταία του πνοή. 14 ακόμη Έλληνες έχασαν τη ζωή τους (11 Πελοποννήσιοι και 3 Επτανήσιοι). Αδιευκρίνιστες ήταν οι απώλειες των Λαλαίων.

Στο στρατόπεδο των Ελλήνων επικράτησε σύγχυση και πολλοί ήταν αυτοί που ήθελαν να το εγκαταλείψουν. Ο Κολοκοτρώνης αντιλήφθηκε την κατάσταση και έστειλε τον εμπειροπόλεμο Δημήτριο Πλαπούτα, οποίος κατόρθωσε να τους εμψυχώσει. Οι Λαλαίοι αναθάρρησαν και αυτοί, όταν είδαν να καταφθάνουν ενισχύσεις από την Πάτρα στις 11 Ιουνίου. Επικεφαλής 1.000 Τουρκαλβανών ήταν ο Γιουσούφ Πασάς.

Ο Γιουσούφ ήθελε να ξεκαθαρίσει αμέσως την κατάσταση και στις 13 Ιουνίου επιτέθηκε με τους άνδρες του στη θέση Πούσι, όπου ήταν οχυρωμένοι οι Έλληνες. Βασικός του στόχος, να αποσπάσει πρώτα τα κανόνια που διέθεταν οι Επτανήσιοι και στη συνέχεια να τους πετσοκόψει με την ησυχία του.

Η μάχη δόθηκε σώμα με σώμα και η ανδρεία των Ελλήνων ανάγκασε τις δυνάμεις του Γιουσούφ να υποχωρήσουν και μαζί με τους Λαλαίους την επομένη να πάρουν τον δρόμο για την Πάτρα. Οι Έλληνες πολέμησαν γενναία και έχασαν 84 άνδρες (60 Πελοποννήσιοι και 24 Επτανήσιοι). Ανάμεσα στους πολλούς τραυματίες ήταν και ο κεφαλλονίτης Ανδρέας Μεταξάς, κατοπινός πρωθυπουργός της Ελλάδας. Την ίδια μέρα ( 14 Ιουνίου) οι επαναστάτες εισήλθαν στο έρημο χωριό και το πυρπόλησαν. Συνολικά, γύρω στα χίλια σπίτια παραδόθηκαν στις φλόγες.

Η νίκη των Ελλήνων σήμανε το τέλος της επιβολής των Λαλαίων στην περιοχή και άνοιξε τον δρόμο για την άλωση της Τριπολιτσάς. Από την Πάτρα, όπου κατέφυγαν, αγωνίσθηκαν κατά της επανάστασης ως το τέλος και μετά τη σύσταση του ελληνικού κράτους αναγκάστηκαν να μεταναστεύσουν και να εγκατασταθούν ως πρόσφυγες στην περιοχή του Πλαταμώνα της Μακεδονίας και αργότερα στη Βάρνα της Βουλγαρίας.

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Σαν Σήμερα .gr

# data[].attributes.attachment_link.title
Η Μάχη του Λάλα

# data[].attributes.attachment_link.description
Μία από τις πρώτες νικηφόρες μάχες των επαναστατημένων Ελλήνων στην Πελοπόννησο. Το Λάλα είναι χωριό της ορεινής Ηλείας στο όρος Φολόη ("Λαλαίος" ο κάτοικος του και "Λαλιώτης" ο καταγόμενος από αυτό). Στη διάρκεια της Τουρκοκρατίας το κατοικούσαν εξισλαμισμένοι Αλβανοί, οι οποίοι είχαν γίνει ο φόβος και ο τρόμος ολόκληρης της Πελοποννήσου με τη μεγάλη οικονομική και στρατιωτική δύναμη που διέθεταν.

# data[].attributes.location_name
Παλούμπα, Επαρχιακή Οδός Δημητσάνας - Γέφυρας Μπερτσάς, Παλούμπα, Ελλάδα

# data[].attributes.headline
Παλούμπα: το χωριό του Δημητράκη Πλαπούτα. 20 Μαρτίου 1821 σηκώνει τη σημαία της επανάστασης μαζί με τον αδερφό του Γιωργάκη.

# data[].attributes.subject
Παλούμπα: το χωριό του Δημητράκη Πλαπούτα. 20 Μαρτίου 1821 σηκώνει τη σημαία της επανάστασης μαζί με τον αδερφό του Γιωργάκη.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Το Παλούμπα κτίστηκε κατά τις αρχές του 15ου αιώνα. Οι ορεσίβιοι τσοπάνηδες έγιναν και πολεμιστές όταν κατά το 1460 έφθασε στην Πελοπόννησο ο Τούρκος κατακτητής. Μια σειρά Παλουμπαίων αγωνιστών έδρασε κατά τα προεπαναστατικά χρόνια. Αναφέρεται πρώτος ο καπεταν Γιάννης Παλουμπιώτης (περίοδος δράσης 1490-1530) και ακολουθούν άλλοι για να φτάσουμε στον περίφημο κλεφτοκαπετάνιο Κόλια Πλαπούτα, τον αγέρωχο αντίπαλο των Τουρκαλβανών Λαλαίων, που ήσαν το φόβητρο της περιοχής.

Γύρω στο 1740 η αγροτική περιοχή Παλούμπα περιήλθε στην ιδιοκτησία του Τούρκου γαιοκτήμονα της Τρίπολης Αρναούτογλου. Πολλοί κάτοικοι εγκατέλειψαν το χωριό. Το 1810 οι Παλουμπαίοι εξαγόρασαν το χωριό τους από την Αϊσέ Χανούμ Αρναούτογλου και ξανάγιναν νοικοκυραίοι.

Οι Παλουμπαίοι ανήκουν στους πρωτοπόρους του ξεσηκωμού του 1821. Στις 20 Μαρτίου 1821 τα παιδιά του κλεφτοκαπετάνιου Κόλια Πλαπούτα, ο Γεωργάκης και ο Δημητράκης που είναι μυημένοι στη Φιλική Εταιρεία , καλούν τους Παλουμπαίους στην εκκλησία του Αγίου Γεωργίου, όπου ψάλλεται δοξολογία και υψώνεται η σημαία της επανάστασης. Ακολούθως ( στις 21/3 ), τα δύο αδέλφια, αφού πήραν την ευχή του πατέρα τους Γερο-Κόλια Πλαπούτα, πορεύτηκαν επικεφαλής πενήντα οπλοφόρων Παλουμπαίων στο πλησίον χωριό Μπέτση ( σήμερα Αγιονέρι ), όπου είχαν καλέσει τους χωρικούς της περιοχής. Εκεί 860 Ηραιάτες διετράνωσαν την απόφασή τους να αγωνιστούν για την ελευθερία.

Ο Δημητράκης Πλαπούτας έπαιξε πρωταγωνιστικό ρόλο στην επανάσταση. Είχε χρισθεί στρατηγός και αντικαθιστούσε τον Κολοκοτρώνη, την οικογένεια του οποίου αλλά και τον ίδιο προστάτευσε πολλές φορές τόσο από τους Τούρκους όσο και από την αντίπαλη οικογένεια των Δεληγιαννέων των Λαγκαδίων. Μαζί με τον Κολοκοτρώνη φυλακίσθηκε, καταδικάσθηκε σε θάνατο και αθωώθηκε από τον Όθωνα. Ο αδελφός του Γεωργάκης Πλαπούτας έπεσε μαχόμενος στη μάχη του Λάλα στις 30 Μαΐου 1821.
Σε όλη τη διάρκεια της επανάστασης οι Παλουμπαίοι βρίσκονταν συνεχώς στα όπλα. Μέσα από τον αγώνα ανεδείχθησαν πολλοί καπεταναίοι και το χωριό έλαβε την προσωνυμία "καπετανοχώρι" (12 Παλουμπαίοι, 13 Καπεταναίοι), που ακούγεται ακόμα και σήμερα.

Κύριες ασχολίες των κατοίκων ήσαν η γεωργία και η κτηνοτροφία. Μετεπαναστατικά και μέχρι τη δεκαετία του '60, η κοινωνία του χωριού ήταν σχεδόν αυτάρκης με τεχνίτες, παντοπωλεία, καφενεία, γυρολόγους και υπηρεσίες. Οι ελλείψεις των νοικοκυριών σε εργαλεία και σκεύη, καθώς και σε εργατικά χέρια σε περιόδους αιχμής εργασιών, καλύπτονταν με ανταλλαγές και δανεισμούς ή με σεμπριές και ξελάσεις. Μετά τον εμφύλιο, το χωριό ακολούθησε τη μοίρα όλης της ελληνικής υπαίθρου. Η Αθήνα και άλλες ελληνικές πόλεις, αλλά και η Αμερική και ο Καναδάς, έγιναν οι καινούριες πατρίδες των Παλουμπαίων.

Στο χωριό υπάρχει και ο πρόσφατα αναστηλωμένος πύργος του στρατηγού Πλαπούτα ένα πραγματικό κόσμημα για την περιοχή. Ιστορικά, το κτίριο άρχισε να κτίζεται το 1795 και έχει αρχιτεκτονική και ιστορική αξία. Από το 1950 οι Παλουμπαίοι προσπαθούσαν να επιτύχουν την ανοικοδόμησή του πράγματα που έγινε εφικτό το 2015-2016. Στο διάστημα εκπονήθηκαν σχέδια τα οποία χρηματοδότησε ο αείμνηστος εθνικός ευεργέτης Γορτύνιος Παναγιώτης Αγγελόπουλος και ο Δήμος Ηραίας.

Ιστορικός είναι και ο ναός του Αγίου Γεωργίου, όπου, όπως αναφέρθηκε, κηρύχθηκε η επανάσταση του 1821 στη Γορτυνία. Κτίσθηκε το 1805 με δαπάνη του στρατηγού Δημητράκη Πλαπούτα.

Περισσότερες πληροφορίες μπορεί ο ενδιαφερόμενος να βρει:

1. Για την αρχαία Ηραία : στα "Αρκαδικά" του Παυσανία, κεφ. 26

2. Για την κήρυξη της επανάστασης στην Ηραία : Αμβρ. Φραντζή : "Επιτομή της ιστορίας της αναγεννηθείσης Ελλάδος" , τομ. Β΄, σελ. 151

3. Γενικώς για το Παλούμπα : Γιάννη Παπαχρήστου : "Του Παλούμπα και οι Παλουμπαίοι ", Τρίπολη 2000.

Το παραπάνω κείμενο έγραψε ο κ. Γιάννης Παπαχρήστου και επιμελήθηκε η κα. Ευθυμία Γκίνη.

# data[].attributes.attachment_link.description
Το Παλούμπα κτίστηκε κατά τις αρχές του 15ου αιώνα. Οι ορεσίβιοι τσοπάνηδες έγιναν και πολεμιστές όταν κατά το 1460 έφθασε στην Πελοπόννησο ο Τούρκος κατακτητής. Μια σειρά Παλουμπαίων αγωνιστών έδρασε κατά τα προεπαναστατικά χρόνια. Αναφέρεται πρώτος ο καπεταν Γιάννης Παλουμπιώτης (περίοδος δράσης 1490-1530) και ακολουθούν άλλοι για να φτάσουμε στον περίφημο κλεφτοκαπετάνιο Κόλια Πλαπούτα, τον αγέρωχο αντίπαλο των Τουρκαλβανών Λαλαίων, που ήσαν το φόβητρο της περιοχής.

# data[].attributes.location_name
Γεράκι, Λακωνία, Ελλάδα

# data[].attributes.headline
2 Σεπτεμβρίου 1825. Ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης απηύθυνε από το Γεράκι εγκύκλιο προς τους «γενναίους Σπαρτιάτες, μικρούς και μεγάλους, καπεταναίους και στρατιώτες» και προέτρεπε να συμμετέχουν στον αγώνα κατά του Ιμπραήμ. Με αψιμαχίες γύρω από το Γεράκι, ο Κολοκοτρώνης καθυστέρησε την επέλαση των Τούρκων και έδωσε καιρό στα γυναικόπαιδα να διασχίσουν την οροσειρά του Πάρνωνα και να διαφύγουν στο Λεωνίδιο και από εκεί με βάρκες στις Σπέτσες και στην Ύδρα.

# data[].attributes.subject
2 Σεπτεμβρίου 1825. Ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης απηύθυνε από το Γεράκι εγκύκλιο προς τους «γενναίους Σπαρτιάτες, μικρούς και μεγάλους, καπεταναίους και στρατιώτες» και προέτρεπε να συμμετέχουν στον αγώνα κατά του Ιμπραήμ. Με αψιμαχίες γύρω από το Γεράκι, ο Κολοκοτρώνης καθυστέρησε την επέλαση των Τούρκων και έδωσε καιρό στα γυναικόπαιδα να διασχίσουν την οροσειρά του Πάρνωνα και να διαφύγουν στο Λεωνίδιο και από εκεί με βάρκες στις Σπέτσες και στην Ύδρα.

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
κάστρο γερακίου

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
γεράκι λακωνίας με το κάστρο του.

# data[].attributes.attachment_link.title
Γεράκι Λακωνίας με το κάστρο του. - Κριτικές για Κάστρο Γερακίου , Γεράκι, Ελλάδα - Tripadvisor

# data[].attributes.attachment_link.description
Κάστρο Γερακίου : Γεράκι Λακωνίας με το κάστρο του. - Δείτε 20 κριτικές ταξιδιωτών, 51 φυσικές φωτογραφίες και εξαιρετικές προσφορές για Γεράκι, Ελλάδα, στο Tripadvisor.

# data[].attributes.location_name
Κολοκοτρώνη, Αθήνα, Ελλάδα

# data[].attributes.headline
4/1/843 - Θάνατος του Κολοκοτρώνη στο σπίτι του στην Αθήνα, 73 ετών από αποπληξία στον ύπνο του. Τελευταίες λέξεις στον Γενναίο:  "σου αφήνω τόσους φίλους, όσα φύλλα έχουν τα κλαριά, και φρόντισε να τους φυλάξεις".

# data[].attributes.subject
4/1/843 - Θάνατος του Κολοκοτρώνη στο σπίτι του στην Αθήνα, 73 ετών από αποπληξία στον ύπνο του. Τελευταίες λέξεις στον Γενναίο:  "σου αφήνω τόσους φίλους, όσα φύλλα έχουν τα κλαριά, και φρόντισε να τους φυλάξεις".

# data[].attributes.location_name
Κρανίδι, Ελλάδα

# data[].attributes.headline
Κρανίδι: 27 Μαρτίου κήρυξη επανάστασης. Στο Κρανίδι μεταφέρθηκε για μικρό διάστημα μεταξύ των ετών 1823-1824 η έδρα της ελληνικής κυβέρνησης (εμφύλιος).

# data[].attributes.subject
Κρανίδι: 27 Μαρτίου κήρυξη επανάστασης. Στο Κρανίδι μεταφέρθηκε για μικρό διάστημα μεταξύ των ετών 1823-1824 η έδρα της ελληνικής κυβέρνησης (εμφύλιος).

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Σαν Σήμερα .gr

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Οι αιματηρές συγκρούσεις στρατιωτικών και πολιτικών (Α' Εμφύλιος) και Πελοποννησίων από τη μία πλευρά και Στερεοελλαδιτών και Νησιωτών από την άλλη (Β' Εμφύλιος), συνθέτουν το προφίλ της εμφύλιας διαμάχης κατά τη διάρκεια της Εθνικής Παλιγγενεσίας. Λάφυρο, η εξουσία και ο "λουφές", όπως έλεγε ο Φωτάκος.

Α' Εμφύλιος Πόλεμος (Φθινόπωρο 1823 - Ιούλιος 1824)

Οι διαμάχες πολιτικών και στρατιωτικών, που υπέβοσκαν από το πρώτο έτος της Επανάστασης οξύνθηκαν κατά τη διάρκεια και μετά την ολοκλήρωση της Β' Εθνοσυνέλευσης στο Άστρος ( 18 Απριλίου 1823). Η πολιτική κρίση εξελίχθηκε σε εμφύλιο πόλεμο το πρώτο εξάμηνο του 1824. Οι δύο αντιμαχόμενες παρατάξεις ήσαν από τη μία πλευρά οι σημαντικότεροι στρατιωτικοί της Πελοποννήσου με επικεφαλής τον Κολοκοτρώνη ("Αντικυβερνητικοί") και από την άλλη οι σημαντικότεροι πολιτικοί της Πελοποννήσου και οι νησιώτες ("Κυβερνητικοί"). Το ρουμελιώτικο στοιχείο, που δεν είχε ενεργό ανάμιξη στη φάση αυτή, εκπροσώπησε ο ηπειρώτης Ιωάννης Κωλέττης. Το θέατρο των επιχειρήσεων υπήρξε η Πελοπόννησος.

Αφορμή στάθηκε η καθαίρεση του υπουργού Δημητρίου Περούκα από τον νέο πρόεδρο του Βουλευτικού (Βουλή), Αλέξανδρο Μαυροκορδάτο, με την κατηγορία της υπέρβασης καθήκοντος. Οι στρατιωτικοί, υπερασπιζόμενοι το Εκτελεστικό (κυβέρνηση), διαλύουν το Βουλευτικό, με την κατηγορία ότι δεν είχε ενεργήσει νόμιμα στην περίπτωση Περούκα.

Στα τέλη Νοεμβρίου 1823 το Βουλευτικό καταφεύγει στο Κρανίδι για να βρίσκεται πιο κοντά στα ναυτικά νησιά που το υποστήριζαν. Από εκεί κηρύσσει παράνομο το Εκτελεστικό και κηρύσσει νέο, με επικεφαλής τον υδραίο μεγαλοκαραβοκύρη Γεώργιο Κουντουριώτη και μέλη τους Παναγιώτη Μπόταση, Ιωάννη Κωλέττη, Νικόλαο Λόντο και Ανδρέα Ζαΐμη. Έτσι, δημιουργούνται δύο πόλοι εξουσίας, ο ένας με έδρα το Κρανίδι ("Κυβερνητικοί") και ο άλλος με έδρα την Τριπολιτσά ("Αντικυβερνητικοί"). Η μία κυβέρνηση κατηγορούσε την άλλη ως παράνομη, ενώ και οι δύο προκήρυξαν εκλογές για την ανάδειξη νέου Βουλευτικού.

Οι "Αντικυβερνητικοί" κατηγορούσαν τους "Κυβερνητικούς" ότι θέλουν να παραδώσουν την Ελλάδα στους Άγγλους, ενώ οι "Κυβερνητικοί" εξέφραζαν τους φόβους για τις δικτατορικές τάσεις των στρατιωτικών, που αποτελούσαν τη ραχοκοκκαλιά των "Αντικυβερνητικών". Η πλάστιγγα έγειρε εύκολα υπέρ των "Κυβερνητικών", που είχαν τη δύναμη και τον πλούτο. Συσπείρωναν τους νησιώτες εφοπλιστές και κεφαλαιούχους, τους περισσότερους ρουμελιώτες οπλαρχηγούς, το μεγαλύτερο μέρος των πελοποννησίων γαιοκτημόνων, τους Έλληνες του εξωτερικού και τους περισσότερους φιλέλληνες. Ο Κολοκοτρώνης μπορεί να ήταν η ψυχή των "Αντικυβερνητικών", αλλά οι δυνάμεις που τον υποστήριζαν ήταν περιορισμένες.

Όπλο στα χέρια της κυβέρνησης του Κρανιδίου ήταν και το πρώτο δάνειο της ανεξαρτησίας, που συνήφθη για τις πολεμικές ανάγκες της χώρας, αλλά κατασπαταλήθηκε στην εμφύλια διαμάχη. Μάταια η παράταξη Κολοκοτρώνη προσπάθησε να το μπλοκάρει, επειδή γνώριζε ποια θα ήταν η τύχη του. Το δίμηνο Φεβρουαρίου - Μαρτίου δόθηκαν σκληρές μάχες στις περιοχές της Αρκαδίας και της Αργολίδας, με εύκολη επικράτηση των Κυβερνητικών. Οι ψύχραιμες φωνές για συμβιβασμό επικράτησαν και ο Κολοκοτρώνης, βλέποντας την αδυναμία του, αναγκάστηκε να συρθεί σε συνδιαλλαγή με τον Κουντουριώτη και μετά από κοπιαστικές συζητήσεις επιτεύχθηκε συμφωνία για τερματισμό των εχθροπραξιών στις 22 Μαΐου 1824. Ο Κολοκοτρώνης αναγνώρισε την κυβέρνηση Κουντουριώτη, η οποία στις αρχές Ιουλίου χορήγησε αμνηστία στους αντιπάλους της.

Β' Εμφύλιος Πόλεμος (Ιούλιος 1824 - Ιανουάριος 1825)

Σχεδόν αμέσως, η νικήτρια φατρία του Κουντουριώτη άρχισε να ταλανίζεται από αντιθέσεις και εξαιτίας της διαχείρισης του δανείου. Οι Πελοποννήσιοι αντιλήφθηκαν ότι είχαν δώσει μεγάλη δύναμη στους νησιώτες (Υδραίους και Σπετσιώτες), οι οποίοι αποτελούσαν εμπόδιο στην ηγεμονία τους. Οι παλιοί σύμμαχοι έγιναν τώρα εχθροί και οι παλιοί εχθροί σύμμαχοι. Οι νησιώτες προσεταιρίστηκαν τους ρουμελιώτες και παραμέρισαν τους πελοποννήσιους προκρίτους. Τελικά, οι τελευταίοι αποχώρησαν από την κυβέρνηση τον Ιούλιο του 1824. Οι δύο ομάδες συγκρούστηκαν σκληρά για την εξασφάλιση της πολιτικής και στρατιωτικής ηγεσίας.

Το έναυσμα για τον δεύτερο εμφύλιο έδωσε η άρνηση των κατοίκων της Τριφυλλίας να πληρώσουν φόρους στην κυβέρνηση Κουντουριώτη. Αυτός έστειλε στρατεύματα για να επιβάλει τη θέληση της κυβέρνησης. Οι "κυβερνητικοί" υπό τον Παπαφλέσσα νικήθηκαν και οι συγκρούσεις γενικεύτηκαν. Με τα χρήματα του δανείου ο Κουντουριώτης έστρεψε τους Στερεοελλαδίτες εναντίον των Πελοποννησίων. Σε ενέδρα έξω από την Τριπολιτσά σκοτώνεται ο γιος το Κολοκοτρώνη, Πάνος, στις 13 Νοεμβρίου 1824. Ο Γέρος του Μωριά συντετριμμένος από τον θάνατο του γιου του αποσύρθηκε στη Βυτίνα, μετανιωμένος για τη συμμετοχή του στον Εμφύλιο.

Ο Κουντουριώτης με τα χρήματα του δανείου εξαγόραζε μικροκαπεταναίους και πλήρωνε τους μισθούς των στρατιωτών τους. Έτσι, μέρα με τη μέρα αποδυνάμωνε την πλευρά των Πελοποννησίων. Η χαριστική βολή δόθηκε με την εισβολή ρουμελιώτικων στρατευμάτων στην Πελοπόννησο. Με αρχηγούς τους Γκούρα και Καραϊσκάκη προκάλεσαν απερίγραπτες καταστροφές και λεηλασίες, ιδιαίτερα στην περιοχή της Αχαΐας. Ο οπλαρχηγός Δημήτριος Πλαπούτας, ως ουδέτερος, προσφέρθηκε να μεσολαβήσει για τον τερματισμό της εμφύλιας αιματοχυσίας, σε μια περίοδο που η σύμπραξη Σουλτάνου και Μοχάμετ Άλι της Αιγύπτου απειλούσε την Επανάσταση.

Ο Κολοκοτρώνης δέχθηκε να μεταβεί στο Ναύπλιο και να "προσφέρη εις την Διοίκησιν την υπόκλισίν του και την ευπείθειάν του εις τους νόμους της πατρίδος...". Είχε λάβει αόριστες διαβεβαιώσεις ότι η Κυβέρνηση θα χορηγούσε αμνηστία στους αντιπάλους της. Όμως, ο Κουντουριώτης δεν πίστεψε τα λόγια του μεγάλου του αντιπάλου και αφού τον συνέλαβε στις 6 Φεβρουαρίου 1825 τον έκλεισε στο μοναστήρι του Προφήτη Ηλία στην Ύδρα. Τον Απρίλιο η κυβέρνηση κατάφερε να υποτάξει τον Οδυσσέα Ανδρούτσο, που ήταν στο πλευρό του Κολοκοτρώνη και στους δύο εμφυλίους. Φυλακίστηκε στην Ακρόπολη και δολοφονήθηκε στις 5 Ιουνίου 1825.

Ο Κολοκοτρώνης είχε διαφορετική μοίρα. Αφέθηκε ελεύθερος την ίδια περίοδο, όταν οι πάντες είχαν συνειδητοποιήσει τον κίνδυνο που διέτρεχε ο Εθνικός Ξεσηκωμός. Ο Ιμπραήμ είχε καταλάβει τη μισή Πελοπόννησο και ο Κιουταχής πολιορκούσε το Μεσολόγγι. Η στρατηγική ιδιοφυΐα του Γέρου του Μωριά έπρεπε να τεθεί και πάλι στη διάθεση της Επανάστασης.

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Σαν Σήμερα .gr

# data[].attributes.attachment_link.title
Οι Εμφύλιες Διαμάχες της Ελληνικής Επανάστασης

# data[].attributes.attachment_link.description
Οι αιματηρές συγκρούσεις στρατιωτικών και πολιτικών (Α' Εμφύλιος) και Πελοποννησίων από τη μία πλευρά και Στερεοελλαδιτών και Νησιωτών από την άλλη (Β' Εμφύλιος), συνθέτουν το προφίλ της εμφύλιας διαμάχης κατά τη διάρκεια της Εθνικής Παλιγγενεσίας. Λάφυρο, η εξουσία και ο "λουφές", όπως έλεγε ο Φωτάκος.

# data[].attributes.location_name
Γαστούνη, Ελλάδα

# data[].attributes.headline
Γαστούνη: 26 Μαρτίου 1821, ο Γ. Σισίνης κηρύσσει την επανάσταση!

# data[].attributes.subject
Γαστούνη: 26 Μαρτίου 1821, ο Γ. Σισίνης κηρύσσει την επανάσταση!

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
26/3/1821, Ο πρόκριτος της Γαστούνης Γεώργιος Σισίνης κηρύσσει την Επανάσταση στην περιοχή και πολιορκεί το φρούριο του Χλεμουτσίου, στο οποίο έχουν καταφύγει οι Τούρκοι. Οι εκπρόσωποι του Αχαϊκού Διευθυντηρίου (επίσκοπος Γερμανός, Ανδρέας Ζαΐμης, Ανδρέας Λόντος, Μπενιζέλος Ρούφος) επιδίδουν ανακοίνωση στους προξένους των ξένων δυνάμεων στην Πάτρα, με την οποία γνωστοποιούν την κήρυξη της Επαναστάσεως. Ο Χαράλαμπος Βιλαέτης υψώνει την Σημαία της Επαναστάσεως στον Πύργο Ηλείας.

Γεννήθηκε στην Γαστούνη της Ηλείας και καταγόταν από πλούσια και ιστορική οικογένεια της περιοχής. Κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας ήταν πρόκριτος της Γαστούνης. Ήταν γιος του Χρύσανθου Σισίνη και της Γαλλίδας Βικτωρίας και είχε τρεις αδερφούς (τον Νικόλαο, τον Πέτρο και τον Μιχαήλ) που πέθαναν πριν την επανάσταση και μία αδελφή που αργότερα παντρεύτηκε τον Σωτήρη Χαραλάμπη. Τα αδέλφια του ήταν ιατροί, όπως και ο πατέρας του, και ο ίδιος αναφέρεται ότι ήταν πρακτικός ιατρός. Ο Γεώργιος Σισίνης είχε παντρευτεί την Υακίνθη Σταθακοπούλου και είχε δύο γιούς, τον Μιχαήλ και τον Χρύσανθο.

Μυήθηκε στη Φιλική Εταιρεία το 1819. Πριν το ξέσπασμα της Επανάστασης οι Τούρκοι τον κάλεσαν για να συζητήσουν στην Τρίπολη αλλά ύστερα από υπόδειξη του Παλαιών Πατρών Γερμανού, παρίστανε τον άρρωστο και δεν πήγε.

Κήρυξε την Επανάσταση το 1821 στην Ηλεία και βοήθησε σημαντικά τον αγώνα. Θεωρείται ως ένας από τους σπουδαιότερους τροφοδότες των επαναστατικών σωμάτων της Πελοποννήσου. Στον στρατιωτικό αγώνα διακρίθηκε κυρίως στις μάχες της Πάτρας, του Λάλα και του Χλεμουτσίου.

Ως πολιτικός, διετέλεσε πληρεξούσιος της Ηλείας στην Β' και πρόεδρος της Γ' και Δ' Εθνοσυνελεύσεων ενώ το 1829 εκλέχτηκε πρόεδρος της Γερουσίας. Το 1825 συνελήφθη μαζί με τον γιο του, Χρύσανθο, και φυλακίστηκε για τις πολιτικές του πεποιθήσεις στην Ύδρα. Την Άνοιξη του ίδιου χρόνου αποφυλακίστηκαν και συνέχισαν τις πολεμικές τους επιχειρήσεις. Την περίοδο του Καποδίστρια διορίστηκε μέλος στο "Πανελλήνιον" αλλά σύντομα παραιτήθηκε επειδή διαφώνησε με την πολιτική του. Παρόλα αυτά δεν έλαβε μέρος στην δολοφονία του Καποδίστρια, την οποία και κατέκρινε. Το 1829 χρημάτισε πρόεδρος της Γερουσίας και απεβίωσε στη Γαστούνη το 1831.

# data[].attributes.attachment_link.title
26 Μαρτίου 1821, Ο πρόκριτος της Γαστούνης Γεώργιος Σισίνης κηρύσσει την Επανάσταση στην περιοχή

# data[].attributes.attachment_link.description
26/3/1821, Ο πρόκριτος της Γαστούνης Γεώργιος Σισίνης κηρύσσει την Επανάσταση στην περιοχή και πολιορκεί το φρούριο του Χλεμουτσίου, στο οποίο έχουν καταφύγει οι Τούρκοι. Οι εκπρόσωποι του Αχαϊκού Διευθυντηρίου (επίσκοπος Γερμανός, Ανδρέας Ζαΐμης, Ανδρέας Λόντος, Μπενιζέλος Ρούφος) επιδίδουν ανακοίνωση στους προξένους των ξένων δυνάμεων στην Πάτρα, με την οποία γνωστοποιούν την κήρυξη της Επαναστάσεως.

# data[].attributes.location_name
terzis TAXI Λαγκάδια Αρκαδίας, Λαγκάδια, Ελλάδα

# data[].attributes.headline
Λαγκάδια: 23 Μαρτίου 1821 κηρύσσεται επανάσταση. Οι Λαγκαδινοί έφτιαχναν πολύ ωραία ταμπούρια και τους επαίνεσε ο Κολοκοτρώνης. Πατρίδα των Δεληγιανναίων.

# data[].attributes.subject
Λαγκάδια: 23 Μαρτίου 1821 κηρύσσεται επανάσταση. Οι Λαγκαδινοί έφτιαχναν πολύ ωραία ταμπούρια και τους επαίνεσε ο Κολοκοτρώνης. Πατρίδα των Δεληγιανναίων.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Το χωριό των Λαγκαδίων είναι ένα ξακουστό μαστοροχώρι, που με τους γνωστούς Λαγκαδινούς χτίστες καθόρισε την παραδοσιακή αρχιτεκτονική της Πελοποννήσου. Η χρονολογία ίδρυσης του χωριού είναι σχετικά απροσδιόριστη, μιας και υπάρχουν διάφορες θεωρίες για αυτήν.

Μία από τις θεωρίες, αν και όχι ευρέως αποδεκτή, είναι αυτή που αναφέρει πως στις αρχές του 13 ου αιώνα, κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας, οι τεχνίτες που έκτισαν το κάστρο της Άκοβας, κατοίκησαν στη σημερινή περιοχή των Λαγκαδίων και συνέχισαν από γενιά σε γενιά την τέχνη του κτίστη. Ωστόσο η απόσταση των δύο περιοχών είναι τέτοια, ώστε αυτή η θεωρία να απορρίπτεται.

Μια δεύτερη εκδοχή είναι πως η ίδρυση χρονολογείται κοντά στην περίοδο κατάληψης της Πελοποννήσου από τον Μωάμεθ Β' τον Πορθητή τον 15 ο αιώνα. Πιο συγκεκριμένα, ένας πρόγονος των Δεληγιανναίων, σημαντικών προσωπικοτήτων του χωριού, που διαδραμάτισαν ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο κατά την ελληνική επανάσταση, εν ονόματι Λιτίνος, υπήρξε γραμματέας του Αγά της περιοχής. Για τις υπηρεσίες του έλαβε γαίες στην σημερινή περιοχή της Γορτυνίας, όπου και εγκαταστάθηκε μόνιμα. Ο απόγονός του, ιερές Ιωάννης Λιτίνος, θεωρείται συνοικιστής της Γειτονιάς των Λαγκαδίων.

Πιο λογική και αληθινή φαίνεται να είναι η τρίτη εκδοχή, σύμφωνα με την οποία το χωριό ιδρύθηκε γύρω στο 1500 με τη συνένωση μικρών οικισμών της περιοχής ( Κρέσπη, Δραΐνα), τα οποία βρίσκονται εντός των ορίων του χωριού σήμερα. Γεγονός είναι πως το χωριό για πρώτη φορά ίσως αναφέρεται με το όνομα "Λαγκάδια" σε Οθωμανικό κατάστιχο του 1570

Η έντονη κλίση του εδάφους και η γενικότερη διαμόρφωση και σύστασή του, περιορίζουν σημαντικά την καλλιεργήσιμη και βοσκήσιμη γη. Ο περιορισμός της δυνατότητας απασχόλησης με τη γεωργία και την κτηνοτροφία, οδήγησε πολλούς κατοίκους να γίνουν χτίστες για να συμπληρώσουν το εισόδημά τους. Έτσι, σταδιακά η φήμη του χωριού των Λαγκαδίων ολοένα και μεγάλωνε, με αποτέλεσμα όλο και περισσότεροι να έρχονται στο χωριό, από την Ήπειρο και την Αλβανία κυρίως, στο 17 ο και 18 ο αιώνα. Στα μέσα του 17 ου αιώνα ιδρύεται και η λεγόμενη " Ακαδημία των Λαγκαδίων " , μάλλον το πρώτο σχολείο του χωριού.

Τα Λαγκάδια, στο σύνολό τους, συνέβαλλαν πολύ στην ελληνική επανάσταση. Άλλωστε είναι και η πατρίδα των Δεληγιανναίων, αλλά και άλλων αγωνιστών του 1821. Στα Λαγκάδια η επανάσταση κηρύχτηκε στις 23 Μαρτίου 1821. Την 1η Απριλίου 1821 ο κοτζαμπάσης Κανέλλος Δεληγιάννης διατάσσει τη σφαγή όλων των Τούρκων Λαγκαδινών, όπου συνολικά σφαγιάστηκαν 300 άοπλοι άντρες. Αυτό είχε σαν αποτέλεσμα να τρομοκρατηθούν οι κάτοικοι της γύρω περιοχής , οι οποίοι τελικά εντάχθηκαν στο πλευρό των Δεληγιανναίων.

Το 1825 ο Ιμπραήμ έχοντας ανακαταλάβει το μεγαλύτερο μέρος της Πελοποννήσου εισέρχεται στα άδεια από κατοίκους Λαγκάδια, καίει το χωριό και στήνει για μερικές μέρες το αρχηγείο του στο σπίτι των Δεληγιανναίων. Ο Ιμπραήμ έκαψε τα Λαγκάδια 3 φορές: 3 Ιουλίου 1825, 9 Μαΐου 1826 και τον Ιούνιο του 1827. Η προσφορά των Λαγκαδινών στον αγώνα του 1821 ήταν μεγάλη. Εκτός από την προσωπική τους συμμετοχή, βοήθησαν και με το χτίσιμο πολλών και σημαντικών οχυρωματικών έργων. Εδώ αξίζει να σημειωθεί πως ο Κολοκοτρώνης πολλές φορές τους επαίνεσε για την άψογη κατασκευή των ταμπουριών, ενώ έχουν σωθεί έγγραφα στα οποία οι Λαγκαδινοί ζητούν από την Προσωρινή Κυβέρνηση να πληρωθούν για τα οχυρωματικά έργα που πραγματοποίησαν κατά τη διάρκεια του αγώνα.

Μετά την απελευθέρωση, οι Λαγκαδινοί συνεχίζουν επιδίδονται σχεδόν αποκλειστικά στο επάγγελμα του χτίστη, οργώνοντας όλη την Πελοπόννησο σε ομάδες, τα γνωστά μπουλούκια, κατασκευάζοντας σπίτια, γεφύρια, σχολεία, βρύσες και εκκλησίες και γίνονται πλέον περιζήτητοι. Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα μια περίοδο μεγάλης ευημερίας. Σταδιακά τα Λαγκάδια γίνονται η μεγαλύτερη πόλη της Αρκαδίας μετά την Τρίπολη με πληθυσμό που ανέρχεται σχεδόν στους 7.000 κατοίκους τη δεκαετία του 1890. Αποτελούσε το εμπορικό και διοικητικό κέντρο μιας αρκετά μεγάλης ορεινής περιοχής, κυρίως στον πρωτογενή τομέα παραγωγής. Την ίδια περιοχή έχουμε και μεγάλη πνευματική άνθιση στο χωριό, αν λάβουμε υπόψη μας και την άυξηση του πληθυσμού, όπου πέρα από την " Ακαδημία των Λαγκαδινών ", έχουμε και τη λειτουργία Δημοτικού σχολείου (1823) και Γυμνασίου - Λυκείου ( 1868)

Ωστόσο αυτή η αύξηση του πληθυσμού οδήγησε στον υπερκορεσμό του επαγγέλματος του χτίστη, με αποτέλεσμα πολλοί νέοι Λαγκαδινοί να αρχίζουν να φεύγουν από τον τόπο τους για νέους δρόμους. Πήγαιναν σε ανώτατες σπουδές στα μεγάλα αστικά κέντρα ή δοκίμαζαν να γίνουν έμποροι. Μέχρι το 1950 το χωριό ήταν το κυριότερο εμπορικό κέντρο της Γορτυνίας και όχι μόνο, με πολλά καταστήματα που έφερναν αγαθά από όλη την Ελλάδα. Τα κυριότερα εμπορικά χτίζονται στον κεντρικό δρόμο όπου είναι ορατά και σήμερα με τα μεγάλα και συνεχή ανοίγματα στις προσόψεις τους. Σημαντική για την ευρύτερη περιοχή της Γορτυνίας ήταν η Κυριακάτικη Αγορά των Λαγκαδίων όπου συνέρρεε πλήθος κόσμου από όλη την περιοχή για να αγοράσει πράγματα στα οποία είχαν το μονοπώλιο οι Λαγκαδινοί.
Βιβλιογραφία:
http://www.lagkadia.com/istoria.htm

http://www.inarcadia.gr/dd/lagadia/lagadiaistoria.htm

http://arcadia.ceid.upatras.gr/arkadia/places/lagadia.htm

# data[].attributes.attachment_link.title
Ιστορικά Στοιχεία

# data[].attributes.attachment_link.description
Το χωριό των Λαγκαδίων είναι ένα ξακουστό μαστοροχώρι, που με τους γνωστούς Λαγκαδινούς χτίστες καθόρισε την παραδοσιακή αρχιτεκτονική της Πελοποννήσου. Η χρονολογία ίδρυσης του χωριού είναι σχετικά απροσδιόριστη, μιας και υπάρχουν διάφορες θεωρίες για αυτήν.

# data[].attributes.location_name
Μονή Αιμυαλών, Επαρ.Οδ. Κάτω Δαβιάς - Δημητσάνας, Δήμος Γορτυνίας, Ελλάδα

# data[].attributes.headline
Μονή Αιμυαλών: Εδώ σκοτώθηκε ο αδερφός του Θ. Κολοκοτρώνη Γιάννης. (Γι' αυτό έδωσε το όνομα Γιάννης στο παιδί του τον Γενναίο).

# data[].attributes.subject
Μονή Αιμυαλών: Εδώ σκοτώθηκε ο αδερφός του Θ. Κολοκοτρώνη Γιάννης. (Γι' αυτό έδωσε το όνομα Γιάννης στο παιδί του τον Γενναίο).

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
ΜΗΧΑΝΗ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ο Γιάννης Κολοκοτρώνης, ήταν κλέφτης στα βουνά του Μοριά, μαζί με τον αδερφό του Θόδωρο. Μετά από μια κάμψη της κλεφτουριάς με την αποτυχημένη επανάσταση των Ελλήνων το 1770 στα αποκαλούμενα Ορλωφικά, τις επόμενες δεκαετίες τα βουνά ξαναγέμισαν σιγά-σιγά κλέφτες που βρήκαν καταφύγιο κατά των Τούρκων.

Τότε η Οθωμανική διοίκηση για να τους καταπολεμήσει επιστράτευσε και άλλα μέσα πέραν των στρατιωτικών. Έβαλε τους δημογέροντες και τους δεσποτάδες των ραγιάδων να τους πολεμούν με κάθε τρόπο, να παρακινούν τον κόσμο και τους πιστούς εναντίον τους. Παράλληλα, ο Πατριάρχης Καλλίνικος από το Φανάρι εξέδωσε το 1805 φοβερό επιτίμιο (κατάρα) εναντίον τους, που διαβάστηκε σε όλες τις εκκλησίες του Μοριά. Αποτέλεσμα όλων αυτών, ήταν ο κόσμος να στραφεί εναντίον των κλεφτών. Οι κλέφτες έπρεπε να επιβιώσουν, οπότε χτυπούσαν εκτός απ' τους Τούρκους και Έλληνες που δεν βοηθούσαν.

Μετά το πατριαρχικό επιτίμιο, ο κόσμος στράφηκε εναντίον των κλεφτων και άρχισε να τους κυνηγά

Ο Θόδωρος Κολοκοτρώνης έδωσε εντολή στο σώμα του να σπάσει σε μικρά μπουλούκια, να κατέβουν κρυφά στις ακτές και να δραπετεύσουν στην Αγγλοκρατούμενη Ζάκυνθο. Ο αδερφός του Γιάννης, μαζί με άλλους πέντε έκαναν μια στάση στη μονή της Μονή Αιµυαλών έξω από τη Δημητσάνα. Σ' ένα αμπέλι της μονής βρήκαν έναν καλόγερο να κλαδεύει και του ζήτησαν φαγητό. Αυτός τους έκρυψε στον ληνό, όπως λέγονταν τα σκεπαστά πατητήρια της εποχής, τους έφερε φαγητό, αλλά αμέσως μετά ειδοποίησε τους Τούρκους.

Οι Τούρκοι έριξαν από τα κεραμίδια στουπιά με λάδι και θειάφι και οι πολιορκημένοι έκαναν υποχρεωτική έξοδο με τα γιαταγάνια. Στη μάχη σκοτώθηκαν όλοι αφού πήραν στον θάνατο μαζί τους πολλούς αντιπάλους. Οι Τούρκοι μετά τους κατακρεούργησαν, τους έκοψαν τα κεφάλια και τα κρέμασαν στον πλάτανο της πλατείας της Τριπολιτσάς για παραδειγματισμό.

Ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης, όταν τον Σεπτέμβρη του 1821 κατέλαβε την Τριπολιτσά, έκοψε τον πελώριο πλάτανο της πλατείας λέγοντας "με αρκετό αίμα της γενιάς μου είναι ποτισμένος". Στα απομνημονεύματα του γράφει καταλεπτώς για την προδοσία εναντίον του αδερφού του, ενώ είχε αφήσει "ευχή και κατάρα" στα παιδιά του να κάψουν το μοναστήρι και τους καλογέρους.

Κατοπινοί μάρτυρες έλεγαν ότι ο Γέρος του Μοριά είχε παρακολουθήσει τότε από το απέναντι βουνό, την Κλινιτσα, τη δολοφονία του Γιάννη, ανήμπορος να επέμβει. Στην θέση αυτή υπάρχει σήμερα ένας μεγάλος Σταύρος.

Την κατάρα κατάρα κατά του μοναστηριού την ανακάλεσε, το 1842, έναν χρόνο πριν πεθάνει. Στην περίφημη τελευταία περιοδεία του στη Πελοπόννησο, πήγε στο μοναστήρι, όπου οι καλόγεροι τον υποδέχτηκαν ως ήρωα του ελεύθερου ελληνικού κράτους. Ο Γέρος τους έδωσε συγχώρεση, αλλά μέσα δε μπήκε.

Στο πατητήρι που έπεσε ο Γιάννης υπάρχει σήμερα αναμνηστική πλάκα η οποία γράφει:
"Ληνός Κολοκοτροναίων. Παρασκευάζοντες τον εθνικόν αγώνα, έπεσαν προ του ληνού τούτου, την 1η Φεβρουαρίου 1806, έξ κλέφται Κολοκοτρωναίοι, υπό τον Γ. Ζορμπάν". Ζορμπάς ήταν το κλέφτικο παρατσούκλι του Γιάννη. Στο σημείο όπου σκοτώθηκαν οι Κολοκοτρωναίοι υπάρχουν δύο κυπαρίσσια στην μνήμη τους.

Επειδή τη χρονιά του θανάτου του, ο Θόδωρος Κολοκοτρώνης απέκτησε γιο, του έδωσε το όνομα του σκοτωμένου αδερφού του.
Ήταν ο Γιάννης ή Γενναίος Κολοκοτρώνης, ήρωας του αγώνα και μετέπειτα υπουργός και πρωθυπουργός της χώρας επί Όθωνα.

# data[].attributes.attachment_link.title
Ο ξεχασμένος Κολοκοτρώνης που πρόδωσαν οι καλόγεροι και αποκεφάλισαν οι Τούρκοι. Η κατάρα του Γέρου και η εκδίκηση για τον θάνατο του αδελφού του Γιάννη - ΜΗΧΑΝΗ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ

# data[].attributes.attachment_link.description
Ο Γιάννης Κολοκοτρώνης, ήταν κλέφτης στα βουνά του Μοριά, μαζί με τον αδερφό του Θόδωρο. Μετά από μια κάμψη της κλεφτουριάς με την αποτυχημένη επανάσταση των Ελλήνων το 1770 στα αποκαλούμενα Ορλωφικά, τις επόμενες δεκαετίες τα βουνά ξαναγέμισαν σιγά-σιγά κλέφτες που βρήκαν καταφύγιο κατά των Τούρκων.

# data[].attributes.location_name
Λεωνίδιο, Ελλάδα

# data[].attributes.headline
Λεωνίδιο: 16 Μαρτίου 1821. Οι Τσάκωνες σηκώνουν την σημαία της Επανάστασης!

# data[].attributes.subject
Λεωνίδιο: 16 Μαρτίου 1821. Οι Τσάκωνες σηκώνουν την σημαία της Επανάστασης!

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
H Ελληνική Επανάσταση του ΄21 αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους σταθμούς του έθνους σε όλη την ιστορική διαδρομή του. Ανέτρεψε την ιστορική ροή καταργώντας τη σκλαβιά που είχε διαρκέσει 400 ολόκληρα χρόνια.

Οι αγώνες του ελληνικού λαού είναι καταγεγραμμένοι στα ιστορικά βιβλία και άλλοι περιμένουν υπομονετικά. Και αυτό γιατί η αληθινή ιστορία του '21 ολοκληρωμένη δεν έχει ακόμα γραφεί. Πλούσιο, αδούλευτο υλικό, όχι μόνο των ιστορικών, αλλά υλικό από επιστολές του καιρού εκείνου, αναμνήσεις αγωνιστών, έγγραφα, υλικό και απ' αυτήν τη στοματική παράδοση, περιμένει τον άξιο δουλευτή που θα διώξει μέρος της ανακρίβειας και θα χαρίσει στις γενιές, σημερινές και μελλούμενες, το αληθινό '21.

Βασιζόμενοι στη σωστή καταγραφή των ιστορικών γεγονότων επιχειρούμε μέσα από πρωτογενείς ιστορικές πηγές να αναδείξουμε την προσφορά των προγόνων μας, Τσακώνων στον αγώνα του ΄21. Δεν πρέπει όμως να κάνουμε το λάθος και να λησμονήσουμε την ουσία των επαναστατικών γεγονότων και από εθνικο-απελευθερωτικό αγώνα να το υποβαθμίσουμε σε τοπικό κίνημα. Αντίθετα, στόχος μας είναι να εντάξουμε όλα αυτά τα γεγονότα στη θέση που τους αρμόζει στην ιστορία μας.
Θα ήταν ευτύχημα αν υπήρχαν μεγάλα απομνημονεύματα Τσακώνων Αγωνιστών που θα μας έδιναν από πρώτη πηγή τις πληροφορίες για τον αγώνα. Ατυχώς, μόνο μερικά σημειώματα του Γιαννάκη Σαραντάρη υπάρχουν, το αρχείο των Χατζηπαναγιωταίων, η ιστορική έκθεση του Εμμανουήλ Τσούχλου, η μεταγενέστερη "Λάκαινα", το χειρόγραφο του Μ. Δέφνερ και κάποια έγγραφα Τσακώνων Αγωνιστών της Επαρχίας Πραστού.

Σίγουρα ο ιστορικός ερευνητής κάποια στιγμή θα συγκεντρώσει τις ιστορικές πληροφορίες για την Επανάσταση του 21 στη Τσακωνιά θα τις συνθέσει και θα τις παρουσιάσει ως "Τσακώνικη Ιστορία του 21" .

H ημερομηνία της 25ης Μαρτίου (ημέρα θρησκευτική λόγω του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου, αλλά και συμβολική που συγκεντρώνει όλα τα προγενέστερα αυτής περιστατικά), με την σύμφωνη γνώμη των αγωνιστών και πρωταγωνιστών της επανάστασης, γιορτάστηκε για πρώτη φορά το 1838 με πρωτοβουλία του Δημάρχου της Αθήνας ενώ η κυβέρνηση δεν εκπροσωπήθηκε επίσημα. Το ίδιο έτος, με Βασιλικό διάταγμα του Όθωνα καθιερώθηκε ως εθνική επέτειος. Ως εθνική γιορτή καθιερώθηκε μόλις στα τέλη του 19ου αιώνα, με βασιλικό διάταγμα του Γεωργίου Α' μένοντας έτσι ως ορόσημο της Ελληνικής πανεθνικής παλιγγενεσίας.

Είναι γνωστό και ιστορικά αποδεδειγμένο πως τα επαναστατικά γεγονότα του 1821, ανακινήθηκαν με την σύναξη του Αιγίου (Βοστίτσας) από 26 Ιανουαρίου έως και 30 του ίδιου μήνα . Εκεί από τον Παπαφλέσσα, οι πρόκριτοι και οι ιερείς, άκουσαν ότι οι πιθανότερες ημερομηνίες για την έναρξη της επανάστασης ήταν, είτε η 25η Μαρτίου, (ημέρα του Ευαγγελισμού), είτε η 23η Απριλίου, (του αγίου Γεωργίου), είτε η 29η Μαΐου, (ημέρα της άλωσης της Πόλης). Απ' ότι όμως απεδείχθη εκ των υστέρων τα γεγονότα τους πρόλαβαν και η επανάσταση ξεκίνησε νωρίτερα.

Η πρώτη πηγή στην οποία μνημονεύεται ότι η κήρυξη της Επανάστασης στο Λεωνίδιο έγινε στις 16/3/1821 είναι το ηρωικό έπος "Η Λάκαινα" του πρωτοπρεσβύτερου και δάσκαλου Θεόδωρου Οικονόμου που εκδόθηκε το 1859. Ο Οικονόμου ήταν γιος του Μιχάλη Οικονόμου, πολεμιστή του 1821 που σκοτώθηκε το 1822 στην Αγία Μαρίνα Λαμίας.

Ο ίδιος αναφέρει ότι το 1854 εκλήθη από τον Έπαρχο Κυνουρίας Κ.Χ. Δεληγιάννη να του εκθέσει οτιδήποτε ουσιώδες γνωρίζει για την ιστορία της περιοχής. Αυτό ήταν και το ερέθισμά του για να γράψει το παραπάνω ιστορικό ποίημα. Ομολογεί ότι το ποίημά του περιέχει πραγματικές ιστορίες που του διηγήθηκαν οι ίδιοι οι αγωνιστές με δάκρυα στα μάτια, και τις παρουσιάζει αμερόληπτα με όλα τα ελαττώματα και τα προτερήματα των Καπεταναίων και των πολεμιστών.

Δεύτερη πηγή είναι μια μελέτη του Μιχ. Δέφνερ. Το χειρόγραφο, αποτελούμενο από 14 σελίδες κόλλες αναφοράς, έχει τον τίτλο "Η δράσις των Τσακώνων κατά την Ελληνικήν Επανάστασιν" και θεωρεί ως χρόνο έναρξης της επανάστασης στο Λενίδι τα μέσα περίπου Μαρτίου. Ο Δέφνερ κατά τις επισκέψεις του στο Λεωνίδιο το 1874 και 1875 είχε αναπτύξει φιλία με το Νικόλαο Αναγνώστη Ζωγράφο, ο οποίος γεννημένος το 1811 μπορούσε να ήταν αυτόπτης και αυτήκοος μάρτυρας στα συμβάντα της Ελληνικής Επανάστασης.

Στην προετοιμασία των Τσακώνων για την τελευταία και νικηφόρα επαναστατική ενέργεια συνετέλεσαν, εκτός από τα κατάλοιπα της παλιάς κλεφτουριάς του Πάρνωνα και οι ψυχωμένοι Τσάκωνες δάσκαλοι του Γένους Εμ. Τροχάνης και Παν. Μίχας καθώς και οι μυημένοι στη Φιλική Εταιρεία φιλελεύθεροι Τσάκωνες όπως ο τότε επίσκοπος Ρέοντος και Πραστού Διονύσιος Παρδαλός, Θεόδωρος Γούλελος, Κωνσταντίνος Χατζηπαναγιώτης, Γιαννούλης και Δημήτρης Καραμάνος, Εμμ. Χατζηγεωργίου, Αναγνώστης Τροχάνης, Γεώργιος Μανολάκης ή Μιχαλάκης, Παπακυριακός, και άλλοι οι οποίοι είχαν μυηθεί στη Φιλική Εταιρεία από τους απεσταλμένους που έρχονταν διαδοχικά από το 1818 στην περιοχή. Ο Σπετσιώτης καραβοκύρης Γεώργιος Πάνου, κουμπάρος του Κώστα Χατζηπαναγιώτη, καθώς είχε συνεταιρικά καράβια με τους Τσάκωνες, ερχόταν συχνά στην Τσακωνιά, μύησε το δάσκαλο Παν. Μίχα και το γιατρό Γιωργάκη Παπαδόπουλο, γαμπρό του Κώστα Χατζηπαναγιώτη. Ο Παπαδόπουλος μύησε άλλους Τσάκωνες καθώς και τον Αγιοπετρίτη Αναγνώστη Κοντάκη και φαίνεται πως έβαλε τον Κοντάκη να πρωτομιλήσει για συνωμοτική δράση στον προεστό Γιαννούλη Καραμάνο που αρχικά είχε αντιρρήσεις, Τελικά ο Καραμάνος μυήθηκε στην Εταιρεία. Οι Τσάκωνες Φιλικοί μεταλαμπάδευσαν την επαναστατική φλόγα και σε άλλους συγγενείς και φίλους, ώστε να περιμένουν όλοι με ανυπομονησία τη μεγάλη ώρα του ξεσηκωμού.

Μετά την άφιξη του Παπαφλέσσα στην Πελοπόννησο και τη μυστική συνέλευση των Φιλικών το Γενάρη του 1821 στη Βοστίτσα (Αίγιο), στην οποία δεν είχε πάει για άγνωστους λόγους ο Κοντάκης, έστειλαν οι συγκεντρωθέντες τον Ιερόθεο το Μεγασπηλιώτη σ' όλη την Πελοπόννησο να γνωστοποιήσει τις μυστικές αποφάσεις. Στο Άστρος βρήκε τον Κοντάκη και, αφού τον ενημέρωσε, ήρθε στο Λενίδι, για να ανταμώσει το Γιαννούλη Καραμάνο, στις 13/2/1821.

Μετά από αυτό οι Τούρκοι οι οποίοι είχαν αρχίσει ήδη από καιρό να υποψιάζονται αυτονομιστικές επαναστατικές κινήσεις των Ελλήνων στη Πελοπόννησο, θέλησαν να παγιδεύσουν τις ηγετικές κεφαλές των Ελλήνων στην Τρίπολη, έτσι ώστε αυτοί να μείνουν χωρίς αρχηγούς.

Ο Χουρσίτ κάλεσε στην Τρίπολη μετά τις Απόκριες τους μεγάλους κληρικούς και προεστούς με την πρόφαση κάποιας σύσκεψης. Οι περισσότεροι από τους προσκληθέντες πήγαν στην Τρίπολη κι εκεί οι Τούρκοι τους κράτησαν ομήρους και ύστερα τους φυλάκισαν. Στον Καραμάνο στάλθηκαν δύο διαταγές. Αν και του σύστησαν να προσποιηθεί τον άρρωστο, αυτός προτίμησε να πάει εκεί, για να διασκεδάσει τις υποψίες των τουρκικών αρχών και να προλάβει ενδεχόμενες συμφορές για την επαρχία του. Από τον καζά (επαρχία) Αγίου Πέτρου και Πραστού ίσως είχαν προσκληθεί μόνο ο Αναγνώστης Κοντάκης και ο Γιαννούλης Καραμάνος, ως εκπρόσωποι του Αγίου Πέτρου και της Τσακωνιάς αντίστοιχα. Στις 02/3/21 ο Καραμάνος ήρθε με τον ταμία του στα Αγιαννίτικα Καλύβια (Μεσόγειο Άστρος) και, αν και μπορούσε να διαφύγει στις Σπέτσες, συνέχισε προς Τρίπολη, παρά τις επίμονες προσπάθειες των άλλων να τον μεταπείσουν. Ο Καραμάνος ζήτησε και από τον Κοντάκη να πάει, αλλά αυτός προτίμησε να μην τον ακολουθήσει, με το επιχείρημα ότι ήθελε να μαζέψει χρήματα από την επαρχία, για να τα στείλει στους Τούρκους. Μαζί με τον πρόκριτο της Θυρέας Πάνο Σαρηγιάννη μάζευαν χρήματα με τα οποία "εμπούκωναν", όπως λέει, τους Τούρκους, για να τους καθησυχάσουν, ενώ παράλληλα ετοίμαζαν όπλα και τροφές που αγόρασαν από τις Σπέτσες στέλνοντας εκεί τον Αντώνη Τερζάκη, κουνιάδο του Κοντάκη. Τα πολεμοφόδια αυτά τα μεταφέρανε νύχτα σε σπηλιά, 2½ ώρες μακριά από τον Πραστό, κατά το μοναστήρι της Έλωνας* μόνο το καλαμπόκι μεταφέρανε στον Άγιο Πέτρο, για να μη φαίνονται και να δικαιολογούνται οι διάφορες αυτές κινήσεις.

Η ομηρία των παραπάνω επιτάχυνε την έναρξη του Αγώνα, αν και οι φυλακισμένοι αναγκάστηκαν να στείλουν επιστολές στις πατρίδες τους και νουθεσίες στους άλλους προκρίτους, για να μη διασαλευτεί η τάξη. Όμως η απόφαση του Κανέλλου Δεληγιάννη, Σπηλιωτόπουλου και Παπαφλέσσα ότι δεν θα έπρεπε να αναβληθεί το κίνημα έστω και εάν έπεφταν τα κεφάλια των προεστών και δεσποτάδων στην Τρίπολη είχε παρθεί.

Έτσι λοιπόν στις 14 Μαρτίου 1821 χτυπήθηκαν οι Τούρκοι εισπράκτορες στο Αγρίδι Κλουκινών Καλαβρύτων από τον Νικόλαο Σολιώτη και την 16η Μαρτίου στην χελωνοσπηλιά Λυκούριας Καλαβρύτων από τους Χονδρογιανναίους, ενώ η κορύφωση των γεγονότων έγινε με την απελευθέρωση της πόλης των Καλαβρύτων στις 21 Μαρτίου, συνεχίστηκε με την μάχη των Πατρών στις 21 και 22 Μαρτίου, καθώς και η απελευθέρωση της Καλαμάτας την 23η Μαρτίου από τον Κολοκοτρώνη, τον Παπαφλέσσα και τους Μανιάτες του Πετρόμπεη που κι' αυτοί είχαν ξεκινήσει με ορκωμοσία από την Αρεόπολη στις 17 Μαρτίου 1821.

Εδώ θα πρέπει να συνδέσουμε την πληροφορία που μας δίνει η Λάκαινα αλλά και ο Δέφνερ. Ότι αρχές Μάρτη του 21, μετά από σύσκεψη παραγόντων της Τσακωνιάς στο Λενίδι, όπου παραχείμαζαν οι περισσότεροι Πραστιώτες ( ανέβαιναν στον Πραστό μετά το Πάσχα- ), στάλθηκε ο Νικόλαος Τριαντίνος, ένθερμος υποστηρικτής της επανάστασης στη Μάνη, στον Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη, για να πάρει οδηγίες και να φέρει υπεύθυνες πληροφορίες. Επομένως ο Τριαντίνος επιστρέφει στο Λεωνίδιο για να μεταφέρει την είδηση του ξεσηκωμού, ενώ Πετρόμπεης-Κολοκοτρώνης- Παπαφλέσσας κατευθύνονται στην Καλαμάτα. Επιστρέφοντας από τη Μάνη ο Τριαντίνος συναντήθηκε στο Γύθειο με τον αποσταλμένο της Φιλικής Εταιρείας Κωνσταντίνο Ράμφο που είχε μαζί του σημαίες και έφερνε οδηγίες και μετά από επίπονη πεζοπορία έφτασαν μαζί στο Λενίδι κατά τις 16/3 Καθώς οι Τριαντίνος και Ράμφος συνοδευόμενοι με φρουρούς κατηφόριζαν από το δρόμο των Τσιταλίων, ένας συνοδός τους πυροβόλησε στον αέρα υψώνοντας τη σημαία σ' ένα μακρύ κοντάρι* έτσι δηλωνόταν η κήρυξη της Επανάστασης. Ανεμίζοντας τη σημαία απαγγέλλοντας επαναστατικά εμβατήρια προκάλεσαν ρίγη συγκίνησης αλλά και ανείπωτου ενθουσιασμού στους Τσάκωνες.. Ζητωκραυγάζοντας έσπευσαν στη θέση Μαραθιά να τους προϋπαντήσουν, να τους αγγκαλιάσουν και να καμαρώσουν την πρώτη επαναστατική ελληνική σημαία. Η σημαία είχε ως σύμβολα ένα σταυρό στη μέση, ένα φίδι και πάνω του μία κουκουβάγια να τρυπάει το κεφάλι του.

Όλοι μαζί και με οδηγό τη σημαία, συγκεντρώθηκαν ενθουσιασμένοι στην εκκλησία του Λεωνιδίου, την Ευαγγελίστρια, όπου οι ιερείς, αφού έστησαν τη σημαία στο τέμπλο του ναού, ανέπεμψαν συγκινητική δέηση, για την ευόδωση του ιερού αγώνα και την ελευθερία της πατρίδας.

Όμως ανέκυψε πρόβλημα με την αρχηγία, δε συμφωνούσαν ποιος θα κρατούσε τη σημαία που την θεωρούσαν θεόσταλτη. Από το πλήθος άλλοι ήθελαν ως αρχηγό το Γούλελο, άλλοι τον Καραμάνο, άλλοι τον Κώστα Χατζηπαναγιώτη, άλλοι το κοινό των Τσακώνων κι άλλοι τον καπετάν Γιωργάκη Μανολάκη. Αποτέλεσμα της φιλονικίας ήταν να κόψουν τη σημαία σε 12 κομμάτια και να πάρει από ένα κάθε καπετάνιος, για να το φυλάξει ως κειμήλιο. Την πληροφορία αυτή δίνει η Λάκαινα αλλά και ο Δέφνερ.

Η φλόγα της επανάστασης είχε λαμπαδιάσει και τίποτα δεν ήταν δυνατό να τη σταματήσει. Στις 17/3 ο Γεώργιος Γούλελος με το Σαράντη συνέλαβαν τον Τούρκο τελώνη της Πλάκας μαζί με τη φρουρά. Συμβούλιο τοπικών παραγόντων επέλεξε τον Εμ. Κριμήτσο, άντρα τολμηρό, ειδήμονα και με πειθώ να ενημερώσει τους Σπετσιώτες για τα εδώ συμβάντα, να φέρει πολεμοφόδια και να τους παρακινήσει να εξεγερθούν ετοιμάζοντας τα πλοία τους. Στα ιστορικά των Σπετσών και της Υδρας αναφέρεται κάποιος Πέτρος Μαρκέζης Τσάκωνας ο οποίος είχε ξεσηκώσει το λαό και παρότι οι προύχοντες δεν ήθελαν να συμμετέχουν τελικά αναγκάστηκαν να πάρουν τα όπλα. Τις μέρες εκείνες ήρθε αποσταλμένος από τα Λαγκάδια ο γιος του προεστού Γιάννη Δεληγιάννη, Νικόλαος που συγκρότησε συμβούλιο στο σπίτι του Θόδωρου Γούλελου, στο οποίο παραβρέθηκαν οι επισημότεροι της πόλης και ρυθμίστηκαν όλα όσα αφορούσαν την επανάσταση και τις εκστρατείες. Ως απεσταλμένοι ήρθαν επίσης οι φιλικοί Αναγνώστης Παπαγεωργίου (Αναγνωσταράς), Ηλίας Χρυσοσπάθης και Χαράλαμπος Μάλης. Μετά την αναχώρησή τους έγινε γενική συνέλευση. Σ' αυτήν, αφού έγινε διεξοδική ανταλλαγή απόψεων, αποφασίστηκε να πάρουν οι μάχιμοι τα όπλα και να συνεισφέρουν ο καθένας υλικά ανάλογα με τις δυνάμεις του. Εξέλεξαν και πενταμελή δημογεροντία από τους Γούλελο, Μερίκα, Τσικαλιώτη, Μίχα και Αρκουδάρη. Αυτή θα αποφάσιζε για εκστρατείες, στρατολογία, εράνους, διαχείριση χρημάτων και για την τάξη γενικά.

Την οπλαρχηγία ανέλαβαν ο Γεωργάκης Μανολάκης που ανήκε στην παράταξη του Γούλελου και ο ιατροχειρουργός Κώστας Χατζηπαναγιώτης που ανήκε στη μερίδα του προεστού Γιαννούλη Καραμάνου* σύντομα όμως ο Χατζηπαναγιώτης παραιτήθηκε εκουσίως από την οπλαρχηγία υπέρ του συγγενούς του Παναγιώτη Σαράντη. Οι δύο οπλαρχηγοί ετοίμασαν τις σημαίες τους που έφεραν πάνω το σταυρό και κάτω την επιγραφή Ελευθερία ή Θάνατος, συγκέντρωσαν από 250 έως 300 στρατιώτες ο καθένας και, προμηθεύτηκαν τροφές και πολεμοφόδια από δικά τους και από συνεισφορές. Ο καπετάν Γιωργάκης Μανολάκης με υπαρχηγό τον ανιψιό του Γεώργιο Γούλελο εξεστράτευσε για τη Μονεμβασιά, κατά το Δέφνερ, στις 18/3, κατ' άλλους στις 20/3, αφού είχε επιστρέψει από τις Σπέτσες ο Εμ. Κριμήτσος, με όπλα, φάρμακα και τη χαρμόσυνη είδηση ότι έπεισε τους Σπετσιώτες να επαναστατήσουν. Κατά τη Λάκαινα το πλοίο από τις Σπέτσες έφερε όπλα μπαρούτη και 10.000 οκάδες αλεύρι. Έπειτα οι Τσάκωνες έφτιαξαν φυσέκια και κιβώτια για την αποθήκευσή τους, καθώς και παξιμάδια από τα αλεύρια. Ενώ ετοιμάζονταν πυρετωδώς για τον ξεσηκωμό ήρθε επιστολή από τον έγκλειστο στην Τρίπολη Γιαννούλη Καραμάνο που τους συμβούλεψε να μην επαναστατήσουν.(Είναι οι επιστολές που προαναφέραμε) Όμως δεν άλλαξαν γνώμη, αντίθετα πίστεψαν πως το γράμμα γράφτηκε κάτω από την πίεση των Τούρκων πασάδων.

Ο καπετάν Γεωργάκης, αποκαλούμενος Κολοκοτρώνης της Τσακωνιάς είναι η σπουδαιότερη αγωνιστική τσακώνικη μορφή και αναγνωρίστηκε αργότερα αξιωματικός Ε΄ τάξης, δηλαδή ταγματάρχης. Στο τάγμα του είχε αξιωματικούς, εκτός από τον υπαρχηγό Γεώργιο Γούλελο, το Νικόλαο Γκιόρα από την Καστάνιτσα, τους Γιαννάκη Σαραντάρη, Παναγιώτη Ρέπα Νικόλαο Χουλιαρά,(Κλένια) Εμ. Μπουγά, Νικόλαο Παναγιώτου, Γεώργιο Ανδρέου, Μιχαήλ Αρκουδάρη. Σημαιοφόρους, δηλαδή υπαξιωματικούς είχε το Νικόλαο Ρέπα και αργότερα το Δήμο Σμύρο και τον Ιωάννη Γεωργίτση ή Μπαριακτάρη. Στην πολιορκία της Μονεμβασιάς έλαβαν επίσης μέρος οι Παναγιώτης Ιω. Πολίτης, Νικόλαος Λ. Καρακλής, Κωνσταντίνος Εμ, Δ. Καραμάνος, Θεόδωρος Γ. Καλλιγάς, Πέτρος Θερμογιάννης, Μ. Μπουτσελάς(ανδραγάθησε), Γεώργιος Τσουκάτος, Κωνσταντίνος Μάνος ή Ρέμπελος, Κανάκης, Μαλέας, Μαλάτος ο μικρός, Θεόδωρος Γούλελος, Νικόλαος Γεωργίου Σαραντάρης, Μανόλης Τσούχλος ο οποίος αργότερα διετέλεσε διευθυντής της Αστυνομίας Αθήνας και βουλευτής Κυνουρίας. Επίσης πήραν μέρος Πάνος Δρεπανιάς από τον Κοσμά και Γιαννάκης Κόλλιας από την Κουνουπιά. Ο επικεφαλής του άλλου τάγματος Παναγιώτης Σαράντης εθεωρείτο ένας από τους γενναιότερους αξιωματικούς του αγώνα και αναγνωρίστηκε αξιωματικός Ε΄ τάξεως. Αξιωματικούς είχε το Θεόδωρο Πολίτη, το Δημήτριο Κουκούλη, τον αδελφό του, Νικόλαο Σαράντη. Σημαιοφόρους είχε τον Εμ. Γ. Δούνια και τον Εμ. Καλλιγά το Διάκονο του Σαχάνη και τον Ιωάννη Προβατάρη.

Στις 25/3 έγινε πάλι δοξολογία, κοινώνησαν οι στρατιώτες και μίλησε ένας ιερέας με πάθος για το μελλοντικό Αγώνα. Οι στρατιώτες αφού εξοπλίστηκαν, συγκεντρώθηκαν στη θέση Πύργος, η θέση αυτή είναι μάλλον η περιοχή γύρω από την πλατεία της 25ης Μαρτίου. Τα δύο τμήματα με επικεφαλής τον καπετάν Γιωργάκη και τον Κώστα Χατζηπαναγιώτη ασπάσθηκαν το Ευαγγέλιο, ενώ οι ιερείς ευλόγησαν τις σημαίες. Στη συνέχεια το τάγμα του καπετάν Γιωργάκη ξεκίνησε προς τη Μονεμβασιά, ενώ το τάγμα του Παναγιώτη Σαράντη προς Τρίπολη μέσω Σώπορου. Προανέφερα ότι κατά το Δέφνερ ο καπετάν Γιωργάκης ξεκίνησε για τη Μονεμβασιά στις 18/3, κατ' αυτόν η πολιορκία της πόλης άρχισε πιεστικά από τις 25/3. κατά το Φωτάκο η πόλη πολιορκήθηκε μετά τις 25/3, αφού ο μητροπολίτης Έλους Άνθιμος ευλόγησε τις σημαίες των πολιορκητών και αφού ο καπετάν Γιωργάκης είχε φτάσει εκεί με 250 Τσάκωνες. 25/3 αναφέρει και η έκθεση του Εμμ. Τσούχλου ότι ξεκίνησαν οι Τσάκωνες. Κατά τη Λάκαινα στις 27/3 οι Τσάκωνες του καπετάν Γιωργάκη έφτασαν στο χωριό Άγιος Νικόλαος Μονεμβασιάς, όπου με πρωτοβουλία του οπλαρχηγού Κρανίδη πήραν τα πρώτα τουρκικά λάφυρα, αυτά ήταν κοπάδια αιγοπροβάτων και βοδιών για τον επισιτισμό του στρατού. Την άλλη μέρα 28/3 έφθασαν στην τοποθεσία Χρανάπα, απέναντι από τη Μονεμβασιά, όπου και περίμεναν τέσσερις μέρες, για να ενημερωθούν για την κατάσταση και για διαθέσεις των Τούρκων. Ο καπετάν Γιωργάκης έστειλε τον πεθερό του Αναγνώστη Τροχάνη στις Σπέτσες να ζητήσει βοήθεια με πλοία, την οποία και έλαβε αργότερα χάρη στην συμβολή του Χατζηπαναγιώτη, του Χατζηγεωργίου ή Κριμήτσου και του Κωνσταντίνου Τσικαλιώτη που είχαν επιρροή στους Σπετσιώτες λόγω των εμπορικών μεταξύ τους σχέσεων. Στο μεταξύ έφτασαν και άλλα στρατιωτικά τμήματα στη Μονεμβασιά οπότε οι πολιορκητές αναθάρρησαν κι έκαναν αιφνιδιαστική επίθεση με εντολή, όπως φαίνεται, του καπετάν Γιωργάκη που αναχαιτίστηκε από τα πυρά των Τούρκων. Ο οπλαρχηγός Γερακάρης κατά τη Λάκαινα είπε ότι οι εχθροί ήταν άτρωτοι και ότι οι Έλληνες, αν δεν έφτιαχναν οχυρώματα, θα ήταν αδύνατο να λυγίσουν τους Τούρκους, κουβαλώντας πέτρες όλη νύχτα έφτιαξαν ταμπούρια, πίσω από τα οποία κρύβονταν οι στρατιώτες που πολεμούσαν εναλλάξ. Έτσι άρχισε τακτική η πολιορκία του σπουδαίου κάστρου που διήρκεσε μήνες. Στο διάστημα αυτό ήρθαν έξι πλοία (μπρίκια) από Σπέτσες και Ύδρα με τους Γεώργιο Πάνου, Ηλία Μπρέσκα και Πανταλέοντα Μπούμπουλη που έφεραν ενισχύσεις στους πολιορκητές. Μόλις πλησίασε το Πάσχα 10/4/21, οι στρατιώτες, προπαντός οι Μανιάτες ήθελαν να φύγουν και δημιουργήθηκε πρόβλημα για τη συνέχιση της πολιορκίας. Ο καπετάν Γιωργάκης και ο Γεώργιος Γούλελος προσπάθησαν επιχειρηματολογώντας να τους μεταπείσουν, αλλά μάταια. Μόνο ο Γερακάρης και ο Κρανίδης έμειναν με τους Τσάκωνες, για να συνεχίσουν την πολιορκία. Ενώ η πολιορκία συνεχιζόταν, ήρθαν πληροφορίες μέσω ενός γέροντα Λενιδιώτη για τη δράση του άλλου τμήματος των Τσακώνων που είχε πάει να κυκλώσει την καστρογυρισμένη Τριπολιτσά και βρισκόταν στο στρατόπεδο των Βερβένων. Εκεί 1.000 περίπου Τσάκωνες και Κυνουριείς φρουρούσαν άγρυπνα τη δίοδο προς την Κυνουρία, για να αναχαιτίσουν ενδεχόμενη εκστρατεία των Τούρκων προς αυτή.

Στη Μονεμβασιά κατά τη διάρκεια της πολιορκίας γίνονται συχνές συγκρούσεις σώμα με σώμα και σε μία από αυτές στις 10/7 ο Γεώρ. Γούλελος σκότωσε το Χασάν μπέη, όμως την ίδια στιγμή πυροβολήθηκε από το φρούριο θανάσιμα.

Σκοτώθηκαν επίσης οι Κωνσταντίνος Μάνος ή Ρέμπελος, Γεώργιος Τσουκάτος, Μαλάτος ο μικρός και άλλοι 12 στρατιώτες. Αφού έγινε ανταλλαγή νεκρών, ακολούθησε η ταφή τους με στρατιωτική παράταξη, ενώ ο καπετάν Γιωργάκης ακολουθούσε την πομπή οδυρόμενος. Τη σκηνή του ενταφιασμού ακολούθησε, κατά τη Λάκαινα, άλλη φρικιαστική στιγμή, κατά την οποία οι Τσάκωνες με προεξάρχοντες τους αγωνιστές Νικόλαο Ιατρού και Νικόλαο Καρακλή, τον Κουνουπιώτη καπετάνιο Γιαννάκη Κόλλια και το Μανιάτη γέροντα Γερακάρη επέπεσαν εναντίον Τούρκων αιχμαλώτων και τους κομμάτιασαν πάνω στους τάφους των προσφιλών τους νεκρών.

Οι Τούρκοι λόγω των μεγαλύτερων απωλειών που είχαν αλλά και της πείνας συνθηκολόγησαν και παρέδωσαν το κάστρο στις 23/7 ή κατ' άλλους (το Δέφνερ) στις 21/7. Το κάστρο παραδόθηκε στον αντιπρόσωπο του αρχηγού Δημητρίου Υψηλάντη, πρίγκιπα Αλέξανδρο Κατακουζηνό που εμπιστεύθηκε τη διοίκηση στον καπετάν Γιωργάκη. Οι Έλληνες μπαίνοντας στη Μονεμβασιά έπεσαν στη συγκέντρωση των λαφύρων παραβιάζοντας τις γενόμενες συμφωνίες και σκοτώνοντας όσους εχθρούς έβρισκαν μπροστά τους. Η αποχώρηση του καπετάν Γιωργάκη από τη φρουραρχία της Μονεμβασιάς, την οποία άσκησε μόνο για δύο μέρες, εμφανίζεται από τη Λάκαινα ως δυσαρέσκεια για την αρπαγή λαφύρων από τους Σπετσιώτες. (Από τα 3 καράβια με λάφυρα που έστειλε στην Τσακωνιά , το ένα έφτασε) Όμως οι Τσάκωνες συναγωνιστές του καπετάνιου εμφανίζουν δύο διαφορετικές εκδοχές. Κατά το Μανόλη Τσούχλο ο ενθουσιασμός για την πατρίδα ανάγκασε τους Τσάκωνες και τον καπετάν Γιωργάκη να μη θέλουν να μείνουν αργοί στο φρούριο κι αμέτοχοι στους άλλους επαναστατικούς αγώνες. Ο Γιαννάκης Σαραντάρης αλλά και ο Δέφνερ γράφουν ότι η αποχώρηση του καπετάνιου έγινε μετά από διαταγή του Θόδωρου Κολοκοτρώνη και για να βρεθούν σύντομα στην Τρίπολη, έστειλε και το γιο του Γενναίο να τους συνοδέψει. Φεύγοντας ο οπλαρχηγός εμπιστεύθηκε το φρούριο στους πλοίαρχους Σπετσιώτες που διόρισαν φρούραρχο τον Τζανετάκο. Στις 10/8/21 το τάγμα του καπετάν Γιωργάκη μαζί με οπλαρχηγούς από τα Λυμποχώρια, συνολικά πάνω από 400 στρατιώτες και με τον Ιωάννη (Γενναίο ) Κολοκοτρώνη έφτασαν στα περίχωρα της Τριπολιτσάς στις Ρίζες. Εκεί ενώθηκαν με τα τμήματα του Παναγιώτη Σαράντη

Όμως θεωρώ ενδιαφέρον να αναφέρω ακριβώς την περιγραφή του Εμμ. Τσούχλου για την Άλωση της Τριπολιτσιάς αφού αποτελεί πρωτογενή πηγή εφόσον και ο ίδιος συμμετείχε σε αυτή:

Και ενώ όλα τα στρατεύματα ευρίσκοντο μακράν της πεδιάδος εκ του φρουρίου Τριπόλεως εστρατοπεδευμένα, και ο Κολοκοτρώνης εις το Γενικόν Στρατόπεδον των Τρικόρφων, εθεωρήσαμεν κατάλληλον θέσιν, δια να πλησιάσωμεν αυτό, εις θέσιν την ονομαζομένην Πηγάδι της Βιλιμής, απέναντι της Πύλης του Ναυπλίου , απέχουσαν μακράν μίαν βολήν κανονίου, όπου και εκάμαμεν τα οχυρώματά μας δι' όλης αυτής της νυκτός, έχοντες περίπου 2.000 εκ των επαρχιωτών μας εργάτας, τοσούτον ισχυρά, και εσωματώθημεν όλα τα στρατεύματα της Επαρχίας Πραστού και Αγίου Πέτρου, καθώς και πολλοί Τριπολιτσιώται εκ των χωρίων του κάμπου, έως 1.800 τον αριθμόν.
Την πρωίαν οι εν τω φρουρίω Τούρκοι, γενόμενοι έντρομοι, εξήλθον άπαντες και έγινεν μάχη τρομερά, και μη δυνηθέντες να μας βλάψωσιν, απεσύρθησαν κατησχυμένοι με μεγάλην ζημίαν των. Έκτοτε πλέον δεν εξήλθον του φρουρίου, αλλά καθ' ημέραν ημείς αρχίσαμεν να κάμνωμεν διαπραγματεύσεις, να αγοράζομεν όπλα και να κάνωμεν τοιαύτας ανακωχάς.
Εις την εποχήν αυτήν, γνωρίζοντες τον Γκέζαγα, υιόν του Σαρλή - Σάρτσα, Αλβανόν, όστις είχε σπαϊλίας τας προσόδους της πατρίδος μου, και το οποίον και εγνωρίζαμεν, έκάμαμεν συνεννόησιν μετ' αυτού δια να μας βγάλη τους σκλάβους Κοτσαμπασίδες και τους ζώντες Αρχιερείς, όπου και τους έβγαλαν, και ημείς συνενοηθέντες μετ' αυτού εμείναμεν σύμφωνοι, εάν παραδοθεί το φρούριον, να παραδοθεί εις ημάς μ' όσους ανθρώπους έχει και του εδώσαμεν λόγον να τον σώσουμεν και τον στείλωμεν εις τον πατέραν του. Μας έδωσε ευκολίαν και διέταξε τους ανθρώπους του, τους ευρισκόμενους εις την Ντάπια του Ναυπλίου, οσάκις παρουσιαζόμεθα πλησίον, να μη μας κτυπούν, αλλά να μας φέρουν όπλα από μέσα να αγοράζομεν.
Μεταξύ μας ήτον και ο συμπολίτης μας Εμμανουήλ Ντούνιας, όστις εγνώριζεν Νταγκαλάκηδες Τούρκους Ανατολίτας, οίτινες ήσαν και κανονιέρηδες. Μίαν των ημερών επλησιάσαμεν κάτωθι της Ντάπιας, έως 60 τον αριθμόν, πρακαλέσαμεν τους μένοντας εις Ντάπιαν Οθωμανούς να μας φέρουν όπλα ν' αγοράσωμεν υπό το πρόσχημα, οι Αλβανοί έστειλαν εντοπίους Τούρκους να μας φέρουν όπλα, και τότε ο Εμμανουήλ Ντούνιας και ολίγοι τινές ανέβησαν επάνω εις την Ντάπια με το πρόσχημα της ανακωχής, δια να τους φέρουσι όπλα, και ευθύς ώρμησαν και εθανάτωσαν τους εντοπίους, τους δε Αλβανούς παρέλεβε, χωρίς να τους πειράξουν, και ούτως έτρεξαν οι λοιποί πλησίον ευρισκόμενοι, έχοντες μαζί των και σχοινία έτοιμα, τα οποία έδεσαν στα κανόνια οι άνω ειρισκόμενοι και δι' αυτών ανέβησαν άπαντες οι 60, μεθ' ημών ήτο και ο Σπετζιώτης Αβραντίνης, όστις ήτον επιτηδειότατος κανονιέρης, και αμέσως έγιναν τα σημεία και ΄τρεξεν όλον το στρατόπεδόν μας με τας σημαίας.
Οι δε εν τη Ντάπια πρότερον εμβάντεν 60, έως να φθάση το λοιπόν στρατόπεδον, εγύρισαν τα κανόνια και πυροβολούσαν το Σαράγι, παρέλαβαν και την μεγάλην οικίαν του Μουσταφάμπεη, κειμένην πλησίον της Πύλης Ναυπλίας, και ούτως άνοιξαν την θύραν και εισήλθεν όλον το στρατόπεδον και τότε ΄τρεξαν και άνοιξαν την θύραν του Μιστρά, όπου τότε εισήλθε και το στρατόπεδον του Κεφάλα, και κατόπιν ώρμησαν και επήγαν κυνηγώντας του Τούρκους έως το Σαράγι, άνοιξαν και την πόρταν του Σαραγίου, εμβήκαν πολλοί στρατιώται μέσα, και εκεί συνεκροτήθη μάχη και έβαλαν πυρκαϋάν, και ακολούθως έγινε διαπραγμάτευσις, ελθόντος του αρχηγού Κολοκοτρώνην. Παρεδόθησαν δε εις ημάς και ο διαληφθείς Γκέζαγας, μετά των υπ' αυτόν 25 Αλβανών μετά των όπλων των, τον οποίον , κατά την υπόσχεσίν μας, αφού τον εφέραμεν εις Πραστόν και επεριποίθημεν τρέφοντες αυτούς δια πολύν καιρόν, δια να εύρωμεν ευκαιρίαν να τον αποστείλωμεν, τον απεστείλαμεν με όλους τους ανθρώπους του και τα όπλα των με μίαν Γολέταν, ήτις τον έβγαλεν εις τον Βόλον.

Μετά την άλωση της Τριπολιτσιάς ο Γεωργάκης Μανολάκης και ο Παναγιώτης Σαράντης εξεστράτευσαν στο Ναύπλιο. Ο τουρκικός στόλος περιέπλευσε τον Αργολικό κόλπο, για να ανεφοδιάσει τους πολιορκούμενους στο Ναύπλιο Τούρκους. Οι οικογένειες των Σπετσιωτών λόγω της απειλούμενης απόβασης Τούρκων στο νησί τους πήγαν στην Ύδρα και στο Λενίδι, από τους Λενιδιώτες περίπου 300 στρατιώτες με αρχηγό τον Γιωργάκη Μανολάκη με συμμετοχή και του Γιαννούλη Καραμάνου μετέβησαν στις Σπέτσες για να τις υπερασπιστούν κατά ξηρά μαζί με τον Πάνο Κολοκοτρώνη* που βρέθηκε τυχαία εκεί, ενώ οι Σπετσιώτες και Υδραίοι με πλοία από τη θάλασσα. Ο Τούρκος ναύαρχος φοβούμενος τα στρατηγήματα των πυρπολητών νησιωτών έφυγε άπρακτος χωρίς να κατορθώσει να πάει τροφές στο Ναύπλιο, έτσι οι Τσάκωνες επανήλθαν στην πολιορκία του Ναυπλίου που παραδόθηκε στις 30/11/1822. Ενώ οι Τσάκωνες βρίσκονταν στην πολιορκία του Ναυπλίου, διατάχθηκαν από την Πελοποννησιακή Γερουσία να σπεύσουν στα Δερβενάκια για να αντιμετωπίσουν το Δράμαλη ερχόμενο στην Πελοπόννησο με 35..000 στρατό.

Κατά διαταγή του Κολοκοτρώνη έπρεπε να στηθεί φρουρά στο φρούριο του Άργους γιατί με την είσοδο του Δράμαλη στην Κόρινθο η Κυβέρνηση έχει φύγει από το Άργος και μεταφέρθηκε στους Μύλους. Μετά από αυτό στρατιώτες και κάτοικοι του Άργους διασκορπίστηκαν. Την ίδια νύχτα οι Τσάκωνες μαζί με Υψηλάντη, Πάνο Κολοκοτρώνη, Μαυρομιχάλη και Κρεβατά μπήκαν στο Φρούριο του Άργους. Το πρωί εξέρχονται από το φρούριο και αρχίζουν να καίνε τα σπαρτά και τα γεννήματα όπως προέβλεπε το σχέδιο. Όμως μέρους του ιππικού του Δράμαλη τους αναγκάζει μετά από μάχη στον Ξεριά ποταμό να κλειστούν ξανά στο φρούριο όπου τα ξημερώματα πολιορκείται από το σώμα του Δράμαλη. Τα πολεμοφόδια και οι τροφές λιγοστεύουν.

Η μαρτυρία του Εμμ. Τσούχλου είναι συγκλονιστική:

"Μετά ολίγας ημέρας ώρμησεν ο στρατηγός Πλαπούτας με 2000 περίπου από το μέρος της Άκοβας ερχόμενος προς βοήθειά μας, φέρων πολεμοφόδια και τροφάς.
Οι τούρκοι ώρμησαν κατ' αυτού και πεισματώδης εσυγκροτήθη μάχη, όπου εκινδύνευσε τότε ο Δημ. Υψηλάντης ευρισκόμενος μεθ' ημών εντός του φρουρίου και ο οποίος μας εξεφώνησε λογίδριον ενθουσιαστικόν και ούτως ενθουσιασθέντες άπαντες οι εν τω φρουρίω αφήσαμεν 200 ως φρουράν, οι δε λοιποί ορμήσαντες ως λέοντες και εκ του ενθουσιασμού , και εκ της απελπισίας ηναγκάσαμεν τον εχθρόν να αποσυρθεί με ζημίαν του, και τότε εισήλθε και ο Πλαπούτας εις το φρούριον μεθ' ημών. Έπειτα ασπασθέντες τον τελευταίον ασπασμόν, έγινε απόφασις δια να μένουν μόνον 800 διότι οι τροφαί δεν ήσαν ανάλογοι."

Η πολιορκία συνεχίζεται. Στις 17 Ιουλίου και ενώ τα πολεμοφόδια και οι τροφές έχουν πλέον τελειώσει ελληνικά στρατεύματα προσπαθούν να σπάσουν τον κλοιό και να σώσουν τους πολιορκημένους αλλά δυστυχώς αποτυγχάνουν. Αποφασίζεται ηρωική έξοδος.

"Προ της άλλης ημέρας, την νύκτα εστείλαμεν ένα των στρατιωτικών μας, όπως διαβάς από δύσβατον μέρος, χωρίς να τον εννοήσουν οι εχθροί, ειδοποιήσει τον στρατηγόν Κολοκοτρώνην ότι έχομεν απόφασιν την επομένην νύκτα να ορμήσωμεν κατά του εχθρού δια να εξέλθωμεν του φρουρίου. Ούτω την αυτήν νύκτα ελθόντες γύρωθεν τα Ελληνικά στρατεύματα, έδωσαν αίφνης το σημείον του πολέμου κατά των εχθρών, και ορμήσαντες και ημείς εκ του φρουρίου εξήλθομεν με τα ξίφη εις τας χείρας, εσχίσαμεν τον εχθρόν και εφθάσαμεν εις το Κεφαλάρι, μια ώρα μετά το μεσονύκτιον.
Τοιούτον είναι το ιστορικόν της πολιορκίας του φρουρίου του Άργους από του Δράμαλη."

Άλλη μία ηρωική έξοδος αυτοθυσίας και θάρρους που δεν έχει λάβει τη θέση της στη καταγραφή της ιστορίας.

Δέκα ημέρες μετά την καταστροφή του Δράμαλη και την οπισθοχώρησή του στην Κόρινθο ο Κολοκοτρώνης διατάζει να πολιορκήσουν τον Δράμαλη στην Κόρινθο. Με διαταγή του το σώμα του Πραστού και Αγίου Πέτρου τοποθετείται στην Κλένια, όπως και έγινε. Όμως τα οχυρώματα είναι σε πεδιάδα και τα δύο στρατόπεδα χωρισμένα και ευάλωτα στο ιππικό. Ο Κολοκοτρώνης τους συμβουλεύει αν δεχτούν επίθεση να μην πολεμήσουν και να οπισθοχωρήσουν για να ενωθούν με το υπόλοιπο σώμα στο Αγιονόρι . Όμως οι 300 Τσάκωνες ώς νέοι Σπαρτιάτες που φυλλάτουν θερμοπύλες αγνοούν την συμβουλή .

"Ενθαρρυνόμενοι από τα ισχυρά οχυρώματά μας , και από τον ενθουσιασμόν μας ως έχοντες πλήρη βεβαιότητα και πεποίθησιν , ότι τον εχθρόν θέλει τον νικήσωμεν , εμείναμεν."

Τα ξημερώματα δέχονται επίθεση από τον απομείναντα στρατό του Δράμαλη περίπου 10.000, και "πνέων πλέον εκδίκησιν, δι όσα υπέφερεν εις τας μάχας Ντερβενακίου και Κλεισούρας και θεωρών ημάς ολίγους ενόμισεν ότι θέλει μας παραλάβει με πρώτην έφοδον, αλλά ευρέθησαν απατημένοι." Η μάχες σκληρές σώμα με σώμα. Οπισθοχωρώντας προς Αγιονόρι δέχονται βοήθεια και από άλλα ελληνικά στρατεύματα και τρέπουν σε φυγή τους Τούρκους.

Η παρουσία των Τσακώνων καθ΄όλη τη διάρκεια της επανάστασης είναι σημαντική. Έδωσαν τη ζωή τους, τη περιουσία τους τα πάντα. Δεν υπέγραψαν και δεν προσκύνησαν ούτε τον πανίσχυρο Ιμπραήμ και το πλήρωσαν ακριβά. Η μητρόπολή τους ο Πραστός, γίνεται στάχτη από τους Τουρκοαιγυπτίους.

Δεν το έβαλαν κάτω. Συνέχισαν και συνεχίζουν να δίνουν τους αγώνες τους. Η ιστορία και το επίσημο κράτος τους αδίκησε, τους ξέχασε. Κάποιοι ιστορικοί που γράψανε κατά συμπάθεια η παραγγελία συνειδητά ή ασυνείδητα τους άφησαν στη λήθη.

Όμως εμείς οφείλουμε να παρουσιάζουμε την αλήθεια και να τη μεταφέρουμε στη νέα γενιά για να γνωρίζουν από που έρχονται και που πρέπει να πάνε.

Θεωρώ ότι είναι χρέος μας να αναδεικνύουμε τους αγώνες των προγόνων μας. Ένας τρόπος ανάδειξής τους είναι και η σημερινή μας εκδήλωση. Επίσης θα πρέπει κάποια στιγμή να επιδιώξουμε την παρουσία αντιπροσωπείας Τσακώνων, τόσο στην επέτειο για την "'Αλωση της Τριπολιτσιάς " όσο και στον εορτασμό για την απελευθέρωση της Μονεμβασιάς.

# data[].attributes.attachment_link.title
16 Μαρτίου 1821. Η έναρξη της επανάστασης του ΄21 στη Τσακωνιά

# data[].attributes.attachment_link.description
H Ελληνική Επανάσταση του ΄21 αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους σταθμούς του έθνους σε όλη την ιστορική διαδρομή του. Ανέτρεψε την ιστορική ροή καταργώντας τη σκλαβιά που είχε διαρκέσει 400 ολόκληρα χρόνια. Οι αγώνες του ελληνικού λαού είναι καταγεγραμμένοι στα ιστορικά βιβλία και άλλοι περιμένουν υπομονετικά.

# data[].attributes.location_name
Δημητσάνα Αρκαδίας, Ελλάδα

# data[].attributes.headline
Δημητσάνα Αρκαδίας: Ο χώρος του μπαρουτιού! 14 Μπαρουτόμυλοι, 500 σχεδόν κιλά μπαρούτι τη μέρα! Εκεί ο Κολοκοτρώνης διέταξε να χρησιμοποιηθούν τα βιβλία για μπαρούτι.

# data[].attributes.subject
Δημητσάνα Αρκαδίας: Ο χώρος του μπαρουτιού! 14 Μπαρουτόμυλοι, 500 σχεδόν κιλά μπαρούτι τη μέρα! Εκεί ο Κολοκοτρώνης διέταξε να χρησιμοποιηθούν τα βιβλία για μπαρούτι.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
"Πυρίτις και γράμματα είναι οι δύο μεγάλοι πυρσοί, δι' ων η Δημητσάνα, είπερ τις και άλλη των Ελληνίδων πόλεων, ανέ φλεξε τον σπινθήρα της ελευθερίας", έγραψε ο καθηγητής της Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών Οι μπαρουτόμυλοι

Σπ. Λάμπρος.

Δηλαδή, το μπαρούτι και τα γράμματα ήσαν οι δυο μεγάλες λαμπάδες, με τις οποίες η Δημητσάνα, περισσότερο από κάθε άλλη ελληνική πόλη, άναψε τη φλόγα της ελευθερίας. Και πρόσθετε: "Ανευ της Δημητσάνης το όπλον του υπέρ της ελευθερίας μαχομένου 'Ελληνος θα έμενεν άχρηστον, άνευ πυρίτιδος, άνευ σφαίρας, άνευ φυσιγγίου". Είδαμε πόσο συνέβαλε η Δημητσάνα στη διατήρηση των γραμμάτων κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας με την περίφημη Σχολή της Μονής Φιλοσόφου και με την Ελληνική Σχολή της Δημητσάνης μετά το 1764. Πρέπει όμως να συμπληρώσουμε την εικόνα της μεγάλης προσφοράς της στη διατήρηση των παραδόσεων και στην απόκτηση της ελευθερίας με την Ιστορία των μπαρουτόμυλων, που τόσα προσέφεραν στην οικονομία του τόπου μας επί τουρκοκρατίας και στην περίοδο της Επαναστάσεως του 1821.
Από την αρχή όμως πρέπει να παρατηρήσουμε ότι η Δημητσάνα κατόρθωσε να διατηρήσει σχολεία και να αναπτύξει τη βιοτεχνία της μπαρούτης, χάρη σε κάποια προνόμια, που είχε πάρει από τους Τούρκους. Τα προνόμια αυτά τα εξασφάλισαν το 1744 οι Δημητσανίτες έμποροι της Κωνσταντινουπόλεως, οι οποίοι πλήρωναν 1.000 γρόσια το χρόνο φόρο, για να απαλλάξουν τους συμπατριώτες τους από κάθε άλλη φορολογία. Οι έμποροι αυτοί ανέθεσαν την προστασία της Δημητσάνας στη Βαλιδέ Σουλτάνα, δηλαδή τη μητέρα του Σουλτάνου Μαχμούτ. Η Βαλιδέ Σουλτάνα έπεισε τον Σουλτάνο Μαχμούτ να εκδώσει το 1744 φιρμάνι (= έγγραφο παροχής προνομίων) και να επικυρώσει τα παλαιά προνόμια της Δημητσάνας. Τα προνόμια αυτά ήσαν τα εξής: Η Δημητσάνα ανακηρύχθηκε ιερή πόλη, βακούφι ενός τζαμιού, του οποίου τα έσοδα έπαιρνε η Βαλιδέ Σουλτάνα. Οι Δημητσανίτες έμποροι πλήρωναν τα 1.000 γρόσια κάθε χρόνο στο τζαμί αυτό και έτσι η Δημητσάνα απαλλασσόταν από κάθε φορολογία, εθεωρείτο ιερή πόλη και δεν επιτρεπόταν να μένουν Τούρκοι σε αυτή. Επί πλέον απαγορευόταν στους Τούρκους να έχουν ιδιοκτησία τη Δημητσάνα και θεσπίζονταν αυστηρές ποινές γιά τους υπαλλήλους, που θα αδικούσαν τους κατοίκους της κωμοπόλεως αυτής (παύση από την υπηρεσία, ακόμη και θάνατος). Με αυτόν τον τρόποι οι Δημητσανίτες απελάμβαναν κάποια ελευθερία, ήταν απαλλαγμένοι από την παρουσία των Τούρκων και μπορούσαν να καλλιεργούν ελεύθερα τα γράμματα και να αναπτύσσουν τη βιοτεχνία και το εμπόριο της μπαρούτης.
Την τέχνη της κατασκευής της μπαρούτης δίδαξαν στους Δημητσανίτες κάποιοι μετανάστες συμπολίτες τους, που γύρισαν από τη Μ. Ασία ή από τα Επτάνησα ή την Ιταλία, όπου είχαν μάθει την τέχνη αυτή. Η βιοτεχνία αυτή άρχισε στη Δημητσάνα από τα τέλη του 15ου αιώνα (δηλαδή μετά το 1453). Στην αρχή και για μερικούς αιώνες η τέχνη αυτή ήταν οικιακή βιοτεχνία. Δεν υπήρχαν μπαρουτόμυλοι και οι Δημητσανίτες έφτιαναν τη μπαρούτη στα σπίτια τους με γουδιά, στα οποία ανακάτευαν πολλές ώρες τα υλικά της μπαρούτης. Αργότερα, στα τέλη του 18ου αιώνα ή μάλλον στις αρχές του 19ου κατασκευάσθηκαν οι υδροκίνητοι μπαρουτόμυλοι στο Κεφαλάρι του Αγίου Ιωάννη.
Οι πρώτες ύλες για την κατασκευή της μπαρούτης ήσαν κάρβουνο σε ποσοστό 15%, νίτρο 75% και θειάφι 10%. Το κάρβουνο το έβγαζαν από θάμνους (σπάρτα και σφάκες) και από κληματόβεργες, που τα έκαιγαν. Το νίτρο το έφτιαχναν με πρακτικό τρόπο, βράζοντας χώμα από σπηλιές, όπου σταβλίζονταν γιδοπρόβατα. Το χώμα αυτό ήταν πλούσιο σε νιτρικά άλατα, επειδή δεν ξεπλενόταν από τα νερά της βροχής. Επίσης, έφερναν αρκετές ποσότητες νίτρου από την Ύδρα και τα Επτάνησα. Το θειάφι έφερναν από τις Κυκλάδες, όπου υπήρχαν ηφαιστειογενή εδάφη ( Μήλος, Σαντορίνη), αλλά και από την Ιταλία.
Τους δύο πρώτους υδροκίνητους μπαρουτόμυλους λέγεται ότι έφταιξε ο Δημητσανίτης Μητροπολίτης του Μυστρά Ανανίας (που φονεύθηκε το 1760) στο κεφαλάρι του Αγιάννη, κοντά στη Δημητσάνα. Το 1819 γύρισαν στη Δημητσάνα από την Ύδρα δύο Δημητσανίτες έμποροι, οι αδελφοί Νικόλαος και Σπύρος Σπηλιωτόπουλοι. Οι έμποροι αυτοί ήσαν μέλη της Φιλικής Εταιρείας και ξαναγύρισαν στη Δημητσάνα, για να φτιάξουν τους μπαρουτόμυλους και να προετοιμάσουν πυρομαχικά για τη μελλοντική Επανάσταση. Αυτοί ανακαίνισαν τους δύο παλαιούς μπαρουτόμυλους, που ήσαν στο Κεφαλάρι του Αγιάννη και έφτιαξαν και άλλους ακόμη μύλους, αφού μετέτρεψαν μερικούς αλευρόμυλους σε μπαρουτόμυλους. Στην αρχή εμπορεύονταν το μπαρούτι, αλλά αποθήκευαν και αρκετές ποσότητες από αυτό για τις ανάγκες του μελλοντικού απελευθερωτικού αγώνα.
Στην περίοδο της Επαναστάσεως οι μπαρουτόμυλοι της Δημητσάνας ήσαν περίπου 14 και εργάζονταν συνεχώς και συστηματικά για την παραγωγή μεγάλης ποσότητας μπαρούτης, για να εφοδιάζουν τα μαχόμενα στρατεύματα, σε όλα τα μέρη. Παρήγαγαν τότε περίπου 500 κιλά την ημέρα, και τα διέθεταν σχεδόν δωρεάν για τις ανάγκες του Αγώνα. Έπαιρναν μόνο μερικές αποδείξεις, για να πληρωθούν όταν ελευθερωθεί η χώρα. Αλλά οι αποδείξεις αυτές φαίνεται ότι δεν εξοφλήθηκαν ποτέ. Οι Σπηλιωτόπουλοι έκαμαν πολλές αναφορές μετά την Επανάσταση και ζητούσαν αποζημίωση, δεν ξέρουμε όμως αν τους δόθηκαν κάποια χρήματα.
Οι κάτοικοι της Δημητσάνας κατά την εποχή της Επαναστάσεως εργάζονταν όχι μόνο στους μπαρουτόμυλους, αλλά και στα σπίτια τους, φτιάχνοντας μπαρούτη, αλλά και φυσίγγια. Ο Κολοκοτρώνης διέταξε να χρησιμοποιηθούν τα βιβλία της Βιβλιοθήκης της Δημητσάνας, για να φτιάξουν φυσίγγια. Τότε καταστράφηκαν τα περισσότερα βιβλία της ιστορικής αυτής βιβλιοθήκης για τις ανάγκες του Αγώνα. Τα βόλια έφτιαχναν από μολύβι, που έπαιρναν από τους μεδρεσέδες των Τούρκων (=Ιεροδιδασκαλεία) που ήσαν στο Άργος και την Πάτρα. Για την υπηρεσία τους αυτή οι Δημητσανίτες απαλλάχθηκαν από τη στράτευση. Ο Θ. Κολοκοτρώνης γράφει τα εξής σχετικά στα Απομνημονεύματά του:
"Επήραμε τη βιβλιοθήκη της Δημητσάνας και άλλων μοναστηριών και εδέναμε ψυσέκια. Μπαρούτη είχαμε, έκαμνε η Δημητσάνα. Του μπαρουτιού την υπόθεση είχαν πάρει απάνω τους τα αδέλφια οι Σπηλιωτόπουλοι, και διά να δουλεύσουν τη μπαρούτη δεν επαίρναμε πολλούς Δημητσανίτες στο στρατόπεδο, τους αφήναμε διά αυτήν την δούλευσιν" (Απομν. 1946, σελ. 73).
Η παραγωγή και το εμπόριο της μπαρούτης συνεχίσθηκε στη Δημητσάνα ως την εποχή μας, ως προνόμιο για τη συμβολή της στον Αγώνα του 1821, αλλά και ως παραδοσιακό επάγγελμα.
Στη δεκαετία του 1980 όμως έπαυσαν να λειτουργούν οι παραδοσιακοί υδροκίνητοι μπαρουτόμυλοι. Ιδρύθηκε τότε ένα μεγάλο ηλεκτροκίνητο εργοστάσιο στη χαράδρα του Λουσίου, κάτω από τη Δημητσάνα. Το εργοστάσιο αυτό ίδρυσαν οι αδελφοί Ιωάννης και Σπύρος Μαλεβίτης, για να παράγουν όχι μόνο μπαρούτι, αλλά και δυναμίτη και άλλες εκρηκτικές ύλες. Έτσι, η παραγωγή μπαρούτης στη Δημητσάνα συνεχίζεται.

Άρθρο από το βιβλίο
ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΤΗΣ ΔΗΜΗΤΣΑΝΑΣ
(Βασιλείου Χαραλαμπόπουλου, Φιλολόγου-Ιστορικού)

Το Μουσείο Υδροκίνησης Δημητσάνας δημιουργήθηκε από το Πολιτιστικό Τεχνολογικό 'Ιδρυμα της ΕΤΒΑ και είναι το Πρώτο ανοικτό μουσείο στη χώρα μας που αναφέρεται στην προβιομηχανική τεχνολογία. Περιλαμβάνει αποκαταστημένα τα κτίσματα ενός αλευρόμυλου, ενός βυρσοδεψείου και ενός Υπαίθριο Μουσείο Υδροκίνησης

μπαρουτόμυλου. Στον αλευρόμυλο λειτουργεί μια νεροτριβή και ένας υδρόμυλος άλεσης σιτηρών και στο κτίσμα του μπαρουτόμυλου έχει αποκατασταθεί ένας υδροκίνητος μύλος παρασκευής μπαρούτης με κοπάνια.

Ο μπαρουτόμυλος του Υπαίθριου Μουσείου Υδροκίνησης

Πρόκειται για χαρακτηριστικό μηχανισμό, που λειτούργησε στα χρόνια του εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα στη Δημητσάνα και αντικαταστάθηκε στις αρχές του 2Οού αιώνα από μηχανισμούς άλλου τύπου. Μέσα και έξω από τα κτίσματα, με μοντέρνα μουσειολογική αντίληψη και σύγχρονα εποπτικά μέσα, δίνονται πληροφορίες για την παραδοσιακή τεχνολογία με την οποία παρασκευαζόταν το μπαρούτι, γινόταν η κατεργασία του δέρματος και των υφαντών και αλέθονταν τα σιτηρά. Το συγκρότημα που περικλείεται στο μουσείο είναι ένα μικρό δείγμα των ερειπωμένων σήμερα βιοτεχνικών εγκαταστάσεων που ακολουθούν τη ροή του νερού των πηγών του Αϊ-Γιάννη, αλλά και αυτών (περισσότερων από εκατό) που βρίσκονταν κατά μήκος του ποταμού Λούσιου και τροφοδοτούσαν την τότε ανθηρή οικονομία των γύρω χωριών και οικισμών.

Απόσπασμα από τον ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΧΑΡΤΗ ΑΡΚΑΔΙΑΣ
Του ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟΥ ΙΔΡΥΜΑΤΟΣ ΕΤΒΑ

# data[].attributes.attachment_link.title
Η συμβολή της Δημητσάνας στον αγώνα του 1821.

# data[].attributes.attachment_link.description
"Πυρίτις και γράμματα είναι οι δύο μεγάλοι πυρσοί, δι' ων η Δημητσάνα, είπερ τις και άλλη των Ελληνίδων πόλεων, ανέ φλεξε τον σπινθήρα της ελευθερίας", έγραψε ο καθηγητής της Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών Οι μπαρουτόμυλοι Σπ. Λάμπρος.

# data[].attributes.location_name
Μαγούλιανα, Ελλάδα

# data[].attributes.headline
Μαγούλιανα: το χωριό του υπασπιστή του Κολοκοτρώνη, Φωτάκου. 15 Ιουλίου 1825. Ο Ιμπραήμ κατακαίει το χωριό κι ο Κολοκοτρώνης υποχωρεί στα Λαγκάδια. Δίπλα από το δρόμο υπάρχει ενδιαφέρων γεωλογικός σχηματισμός που οι ντόπιοι ονομάζουν βράχο του Κολοκοτρώνη.

# data[].attributes.subject
Μαγούλιανα: το χωριό του υπασπιστή του Κολοκοτρώνη, Φωτάκου. 15 Ιουλίου 1825. Ο Ιμπραήμ κατακαίει το χωριό κι ο Κολοκοτρώνης υποχωρεί στα Λαγκάδια. Δίπλα από το δρόμο υπάρχει ενδιαφέρων γεωλογικός σχηματισμός που οι ντόπιοι ονομάζουν βράχο του Κολοκοτρώνη.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Τα Μαγούλιανα δίνουν το ένδοξο στίγμα της ιστορικής τους πορείας στο χρόνο και την περίοδο της επανάστασης του Ελληνικού Έθνους, το 1821.
Το πιο σημαντικό γεγονός κατά την διάρκεια της επανάστασης στο χωριό είναι η μάχη των Μαγουλιάνων στις 15 Ιουλίου 1825.
Ύστερα από σοβαρές απώλειες των Ελλήνων, κατά του Ιμπραήμ πασά, στα Τρίκορφα και στο διάσελο της Αλωνισταίνας τα ελληνικά στρατεύματα υπό τις διαταγές του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη άρχισαν να οχυρώνονται στα Μαγούλιανα.
Ο Ιμπραήμ όμως άρχισε να καταφθάνει πριν ολοκληρωθεί η συγκέντρωση των ελληνικών στρατευμάτων, οι Έλληνες στρατηγοί προσπάθησαν να κρατήσουν τις θέσεις τους έξωθεν του χωριού, ο Κολοκοτρώνης όμως διαβλέποντας ότι η τακτική που ακολουθούσε μέχρι εκείνη τη στιγμή δεν προσέφερε καρπούς διέταξε υποχώρηση.
Στα Μαγούλιανα λοιπόν ο Κολοκοτρώνης αποφάσισε να αλλάξει την τακτική του απέναντι στον Ιμπραήμ και να μην τον αντιμετωπίζει πια σε απευθείας μάχες αλλά με την τακτική του κλεφτοπολέμου έπειτα και στο εξής. Μάλιστα ο ίδιος, στα Μαγούλιανα επρόκειτο να υπογράψει το "περίφημο" έγγραφο της υποτέλειας στους Άγγλους αλλά λόγω της υποχώρησης το υπέγραψε στα Λαγκάδια.
Την ημέρα εκείνη της 15 Ιουλίου ο Ιμπραήμ κατέκαυσε τα Μαγούλιανα γιατί τα θεωρούσε προπύργιο των Ελλήνων αγωνιστών, όπως μας μαρτυρεί και το δημοτικό τραγούδι.
Κατά τη διάρκεια της επανάστασης αναδείχτηκαν πολλές φυσιογνωμίες από το χωριό Φιλικοί και αγωνιστές όπως ο Φώτιος Χρυσανθόπουλος, οι Δημήτριος & Αναγνώστης Παπαγιαννόπουλος, οι Νικόλαος & Δημήτριος Μπούκουρας, οι Διονύσιος & Κωνσταντίνος Αλεξόπουλος, ο Λιάκος & Βασίλειος Κοσμόπουλος και ο Πολυχρόνης Μαριολόπουλος.

# data[].attributes.attachment_link.title
Μαγούλιανα Αρκαδίας

# data[].attributes.attachment_link.description
Τα Μαγούλιανα δίνουν το ένδοξο στίγμα της ιστορικής τους πορείας στο χρόνο και την περίοδο της επανάστασης του Ελληνικού Έθνους, το 1821. Το πιο σημαντικό γεγονός κατά την διάρκεια της επανάστασης στο χωριό είναι η μάχη των Μαγουλιάνων στις 15 Ιουλίου 1825.

# data[].attributes.location_name
Μύλοι, Αργολίδα, Ελλάδα

# data[].attributes.headline
Στους Μύλους νικήθηκε ο Ιμπραήμ από πολύ λιγότερους Έλληνες! Δείτε τον τόπο της μάχης από drone!

# data[].attributes.subject
Στους Μύλους νικήθηκε ο Ιμπραήμ από πολύ λιγότερους Έλληνες! Δείτε τον τόπο της μάχης από drone!

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Στους Μύλους κοντά στην λίμνη Λέρνης 10 λεπτά έξω από το Άργος ήταν εγκατεστημένα τα μεγάλα αποθέματα δημητριακών από τα οποία σιτίζονταν το Ναύπλιο καθώς και τα στρατεύματα και μεγάλο μέρος των κατοίκων της Αργολίδας και Κορινθίας. Παρόλα αυτά, η περιοχή ήταν ανοχύρωτη. Όταν το 1825 ο Ιμπραήμ κατέβηκε στην Πελοπόννησο, οι Μύλοι προσβλήθηκαν ξαφνικά στις 13 Ιουνίου από μια φάλαγγα Αιγυπτίων.

Η μάχη που ακολούθησε στην περιοχή που μπορείτε να δείτε παρακάτω, έσωσε την επανάσταση.

Η μάχη έγινε υπό το φόντο ενός μεγάλου έρωτα. Δημήτριος Υψηλάντης και Μαντώ Μαυρογένους έλαβαν μέρος ο ένας στο πλευρό του άλλου. Ο Υψηλάντης προσπάθησε να αποτρέψει τη Μαντώ Μαυρογένους να λάβει μέρος γιατί φοβόταν για τη ζωή της, αλλά εκείνη στάθηκε θαραλλέα και πολέμησε.

Χαρακτηριστικός είναι και ο διαλόγος του Μακρυγιάννη με τον υποναύαρχο Δεριγνύ λίγο πριν τη Μάχη, όπως τον περιγράφει ο ίδιος στα απομνημονεύματά του:

" Ἐκεῖ ὀποὔφκιανα τίς θέσες εἰς τούς Μύλους, ἦρθε ὁ Ντερνύς νά μέ ἰδῆ. Μοῦ λέγει: "Τί κάνεις αὐτοῦ; Αὐτές οἱ θέσες εἶναι ἀδύνατες· τί πόλεμο θά κάνετε μέ τόν Μπραΐμη αὐτοῦ;". Τοῦ λέγω: "Εἶναι ἀδύνατες οἱ θέσες καί ἐμεῖς, ὅμως εἶναι δυνατός ὁ Θεός ὁποῦ μᾶς προστατεύει· καί θά δείξωμεν τήν τύχη μας σ' αὐτές τίς θέσες τίς ἀδύνατες· κι' ἄν εἴμαστε ὀλίγοι εἰς τό πλῆθος τοῦ Μπραΐμη, παρηγοριόμαστε μ' ἕναν τρόπον, ὅτι ἡ τύχη μᾶς ἔχει τούς Ἕλληνες πάντοτε ὀλίγους. Ὅτι ἀρχή καί τέλος, παλαιόθεν καί ὥς τώρα, ὅλα τά θερία πολεμοῦν νά μᾶς φᾶνε καί δέν μποροῦνε· τρῶνε ἀπό μᾶς καί μένει καί μαγιά. Καί οἱ ὀλίγοι ἀποφασίζουν νά πεθάνουν· καί ὅταν κάνουν αὐτείνη τήν ἀπόφασιν, λίγες φορές χάνουν καί πολλές κερδαίνουν. Ἡ θέση ὁποῦ εἴμαστε σήμερα ἐδῶ εἶναι τοιούτη· καί θά ἰδοῦμεν τήν τύχη μας οἱ ἀδύνατοι μέ τούς δυνατούς". -"Τρέ μπιέν", λέγει κι' ἀναχώρησε ὁ ναύαρχος".

Δείτε το Drone βίντεο του Haanity:
Οι στίχοι του τραγουδιού που ακούγεται στο παραπάνω βίντεο, γράφτηκαν από τον Ιωάννη Μακρυγιάννη
Η χρονική σειρά των γεγονότων

Στις 11 Ιουνίου ο Μακρυγιάννης με 150 άνδρες είχε φτάσει στους Μύλους, προερχόμενος από αποτυχημένες δράσεις στην Μεσηνία και Αρκαδία. Το πρωί της 12ης Ιουνίου εμφανίστηκε ο Αιγυπτιακός στρατός στην Αργολική πεδιάδα. Στο Ναύπλιο είχαν συγκεντρωθεί περίπου 20.000 γυναικόπαιδα, ασθενείς και άμαχος πληθυσμός καθώς και ελάχιστος στρατός. Ο Ιμπραήμ δεν είχε σκοπό να επιτεθεί, αλλά μόνο να βολιδοσκοπήσει την κατάσταση. Οι Έλληνες μην γνωρίζοντας τις προθέσεις του βιάστηκαν να συγκεντρώσουν μεγάλο μέρος του ελληνικού στρατού στους Μύλους, κατά των οποίων κινήθηκε ισχυρή φάλαγγα από πεζούς και ιππείς. Έφτασε ο Χατζημιχάλης με το σώμα του, ο Δημήτριος Υψηλάντης μαζί 15 Φιλέλληνες του Ναυπλίου, μερικούς Έλληνες αγωνιστές, και με έναν λόχο ευζώνων καθώς και ο Κ.Μαυρομιχάλης με λίγους άνδρες. Την ίδια μέρα έφτασαν και ο Χατζηγιώργης και ο Χατζηστεφάνης. Η δύναμη των Ελλήνων δεν ξεπερνούσε τους 300 άνδρες.

Στην ακτή τοποθετήθηκαν και τρία μικρά πολεμικά πλοία με πυροβόλα. Παρευρέθηκαν δε και οι δύο μοίραρχοι του Αγγλικού και του Γαλλικού στόλου, Άμιλτον (Gawen William Hamilton, 1748 - 1838) και υποναύαρχος Δεριγνύ (ιππότης De Rigny), οι οποίοι αγκυροβόλησαν μπροστά στο Ναύπλιο και τους Μύλους αντίστοιχα. Ο Ιμπραήμ έφτασε στους Μύλους την αυγή της 13ης. Οι προφυλακές των Αιγυπτίων προχώρησαν αθέατες ως τις γραμμές των Ελλήνων καθώς οι φρουροί κοιμούνταν. Η παρέμβαση Μακρυγιάννη έσωσε τους Έλληνες, ενώ την ίδια στιγμή αποβιβάστηκαν αρκετοί Κρητικοί. Οι Αιγύπτιοι ξαναεπιτέθηκαν το μεσημέρι.

Τρεις επιθέσεις του εχθρικού πεζικού και μία του ιππικού αποκρούστηκαν γενναία. Τότε το εχθρικό πυροβολικό γκρέμισε με εύστοχες βολές το πρόχειρο οχύρωμα του Μακρυγιάννη, και ένας λόχος Αιγυπτίων επιτέθηκε ορμητικά υπερπηδώντας τα ερείπια. Η αντεπίθεση του Μακρυγιάννη ήταν ηρωική.

Στο μεταξύ έφθασαν ενισχύσεις από το Ναύπλιο. Τελευταίος ήρθε ο Μήτρος Λιακόπουλος ανεβάζοντας τον αριθμό πολεμιστών σε 480 άντρες. Οι Αιγύπτιοι μετά τις αποτυχημένες απόπειρες έπαψαν τις επιθέσεις, και επειδή είχε αρχίσει να βραδιάζει, υποχώρησαν και έφυγαν για το Άργος. Στο πεδίο της μάχης εγκατέλειψαν περίπου 50 νεκρούς και αποκόμησαν άλλους τόσους τραυματίες.

Η οχυρή μορφολογία των Μύλων βοήθησε την οχύρωση των Ελλήνων. Η μάχη των Μύλων κατέληξε σε νίκη της ελληνικής πλευράς. Με την νίκη του αυτή ο Μακρυγιάννης έσωσε σε κρίσιμη στιγμή τον άμαχο πληθυσμό του Ναυπλίου, και διατήρησε σημαντικά αποθέματα τροφίμων και νερού. Αν "έπεφταν" οι Μύλοι θα χανόταν το Ναύπλιο και θα έσβηνε η ελληνική επανάσταση στην Πελοπόννησο.

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
πεδίο μάχης των μύλων

# data[].attributes.attachment_link.title
1825: Μάχη των Μύλων - Εκεί όπου 480 Έλληνες διέλυσαν 6.200 του Ιμπραήμ

# data[].attributes.attachment_link.description
Στους Μύλους κοντά στην λίμνη Λέρνης 10 λεπτά έξω από το Άργος ήταν εγκατεστημένα τα μεγάλα αποθέματα δημητριακών από τα οποία σιτίζονταν το Ναύπλιο καθώς και τα στρατεύματα και μεγάλο μέρος των κατοίκων της Αργολίδας και Κορινθίας. Παρόλα αυτά, η περιοχή ήταν ανοχύρωτη.

# data[].attributes.location_name
Ακοβος Αρκαδίας, Επαρχιακή Οδός Καμάρας - Ακόβου, Ακοβος, Ελλάδα

# data[].attributes.headline
Άκοβος: Το χωριό της γυναίκας του Κολοκοτρώνη, έχει ζήσει ο ίδιος 10 χρόνια εκεί. Στο ύψωμα της Δραμπάλας κοντά στον Άκοβο έγινε μάχη με τον Ιμπραήμ τον Ιούνιο του 1825. 

# data[].attributes.subject
Άκοβος: Το χωριό της γυναίκας του Κολοκοτρώνη, έχει ζήσει ο ίδιος 10 χρόνια εκεί. Στο ύψωμα της Δραμπάλας κοντά στον Άκοβο έγινε μάχη με τον Ιμπραήμ τον Ιούνιο του 1825. 

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
ΜΗΧΑΝΗ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Στο ιστορικό ύψωμα της Δραμπάλας αναμετρήθηκαν τον Ιούνιο του 1825 για πρώτη φορά ο Ιμπραήμ και ο Κολοκοτρώνης, στην τελευταία "εκ του συστάδην" μάχη ανάμεσα σε Οθωμανούς και Έλληνες. Το ύψωμα αυτό ανήκει σήμερα στο όρια του δήμου Μεγαλόπολης και βρίσκεται κοντά στο χωριό Άκοβος στον συνοικισμό Γούπατα.

Η μάχη της Δραμπάλας μπορεί να παρομοιαστεί με τις Θερμοπύλες, αφού οι ομοιότητες ανάμεσα στα δυο γεγονότα είναι πολλές και χαρακτηριστικές.
Η απόβαση του Ιμπραήμ βρίσκει τους Έλληνες διαιρεμένους και αναποφάσιστους για το πως να χειριστούν την απειλή. Η στρατιά του μεγάλη, άρτια εξοπλισμένη, με ευρωπαϊκά όπλα και πρότυπα οργάνωσης.
Εξαϋλώνει κάθε προσπάθεια άμυνας της ελληνικής κυβέρνησης, οδηγώντας στις καταστροφικές ήττες στη Σφακτηρία, στο Κρεμμύδι και στο Μανιάκι. Πολλοί ήρωες της επανάστασης έπεσαν νεκροί ανάμεσα τους και ο Παπαφλέσσας. Ο Ιμπραήμ καταλαμβάνοντας την Καλαμάτα έμοιαζε πια ανίκητος, σαν άλλος Ξέρξης πριν από τις Θερμοπύλες.

Η κυβέρνηση πανικοβάλλεται και ελευθερώνει τους οπλαρχηγούς της Πελοποννήσου από τη φυλακή στην Ύδρα. Οι οπλαρχηγοί, με αρχηγό τον Θεόδωρο Κολοκοτρώνη, καταφέρνουν να συγκροτήσουν μια στρατιά 6.000 ανδρών σε χρόνο ρεκόρ -15 μέρες- και να οχυρωθούν στο μοναδικό στενό πέρασμα που υπήρχε ανάμεσα στον κεντρικό δρόμο από Καλαμάτα προς Τρίπολη, τα Δερβένια.
Όμως, ο "προδότης Εφιάλτης" και η "ανοπαία ατραπός" υπήρχε και αυτή τη φορά. Ένας Τούρκος Λεονταρίτης ενημερώνει τον Ιμπραήμ ότι υπάρχει μονοπάτι που παρακάμπτει τη θέση άμυνας των Ελλήνων. Ο Ιμπραήμ οδηγεί τον στράτευμα του δια μέσου της Σορόκας στην Φαλαισία και στα νότα των Ελλήνων. Το τέλος της αντίστασης ήταν κοντά.

Η αντίδραση του Γέρου του Μοριά

"Ο Θεός έδωσε την υπογραφή του για την ελευθερία της Ελλάδος και δεν την παίρνει πίσω", είχε πει ο αρχιστράτηγος Κολοκοτρώνης. Ο ίδιος εκείνη τη μέρα βρισκόταν στο χωριό Άκοβος για παραλαβή προμηθειών και στρατολόγηση και όχι στη μακρινή θέση οχύρωσης στο Δερβένι. Λαμβάνει γνώση του γεγονότος και σαν γνώστης του εδάφους (είχε ζήσει στον Άκοβο 12 χρόνια και η γυναίκα του ήταν Ακοβίτισσα) αντιδράει αστραπιαία.
Διατάσσει του Ακοβίτες να κατασκευάσουν αυθημερόν ταμπούρια στην Δραμπάλα, στέλνει σήμα να έρθει το μεγαλύτερο μέρος του στρατεύματος στη Δραμπάλα με εξαντλητική νυχτερινή πορεία και αναχαιτίζει τους ανιχνευτές του Ιμπραήμ.
Την επόμενη μέρα, ο Ιμπραήμ εγκλωβίζεται σε έναν αιματηρό τριήμερο "εκ του συστάδην" πόλεμο στο ύψωμα της Δραμπάλας. Περίπου 3.000 Έλληνες αντιμετώπισαν 25.000 Τουρκο-Αιγύπτιους. Οι 300 Φαλαισιώτες και Ακοβίτες που είχαν οχυρώσει την προηγούμενη μέρα το ύψωμα της Δραμπάλας ήταν στην πρώτη γραμμή άμυνας, αρκετές Ακοβίτισες ακολούθησαν τους συζύγους τους στη μάχη, με καθοριστική συνεισφορά.

Η μάχη της Δραμπάλας έδωσε στους Έλληνες χρόνο να ανασυνταχθούν, εδραίωσε την πεποίθηση ότι ο Ιμπραήμ δεν ήταν πια ανίκητος και οδήγησε στην νικηφόρα μάχη των Ελλήνων στους Μύλους. Η τελική καταστροφή του Ιμπραήμ ήρθε μέσω θαλάσσης, δύο χρόνια αργότερα, στη ναυμαχία του Ναβαρίνου, όπως μετά τις Θερμοπύλες ακολούθησε η Σαλαμίνα.

Πηγή χαρακτηριστικής εικόνας: Wikimedia Commons

# data[].attributes.attachment_link.title
"Οι Θερμοπύλες" του 1821. Η μάχη στην Αρκαδία, όπου αναμετρήθηκαν για πρώτη φορά ο Κολοκοτρώνης κι ο Ιμπραήμ. Οι ομοιότητές της με τη μάχη των Θερμοπυλών. Πολέμησαν ακόμη και γυναίκες - ΜΗΧΑΝΗ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ

# data[].attributes.attachment_link.description
Στο ιστορικό ύψωμα της Δραμπάλας αναμετρήθηκαν τον Ιούνιο του 1825 για πρώτη φορά ο Ιμπραήμ και ο Κολοκοτρώνης, στην τελευταία "εκ του συστάδην" μάχη ανάμεσα σε Οθωμανούς και Έλληνες. Το ύψωμα αυτό ανήκει σήμερα στο όρια του δήμου Μεγαλόπολης και βρίσκεται κοντά στο χωριό Άκοβος στον συνοικισμό Γούπατα.

# data[].attributes.location_name
Διρος, Ελλάδα

# data[].attributes.headline
Στη μάχη του Διρού οι Μανιάτισσες έδειξαν απαράμιλλο θάρρος!

# data[].attributes.subject
Στη μάχη του Διρού οι Μανιάτισσες έδειξαν απαράμιλλο θάρρος!

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Η ΜΑΧΗ ΤΟΥ ΔΙΡΟΥ

Του Αντώνη Ξεπαπαδάκου
Ιστορικού, Συγγραφέα, Σκηνοθέτη

Η αυταπάρνηση, η τόλμη, το θάρρος, η ανδρεία και πατριωτική Αρετή των θρυλικών ηρωίδων δρεπανηφόρων Μανιατισσών ελάμπρυναν τον Ιερό Αγώνα του Εικοσιένα και διέσωσαν τη φυλή και την Πατρίδα από βέβαιον εξολοθρεμοαφανισμό. Η ανεκτίμητη αυτή εθνική προσφορά των γυναικών της Μάνης θα φανή, νομίζομε, ως αυταπόδεικτη από τα Ιστορικά ντοκουμέντα, τα οποία ευθύς αμέσως θα παραθέσωμεν...Ο επάρατος διχασμός στα 1824-25 έχει ανοίξει πολύ βαθειές πληγές στο καταματωμένο σώμα της νεκραναστημένης Ελλάδος. Ο Γιουσούφ Πασάς κρατά ακόμα γερά την Πάτρα, ή Εύβοια είναι τουρκοκρατημένη, η Ρούμελη αποδυναμωμένη, ο Κιουταχής πολιορκεί στενά το Μεσολόγγι και μερικά από τα Ρουμελιώτικα σώματα πού κατεβαίνουν προς υποστήριξη των Κυβερνητικών στην Πελοπόννησο, διάγουν σαν να ευρίσκονται σε εχθρική γη, με τον Κολοκοτρώνη, του, αδελφούς Δεληγιανναίους και όλους τους άλλους κυριότερους Πελοποννήσιους πρωτοκαπετάνιους στη φυλακή (στη χάψη), όπως πολύ παραβολικά και με μεγάλη πικρία ομολογεί ο Μακρυγιάννης.

Και σαν να μην έφταναν όλα αυτά τα δεινά, στις 10 με 12 Φεβρουαρίου τού 1825 πραγματοποιεί απόβαση στα Μοθωκόρωνα ο Ιμπραήμ Πασάς, τελείως ανενόχλητος και ατουφέκιστος, παρ' ότι η Κυβέρνηση Κουντουριώτη έχει σπάνιες, σαφείς και σημαντικές πληροφορίες για τις δυνάμεις και τα πιθανά σημεία αποβάσεως στις ακτές της Πελοποννήσου, καθώς και για τους φοβερούς κινδύνους που θα διατρέξη η επανάσταση από την τρομερή αυτή επιδρομή.

Όπως είναι δε στρατηγικά παραδεκτό, αν υπήρχε πρόνοια, με ελάχιστα οργανωμένο στράτευμα θα μπορούσε να χτυπηθούν αποφασιστικά οι πρώτες 5.000 των Τουρκοαιγυπτίων, που επί ημέρες ζαλισμένοι από τη θάλασσα περίμεναν αναποφάσιστοι στην παραλία της Μεθώνης την άφιξη του ιδίου του Ιμπραήμ και των υπολοίπων 27.000 πεζών, πυροβολητών. ναυτικών και ιππέων, που ερχόντουσαν με τον φόβο ότι μπορεί να πάθουν την "νίλα" του Δράμαλη.

Είχε όμως και ο Ιμπραήμ τις θετικές πληροφορίες του για τον εμφύλιο σπαραγμό των Ελλήνων, γι' αυτό και όταν είδε πως το πρώτο αποβατικό του σώμα έμεινε ανενόχλητο, έσπευσε να εκμεταλλευθεί την κατάσταση και επεδόθη αμέσως στο καταστροφικό του έργο. Και μετά την ηρωική έξοδο και φοβερή σφαγή του Μεσολογγίου, την νύχτα της 10ης Απριλίου 1826, ο Ιμπραήμ ξαναγυρίζει στο Μοριά, όπου συνεχίζει το κόψιμο και κάψιμο των καρποφόρων δέντρων και το εξολοθρεπτικό και γενεοκτονικό έργο του. Γι' αυτό και ο Φωτάκος συμπληρώνει στα απομνημονεύματά του (σελ. 537):

"...Αφού δε εφθάσαμεν εις Άγιον Φλώρον προς τον δρόμον της Καλαμάτας, οπού βγαίνει κεφαλόβρυσον και έχει μεγάλα δένδρα και ίσκιο... Εκεί ηύραμε κρεμασμένα από τα δέντρα ως εξ παιδιά μικρά, βυζανιάρικα, από πέντε έως επτά μηνών το καθένα, σπαργανωμένα καθώς τα είχαν αι μάναις των. Είχαν δε αποκάμει και δεν μπορούσαν να κλάψουν. Είχαν περάσει τρεις ημέραις αφ' ότου διήλθον εκείθεν Τούρκοι αράπηδες, οι οποίοι είχαν κυνηγήσει τες μανάδες των, αι οποίαι δια να γλιτώσουν εγκατέλειψαν τα παιδιά των. Οι δε αράπηδες τούρκοι παίρνοντας από κάτω τα παιδιά, τα εβαστούσαν εις τα χέρια και δείχνοντας αυτά εφώναζον την κάθε μάνα: Μαριά, Μαριά, στάσου να σου το δώσω...Ήθελαν με τούτο να γελάσουν την μάνα με την ψυχοπόνια και να την πιάσουν, διότι ενόμιζον οτι θα την κλονίση ο πόνος του παιδιού και θα σταθή..."

Και ο Φωτάκος στο σημείο αυτό διευκρινίζει:

"...Αυτοί τα είχαν κρεμάσει εις τα δέντρα, το καθένα με την νιάκα του, οπού χάριν φιλανθρωπίας δεν τα εσκότωσαν. Το θέαμα ήταν λυπηρόν. Είχαν τα χέρια των εις το στόμα των και εβύζαιναν τα δάκτυλά των. Τινά δε από αυτά βυζαίνοντα εμαλάκωσαν τα δάκτυλά των, τα οποία εξεπέτσωσαν, ώστε έρεε το αίμα των και το εβύζαιναν..."

Και ο Φωτάκος, συμπληρώνοντας τις περιγραφές του για την μάστιγα που έπληξε τότε Μοριά και Ρούμελη, σε άλλο μέρος των απομνημονευμάτων του λέει (σελ. 560-561):

"...Ο δε Ιμπραήμ με τα στρατεύματα του εκυνηγούσε τους Έλληνας επάνω εις τα βουνά και εις τα δάση, αρπάζοντας τα πράγματα και τα ζώα των, αλλά και οι Έλληνες κτυπούντες τους Τούρκους, τα έπαιρναν πάλι και έφευγαν. Έφευγαν δε και τα γυναικόπαιδα επάνω εις τα βουνά και εκρύπτοντο μέσα εις τα δάση και εις τα σπήλαια. Καθ' όλην την Πελοπόννησον τίποτε άλλο δεν ηκούετο και δεν εφαίνετο, παρά μόνον τουφεκισμοί και πυρκαϊαί. Καπνοί δε υψούντο παντού. Και καθ' εκάστην ημέραν εγίνοντο σκοτωμοί και αιχμαλωσίαι και άλλα ανήκουστα δυστυχήματα. Ο ουρανός της Πελοποννήσου εφαίνετο οτι εχαμήλωσεν. Όλαι δε αι ειδήσεις ήσαν φόβος και απελπισία. Όστις τότε επεριπάτει εις Πελοπόννησον, τίποτε άλλο δεν έβλεπεν, ει μη πτώματα άταφα Τούρκων και Ελλήνων, πολλά ζώα ψόφια, ως και άλλα διάφορα πράγματα σκορπισμένα εδώ κι εκεί. Δυσωδία δε μεγάλη και βρώμα αφόρητος έβγαινεν από τα άταφα και σηπωμένα πτώματα των ανθρώπων και των ζώων...

Μόνον εις τους βράχους και τας κορυφάς των αγρίων τόπων και των βουνών υπήρχον πνοές ανθρώπων...Κανείς δεν δύναται να περιγράψη τα τραγικά συμβάντα, τα όποια από τόπου εις τόπον εγίνοντο. Αι γυναίκες καταδιωκόμεναι από τους Τούρκους, έπεφταν από τους απότομους βράχους και απέθνησκον, τα δε παιδία των, τα μικρά, έπνιγον αι ίδιαι εις τους ποταμούς, δια να μη φωνάζουν κλαίοντα, αλλά και τους πετεινούς ακόμα έσφαζαν δια να μη λαλούν και ακούουν οι Τούρκοι.

Εχάθησαν τα γόνιμα αυγά και οι σπόροι. Επάνω δε εις αυτούς τους τόπους το ένα τραγικώτερον του άλλου εγίνετο και ούτε ομοίαζον μεταξύ των τα γινόμενα. Όλοι οι άνθρωποι ήτον αλαφιασμένοι και κατατρομαγμένοι. Έτρεχαν άνω κάτω, εδώ κι εκεί και επλανώντο μέσα εις τα δάση και τα βαθειά ρέματα. Ετρόμαζαν δε να αναγνωρισθούν μεταξύ των, αν ήταν Τούρκοι ή Έλληνες. Τους εφαίνετο οτι όλος ο τόπος ήτο χάος και ήθελε να τους καταπιή. Όμοιος ήτο ο φόβος των ημέραν και νύκταν και καμμίαν ανάπαυσιν δεν είχαν άνθρωποι και ζώα και εκινούντο παντού και πάντοτε και που επήγαιναν δεν καταλάβαιναν και δεν εγνώριζαν..."

Αναφέραμε αυτά τα τρία συγκλονιστικά περιστατικά, που με τόση παραστατικότητα και πειθώ περιγράφει ο υπασπιστής του Κολοκοτρώνη, Φωτάκος, για να ειδούμε, ποια ήταν η προ της μάχη; του Διρού γενική κατάσταση της Επαναστάσεως και να βεβαιωθούμε πειστικότερα μέσα από πόσα οικογενειακά και ομαδικά οράματα και εθνικές τραγωδίες ξαναγεννήθηκε η "απ' τα κόκαλα βγαλμένη" Ελληνική Λευτεριά και για να φανή μεγαλειωδέστερη η συμβολή της Μάνης στον τιτάνιο αυτόν αγώνα ζωής ή θανάτου.

Οι βιβλικές αυτές σκηνές ήταν, όπως είδαμε, σύνηθες φαινόμενο επί τουρκοκρατίας και καθημερινό δυστύχημα των επαναστατημένων Ελλήνων κατά την επιδρομή των ορδών του Ιμπραήμ.

Η Μάνη γλίτωσε αυτή την συμφορά και ταπείνωση, χάρις εις την έντονη φιλοπατρία και το Ιερό πείσμα των κατοίκων της να ζουν ανυπότακτοι και ελεύθεροι. Και ήταν και καταφύγιο των κατατρεγμένων. Την εποχή αυτήν κορυφώνεται και το τουρκοπροσκύνημα στο Μοριά με 2.000 τουρκοπροσκυνημένους του Νενέκου στην Αχαΐα και Ηλεία. Για το τρομερό αυτό γεγονός, μας μιλά ο ίδιος ο Γέρος του Μοριά, που μόλις έχει αποφυλακισθή και προσπαθεί να σώση οτι είναι μπορετό:

"...Εις τον καιρόν του προσκυνήματος εφοβήθηκα μόνο για την Πατρίδα, όχι άλλη φορά. Ούτε εις τες αρχές της Επαναστάσεως, ούτε εις τον καιρόν του Δράμαλη όπου ήρθε με 30.000 στράτευμα εκλεκτό, ούτε ποτέ άλλοτε. Μόνον εις το προσκύνημα εφοβήθηκα. Η Ρούμελη ήτον όλη προσκυνημένη, η Αθήνα πεσμένη, τα Ρουμελιώτικα στρατεύματα διαλυμένα. Μόνον η Πελοπόννησος (μέρος - η Μάνη) ήταν μεινεμένη με τα δυο νησιά, Ύδρα και Σπέτσες...Αυτό το καλοκαίρι εχάλασα είκοσι ρίζιμα (πάκα) χαρτί εις γράμματα και διαταγάς... Είχα εξ Γραμματικούς και έγραφαν ημέραν και νύχτα και δεν επρόφθαιναν..."

Η ίδια θλιβερή κατάσταση παρετηρείτο και στη θάλασσα. Τα πλοία ήταν δεμένα στην Ύδρα και στις Σπέτσες χωρίς πληρώματα και επισκευαστικές εργασίες, με πανιά ρακένδυτα και ξάρτια σπασμένα. Και τα θρυλικά πυρπολικά ήταν παραμελημένα τελείως και άνευ πολεμικής ικανότητος. Αυτή ήταν δυστυχώς η κατάντια του Ιερού Αγώνος του Εικοσιένα, υστέρα από την αλληλοφαγωμάρα και την βαρβαρική επιδρομή της Τουρκοαιγυπτιακής λαίλαπας.

Μέσα όμως στη μεγάλη αυτή απόγνωση, τον όλεθρο και την ανείπωτη συμφορά πού πλήττει Μοριά και Ρούμελη, υπάρχει κάτι το ανεπαίσθητο και ασήμαντο, αλλά πολύ δυνατό και ελπιδοφόρο για την τύχη της Ελλάδος και την μοίρα του Γένους γενικότερα. Η θεία Πρόνοια έχει διαφυλάξει άθικτη και αλώβητη μια ακραία κόχη της Ελληνικής γης. Μια αξέψυχη σπίθα. Μια ανυπότακτη έπαλξη. Την σκληροτράχηλη και αδούλωτη Μάνη. Προς την οποία, ο Ιμπραήμ στέλνει με πολλήν αναίδειαν, χαιρέκακην έπαρση και άμετρη κομπορρημοσύνη τελεσίγραφο: Να παραδοθή αμαχητί, άλλως θα την περάση όλη από το σπαθί του και δεν θ' αφήση "μήτε ίχνος οσπιτίου..."

Και ο Γεωργάκης Μαυρομιχάλης. που κρατά το ξερότειχο της Βέργας, στο ιταμό αυτό τελεσίγραφο, απαντά σαν άλλος Λεωνίδας:

"...Σε περιμένομε με όσας διαθέτεις δυνάμεις... Οι κάτοικοι της Μάνης γράφομε και σε περιμένομε..."

ΓΕΩΡΓΑΚΗΣ ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ - Αρχηγός Σπαρτιατών

Ο Ιμπραήμ φρενιάζει από τη λύσσα του και το πρωί της 22ας Ιουνίου του 1826 αρχίζει ο τιτάνιος, ο υπέρτατος αγώνας των Μανιατών για να σώσουν τα ιερά τους χώματα. Χρησιμοποιεί 15.000 περίπου δυνάμεις από στεριά και θάλασσα. Βομβαρδίζει με το στόλο του τις θέσεις των αμυνομένων και εξαπολύει κατά κύματα τα γιουρούσια 8.000 πεζών και ιππέων κατά των 2.400 περίπου κυρίως Μανιατών.

Η μάχη κρατά όλη την ημέρα. Ο Ιμπραήμ ρίχνει όλο και πιο ξεκούραστα σώματα στον αγώνα, αλλά τα ατσάλινα στήθη των υπερασπιστών πυργώνουν το ξερότειχο αυτό μετερίζι και υψώνουν μεσούρανα την τιμή. την ανδρεία και την δόξα της Μάνης. Η Μάνη εξαϋλώνεται, τρανεύει και εξυψώνεται ακόμα περισσότερο και μεγιστοποιεί στο έπακρον την περιλάλητη φήμη, την απαράμιλλη πολεμική της Αρετή και φωτοστέφανη Δόξα της. Γιατί η Μάνη ολόμονη σαν άλλος Διγενής Ακρίτας, κονταροχτυπήθηκε ανελέητα. Πάλεψε υπέρ των δυνάμεών της και νίκησε τον αήττητον. Κατετρόπωσε στο απονενοημένο αυτό πάλεμα τον Χάροντα και μέσα στην γενική απογοήτευση και θολή εθνική απελπισία, εθαυματούργησε.

Οκτώ με Δέκα γιουρούσια την ημέρα, με αμέτρητη καβαλαρία και πολλά κανόνια από στεριά και θάλασσα, έκανε ο Ιμπραήμ το τριήμερο 22, 23 και 24 Ιουνίου, μα η Βέργα δε λύγισε και δεν πατήθηκε. Γιατί πίσω από αυτό το ξερότειχο είχαν στήσει ταμπούρι άπαρτο με τα ατσάλινα στήθη τους οι αρειμάνιοι Μανιάτες, που το υπεράσπιζαν και το διαφέντευαν σαν αληθινοί απόγονοι των αρχαίων Σπαρτιατών, "τοις κείνων ρήμασι πειθόμενοι".

Η ίδια πανωλεθρία περίμενε τον επαρμένο σερασκέρη και στο δεύτερο μέτωπο πού άνοιξε στρατηγικώτατα στην καρδιά της Μάνης, στο ΔΙΡΟ, όπου οι γυναίκες με τα δρεπάνια του θερισμού, με πέτρες, με ξύλα, με τα δόντια και τα νύχια ακόμα, ξέσχισαν και θέρισαν στην κυριολεξία τις δυνάμεις του. Οι τρομερές σκηνές άφθαστου ηρωισμού πού λαμβάνουν χώρα στα λουριά του Διρού και σ' όλη την γύρω περιοχή, είναι απίστευτοι ιστορικού και εθνικού μεγαλείου.

Μερικά από τα εχθρικά πλοία που είναι στο Διρό, πάνε στον διπλανό όρμο για να χτυπήσουν το παλάτι των Μαυρομιχαλαίων, στο Λιμένι. Οι εύστοχες βολές του 18ετούς κανονιέρη Λουκά Λουκέα, από τον Λάκκο Οιτύλου, τα πισωγυρίζουν στο Διρό.

Οι προς Αρεόπολη, τον Πύργο και την Χαριά επιδραμώντες τουρκοαιγύπτιοι, έπιασαν μερικούς γέροντες και γερόντισσες να κοιμούνται στ' αλώνια, όπου εφύλαγαν τις θημωνιές τους και τους κατέσφαξαν. Για το γεγονός αυτό πρέπει να διευκρινίσουμε ότι ο Ιμπραήμ με το διμέτωπο πόλεμο κατά της Μάνης, επεδίωκε και το μεγάλο υπέρ αυτού πλεονέκτημα του αιφνιδιασμού. Γι' αυτό και απεβίβασε τις δυνάμεις του την νύχτα της 22ας προς την 23η Ιουνίου στο Διρό, ώστε μόλις πήρε να φωτίζη, να έχη περιζώση τα γύρω χωριά.

Ο Πρωτοσύγγελος Ρηγανάκος, όμως. που λειτουργούσε στο Διρό και ο παπα-Πουλάκος στον Άγιο Νίκωνα της Χαριάς, πρωτοβάρεσαν τις καμπάνες και από αυτούς πήραν το φοβερό μήνυμα και όλα τα άλλα χωριά της Μάνης. Την εικόνα του παμμανιάτικου αυτού συναγερμού, μας την δίνει εναργέστερα ο Αρχιμανδρίτης Αμβρόσιος Φραντζής, ο οποίος λέγει μεταξύ άλλων στα Απομνημονεύματά του:

"...Οι Μανιάται έκρουσαν τους κώδωνας των Εκκλησιών των και όλοι οι συναχθέντες Αρχιερείς, Ιερείς, άνδρες, γυναίκες, γέροντες και παίδες έδραμον κατά το Διρόν... γράφοντες προς τους εν Αλμυρώ αμυνομένους, να μη ταραχθώσι ποσώς... μηδέ ν' αφήσωσι την θέσιν των... καθ ότι οι αποβιβασθέντες εχθροί... θέλουν απολαύσει την αντιμισθίαν των... παρά των αυτό σε...

Και η αλάθητη λαϊκή Μούσα μας διεφύλαξε ατόφιον τον μεγάλο και ανεπανάληπτον θρύλο των γυναικών της Μάνης, που αντί να στήσουν ένα καινούργιο Ζάλογγο, έκαναν κάτι το πρωτόγνωρο, αδιανόητο, αφάνταστο, ηρωϊκό, επικό και μεγαλειώδες:

"...Οι γυναίκες εν τω άμα, κάμανε μεγάλο θάμα. Ανασκουμπώνουν τις ποδιές και βάνουν πέτρες στρογγυλές. Καύκαλα ανοίγουνε πολλά ή σκορπούνε τα μυαλά και αρπάζουν τα τραπάνια και τους κόβουν τα κεφάλια...

Άλλο πάλι περιστατικό αναφέρει ότι η κόρη του γέρο-Βοζίκη, Πανωραία (Πανώρια), πηγαίνοντας στο χωράφι με ψωμί και βλέποντας δυο Τουρκοαιγύπτιους να προσπαθούν να δέσουν τον καταληφθέντα εξ απήνης γέροντα πατέρα της, απέκοψε τον λάρυγγα του ενός με το δρεπάνι και με την βοήθεια του πατέρα της εξέκαμε και τον άλλον. Ενώ η γυναίκα του Γεωργούλια Γερακαράκου με τον μικρό γιό της, ονόματι Κατσιβαρδά, που πήγαινε λίγο ψωμί και τυρί στον άντρα της πού πολεμούσε στη Βέργα νηστικός τρία μερόνυχτα, μπλέχτηκε στον πόλεμο μαζί με τις άλλες γυναίκες στο Λαγκάδι της Χαριάς. κοντά στα Ξεπαπαδιάνικα, κι ενώ το παιδί της πολεμούσε με το όπλο, εκείνη κυνηγούσε τους Τούρκους με τις πέτρες. Κι όταν το παιδί της χτυπήθηκε θανάσιμα, πήρε το όπλο του και κλείνοντας τα ματάκια του, του είπε:

"...Κοιμήσου, παιδάκι μου... κοιμήσου. Πήρα εγώ τη θέση σου..."

Κάτι παρόμοιο έκανε και η Θερασέρη στο Φλομοκότρωνα της Χαριάς. Πηγαίνοντας ψωμί και νερό στους πολεμιστές, βρήκε το παιδί της σκοτωμένο στο ταμπούρι του. Οι άλλοι δεν το είχαν καταλάβει. Δεν είπε μιλιά σε κανέναν. Έπνιξε τον πόνο της, έκανε πέτρα την καρδιά. Πήρε το καριοφίλι του παιδιού της και τουφεκώντας αδιάκοπα τους εχθρούς, γύριζε κάθε τόσο και έβλεπε το παιδί της και του έλεγε:

"Κοιμήσου...ξεκουράσου, παιδάκι μου. Είμαι εγώ στη θέση σου...""

Ενώ οι οπλαρχηγοί της Βέργας, σ' ένα από τα πολλά ανακοινωθέντα πού εκδίδουν και για τις δύο αυτές δίδυμες μάχες, λένε με υπερηφάνεια για τις γυναίκες τους προς την Κυβερνητική Επιτροπή:

"...Τι τα θέλετε, κύριοι... Εις αυτήν την εποχήν, αι γυναίκες των Σπαρτιατών έδειξαν περισσοτέραν γενναιότητα από τους άνδρας των...Αύται μετά των γερόντων έδιωξαν τον εχθρόν από την Τζήμοβα (Αρεόπολιν) και επεκράτησαν έως ότου έφθασαν και οι άνδρες των μετά των οποίων έκαμαν τούτον τον μ έ γ α ν ό λ ε θ ρ ο ν εις τον εχθρόν. Μόλις από τους 2.000 και πλέον αποβιβασθέντων εχθρών που διεσώθησαν 400, οι δε λοιποί εχάθησαν...

Διότι οι Σπαρτιάται έκαμον και άλλον ένα περίεργον εις αυτήν την εποχήν. Δηλαδή, όταν οι εχθροί επηδούσαν εις την θάλασσαν δια να σωθούν, απηδούσαν και αυτοί συγχρόνως σύροντές τους από τα μαλλιά εις την ξηράν δια να τους αφοπλίσουν πρώτα και ύστερις να τους δώσουν του διαβόλου...

26 Ιουνίου 1826 Εκ του Στρατοπέδου του Αλμυρού
ΟΙ ΟΠΛΑΡΧΗΓΟΙ ΤΗΣ ΒΕΡΓΑΣ

Και σε άλλο ανακοινωθέν τους, οι οπλαρχηγοί της Βέργας καταλήγουν:

"...Το δε παράδοξον όλων είναι οπού μια ηρώϊσσα γυναίκα Σπαρτιάτισσα, πηδήσασα εις την θάλασσαν, άρπαξεν έναν Αλβανό, κολυμβώντα δια σωθή, από τον οποίον εζητούσε ικανοποίησιν από τους καρπούς (τις θημονιές) που της έκαυσαν..."

Μια πολύ σοφή λαϊκή μας έκφραση λέει, πως όσοι ορκίστηκαν στο θάνατο, βάδισαν προς την Δόξα και την ζωή.

Αυτή η φράση βρήκε την ολοκλήρωση, ενσάρκωση και τελειότητά της στη Μάνη. Γιατί χάρις στο πείσμα, την αποφασιστικότητα και γενναιότητα των γυναικών της, ο επιδρομέας υπέστη πρωτοφανή πανωλεθρία και ετράπη εις φυγήν. Ο Ακαδημαϊκός Διον. Κόκκινος (Τόμος Ε'. σελ. 424). αναφερόμενος στη Μάχη του Διρού και ιδιαίτερα στις ηρωίδες της Μάνης, τους αφιερώνει τα ακόλουθα λυρικά λόγια:

"...Δια μίαν ακόμη φοράν, η δραματική και ηρωική πραγματικότης υπερέβη τας συλλήψεις των θρύλων κατά τον Ιερόν Αγώνα της ανεξαρτησίας μας. Όλα όσα αναφέρονται δια τας γυναίκας της Μάνης, που έτρεξαν εις την μάχην και εκρατούσαν αντί όπλων δρεπάνια, ρόπαλα και πέτρας, ξεπερνούν την φαντασίαν. Είναι ασύλληπτου πολεμικού μεγαλείου. Η Μάνη μας έδωσε νέας Αμαζόνας..."

Και ο Αρχιμανδρίτης Αμβρόσιος Φρατζής κλείνει την αναφορά του στις μάχες του Διρού και της Βέργας, λέγοντας, (τόμος Β'. σελ. 449):

".../Επιστρέψας δε ο Ιμπραήμ εις τα Μεσσηνιακά φρούρια μετά πολλής καταισχύνης εκινδύνευσε να καταστή φρενήρης. Οι δε περί αυτόν τον επαρηγόρουν υπισχνούμενοι ότι εις άλλην εκστρατείαν θέλουν καταστρέψει ολοσχερώς τους Μανιάτας και την Μάνην..."

Αλλά η ίδια πανωλεθρία ανέμενε τον Ιμπραήμ μετά δύο μήνες και στον Πολυάραβο, όπου συνετρίβη, καταντροπιάστηκε και έφυγε τρομαγμένος, γιατί κινδύνευσε να συλληφθή ο ίδιος αιχμάλωτος των Μανιατών. Η σημασία λοιπόν της τριπλής περιθρύλητης Νίκης των Μανιατών και Μανιατισσών στη Βέργα, στο Διρό και στον Πολυάραβο ήταν ανέλπιστη, εθνική και μέγιστη.

Γιατί για πρώτη φορά τα Ελληνικά και κατά κυριολεξία μόνο τα Μανιάτικα άρματα εταπείνωσαν τον Ιμπραήμ τόσο πολύ, όσο ακριβώς ύψωσαν τη φήμη, το γόητρο και την Δόξα της Μάνης. Και μάλιστα, η ταπείνωση για τον Τουρκοαιγύπτιο σατράπη είναι ακόμα μεγαλύτερη, γιατί στη μάχη του Διρού νικήθηκε από άοπλες γυναίκες.

Από εδώ εδράζεται και το μεγάλο παράπονο και η αβάστακτη πίκρα της Μάνης. Γιατί η εθνική μας ιστορία και παράδοση δεν έχουν δυστυχώς μέχρι σήμερα φωτίσει όλα τα γεγονότα με όση τους ανήκει ιστορική λάμψη και αλήθεια. Και πολλά από αυτά παραποιούνται η διαστρέφονται και άλλοτε πάλι η προσοχή των Πανελλήνων μετατοπίζεται σε αλλά περιστατικά η συμβάντα καθόλου ωφέλιμα για το Έθνος και αρνητικά για την εθνική μας διαπαιδαγώγηση, ιδεολογική μας ανάταση και δεοντολογική μας θωράκιση.

Με άλλα λόγια, ο άφθαστος αυτός ηρωισμός, η εθελοθυσία και απαράμιλλη ανδρεία των γυναικών της Μάνης δεν έχει γίνει συνείδησις "ιερού χρέους", από την Ελληνική Πολιτεία. Κανένας ταγός μας ή άλλος ισχυρόγνωμος επίσημος δεν έχει εντυπωσιασθή από το άφθαστο πατριωτικό μεγαλείο τους και η μνήμη τους δεν έχει τύχει μέχρι στιγμής της οφειλομένης εθνικής και ιστορικής δικαιώσεως.

Το επίσημο κράτος εξακολουθεί να τις αγνοή, μη εμπνεόμενο από τον τρισμέγιστο θρύλο τους, και κανένας Πανεπιστημιακός Διδάσκαλος δεν εμελέτησε στα σοβαρά τις γιγαντομαχίες Βέργας, Διρού και Πολυαράβου, που αν δεν τις παραδέχεται ως ασύγκριτες και ανώτερες όλων των άλλων του Ιερού μας Αγώνος, είναι τουλάχιστον ισάξιες των μαχών του Βαλτετσίου, της Γραβιάς, των Βασιλικών και των Δερβενακίων.

Γιατί κατά τις μάχες αυτές, κατανικήθηκε τρεις φορές ο αήττητος Ιμπραήμ και έχασε τα δύο τρίτα του στρατού του σε νεκρούς και τραυματίες. Και επί πλέον, χωρίς τις νίκες αυτές των Σπαρτιατικών αρμάτων, είναι απόλυτα βεβαιωμένο ότι δεν θα είχαμε το Ναυαρίνο, γιατί απλούστατα, η Επανάσταση θα είχε σβήση.

Ιδιαίτερα μάλιστα στις γυναίκες της Μάνης η Πατρίδα οφείλει όχι μόνο κάτι το σημαντικώτατο και υπέροχο για την ελευθερίαν της, αλλά και κάτι το ανεπανάληπτο και μεγαλειώδες για την ύπαρξη της και την πανένδοξη Ιστορία της.

Αλλά για την περίπτωση των γυναικών της Μάνης ταιριάζει το μεγάλο παράπονο και ο ακράτητος αφορισμός ενός άλλου αδικημένου τραγικού ήρωος. Του ηρωικού και πάνσοφου Παλαμήδη, ο οποίος ζώντας ο ίδιος και πεθαίνοντας από την αχαριστία και αγνωμοσύνη των κρατούντων της εποχής του, ανέκραξε με Ιερή αγανάκτηση:

"Ώ, τλήμων Αρετά, λόγοις άρ' ήσθα, εγώ δε σε ως έργον ήσκουν" (Ω, ταλαίπωρη Αρετή, λόγια μόνο είσαι, εγώ όμως πίστεψα σε σένα και με έργα σε υπηρέτησα...)

Ώ, Ιερές Σκιές... Μείνετε στο τρισμέγιστο ύψος σας. Ό,τι μεγαλειώδες επράξατε, το κατορθώσατε γιατί υπερπιστέψατε στου Χριστού την Πίστη την Αγία και στης Πατρίδος την Ελευθερία...

Συνεχίστε να σελαγίζετε (φωτίζετε) από τα δυσθεώρητα ύψη του απλησίαστου θεϊκού σας Πανθέου και παραβλέψετε τον ηθικοπνευματικοπατριωτικό μας ξεπεσμό. Μπορεί να ξαναβρούμε και να ξαναπάρει με την εθνική μας πορεία.

Το επιβάλλουν και προμηνύουν τα δυσοίωνα σημεία των καιρών και το αξιώνει και επιτάσσει η Ιστορία.

Πηγή : mani.org.gr

# data[].attributes.attachment_link.title
Τόλμη, ανδρεία, θάρρος στον Διρό - Όταν οι Ηρωίδες Μανιάτισσες... θέρισαν τους τούρκους κατακτητές!

# data[].attributes.attachment_link.description
Η ΜΑΧΗ ΤΟΥ ΔΙΡΟΥ Του Αντώνη ΞεπαπαδάκουΙστορικού, Συγγραφέα, Σκηνοθέτη Η αυταπάρνηση, η τόλμη, το θάρρος, η ανδρεία και πατριωτική Αρετή των θρυλικών ηρωίδων δρεπανηφόρων Μανιατισσών ελάμπρυναν τον Ιερό Αγώνα του Εικοσιένα και διέσωσαν τη φυλή και την Πατρίδα από βέβαιον εξολοθρεμοαφανισμό.

# data[].attributes.location_name
Λεοντάρι, Αρκαδία, Ελλάδα

# data[].attributes.headline
Στο Λεοντάρι ο Κολοκοτρώνης στα 17 του χρόνια έγινε οπλαρχηγός, εκεί παντρεύτηκε και γέννησε τον γιό του Πάνο.

# data[].attributes.subject
Στο Λεοντάρι ο Κολοκοτρώνης στα 17 του χρόνια έγινε οπλαρχηγός, εκεί παντρεύτηκε και γέννησε τον γιό του Πάνο.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ήρωες του 1821 και Λεοντάρι

Ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης γεννήθηκε "εις τα 1770, Απριλίου , την Δευτέρα της Λαμπρής... εις ένα βουνό, εις ένα δέντρο αποκάτω, εις την παλαιάν Μεσσηνίαν, ονομαζόμενον Ραμαβούνι", όπως αναφέρει στα Απομνημονεύματά του. Ήταν γιος του κλεφτοκαπετάνιου Κωνσταντή Κολοκοτρώνη (1747-1780) από το Λιμποβίσι Αρκαδίας και της Γεωργίτσας Κωτσάκη, κόρης προεστού από την Αλωνίσταινα Αρκαδίας. Η οικογένεια των Κολοκοτρωναίων από το 16ο αιώνα, που εμφανίζεται στο προσκήνιο της ιστορίας, βρίσκεται σε αδιάκοπο πόλεμο με τους Τούρκους. Μονάχα από το 1762 έως το 1806, 70 Κολοκοτρωναίοι εξοντώθηκαν από τους κατακτητές.

Το 1780, ήταν 10 ετών, όταν ο πατέρας του σκοτώθηκε από τους Τούρκους, ένα γεγονός που σημάδεψε τη ζωή του. Στα 17 του έγινε οπλαρχηγός του Λεονταρίου και στα 20 του νυμφεύτηκε την κόρη του τοπικού προεστού Αικατερίνη Καρούσου. Το 1806, κατά τη διάρκεια του μεγάλου διωγμού των κλεφτών από τους κατακτητές, κατόρθωσε να διασωθεί και να καταφύγει στη Ζάκυνθο, όπου κατατάχθηκε στον αγγλικό στρατό κι έφθασε μέχρι το βαθμό του ταγματάρχη. Το 1818 μυήθηκε στη Φιλική Εταιρεία και στις αρχές του 1821 αποβιβάστηκε στη Μάνη για να λάβει μέρος στον επικείμενο Αγώνα.

Τα τελευταία χρόνια της ζωής του, ο Κολοκοτρώνης τα πέρασε στην Αθήνα με την ερωμένη του Μαργαρίτα Βελισσάρη (η σύζυγός του είχε πεθάνει το 1820), στο ιδιόκτητο σπίτι του, στη γωνία των σημερινών οδών Κολοκοτρώνη και Λέκκα. Την ίδια περίοδο υπαγόρευσε στον Γεώργιο Τερτσέτη τα απομνημονεύματά του, που κυκλοφόρησαν το 1851 με τον τίτλο "Διήγησις συμβάντων της ελληνικής φυλής από τα 1770 έως τα 1836" και τα οποία αποτελούν πολύτιμη πηγή για την Ελληνική Επανάσταση.

Ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης πέθανε από εγκεφαλικό επεισόδιο στις 4 Φεβρουαρίου 1843, λίγο μετά την επιστροφή στο σπίτι του από δεξίωση στα Ανάκτορα. Από τον γάμο του με την Αικατερίνη Καρούσου απέκτησε τέσσερα παιδιά: τον Πάνο (1806- 1868), τον Κολλίνο (1810-1848) και την Ελένη, ενώ από τη σχέση του με τη Μαργαρίτα Βελισσάρη τον Παναγιωτάκη (1836-1893), τον οποίο αναγνώρισε με τη διαθήκη του.

του '21, που δολοφονήθηκε κατά τη διάρκεια του Β΄ Εμφυλίου Πολέμου (Ιούλιος 1824 - Ιανουάριος 1825).

Ο Πάνος Κολοκοτρώνης γεννήθηκε το 1798 (κατ' άλλους το 1800) στο Λεοντάρι Αρκαδίας. Ήταν ο πρωτότοκος γιος του ηγέτη της Ελληνικής Επανάστασης Θεοδώρου Κολοκοτρώνη και της Αικατερίνης Καρούσου, κόρης προεστού του Λεονταρίου. Έζησε για πολλά χρόνια στη Ζάκυνθο και ήταν από τους πιο μορφωμένους αγωνιστές της Ελληνικής Επανάστασης. Όπως αναφέρει ο Φωτάκος στο έργο του , ο Πάνος Κολοκοτρώνης "εσπούδασεν εις την ακαδημίαν της Κερκύρας, εγνώριζεν εντελώς την παλαιάν γλώσσαν μας την Ελληνικὴν, ήτο μαθηματικός άριστος, εγνώριζε προσέτι καλώς την Ιταλικὴν γλώσσαν και ολίγον την Γαλλικήν, και εν ολίγοις ήτον ο δεύτερος του πολυμαθεστάτου Γεωργίου Σέκερη, διότι τότε η Πελοπόννησος δεν είχεν άλλους τοιούτους".

Το 1822 ονομάστηκε χιλίαρχος και ανέλαβε πρώτος πολιτάρχης (δήμαρχος) της Τριπολιτσάς. Τον Δεκέμβριο της ίδιας χρονιάς παντρεύτηκε στο Ναύπλιο τη μικρότερη κόρη της Μπουμπουλίνας , Ελένη Μπούμπουλη. Το ζευγάρι δεν απέκτησε παιδιά. Το 1823 προβιβάστηκε σε στρατηγό και ανέλαβε φρούραρχος του Ναυπλίου (10 Ιουνίου ) με απόφαση της Β' Εθνοσυνελεύσεως, που συνήλθε στο Άστρος Κυνουρίας.

Κατά τη διάρκεια της πρώτης εμφύλιας διαμάχης (Φθινόπωρο 1823 - Ιούλιος 1824) μεταξύ πολιτικών ("Κυβερνητικοί") και στρατιωτικών ("Αντικυβερνητικοί"), ο Πάνος Κολοκοτρώνης τάχθηκε με τους "Αντικυβερνητικούς", των οποίων ηγείτο ο πατέρας του Θεόδωρος Κολοκοτρώνης. Αρνήθηκε να παραδώσει την πόλη του Ναυπλίου και μετά τη χορήγηση αμνηστίας (Ιούλιος 1824) κινήθηκε προς την Πάτρα για να ενισχύσει την πολιορκία της πόλης, αλλά ανακλήθηκε στην Αρκαδία για να αντιμετωπίσει την επιδρομή των "Κυβερνητικών", κατά τη διάρκεια του Β' Εμφυλίου Πολέμου. Το κυβερνητικό στρατόπεδο συγκροτήθηκε αυτή τη φορά από τη συμμαχία νησιωτών και ρουμελιωτών, με ηγέτη τον Υδραίο μεγαλοκαραβοκύρη Γεώργιο Κουντουριώτη. Αντίπαλοί τους οι "Αντικυβερνητικοί" Πελοποννήσιοι, πρόκριτοι και στρατιωτικοί υπό τον Θεόδωρο Κολοκοτρώνη.

1824 (κατ' άλλους στις 21 Νοεμβρίου 1824) ο Πάνος Κολοκοτρώνης και οι άνδρες βάδιζαν μεταξύ των χωριών Θάνα και Μπεσίρι (σημερινό Παλλάντιο) Αρκαδίας, έχοντας κατεύθυνση προς το γειτονικό χωριό Σύλιμνα, όπου είχε στρατοπεδεύσει ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης. Στόχος των "Αντικυβερνητικών" η Τρίπολη, την οποία κατείχαν οι "Κυβερνητικοί". Κατά τη διάρκεια της πορείας, ο Πάνος Κολοκοτρώνης πληροφορήθηκε ότι σε συμπλοκή νωρίτερα μεταξύ "Κυβερνητικών" υπό τον οπλαρχηγό Βάσο Μαυροβουνιώτη (αγωνιστής του '21 με καταγωγή από το Μαυροβούνιο, Βάσο Μπράγιοβιτς το πραγματικό όνομά του) και "Αντικυβερνητικών", είχε συλληφθεί ο Στάίκος Σταίκόπουλος , επιφανής "αντικυβερνητικός".

Στην προσπάθειά του να τον απελευθερώσει δέχθηκε επίθεση από το σώμα του Μαυροβουνιώτη και οι άνδρες του διαλύθηκαν. Δίπλα στον Πάνο Κολοκοτρώνη έμειναν ο υπασπιστής του Γιάννης Βατικιώτης, ο γραμματικός του Θεόδωρος Ρηγόπουλος και ο φροντιστής του Ανούτσος Σαμαρόνης. Ξαφνικά κι ενώ εβάδιζαν προς το Μπεσίρι, γύρω στις 4 το απόγευμα δέχθηκαν επίθεση από μια ομάδα 25 Βουλγάρων, που ανήκαν στις κυβερνητικές δυνάμεις της Τρίπολης και είχαν ως επικεφαλής τον ομοεθνή τους Κότζιο. Μία σφαίρα διαπέρασε το κρανίο του Πάνου Κολοκοτρώνη και τον άφησε άπνου.

Όπως αναφέρουν στα απομνημονεύματά τους ο Κανέλλος Δεληγιάννης και ο Θεόδωρος Ρηγόπουλος, που ήταν αυτόπτης μάρτυς, οι Βούλγαροι λαφυραγώγησαν τη σορό του Κολοκοτρώνη και την εγκατέλειψαν. Του αφαίρεσαν ακόμη και τα εσώρουχά του και άφησαν το νεκρό σώμα του γυμνό. Στη συνέχεια έσπευσαν στην Τρίπολη να αναγγείλουν το κατόρθωμά τους στους "Κυβερνητικούς". Ο Πάνος Κολοκοτρώνης ενταφιάστηκε την επομένη στο γειτονικό χωριό Σύλιμνα, όπου βρισκόταν ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης.

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Παυλόπουλος Παναγιώτης

# data[].attributes.attachment_link.title
ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ 1821 ΚΑΙ ΛΕΟΝΤΑΡΙ

# data[].attributes.attachment_link.description
Ήρωες του 1821 και Λεοντάρι Ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης γεννήθηκε "εις τα 1770, Απριλίου , την Δευτέρα της Λαμπρής... εις ένα βουνό, εις ένα δέντρο αποκάτω, εις την παλαιάν Μεσσηνίαν, ονομαζόμενον Ραμαβούνι", όπως αναφέρει στα Απομνημονεύματά του. Ήταν γιος του κλεφτοκαπετάνιου Κωνσταντή Κολοκοτρώνη (1747-1780) από το Λιμποβίσι Αρκαδίας και της Γεωργίτσας Κωτσάκη, κόρης προεστού από την Αλωνίσταινα Αρκαδίας.

# data[].attributes.location_name
Κάτω Δολιανά, Αρκαδία, Ελλάδα

# data[].attributes.headline
Κάτω Δολιανά, 18 Μαΐου 1821: Ο Νικηταράς νικάει τους Τούρκους. Ο κλοιός γύρω από την Τριπολιτσά σφίγγει!

# data[].attributes.subject
Κάτω Δολιανά, 18 Μαΐου 1821: Ο Νικηταράς νικάει τους Τούρκους. Ο κλοιός γύρω από την Τριπολιτσά σφίγγει!

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Σαν Σήμερα .gr

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Οι Έλληνες επαναστάτες υπό τον Νικηταρά νικούν τους Οθωμανούς Τούρκους στα Δολιανά της Αρκαδίας στις 18 Μαΐου 1821 και επισφραγίζουν τη μεγάλη νίκη στο Βαλτέτσι (12- 13 Μαΐου). Ο κλοιός γύρω από την Τριπολιτσά σφίγγει, σύμφωνα με το στρατηγικό σχέδιο του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη.

Μετά την ήττα στο Βαλτέτσι, το σχέδιο των Τούρκων για προέλαση στη Μεσσηνία από το δρόμο της Μεγαλόπολης είχε αποτύχει. Έτσι, ο κεχαγιάμπεης του Μοριά Μουσταφάμπεης, υποχρεώθηκε να αναθεωρήσει τον σχεδιασμό του και να εφαρμόσει άλλη τακτική για να αντισταθμίσει την ήττα του.

Το βράδυ της 17ης Μαΐου, επικεφαλής στρατιωτικής δύναμης από 2.000 Τουρκαλβανούς ξεκίνησε από την Τριπολιτσά με κατεύθυνση νοτιοανατολική, προς το χωριό Ρίζες. Από εκεί, ένα τμήμα κατευθύνθηκε προς τα Δολιανά, με σκοπό να εισβάλει στα Βέρβαινα από νοτιοανατολικά. Δύο άλλα τμήματα βάδισαν προς το Δραγούνι και τα Βέρβαινα. Στόχος των Τούρκων ήταν κυρίως το ελληνικό στρατόπεδο των Βερβαίνων, από τη διάλυση του οποίου υπολόγιζαν ότι θα μπορούσαν να ανοίξουν δρόμο προς το Άργος, τον Μυστρά και τη Μεσσηνία.

Ο Νικηταράς (Νικήτας Σταματελόπουλος), σύμφωνα με το σχέδιο τού Κολοκοτρώνη, είχε περάσει από τα Δολιανά και κατευθυνόταν προς το Ναύπλιο για να πολιορκήσει τους Τούρκους. Βρισκόταν στον Άγιο Ιωάννη, κοντά στο Άστρος, όταν οι κάτοικοι των Δολιανών τον ειδοποίησαν για τις τουρκικές κινήσεις κι έσπευσε να αντιμετωπίσει τον εχθρό.

Με τους διακόσιους στρατιώτες του οχυρώθηκε σε τρία πετρόκτιστα σπίτια, ενώ σε άλλα σπίτια και σε καίριες θέσεις οχυρώθηκαν οι άνδρες των τοπικών οπλαρχηγών Μητρομάρα Αθανασίου, Ηλία Κωνσταντόπουλου, Θόδωρου Τερζάκη και Κώστα Καρζή. Ο συνολικός αριθμός τους δεν ξεπερνούσε τους 600.

Το πρωί της 18ης Μαΐου άρχισε η τουρκική επίθεση με ιδιαίτερη σφοδρότητα και ο Νικηταράς, που για πρώτη φορά ανελάμβανε ηγεσία στρατιωτικού σώματος, κατόρθωσε να αποκρούσει τους Τούρκους και να αχρηστεύσει δύο τουρκικά κανόνια. Παράλληλα, στα γειτονικά Βέρβαινα οι Τούρκοι επιτέθηκαν στο ελληνικό στρατόπεδο, το οποίο πρόβαλλε εξαιρετική αντίσταση και τους ανάγκασε να υποχωρήσουν κατά τις απογευματινές ώρες.

Οι Έλληνες τους κυνήγησαν ως τα Δολιανά, όπου ενώθηκαν με τους άνδρες του Νικηταρά. Ο εχθρός βρέθηκε σε δύσκολη θέση και ο Μουσταφάμπεης εγκατέλειψε το πεδίο της μάχης τη νύχτα και γύρισε στην Τριπολιτσά. Οι νεκροί ήταν μόνο 50 για τους Τούρκους, αλλά τα λάφυρα που αποκόμισαν οι Έλληνες πολλά. Ο Νικηταράς, εκτός από τη διεύθυνση της μάχης, διακρίθηκε και στις σπαθομαχίες. Για την επιτυχία του αυτή επονομάσθηκε Τουρκοφάγος.

Τα χαρμόσυνα νέα γρήγορα μεταδόθηκαν γρήγορα και στα άλλα πολεμικά μέτωπα, ενισχύοντας το ηθικό των επαναστατημένων Ελλήνων. Αντίθετα, όλες οι ελπίδες των Τούρκων του Μοριά για την καταστολή της επανάστασης στράφηκαν στη βοήθεια από την ανατολική Στερεά Ελλάδα, που σύντομα περίμεναν να φθάσει.

Την επιτυχία των Ελλήνων στα Δολιανά ύμνησε ο λαϊκός ποιητής Παναγιώτης Κάλλας ή Τσοπανάκος (? - 1826) με τους παρακάτω στίχους:

Η Μάχη των Δολιανών ή Ο στρατηγός Νικηταράς

Πάλιν άρχισ' ο πόλεμος,
Και των Τούρκων ο όλεθρος.
Και στα Δολιανά ένας κρότος
Που ερράγησεν ο τόπος.

Ω ήρωα Νικηταρά!
Το αίμα των Τούρκων βοά,
Για να παύσης το σπαθί σου
Την Ελληνικήν ορμή σου.

Μ' ογδόντα άνδρας κλείσθηκες,
Τούρκους δεν εφοβήθηκες.
Τρεις χιλιάδας δεν τρομάζεις,
Ως τον Λεωνίδα κράζεις.

Πατρίδα να τιμήσωμεν,
Κι όλοι μιαν ώρ' ας ζήσωμεν,
Ήλθεν ο καιρός της δόξης,
Την εκδίκησιν να δώσης,

Βάνει τους Τούρκους έμπροστά,
Σαν τσοπάνος τα τραγιά,
Τους επήρε δυο πυργέλες
και όλους τους τζεπιχανέδες.

* Τζεπιχανέδες = λάφυρα

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Σαν Σήμερα .gr

# data[].attributes.attachment_link.title
Η Μάχη των Δολιανών

# data[].attributes.attachment_link.description
Οι Έλληνες επαναστάτες υπό τον Νικηταρά νικούν τους Οθωμανούς Τούρκους στα Δολιανά της Αρκαδίας στις 18 Μαΐου 1821 και επισφραγίζουν τη μεγάλη νίκη στο Βαλτέτσι (12- 13 Μαΐου). Ο κλοιός γύρω από την Τριπολιτσά σφίγγει, σύμφωνα με το στρατηγικό σχέδιο του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη.

# data[].attributes.location_name
Δυρράχιο Αρκαδίας, Ελλάδα

# data[].attributes.headline
Το Δυρράχιο Αρκαδίας το 1818 γίνεται έδρα μυήσεως της Φιλικής Εταιρείας και συστηματικότερης πολεμικής προπαρασκευής. Για το Δυρράχιο ιθύνουσα προσωπικότητα είναι ο Παναγιώτης Κεφάλας, τα αδέλφια του και ο Παπατούρτας.

# data[].attributes.subject
Το Δυρράχιο Αρκαδίας το 1818 γίνεται έδρα μυήσεως της Φιλικής Εταιρείας και συστηματικότερης πολεμικής προπαρασκευής. Για το Δυρράχιο ιθύνουσα προσωπικότητα είναι ο Παναγιώτης Κεφάλας, τα αδέλφια του και ο Παπατούρτας.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Το Δυρράχιο είναι ένα ορεινό χωριό, στο Νομό Αρκαδίας. Βρίσκεται από τα αρχαία χρόνια, από την Κάθοδο των Δωριέων όπως αναφέρουν οι ιστορικοί, "σκαρφαλωμένο" σε υψόμετρο 840 μ., στο Αρκαδικό τμήμα του Ταΰγετου, στα όρια των Νομών Αρκαδίας, Λακωνίας και Μεσσηνίας. Προσεγγίζεται εύκολα οδικά από τη Μεγαλόπολη και την Καλαμάτα από όπου απέχει 36 και 34 χιλιόμετρα αντίστοιχα. Έχει χαρακτηριστεί παραδοσιακός οικισμός.

Ιστορικά τεκμήρια που πιστοποιούν την ύπαρξή του και τη συμμετοχή του στα ιστορικής σημασίας γεγονότα στο πέρασμα των αιώνων αποτελούν, μεταξύ άλλων, άρθρο του Λεξικού του Βυζαντίου με τίτλο "Δυρράχιο", από τον 5ο μ.Χ. αιώνα, από τον Χρυσόβουλλο του Ανδρονίκου του Παλαιολόγου, του γέροντα, προς τον Μητροπολίτη Μονεμβασίας, με τον τίτλο "Δυρράχιο, πόλις αρχαία, ούτω καλουμένη", κατά τον 14ο αιώνα και κατά τον 15ο αιώνα από τον Γεώργιο Φρατζή ή Σφρατζή. Από κτιτορική επιγραφή της Μονής Ρεκίτσας το 1714 και από γράμμα της Μητρόπολης Μονεμβασίας που αναφέρεται στον επίσκοπο Δυρραχίου 1718 και 1742.

Το 1776 γίνεται έδρα οργανωτικού του περίφημου κλέφτη Ζαχαριά του Μπαρμπιτσιώτη, που ξεκίνησε με τη μάχη (και νίκη) της Ρεκίτσας και έμεινε πέντε χρόνια στο Δυρράχιο-Ξεροβούνα, ο οποίος στη συνέχεια μετέφερε την έδρα του στη Mπαρμπίτσα του Πάρνωνα. Με το Σαμπάζικο, Νιχώρι, Λεπτίνι, Άκοβο (Θεόδωρος Κολοκοτρώνης), Πολιανή (Παπαφλέσσας), Τουρκολέικα (Νικηταράς), Γιαννέικα, γίνεται κέντρο κλεφτουριάς και πολεμικής προπαρασκευής της Αναστάσεως του γένους, ενώ η Ρεκίτσα παραμένει το πνευματικό κέντρο της εποχής.

Το 1818 γίνεται έδρα μυήσεως της Φιλικής Εταιρείας και συστηματικότερης πολεμικής προπαρασκευής. Για το Δυρράχιο ιθύνουσα προσωπικότητα είναι ο Παναγιώτης Κεφάλας, τα αδέλφια του και ο Παπατούρτας. Ο Παναγιώτης Κεφάλας γίνεται το σύμβολο της Άλωσης της Τριπολιτσάς στις 23 Σεπτεμβρίου 1821 και θυσιάζεται στη μάχη στο Μανιάκι.

Στις διάφορες μάχες κατά την Επανάσταση του 1821 οι Δυρραχίτες συμμετέχουν με τόλμη και παλικαριά και αργότερα κατά την ειρηνική περίοδο δουλεύουν σκληρά για τη πρόοδο του Δυρραχίου. Το ειδικό επάγγελμα των Δυρραχιτών του "μυλωνά" που οφείλεται στους νερόμυλους του Δυρραχίου ακμάζει και οι Δυρραχίτες μυλωνάδες κυριαρχούν στους μύλους Μεγαλουπόλεως, Μεσσηνίας, Λακωνίας και παρουσιάζουν μεγάλη οικονομική ακμή, από το 1850 μέχρι το 1920. Από το 1896 αρχίζει η μετανάστευση στις Ηνωμένες Πολιτείες, στην Αθήνα και στην Καλαμάτα με συνέπεια την ελάττωση του πληθυσμού.

Το 1834 μετά την απελευθέρωση γίνεται χωριστός Δήμος, σαν κάποια αναγνώριση της αρχαίας και νέας φήμης και σπουδαιότητας του και της Θυσίας του Παναγιώτη Κεφάλα.

Το Δυρράχιο προσέφερε στους εθνικούς αγώνες πολλούς αξιωματικούς και οπλίτες και είχε θύματα στους πολέμους του 1897, 1912, 1918 και 1940. Κατά την Γερμανική Κατοχή το Δυρράχιο υπήρξε κέντρο εθνικής Αντίστασης, και υπέστη πολλά δεινά από τους κατακτητές και τις συνέπειες του Ελληνικού Εμφυλίου. Μετά την απελευθέρωση άρχισε η ανασυγκρότηση του τόπου.

Το 1951 ήταν η εποχή δραστηριότητας και ενεργειών των απανταχού Δυρραχιτών υπέρ του χωριού. Οι Διοικητικές μεταβολές που επεβλήθησαν από το 1912 μέχρι σήμερα, συστήνουν στις 24 Αυγούστου 1912 την Κοινότητα Δυρραχίου με έδρα τον οικισμό Δυρράχιο. Στην νέα Κοινότητα προσαρτάται και ο οικισμός Νεοχωρίου Φαλαισίας, ο οποίος στη συνέχεια στις 19 Απριλίου 1930 αποσπάται από την Κοινότητα Δυρραχίου και ορίζεται έδρα της Κοινότητας Νεοχωρίου Φαλαισίας.

Το Δυρράχιο αποτελεί, από τις 4 Δεκεμβρίου 1997 με την εφαρμογή του σχεδίου "Καποδίστριας" ένα από τα 28 Δημοτικά Διαμερίσματα του Δήμου Φαλαισίας, με μόνιμο πληθυσμό, σύμφωνα με τα αποτελέσματα της Απογραφής Πληθυσμού 2001, 167 κατοίκους (221, σύμφωνα με την απογραφή πληθυσμού 1991).

Το Δυρράχιο είναι εξαπλωμένο σε τέσσερις κύριες συνοικίες, χωρισμένες από ρέματα και ενωμένες με δρόμους και γεφύρια. Οι συνοικίες αυτές ονοματίζονται από το όνομα των οικογενειών που συγκεντρωμένες μένουν σε αυτές, όπως Κεφαλαίικα, Μουτσουλαίικα, Μαυροειδαίικα. Η τέταρτη συνοικία, ο Λίθαρος, που βρίσκεται και η κεντρική πλατεία του Δυρραχίου, πήρε το όνομά της από ένα μεγάλο λιθάρι που βρισκότανε εκεί. Από το λιθάρι αυτό κτίστηκαν παλαιότερα το σπίτι του Τσενονικολή καθώς και το σχολείο του Δυρραχίου (1925), κτίσμα στολίδι για το χωριό. Το σχολείο αυτό κάποτε έσφυζε από ζωή, όπως εξάλλου και το ίδιο το χωριό, το Δυρράχιο, αλλά τώρα στέκει εκεί έρημο χωρίς την παρουσία των μικρών μαθητών του, οι οποίοι, μεγάλοι πια, βρίσκονται διασκορπισμένοι στην Ελλάδα, στην Αμερική και σε άλλα σημεία του πλανήτη.

Στο Δυρράχιο γεννήθηκαν οι οπλαρχηγοί της Ελληνικής Επανάστασης Παναγιώτης Κεφάλας και Δημήτριος Αλεξανδρόπουλος, ο δήμαρχος Καλαμάτας κατά την περίοδο 1951-1957, Παναγιώτης Καίσαρης (1901-1957) και ο στρατιωτικός και μέλος της Χούντας των Συνταγματαρχών, Ιωάννης Λαδάς (1920-2010).
Ο ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΕΦΑΛΑΣ
Η πιο "λαμπρή" αναφορά που γίνεται στο όνομα του Παναγιώτη Κεφάλα, είναι η ύψωση της ελληνικής σημαίας εκ μέρους του κατά την Άλωση της Τριπολιτσάς, σκηνή που έχει απαθανατίσει ο Γερμανός ζωγράφος Πέτερ φον Ες, αν και ο ίδιος επισκέφθηκε την Ελλάδα μετά την απελευθέρωση. Επίσης, αξίζει να σημειωθεί ότι αναφέρεται η ύψωση εκ μέρους του της σημαίας στο Ναύπλιο. Ωστόσο, ο ίδιος ο Κεφάλας δεν αναφέρει στα λίγα γραπτά του που έχουν διασωθεί αυτή τη λεπτομέρεια. Εξάλλου, πρόσφερε τόσα πολλά, προτού πέσει ηρωικά στο Μανιάκι, μαζί με τον Παπαφλέσσα.

Ο Παναγιώτης Κεφάλας γεννήθηκε στο Δυρράχι, και δεν πρέπει να συγχέεται με τους προύχοντες Κεφαλάδες της περιοχής. Στη Βιβλιοθήκη της Βουλής των Ελλήνων, στο Αρχείο της Ελληνικής Παλιγγενεσίας, σώζεται ένα δικό του έγγραφο προς το υπουργείο του Πολέμου, "Μινιστέριον του Πολέμου", όπου ο ίδιος εξιστορεί τη συμμετοχή του στις μάχες για την ανεξαρτησία, κατά τα πρώτα χρόνια της Επανάστασης. Σε αυτό το έγγραφο, εξηγεί ότι με το που ξεκίνησε η επανάσταση, έτρεξε στην Καλαμάτα, ώστε να πολεμήσει τους εκεί εγκατεστημένους Τούρκους, και ακολούθως συγκέντρωσε 500 άνδρες και εξεστράτευσε στο Φανάρι Αρκαδίας. Λίγες μέρες μετά, πολέμησε στην Καρύταινα και από εκεί πολέμησε με τον Παπατσώνη στο Βαλτέτσι, το ηρωικό διήμερο 12 και 13 Μαΐου 1821.
Η μάχη στο Βαλτέτσι έκρινε εν πολλοίς την επιτυχία της πολιορκίας της Τριπολιτσάς, ενώ η άλωση της Τριπολιτσάς έκρινε σε μεγάλο βαθμό την έκβαση της Επανάστασης.

Μετά, ο Κεφάλας πολέμησε στη Σιλίμνα, στα Τρίκορφα, όπου έφτιαξε ταμπούρια, στον Άγιο Βασίλειο και στον Άγιο Σώστη, όπου κάθε μέρα γινόταν μάχη με τους Οθωμανούς.
Και μετά, μπήκε στην Τριπολιτσά μαζί με τους Τσάκωνες, και ύψωσε την ελληνική σημαία στην πόλη. Ο ίδιος δεν αναφέρει τίποτε για αυτή του την πράξη, μάλλον από σεμνότητα. Στην αναφορά του προς το Μινιστέριον αναφέρει μόνο ότι έχασε 22 στρατιώτες, οι οκτώ από τους οποίους ήταν συγγενείς του.

Όπως ο ίδιος αναφέρει, μετά την άλωση της Τριπολιτσάς αρρώστησε και επέστρεψε στο χωριό του, προκειμένου να αναρρώσει. Όταν σηκώθηκε, ρίχτηκε και πάλι στη μάχη, όπως θεωρούσε χρέος του να κάνει. Πολέμησε στο Νεόκαστρο και στη Μεθώνη, όπου απέτρεψε την αποβίβαση του εχθρικού στόλου, εξεστράτευσε κατά του Δράμαλη στο Άργος με 600 στρατιώτες, στα Βασιλικά, στα Μεγάλα Δερβένια και στην Περαχώρα.

Στις 20 Μαΐου του 1825, ο Παναγιώτης Κεφάλας πέφτει στο Μανιάκι, μαζί με τον Παπαφλέσσα και 300 ή κατ' άλλους 600 στρατιώτες που δεν το έβαλαν στα πόδια όπως πολλοί άλλοι μπροστά στις ορδές του Αιγύπτιου Ιμπραήμ, σε μια απέλπιδα μάχη θυσίας εναντίον του νέου εχθρού, αλλά και κόντρα στον εμφύλιο διχασμό που κατέτρωγε τις τάξεις των επαναστατημένων Ελλήνων.
Από τα λίγα που γνωρίζουμε για τον Κεφάλα, αυτό που έχει σημασία, πέραν της γενναιότητας και του ζήλου που έδειξε, είναι και η εμπιστοσύνη που του έδειχναν οι άνδρες που τον ακολουθούσαν. Ο άνθρωπος αυτός συγκέντρωνε στρατό όπου και αν είχε βρεθεί, άνδρες που έμειναν μαζί του έως το τέλος, ενώ ο ίδιος είχε θρηνήσει ήδη από την αρχή της Επανάστασης πολλά μέλη της οικογένειάς του που έπεσαν στο πεδίο της μάχης.

(ΠΗΓΕΣ: el.wikipedia.org, άρθρο της Εύας Γαλανιάδη "Παναγιώτης Κεφάλας: Μια σεμνή μορφή του αγώνα", arcadiaportal.gr)

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
πελοπόννησος

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
ορεινή αρκαδία

# data[].attributes.attachment_link.title
Δυρράχιο Αρκαδίας: Ένα αρχαίο χωριό με πλούσια ιστορία (pics)

# data[].attributes.attachment_link.description
Το Δυρράχιο είναι ένα ορεινό χωριό, στο Νομό Αρκαδίας. Βρίσκεται από τα αρχαία χρόνια, από την Κάθοδο των Δωριέων όπως αναφέρουν οι ιστορικοί, "σκαρφαλωμένο" σε υψόμετρο 840 μ., στο Αρκαδικό τμήμα του Ταΰγετου, στα όρια των Νομών Αρκαδίας, Λακωνίας και Μεσσηνίας. Προσεγγίζεται εύκολα οδικά από τη Μεγαλόπολη και την Καλαμάτα από όπου απέχει 36 και 34 χιλιόμετρα αντίστοιχα.

# data[].attributes.location_name
Στεμνίτσα Αρκαδίας, Ελλάδα

# data[].attributes.headline
Στεμνίτσα Αρκαδίας, Ελλάδα

# data[].attributes.subject
Στεμνίτσα Αρκαδίας, Ελλάδα

# data[].attributes.body
Χρησίμευσε ως έδρα του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη που την αποκαλούσε "χωροπούλα του Μοριά". Λόγω του ρόλου της στον εθνικοαπελευθερωτικό αγώνα διατέλεσε έδρα της πρώτης Πελοποννησιακής Γερουσίας και πρώτη άτυπη πρωτεύουσα του επαναστατημένου Ελληνικού έθνους για έναν μήνα.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Πλατεία: Η γραφική πλατεία της Στεμνίτσας είναι τόπος συνάντησης για τους ντόπιους ενώ μπορείτε να χαλαρώσετε σε κάποιο καφενείο της πλατείας θαυμάζοντας την θέα προς την πλαγιά της Κλινίτσας και το ελατόδασος του Μαινάλου.

Στο κέντρο της πλατείας δεσπόζει το μεγαλοπρεπές καμπαναριό του Αγίου Γεωργίου.

Εκκλησίες: Η Στεμνίτσα θα σας μαγέψει με τις πολλές βυζαντινές εκκλησίες που διαθέτει, περίπου 18, που λειτουργούν από τα μεταβυζαντινά χρόνια μέχρι σήμερα. Στην πλατεία του χωριού βρίσκεται ο ναός του Αγίου Γεωργίου που είναι σταυροειδής εγγεγραμμένος ρυθμός και είναι ο πολιούχος του χωριού. Ο μητροπολιτικός ναός του χωριού χτίστηκε το 1810 και διαθέτει θαυμάσια τοιχοποιία από πελεκητή πέτρα.

Αξιόλογες είναι οι εικόνες που σώζονται στο ναό, μετά την πυρπόληση από τους Τούρκους, όπως οι εικόνες του τέμπλου έργο του 1819 του Κωνσταντινουπολίτη Βασίλειου Καισαρέα, του Αγίου Γεωργίου, του Αγίου Δημητρίου του 1769, της Ζωοδόχου Πηγής με επένδυση από επιχρυσωμένο ασήμι και άλλη μια του Αγίου Γεωργίου με ασημένια επένδυση. Οι επενδύσεις των εικόνων έγιναν από ντόπιους τεχνίτες το 1813 ενώ η τοιχογραφία του Πανοκράτορα στον τρούλο είναι έργο του Φώτη Κόντογλου από το 1813.

Απέναντι από την εκκλησία βρίσκεται το μεγαλοπρεπές, πολυώροφο καμπαναριό του Αγίου Γεωργίου το οποίο σχεδίασε και κατασκεύασε από λευκή πελεκητή πέτρα ο Τήνιος Θεοτίκος το 1877. Οι καμπάνες είναι έργο ντόπιων καμπανοποιών.

Ένα γραφικό καλντερίμι οδηγεί στη Μονή της Ζωοδόχου Πηγής του 15ου αιώνα, η οποία είναι χτισμένη σε ένα βραχώδη λόφο. Στο διώροφο κελί της Μονής που σώζεται μέχρι σήμερα, ήταν η έδρα της Α' Πελοποννησιακής Γερουσίας από το Μάιο μέχρι τον Ιούνιο του 1821.

Η Μονή ανακαινίστηκε πρόσφατα με δαπάνες των Ουρανίας και Λαζάρου Εφραίμογλου ενώ προσφέρει και υπέροχη θέα στο χωριό. Στη μονή σώζεται επίσης και ο ναός της Ζωοδόχου Πηγής, ο οποίος είναι σταυροειδής με τρούλο και εικάζεται ότι χτίστηκε γύρω στο 1443. Είναι ένας από τις πιο αξιόλογους ναούς της Στεμνίτσας.

Μια αξιοσημείωτη και πανέμορφη εκκλησία είναι η Παναγία η Μπαφέρω του 12ου αιώνα. Η εκκλησία βρίσκεται χτισμένη στο ύψωμα του "Κάστρου", που δεσπόζει πάνω από τον οικισμό και είναι μια μονόκλιτη βασιλική με ημικυλινδρικό θόλο. Στον περίβολο της Παναγίας Μπαφέρω, βρίσκεται ο ναός του Αγίου Νικολάου του 14ου αιώνα, ενώ σύμφωνα με επιγραφή ανακαινίστηκε τον 16ο αιώνα.

Άλλη μια εκκλησία που θα σας εντυπωσιάσει είναι οι Τρείς Ιεράρχες του 17ου αιώνα.

Ο Νερόμυλος Τσαγκούρου: Ο νερόμυλος του Τσαγκούρου, είναι ο μοναδικός νερόμυλος που σώζεται στην Στεμνίτσα και βρίσκεται στο λόφο της Ζωοδόχου Πηγής. Παλιότερα, το νερό για την λειτουργία του νερόμυλου ερχόταν από την πηγή "Μάνα του Νερού".

Θέση Κάστρο και Μνημείο Αγωνιστών του 1821: Από τον λόφο "Κάστρο", θα σας μαγέψει η θέα προς το χωριό και το φαράγγι του Λουσίου. Εδώ βρίσκεται Ηρώο, μνημείο αφιερωμένο στους Αγωνιστές του 1821.

Νικολετοπούλειο Πνευματικό Κέντρο: Η Στεμνίτσα διαθέτει το Νικολετοπούλειο Πνευματικό Κέντρο, το οποίο στεγάζεται στο αναπαλαιωμένο δημοτικό σχολείο και πραγματοποιούνται εκεί, πολιτιστικές εκδηλώσεις καθώς και συνέδρια πανελλήνιας και περιφερειακής εμβέλειας.

Το Λαογραφικό Μουσείο: Βρίσκεται απέναντι από την εκκλησία Τρεις Ιεράρχες και στεγάζεται σε ένα από τα εντυπωσιακότερα τριώροφα πυργόσπιτα της περιοχής, το αρχοντικό Χατζή του 18ου αιώνα.

Το μουσείο ιδρύθηκε το 1985 από τους Γιάννη και Ειρήνη Σαββοπούλου και ανάμεσα στα εκθέματά του περιλαμβάνει συλλογή έργων νεοελληνικής τέχνης, αναπαραστάσεις εργαστηρίων παραδοσιακών επαγγελμάτων, εκκλησιαστικά είδη καθώς και παραδοσιακές φορεσιές από διάφορα μέρη της Ελλάδας.

Φυσικές Τοποθεσίες: Στην είσοδο του χωριού, βρίσκεται η τοποθεσία Λίμνες. Από εκεί μπορείτε να απολαύσετε την πανοραμική θέα στο επιβλητικό τοπίο που είναι σπαρμένο με τα χαρακτηριστικά πέτρινα αρκαδικά αλώνια, τα οποία πραγματικά θα σας γοητεύσουν με την παραδοσιακή αρχιτεκτονική τους. Από εδώ ξεκινάει μονοπάτι για το εκκλησάκι των Αγίων Πάντων και των Αγίων Θεοδώρων.

Αρχοντικά: Στη Στεμνίτσα μπορείτε να θαυμάσετε κάποια δείγματα παραδοσιακής αρχιτεκτονικής όπως το αρχοντικό Οικονομόπουλου χτισμένο το 1887, του Κουσουρέλλη, το Δημαρχείο καθώς και πολλούς άλλους χώρους που ξεχωρίζουν για την θαυμάσια αρκαδική αρχιτεκτονική τους.

Το Σπίτι των Κολοκοτρωναίων: Σε μικρή απόσταση από την Στεμνίτσα, στο χωριό Λιμποβίσι βρίσκεται το πατρικό σπίτι των Κολοκοτρωναίων, το οποίο σήμερα λειτουργεί σαν μικρό μουσείο.

Το Χιονοδρομικό Κέντρο Μαίναλο: Στον ορεινό όγκο του ελατοσκέπαστου Μαινάλου, στην κορυφή της Οστρακίνας και σε υψόμετρο 1770 περίπου μέτρων λειτουργεί ένα σύγχρονο χιονοδρομικό κέντρο.

Από τον χειμώνα του 2004 το χιονοδρομικό κέντρο έχει περάσει για εκμετάλλευση στην ιδιωτική εταιρεία ΟΣΤΡΑΚΙΝΑ ΑΕΤΕ.

Το Χιονοδρομικό Κέντρο Μαίναλο διαθέτει 8 εξαιρετικές χιονοδρομικές πίστες, ειδικό πάρκο για μηχανάκια ATV, το κεντρικό σαλέ για καφέ ή φαγητό, snowbar, καταφύγιο και τέσσερις χιονοδρομικούς αναβατήρες.

Η ξεχωριστή του θέση μέσα στα έλατα, η εύκολη πρόσβαση, η ιδιαίτερη ομορφιά της φύσης και η πλούσια χλωρίδα και πανίδα το κάνουν ιδιαίτερα ελκυστικό.

# data[].attributes.attachment_link.title
Στεμνίτσα: Ομορφιά που σου κόβει την ανάσα...

# data[].attributes.attachment_link.description
Πλατεία: Η γραφική πλατεία της Στεμνίτσας είναι τόπος συνάντησης για τους ντόπιους ενώ μπορείτε να χαλαρώσετε σε κάποιο καφενείο της πλατείας θαυμάζοντας την θέα προς την πλαγιά της Κλινίτσας και το ελατόδασος του Μαινάλου. Στο κέντρο της πλατείας δεσπόζει το μεγαλοπρεπές καμπαναριό του Αγίου Γεωργίου.

# data[].attributes.location_name
Κάστρο Χλεμούτσι, Ανδραβίδα Κυλλήνη, Ελλάδα

# data[].attributes.headline
Πολιορκία στο Χλεμούτσι, 27 Μαρτίου 1821 - Αποτυχία. Οι Τούρκοι μεταφέρθηκαν στο Λάλα.

# data[].attributes.subject
Πολιορκία στο Χλεμούτσι, 27 Μαρτίου 1821 - Αποτυχία. Οι Τούρκοι μεταφέρθηκαν στο Λάλα.

# data[].attributes.body
αφ

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Πολιορκία του Χλεμουτσίου

Ελληνική Επανάσταση του 1821

Χρονολογία

27 Μαρτίου 1821

Τόπος

φρούριο Χλεμούτσι

Έκβαση

αποτυχία της πολιορκίας και αποχώρηση των Ελλήνων

Αντιμαχόμενοι

Ηγετικά πρόσωπα

Η Πολιορκία του Χλεμουτσίου ήταν μια από τις πρώτες πολεμικές επιχειρήσεις των Ελλήνων κατά την Ελληνική Επανάσταση του 1821 που στράφηκε κυρίως κατά αλβανικών θυλάκων ανεφοδιασμού Οθωμανών που είχε τελικά ουδέτερη έκβαση. Έγινε στις 27 Μαρτίου 1821 στην Γαστούνη.

Οι Οθωμανοί της γύρω περιοχής της Γαστούνης μετά την κατάληψη της Καλαμάτας από τους Έλληνες προσπάθησαν να καταφύγουν στου Λάλα, αλλά δέχτηκαν επίθεση στον δρόμο από τους Έλληνες και κατέφυγαν στο παλιό φρούριο Χλεμούτσι. Αυτόν τον ανεφοδιασμό προσπάθησαν ν΄ ανακόψουν άτακτες ομάδες Ελλήνων της ίδιας περιοχής ξεκινώντας πολιορκία, έχοντας επί κεφαλής τον Γεώργιο Σισίνη και τον Χαράλαμπο Βιλαέτη.

Όμως οι πολιορκημένοι Τούρκοι λόγω έλειψης τροφής και νερού διαπραγματεύονταν να παραδοθούν, όταν το έμαθαν οι Λαλαοίοι και έστειλαν 400 - 500 Τουρκαλβανούς για ενίσχυση. Έτσι οι Λαλαίοι διέλυσαν την πολιορκία και τους μετέφεραν όλους στο Λάλα.

Το γεγονός αυτό δεν ήταν ιδιαίτερα σημαντικό, ως πολύ περιορισμένης κίνησης που οφείλονταν κυρίως στον ενθουσιασμό της εκδηλωμένης επανάστασης και περισσότερο για εκφοβισμό χωρίς προηγούμενη οργάνωση. Παρά ταύτα η εμπλοκή αυτή ανέδειξε όχι μόνο την αναγκαιότητα αλλά και την άμεση προτεραιότητα στρατιωτικής επιχείρησης εξουδετέρωσης των Λαλαίων. Γεγονός που συνέβη αμέσως μετά στη μάχη του Λάλα.

# data[].attributes.attachment_link.title
Πολιορκία του Χλεμουτσίου

# data[].attributes.attachment_link.description
Πολιορκία του Χλεμουτσίου Ελληνική Επανάσταση του 1821 Χρονολογία 27 Μαρτίου 1821 Τόπος φρούριο Χλεμούτσι Έκβαση αποτυχία της πολιορκίας και αποχώρηση των Ελλήνων Αντιμαχόμενοι Ηγετικά πρόσωπα Η Πολιορκία του Χλεμουτσίου ήταν μια από τις πρώτες πολεμικές επιχειρήσεις των Ελλήνων κατά την Ελληνική Επανάσταση του 1821 που στράφηκε κυρίως κατά αλβανικών θυλάκων ανεφοδιασμού Οθωμανών που είχε τελικά ουδέτερη έκβαση.

# data[].attributes.location_name
Ακροκόρινθος, Κόρινθος, Ελλάδα

# data[].attributes.headline
Ακροκόρινθος 2 πολιορκίες: α) 14 Ιανουαρίου 1822 και β) 26 Οκτωβρίου 1823

# data[].attributes.subject
Ακροκόρινθος 2 πολιορκίες: α) 14 Ιανουαρίου 1822 και β) 26 Οκτωβρίου 1823

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Το λήμμα δεν περιέχει πηγές ή αυτές που περιέχει δεν επαρκούν. Μπορείτε να βοηθήσετε προσθέτοντας την κατάλληλη τεκμηρίωση. Υλικό που είναι ατεκμηρίωτο μπορεί να αμφισβητηθεί και να αφαιρεθεί.
Η σήμανση τοποθετήθηκε στις 25/10/2015.

Πολιορκία του Ακροκορίνθου

Ελληνική Επανάσταση του 1821

Οι οχυρώσεις στον βράχο του Ακροκορίνθου

Χρονολογία

- 14 Ιανουαρίου 1822

Τόπος

Ακροκόρινθος

Έκβαση

νίκη των Ελλήνων

Αντιμαχόμενοι

Ηγετικά πρόσωπα

Δυνάμεις

Απώλειες

Η Πολιορκία του Ακροκορίνθου ήταν πολεμική εμπλοκή της επανάστασης του 21 με νικηφόρα έκβαση για τους Έλληνες.

Με την έκρηξη της επανάστασης Τούρκοι και Αλβανοί κλείστηκαν στον βράχο της Ακροκορίνθου. Στις 10 Ιανουαρίου 1822 οι Αλβανοί συνθηκολόγησαν με τους Έλληνες και αποχώρησαν. Στις 14 του ίδιου μήνα οι πολιορκούμενοι Τούρκοι, πιεζόμενοι από τον λοιμό και μην έχοντας καμιά ελπίδα βοήθειας παραδόθηκαν στον Κολοκοτρώνη, ο οποίος πήρε την ελληνική σημαία, σταύρωσε με αυτή την πύλη, μπήκε στο φρούριο και το κατέλαβε.

# data[].attributes.attachment_link.title
Πολιορκία του Ακροκορίνθου - Βικιπαίδεια

# data[].attributes.attachment_link.description
Το λήμμα δεν περιέχει πηγές ή αυτές που περιέχει δεν επαρκούν. Μπορείτε να βοηθήσετε προσθέτοντας την κατάλληλη τεκμηρίωση. Υλικό που είναι ατεκμηρίωτο μπορεί να αμφισβητηθεί και να αφαιρεθεί. Η σήμανση τοποθετήθηκε στις 25/10/2015.

# data[].attributes.location_name
Ύδρα, Ελλάδα

# data[].attributes.headline
Στις 6/2/1825 ο Θ. Κολοκοτρώνης φυλακίζεται τον προφήτη Ηλία της Ύδρας. 

# data[].attributes.subject
Στις 6/2/1825 ο Θ. Κολοκοτρώνης φυλακίζεται τον προφήτη Ηλία της Ύδρας. 

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
ΜΗΧΑΝΗ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Οι διαμάχες πολιτικών και στρατιωτικών, που ξέσπασαν στο πρώτο έτος της Επανάστασης οξύνθηκαν μετά την ολοκλήρωση της Β' Εθνοσυνέλευσης στο Άστρος στις 18 Απριλίου 1823. Έτσι ξεκίνησε ο δεύτερος κύκλος της εµφύλιας σύγκρουσης (Οκτώβριος 1824 - Μάιος 1825), που οδήγησε στη φυλάκιση του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη στην Ύδρα.

Οι "Αντικυβερνητικοί" κατηγορούσαν τους "Κυβερνητικούς" ότι θέλουν να παραδώσουν την Ελλάδα στους Άγγλους, ενώ οι "Κυβερνητικοί" εξέφραζαν τους φόβους για τις δικτατορικές τάσεις των στρατιωτικών.

Οι "Κυβερνητικοί" είχαν ισχύ γιατί συσπείρωναν τους νησιώτες εφοπλιστές και κεφαλαιούχους, τους περισσότερους Ρουμελιώτες οπλαρχηγούς, το μεγαλύτερο μέρος των Πελοποννησίων γαιοκτημόνων, τους Έλληνες του εξωτερικού και τους περισσότερους φιλέλληνες. Είχαν πολιτική δύναμη και στα χέρια τους το πρώτο δάνειο της ανεξαρτησίας.

Απέναντί τους ο Κολοκοτρώνης έδειχνε αποδυναμωμένος και αναγκάστηκε να συμβιβαστεί με τον Κουντουριώτη για τον τερματισμό των εχθροπραξιών. Ο Κολοκοτρώνης στις 22 Μαΐου 1824 αναγνώρισε την κυβέρνηση Κουντουριώτη, η οποία στις αρχές Ιουλίου χορήγησε αμνηστία στους αντιπάλους της.

Ο Υδραίος πλοιοκτήτης και νέος πρόεδρος του Εκτελεστικού ("πρωθυπουργός") Γεώργιος Κουντουριώτης περιγράφει µε γλαφυρά λόγια στον αδελφό του το απόλυτο αδιέξοδο στο οποίο είχε βρεθεί η Επανάσταση τρία µόλις χρόνια µετά την εκδήλωσή της:
"∆εν δύναµαι να σε περιγράψω εις πόσην ελεεινήν κατάστασιν ευρίσκονται τα πράγµατα της Πατρίδος· και τούτο προέρχεται από την δυσαρέσκειαν την οποίαν έλαβον τα δύο σώµατα... το εθνικόν ταµείον έφθασεν εις τόσην αχρηµατίαν ώστε δεν έχει δέκα γρόσια· στρατεύµατα πολλά· σίτος διόλου· δύο ηµέρας έχουσι χωρίς ψωµί τα στρατεύµατα και ηγριώθησαν κάµνοντα πολλάς αταξίας εις το Αργος, µ' έναν λόγον ευρίσκεται η Πατρίς εις τον έσχατον κίνδυνον... τι δρόµον θέλει πιάσει το πράγµα τούτο, ευρίσκοµαι εις άκραν αµηχανίαν".
Από την πλευρά του ο Γεώργιος Ψύλλας, εκδότης της "Εφηµερίδος των Αθηνών", της πρώτης που εκδόθηκε στη µετέπειτα πρωτεύουσα, θα γράψει εµφανώς ανήσυχος στην εφηµερίδα του: "∆ιά το όνοµα του Θεού, αδελφοί, ας ενθυµηθούµεν τι καλόν απολαύσαµεν έως τώρα από αυτήν την διχόνοιαν. Μήπως επιθυµούµεν να χάσωµεν από την Ελλάδα και άλλην Κρήτην, άλλην Κάσσον και άλλα Ψαρρά; Ή µήπως δεν είναι αρκετά γεµάταις οι Επαρχίαις, όπου ακόµη µας σώζονται από αδελφούς µας πεινασµένους, γυµνούς, ξεσπήτωτους, όπου καίγεται η καρδιά του ανθρώπου όταν τους βλέπη".

Οι Πελοποννήσιοι αντιλήφθηκαν ότι είχαν δώσει μεγάλη δύναμη στους νησιώτες Υδραίους και Σπετσιώτες. Οι παλιοί σύμμαχοι έγιναν τώρα εχθροί και οι παλιοί εχθροί σύμμαχοι. Οι νησιώτες τα βρήκαν με τους Ρουμελιώτες και παραμέρισαν τους Πελοποννήσιους προκρίτους που αποχώρησαν από την κυβέρνηση τον Ιούλιο του 1824.

Η αφορμή για τον δεύτερο εμφύλιο ήταν η άρνηση των κατοίκων της Τριφυλλίας να πληρώσουν φόρους στην κυβέρνηση Κουντουριώτη. Αυτός έστειλε στρατεύματα υπό τον Παπαφλέσσα, που εκτελούσε χρέη υπουργού εσωτερικών για να επιβάλει τη θέληση της κυβέρνησης.

Τα ρουµελιώτικα στρατεύµατα εισέβαλαν στη βόρεια Πελοπόννησο. Οι συγκρούσεις είναι ανελέητες και σε ενέδρα έξω από την Τριπολιτσά σκοτώθηκε ο γιος το Κολοκοτρώνη, Πάνος, στις 13 Νοεμβρίου 1824. Ο Γέρος του Μοριά αποσύρθηκε συντετριμμένος στη Βυτίνα θρηνώντας τον χαµό του παιδιού του, που ήταν διοικητής της φρουράς του Ναυπλίου και άξιος διάδοχος του πατέρα του. Ο Γέρος αποφασίζει να μην εμπλακεί περαιτέρω στον εμφύλιο.

Ο Κουντουριώτης με τα χρήματα του δανείου ενίσχυε μικροκαπεταναίους και πλήρωνε τους μισθούς των στρατιωτών τους. Σταδιακά η πλευρά των Πελοποννησίων αποδυναμώθηκε και η πολεμική σύγκρουση σηµατοδότησε µία από τις χειρότερες σελίδες του εµφυλίου. Οι άνδρες του Γεωργίου Καραϊσκάκη και του Γιάννη Γκούρα κατέστρεψαν και λεηλάτησαν Κορινθία και Αχαΐα. Σε λιγότερο από δύο µήνες κάθε αντίσταση είχε καµφθεί.

Οι Τούρκοι την ίδια ώρα αναδιοργανώθηκαν και η σύμπραξη Σουλτάνου και Μοχάμετ Άλι της Αιγύπτου απειλούσε με καταστροφή την Επανάσταση.

Στην ιστορία πέρασε η αντίδρασή του όταν τον μετέφεραν στο νησί:

Τι µε κοιτάζετε, βρε Ελληνες; Εγώ είµαι, ο Κολοκοτρώνης. θάλασσα εµένα δεν µε τρώγει, αλλ' ούτε τα ψάρια

Στην εξορία του Προφήτη Ηλία είχαν ήδη οδηγηθεί και οι ισχυρότεροι πρόκριτοι και καπεταναίοι του Μοριά. Οι ∆εληγιανναίοι, ο Θεόδωρος Γρίβας, οι Γεώργιος και Χρύσανθος Σισίνης, οι Σωτήρης και Ιωάννης Νοταράς είχαν απομονωθεί με εισήγηση του Κωλέττη.

Είχαν γλιτώσει τον θάνατο, αφού η διοίκηση αποδέχθηκε σχετικές εισηγήσεις, βάσει των οποίων "το ελληνικόν αίµα είναι πολύτιµον και δεν πρέπει να χυθή από τας χείρας των ιδίων Ελλήνων". ∆εν εκτελέστηκαν όμως γιατί φοβήθηκαν τις έντονες λαϊκές αντιδράσεις. Τον Απρίλιο η κυβέρνηση κατάφερε να υποτάξει και τον Οδυσσέα Ανδρούτσο, που ήταν στο πλευρό του Κολοκοτρώνη και στους δύο εμφυλίους. Φυλακίστηκε στην Ακρόπολη και δολοφονήθηκε στις 5 Ιουνίου 1825.

Στην Ύδρα ο Κολοκοτρώνης έμεινε φυλακισμένος τέσσερις μήνες. Υπέφερε από τραύμα στο μάτι, ενώ και η γενικότερη κατάσταση της υγείας του είχε κλονιστεί. Εκεί τον φρόντιζε μια αποσχηματισμένη καλόγρια, η Μαργαρίτα, κόρη του Αγγελή Βελισσάρη από τα Χαλκιάνικα, με την οποία συνδέθηκε αισθηματικά. Αργότερα απέκτησε μαζί της και ένα γιό, τον οποίο ονόμασε Παναγιώτη, σε ανάμνηση του αδικοχαμένου πρωτότοκου Πάνου.

Η αποφυλάκιση

Ο Κολοκοτρώνης βγήκε από τη φυλακή, παρά µόνο όταν έφθασε ο Ιµπραήµ πασάς της Αιγύπτου µε τα στρατεύµατά του στην Πελοπόννησο και ο Οθωµανός Μεχµέτ Ρεσίτ πασάς (ο γνωστός Κιουταχής) πολιορκούσε το Μεσολόγγι. Άπαντες αντιλήφθηκαν ότι δεν υπήρχε άλλος ικανός στρατηγός να τον αντιμετωπίσει, παρά µόνο ο Κολοκοτρώνης. Η κυβέρνηση Κουντουριώτη, Κωλέττη, Μαυροκορδάτου δίσταζε να δώσει αμνηστία στον Θεόδωρο Κολοκοτρώνη, αλλά η πίεση τού λαού γινόταν κάθε ημέρα και πιο έντονη.

Η ερήμωση τής Πελοποννήσου δεν ήταν ικανή να τούς πείσει για την αποφυλάκισή του, ενώ σχεδίαζαν να αντιμετωπίσουν τον Ιμπραήμ με τακτικό στρατό μισθοφόρων, τους οποίους θα έφερναν από την Αμερική... Μέχρι να φτάσει αυτός ο στρατός, ο Ιμπραήμ θα είχε σαρώσει και τον Μοριά και την Ρούμελη.

Τελικά τον αποφυλάκισαν χωρίς όρους και προϋποθέσεις στις 17 Μαΐου 1825 με διάταγμα γενικής αμνηστίας. Ο Κολοκοτρώνης διορίστηκε γενικός αρχιστράτηγος και ο λαός τον υποδέχθηκε στο Ναύπλιο με ενθουσιασμό. Τόσο ο ίδιος, όσο και το Εκτελεστικό έδωσαν όρκους στο Ευαγγέλιο ότι θα ξεχάσουν τα περασμένα και θα αφοσιωθούν ολόψυχα στην σωτηρία τής πατρίδος. Μετά την αποφυλάκισή του, μίλησε ανεβασμένος σε μια πέτρα στο πλήθος:

Έλληνες! Πριν βγω στ' Ανάπλι, έριξα στη θάλασσα τα πικρά τα περασμένα. Κάντε και σεις το ίδιο.
Στο δρόμο που περνάγαμε για να ρθούμε στην εκκλησιά, είδα να σκάβουν κάποιοι άνθρωποι.
Ρώτησα και μου είπαν πως σκάβουν να βρούνε κρυμμένο θησαυρό.
Εκεί στο λάκκο μέσα ρίξτε και τα μίση τα δικά σας. Έτσι θα βρεθεί κι ο χαμένος θησαυρός

Από τόν άμβωνα τής εκκλησίας ο Σπυρίδων Τρικούπης εκφώνησε πανηγυρικό λόγο (Λόγοι επικήδειοι καί επινίκειοι - Εν Αιγίνη 1829):
"Κινδυνεύει η Πατρίς. Καί δέν κινδυνεύει βέβαια, διότι δέν έχει στρατεύματα φιλοκίνδυνα καί εμπειροπόλεμα, καί δέν κινδυνεύει, διότι δέν έχει χρηματικούς πόρους. Κινδυνεύει η Πατρίς από ημάς τούς ιδίους, οι οποίοι αποκαταστήσαμεν τό δυστυχισμένον Έθνος παίγνιον τών παθών μας, από ημάς, οι οποίοι αντί νά κλείσωμεν τάς δεινάς του καί παλαιωμένας πληγάς, τού ανοίξαμε νέας καί βαρυτέρας, από ημάς, οι οποίοι αντί νά οδηγήσωμεν εις τόν λιμένα τής σωτηρίας, καί ευδαιμονίας, τό εφέραμεν εις τό χείλος τής αβύσσου καί τούτον διατί; διότι η φιλαρχία πολιορκεί τόν νού μας, ο φθόνος καί τό εμφύλιον μίσος κατατρώγει τά σπλάχνα μας, η ιδιοτέλεια οδηγεί τά έργα μας, αι σκευωρίαι καί τά διαβούλια είναι η πολιτική μας..."
Ο Κολοκοτρώνης κατάλαβε ότι ο Ιμπραήμ δεν ήταν Δράμαλης και επέμενε να καταστρέψει τα τείχη της Τριπολιτσάς και να του στερήσει ένα ισχυρό ορμητήριο στην καρδιά της Πελοποννήσου. Η κυβέρνηση όμως δεν του το επέτρεψε.

Ο Γέρος μη έχοντας αξιόμαχο στράτευμα για να αναμετρηθεί με τον Ιμπραήμ, στράφηκε σε αυτό που γνώριζε καλύτερα απ' όλους. Τον κλεφτοπόλεμο και την τακτική της "καμμένης γης". Έτσι κατόρθωσε να κρατήσει ζωντανή την επανάσταση μέχρι τη Ναυμαχία του Ναβαρίνου, όπου στις 7 Οκτωβρίου 1827 ο τριεθνής στόλος υπό τους ναυάρχους Δεριγνί, Κόδριγκτον και Χέιδεν κατατρόπωσε τον τουρκοαιγυπτιακό και άνοιξε το δρόμο για την ελληνική ανεξαρτησία.

# data[].attributes.attachment_link.title
Η φυλάκιση του Κολοκοτρώνη στην Ύδρα εν μέσω εμφυλίου μετά την δολοφονία του γιού του. Τι είπε όταν τον απελευθέρωσαν, ενώ ο Ιμπραήμ επέλαυνε - ΜΗΧΑΝΗ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ

# data[].attributes.attachment_link.description
Οι διαμάχες πολιτικών και στρατιωτικών, που ξέσπασαν στο πρώτο έτος της Επανάστασης οξύνθηκαν μετά την ολοκλήρωση της Β' Εθνοσυνέλευσης στο Άστρος στις 18 Απριλίου 1823. Έτσι ξεκίνησε ο δεύτερος κύκλος της εµφύλιας σύγκρουσης (Οκτώβριος 1824 - Μάιος 1825), που οδήγησε στη φυλάκιση του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη στην Ύδρα.

# data[].attributes.location_name
Πύλος, Ελλάδα

# data[].attributes.headline
Ναυμαχία Ναβαρίνου, 20 Οκτωβρίου 1827

# data[].attributes.subject
Ναυμαχία Ναβαρίνου, 20 Οκτωβρίου 1827

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Σαν Σήμερα .gr

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Μετά την πτώση της Ακρόπολης ( 24 Μαΐου 1827) η Επανάσταση του '21 έπνεε τα λοίσθια. Στην Ηπειρωτική Ελλάδα είχε κατασταλεί και μόνο στο ανατολικό τμήμα της Πελοποννήσου παρέμενε ζωντανή. Κι εκεί, όμως, απειλείτο από τον Ιμπραήμ, που σκόπευε να εκστρατεύσει κατά του Ναυπλίου και της Ύδρας.

Σε αυτή τη δύσκολη στιγμή για την Ελλάδα, η ευρωπαϊκή διπλωματία άλλαξε στάση και άρχισε να διάκειται ευμενώς προς την Επανάσταση. Συνέβαλε σε αυτό και ο νέος Υπουργός Εξωτερικών της Αγγλίας Γεώργιος Κάνινγκ, που έδωσε μια πιο φιλελεύθερη τροπή στην εξωτερική πολιτική της Γηραιάς Αλβιόνας. Έτσι, στις 24 Ιουνίου 1827 υπογράφτηκε στο Λονδίνο συνθήκη μεταξύ Αγγλίας, Γαλλίας και Ρωσίας, που καθόριζε τα της ανεξαρτησίας της Ελλάδας.

Σύμφωνα με τη συνθήκη, ιδρυόταν ελληνικό κράτος υπό την επικυριαρχία του Σουλτάνου, με σύνορα τον Αμβρακικό και τον Παγασητικό Κόλπο. Στη Συνθήκη Ειρηνεύσεως της Ελλάδος υπήρχε κι ένα μυστικό άρθρο, που προέβλεπε την επέμβαση των τριών δυνάμεων, εάν οι δύο εμπόλεμοι δεν δέχονταν τους όρους της σύμβασης.

Προς τούτο, ο αγγλικός στόλος υπό τον αντιναύαρχο Κόδριγκτον, ο γαλλικός υπό τον υποναύαρχο Δεριγνύ και ο ρωσικός υπό τον υποναύαρχο Χέυδεν, κατέπλευσαν στην Πελοπόννησο για να επιβάλουν την κατάπαυση των εχθροπραξιών. Η ελληνική πλευρά δέχτηκε με προθυμία την πρόταση των τριών Συμμάχων, ενώ ο Σουλτάνος δυσανασχέτησε και απέκρουσε οποιαδήποτε επέμβαση στην επικράτειά του.

Ο τουρκοαιγυπτιακός στόλος, υπό τους Ταχίρ Πασά, Μουχαρέμ Μπέη και Μουσταφά Μπέη, πρόλαβε να προσορμισθεί στη λιμνοθάλασσα του Ναβαρίνου (σημερινή Πύλος), προτού προλάβει ο Δεριγνύ να τον εμποδίσει. Στόχος, τώρα, των τριών ναυάρχων ήταν να παρεμποδίσουν τη μεταφορά αιγυπτιακών στρατευμάτων σε άλλες περιοχές της Πελοποννήσου. Στις 7 Σεπτεμβρίου 1827 ο Κόδριγκτον, που είχε το γενικό πρόσταγμα, διαμήνυσε στον Ιμπραήμ ότι ο στόλος του βρισκόταν εκεί για να επιβάλει ανακωχή και τον προειδοποίησε ότι τυχόν άρνησή του θα τον υποχρέωνε να την επιβάλει δια της βίας.

Ο Ιμπραήμ, που συνέχιζε με αμείωτη ένταση τις στρατιωτικές επιχειρήσεις του στην Πελοπόννησο, πήρε μάλλον αψήφιστα την απειλή του Κόδριγκτον και τις επόμενες μέρες δύο μοίρες του τουρκοαιγυπτιακού στόλου εξήλθαν από το Ναβαρίνο με κατεύθυνση την Ύδρα και την Πάτρα. Εμποδίστηκαν, όμως, από τον συμμαχικό στόλο και αναγκάσθηκαν να προσορμιστούν και πάλι στο Ναβαρίνο.

Οι παρασπονδίες του Ιμπραήμ ανάγκασαν τους τρεις ναυάρχους να αλλάξουν γραμμή πλεύσης. Αποφάσισαν τα πλοία τους να εισπλεύσουν στον κόλπο του Ναβαρίνου για να επιτηρούν αποτελεσματικότερα τις κινήσεις του τουρκοαιγυπτιακού στόλου, που τον αποτελούσαν συνολικά 89 σκάφη και 41 μεταγωγικά, από τα οποία τα 8 αυστριακά. Η συμμαχική δύναμη ήταν αριθμητικά πολύ μικρότερη. Αποτελείτο από 12 βρετανικά πλοία με επικεφαλής τη ναυαρχίδα Ασία, 7 γαλλικά με ναυαρχίδα τη φρεγάτα Σειρήνα και 8 ρωσικά με ναυαρχίδα το πλοίο Αζόφ.

Το μεσημέρι της 8ης Οκτωβρίου τα πλοία του συμμαχικού στόλου άρχισαν να εισπλέουν στον κόλπο του Ναβαρίνου, με επικεφαλής την αγγλική ναυαρχίδα Ασία. Ο Κόδριγκτον ήλπιζε ότι έστω και την τελευταία στιγμή ο Ιμπραήμ θα έσπευδε να συμφωνήσει με την προτεινόμενη ανακωχή. Αντί απάντησης, οι Αιγύπτιοι πέρασαν στη δράση και άρχισαν τους πυροβολισμούς κατά της αγγλικής λέμβου, την οποία είχε στείλει με λευκή σημαία ο Κόδριγκτον προς συνεννόηση, με αποτέλεσμα να φονευθεί ο έλληνας πηδαλιούχος της Πέτρος Μικέλης. Ταυτόχρονα, εκανονιοβολούντο η αγγλική και η γαλλική ναυαρχίδα.

Ο Κόδριγκτον, μη έχοντας άλλη λύση, έδωσε το παράγγελμα της επίθεσης. Παρά την αριθμητική υπεροχή του τουρκοαιγυπτιακού στόλου και τη βοήθεια των πυροβολείων της Σφακτηρίας (το νησάκι που σχεδόν φράζει τον κόλπο του Ναβαρίνου), η ναυμαχία αμέσως έκλινε υπέρ του συμμαχικού στόλου, που είχε μεγαλύτερη δύναμη πυρός. Γύρω στις 6 το απόγευμα, η λιμνοθάλασσα είχε γεμίσει από τα κατεστραμμένα πλοία του τουρκοαιγυπτιακού στόλου. 12 φρεγάτες, 22 κορβέτες και 25 μικρότερα πλοία είχαν βυθισθεί, ενώ 6.000 άνδρες σκοτώθηκαν ή πνίγηκαν. Οι Σύμμαχοι έχασαν 172 άνδρες, ενώ οι τραυματίες ανήλθαν σε περίπου 500. Δύο πλοία καταστράφηκαν ολοσχερώς και αρκετά υπέστησαν εκτεταμένες ζημίες.

Η είδηση για τη ναυμαχία έτυχε διαφορετικής υποδοχής στις πρωτεύουσες των δυνάμεων που συμμετείχαν στην επιχείρηση. Στο Λονδίνο ο πρωθυπουργός δούκας του Ουέλινγκτον χαρακτήρισε τη ναυμαχία "ατυχές και απαίσιο γεγονός", ενώ μία μερίδα πολιτικών υποστήριξε ότι ο Κόδριγκτον έπρεπε να παραπεμφθεί στο ναυτοδικείο για ανυπακοή, επειδή δεν είχε εντολή να δράσει. Αντίθετα, στο Παρίσι και τη Μόσχα η είδηση προκάλεσε μεγάλο ενθουσιασμό. Ο εμπνευστής της Ιεράς Συμμαχίας και μέγας εχθρός της Ελληνικής Επανάστασης πρίγκηπας Μέτερνιχ χαρακτήρισε την καταστροφή του τουρκοαιγυπτιακού στόλου ως "αρχή της βασιλείας του χάους".

Η Ναυμαχία του Ναβαρίνου σήμανε την ελευθερία της Ελλάδας, παρά τη συνεχιζόμενη σφοδρή άρνηση του Σουλτάνου. Οι τρεις δυνάμεις επέβαλαν τελικά τη θέλησή τους και μέχρι τις 12 Σεπτεμβρίου 1829 που δόθηκε η τελευταία μάχη του Αγώνα στην Πέτρα της Βοιωτίας, το ελληνικό κράτος είχε σχηματισθεί με βόρεια σύνορα τη γραμμή Αμβρακικού - Παγασητικού.

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Σαν Σήμερα .gr

# data[].attributes.attachment_link.title
Η Ναυμαχία του Ναβαρίνου

# data[].attributes.attachment_link.description
Μετά την πτώση της Ακρόπολης ( 24 Μαΐου 1827) η Επανάσταση του '21 έπνεε τα λοίσθια. Στην Ηπειρωτική Ελλάδα είχε κατασταλεί και μόνο στο ανατολικό τμήμα της Πελοποννήσου παρέμενε ζωντανή. Κι εκεί, όμως, απειλείτο από τον Ιμπραήμ, που σκόπευε να εκστρατεύσει κατά του Ναυπλίου και της Ύδρας.

# data[].attributes.location_name
Μονή Αγίας Λαύρας, Δήμος Καλαβρύτων, Ελλάδα

# data[].attributes.headline
Στη Μονή Αγίας Λαύρας, στις 17 Μαρτίου του Αγίου Αλεξίου ανήμερα έγινε δοξολογία και ορκωμοσία των αγωνιστών.

# data[].attributes.subject
Στη Μονή Αγίας Λαύρας, στις 17 Μαρτίου του Αγίου Αλεξίου ανήμερα έγινε δοξολογία και ορκωμοσία των αγωνιστών.

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
ΜΗΧΑΝΗ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ο Παλαιών Πατρών Γερμανός έγινε θρυλικός για την ύψωση του λαβάρου της μονής της Αγίας Λαύρας, δίκην επαναστατικής σημαίας, την 25η Μαρτίου 1821.

Αυτό όμως δεν είναι παρά ένας εθνικός μύθος, αφού ακόμη και ο ίδιος στα απομνημονεύματά του δεν αναφέρει τίποτα γι' αυτό. Και μάλλον θα ήταν δύσκολο να ξεχάσει μια τέτοια μέρα.

Στην πραγματικότητα, στην Αγία Λαύρα έγινε στις 10 ή στις 13 Μαρτίου, μια σημαντική σύσκεψη των προκρίτων και των αρχιερέων που είχαν αρνηθεί να μεταβούν στην Τριπολιτσά και να δηλώσουν την πίστη τους στην σουλτανική εξουσία. Οι ηγέτες των ραγιάδων ήθελαν να συζητήσουν τις επόμενες κινήσεις τους. Για το αν αποφασίστηκε στη σύσκεψη αυτή η έναρξη της Επανάστασης υπάρχουν δύο αντικρουόμενες απόψεις.

Οι περισσότεροι μελετητές, βασιζόμενοι στα απομνημονεύματα του Γερμανού υποστηρίζουν ότι δεν ελήφθη καμία τέτοια απόφαση.

Το στεφάνωμα

Άλλοι δέχονται το αντίθετο, στηριζόμενοι σε μαρτυρίες προερχόμενες από οικογενειακά αρχεία αγωνιστών, που αναφέρουν ότι όχι μόνο αποφασίστηκε τότε στην Αγία Λαύρα η έναρξη της Επανάστασης, αλλά πως έλαβε χώρα και ειδική δοξολογία στις 17 Μαρτίου. Ανήμερα δηλαδή του τιμώμενου Αγίου Αλεξίου και μετά ακολούθησε η ορκωμοσία. Οι ίδιοι συνδέουν αυτή τη σύσκεψη με ένα ακόμη στοιχείο.

Από τα Καλάβρυτα στάλθηκε μήνυμα στον Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη, με ημερομηνία 19 Μαρτίου, το οποίο κωδικοποιημένα ανέφερε:

"Εξοχώτατε Α. Μ. Χθές ετελέσθη το στεφάνωμα και έστω εις γνώσιν Σας. Καλάβρυτα τη 19 Μαρτίου 1821. Νικόλαος Χριστοδούλου Σολιώτης. Α. Σκαλτσάς".

Οι μελετητές θεωρούν ότι η λέξη "στεφάνωμα" σήμαινε πως κηρύχθηκε η Επανάσταση. Το πιο πιθανό είναι ότι η Επανάσταση δεν κηρύχθηκε στις 17 (ή στις 18 Μαρτίου) στην Αγία Λαύρα. Άλλωστε μια από τις αποφάσεις της σύσκεψης ήταν να στείλουν μήνυμα στον Σουλτάνο και να τον βεβαιώνουν ότι δε θα γίνει επανάσταση, αλλά στην Τρίπολη δεν πήγαν επειδή φοβόντουσαν τις ψεύτικες καταγγελίες που έγιναν σε βάρος τους.

Σκοπός του μηνύματος ήταν να κερδίσουν χρόνο, καθώς ταυτόχρονα αποφασίστηκε η μετάβασή στις επαρχίες τους και η έναρξη μυστικής στρατολόγησης.
Πιθανότατα στη σύσκεψη να ορίστηκε και η ημερομηνία της έναρξης του Αγώνα, με λιγότερο πιθανή την 25η Μαρτίου καθώς δεν είχαν τελειώσει οι απαραίτητες προετοιμασίες. Κάτι τέτοιο όμως δεν επιβεβαιώνεται.

Ο Γάλλος ήταν στην Αγία Λαύρα, αλλά ο Γερμανός στην Πάτρα

Από τους Έλληνες αγωνιστές μόνο ο Κανέλλος Δεληγιάννης αναφέρει στα απομνημονεύματά του ότι από την Αγία Λαύρα ξεκίνησε η Επανάσταση, στις 23 Μαρτίου.
Ο Γάλλος ιστορικός Πουκεβίλ, που έγραψε την Ιστορία της Ελληνικής Επαναστάσεως, περιγράφει με εντελώς φανταστικές λεπτομέρειες τη δοξολογία που τελέστηκε στην Αγία Λαύρα στις 25 Μαρτίου, τον λόγο που εκφώνησε ο Γερμανός κ.α. Ο θρύλος αυτός διαδόθηκε ευρύτατα σε ολόκληρη την Ελλάδα και έτυχε καθολικής αποδοχής καθώς συνέδεε δύο μεγάλα ιδανικά, της ελευθερίας του έθνους και της ορθοδοξίας.
Η αλήθεια είναι όμως ότι ο Γερμανός την 25η Μαρτίου όρκισε τους αγωνιστές στην πλατεία του Αγίου Γεωργίου στην Πάτρα και όχι στην Αγία Λαύρα. Το λάβαρο της Mονής χρησιμοποιήθηκε πιθανότατα ως επαναστατική σημαία από τους Καλαβρυτινούς αγωνιστές στις 21 Μαρτίου.
Όπως αναφέρει ο Ιωάννης Φιλήμων στα προλεγόμενα των απομνημονευμάτων του Παλαιών Πατρών Γερμανού: "Αληθές είναι ότι η Επανάσταση έλαβε χαρακτήρα γενικότερο απ' τις 25, αλλά η πρώτη αρχή της υπάρχει κυρίως από τις 21, διότι αι σημαίαι ανυψώθηκαν, τα εθνόσημα διανεμήθησαν και οι Τούρκοι στα φρούρια κλείσθηκαν...".
Νίκος Γιαννόπουλος, ιστορικός
Ο θρύλος πάντως που δημιουργήθηκε, ίσως οφείλεται σε ένα βαθμό και στον γνωστό πίνακα του Θ. Βρυζάκη, που απεικονίζει τον Παλαιών Πατρών Γερμανό να ευλογεί τα όπλα και να ορκίζει τους αγωνιστές. Πρόκειται όμως για τη συγκέντρωση της Πάτρας και όχι για την Αγία Λαύρα.
Όπως και να έχει πάντως σημασία έχει ότι μετά από σχεδόν τέσσερις αιώνες υποδούλωσης ξεκίνησε η επανάσταση και η αγωνία για τις ημερομηνίες είναι ήσσονος σημασίας.

# data[].attributes.attachment_link.title
Παλαιών Πατρών Γερμανός. Την 25η Μαρτίου ήταν στην Πάτρα και όχι στην Αγία Λαύρα. Πότε όρκισε τους επαναστάτες - ΜΗΧΑΝΗ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ

# data[].attributes.attachment_link.description
Ο Παλαιών Πατρών Γερμανός έγινε θρυλικός για την ύψωση του λαβάρου της μονής της Αγίας Λαύρας, δίκην επαναστατικής σημαίας, την 25η Μαρτίου 1821. Αυτό όμως δεν είναι παρά ένας εθνικός μύθος, αφού ακόμη και ο ίδιος στα απομνημονεύματά του δεν αναφέρει τίποτα γι' αυτό. Και μάλλον θα ήταν δύσκολο να ξεχάσει μια τέτοια μέρα.

# data[].attributes.location_name
Μόνη Αγίου Νικολάου Καλτεζών, Ελλάδα

# data[].attributes.headline
Η Α΄ Πελοποννησιακή Γερουσία έγινε στην Ιερά Μονή Καλτεζών τον Μάιο του 1821.

# data[].attributes.subject
Η Α΄ Πελοποννησιακή Γερουσία έγινε στην Ιερά Μονή Καλτεζών τον Μάιο του 1821.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Πάνω σε ένα μικρό ύψωμα, σε ένα γραφικό οροπέδιο κοντά στο χωριό Καλτεζές Αρκαδίας, είναι χτισμένη η ιστορική μονή Καλτεζών, όπου συνεδρίασε η η Πρώτη Πελοποννησιακή Γερουσία των επαναστατημένων Ελλήνων το Μάιο του 1821.

Ιστορική αναδρομή

Σύμφωνα με την επικρατέστερη εκδοχή, η μονή οικοδομήθηκε εντός του 18ου αιώνα, αν και υπάρχουν αναφορές για την ύπαρξη μοναστηριού στη συγκεκριμένη τοποθεσία σε σαφώς προγενέστερη χρονική περίοδο.

Τα ονόματα που συνδέθηκαν στο διάβα του χρόνου με την ίδρυση της μονής είναι αυτά ενός Σμυρνιού με καταγωγή από τις Καλτεζές, του Ηλία Λυρώνη, και δύο ερημιτών, του Άνθιμου και του Καλλίνικου.

Σε κάθε περίπτωση, η μονή, που λειτούργησε ως πνευματικό κέντρο επί Τουρκοκρατίας, προσέφερε σημαντικές υπηρεσίες στον επαναστατικό αγώνα του υπόδουλου γένους, αποτελώντας καταφύγιο των διωκομένων Ελλήνων.

Αυτός ήταν ο λόγος για τον οποίον η μονή πυρπολήθηκε και λεηλατήθηκε από τα στρατεύματα του Ιμπραήμ το 1825, με αποτέλεσμα να οδηγηθεί τα κατοπινά χρόνια σε οικονομική κατάπτωση και αφάνεια.

Η μονή επανιδρύθηκε και ανοικοδομήθηκε τις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα, διατηρώντας το φρουριακό χαρακτήρα της.

Αξιοσημείωτη είναι η βραχύχρονη λειτουργία βιοτεχνικής σχολής για ορφανά κορίτσια στους χώρους του μοναστηριού μετά το 1925.

Η Πελοποννησιακή Γερουσία

Την πρωτοβουλία για τη σύγκληση της συνέλευσης των Καλτεζών ανέλαβε η Μεσσηνιακή Γερουσία, επαναστατική επιτροπή που είχε συσταθεί μετά την απελευθέρωση της Καλαμάτας.

Οι επίτροποι που εξελέγησαν, στο πλαίσιο της πρώτης αυτής απόπειρας δημιουργίας μιας ανεξάρτητης ελληνικής κρατικής Αρχής, ανέλαβαν τη διεύθυνση του ιερού αγώνα μέχρι την άλωση της Τριπολιτσάς.

Αξίζει να προστεθεί ότι στο κελί όπου συνεδρίασε η Πελοποννησιακή Γερουσία εγκαινιάστηκε ο ναός του Αποστόλου Κάρπου, που γιορτάζει στις 26 Μαΐου, στην επέτειο της Εθνοσυνελεύσεως.
*Οι φωτογραφίες που περιλαμβάνονται στο παρόν άρθρο προέρχονται από τους διαδικτυακούς τόπους της Ιεράς Μονής Αγίου Νικολάου Καλτεζών (monikaltezon.gr) και της Ιεράς Μητροπόλεως Μαντινείας και Κυνουρίας (immk.gr).
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, στο

# data[].attributes.attachment_link.title
Μονή Καλτεζών : Παρούσα στους αγώνες του έθνους | in.gr

# data[].attributes.attachment_link.description
Πάνω σε ένα μικρό ύψωμα, σε ένα γραφικό οροπέδιο κοντά στο χωριό Καλτεζές Αρκαδίας, είναι χτισμένη η ιστορική μονή Καλτεζών, όπου συνεδρίασε η η Πρώτη Πελοποννησιακή Γερουσία των επαναστατημένων Ελλήνων το Μάιο του 1821. Σύμφωνα με την επικρατέστερη εκδοχή, η μονή οικοδομήθηκε εντός του 18ου αιώνα, αν και υπάρχουν αναφορές για την ύπαρξη μοναστηριού στη συγκεκριμένη τοποθεσία σε σαφώς προγενέστερη χρονική περίοδο.

# data[].attributes.location_name
Παναχαϊκό, Ερινεός, Ελλάδα

# data[].attributes.headline
26 και 27 Αυγούστου 1827 στην Καυκαριά, έγινε μάχη. Νίκησαν οι Έλληνες, με αρχηγό τον Πλαπούτα. 

# data[].attributes.subject
26 και 27 Αυγούστου 1827 στην Καυκαριά, έγινε μάχη. Νίκησαν οι Έλληνες, με αρχηγό τον Πλαπούτα. 

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Η Μάχη της Καυκαριάς ήταν μάχη της επανάστασης του 1821 μεταξύ των επαναστατημένων Ελλήνων και των Οθωμανών. Η μάχη έγινε στις 26 και 27 Αυγούστου 1827 στην Αχαΐα στο Παναχαϊκό όρος, και σε έναν απόκρημνο λόφο που λέγεται Καυκαριά(ς), περιοχή που βρίσκεται ανάμεσα στα χωριά Μαζαράκι και Λαπαναγοί.

Το 1827 είχε αποβιβαστεί στην Πελοπόννησο ο Ιμπραήμ Πασάς και στην Αχαΐα πολλά χωριά είχαν προσκυνήσει, είχαν δηλαδή αλλάξει στρατόπεδο. Στα ορεινά του Παναχαϊκού υπάρχουν τα Ζουμπατοχώρια, απόγονοι Αρβανιτών που είχαν προσκυνήσει, και εκεί είχε γεννηθεί και δρούσε ο Νενέκος. Ο Ιμπραήμ γύριζε την ύπαιθρο και ανάγκαζε τον λαό να προσκυνήσει ο Κολοκοτρώνης · τότε ήρθε στην Αχαία κι έστησε τρία στρατόπεδα παρενοχλώντας τον Ιμπραήμ και προσπαθώντας να επαναφέρει στον αγώνα τα προσκυνημένα χωριά.

Ο ίδιος ο Κολοκοτρώνης στρατοπέδευσε στα Καλαβρυτοχώρια, στο χωριό Πετσάκοι· όλα τα χωριά εκεί είχαν προσκυνήσει και προσπαθούσε να τα φέρει πίσω στον αγώνα. Στις 26 Αυγούστου ο Κολοκοτρώνης ειδοποιήθηκε ότι η Μεσσηνία πραγματεύεται να προσκυνήσει τον Ιμπραήμ κι αναχωρεί δίνοντας εντολή στον Κολιόπουλο να πάει στην Καυκαριά να παρακολουθεί τις κινήσεις του Ντελή Αχμέτ Πασά των Πατρών.

Ο Ντελής Αχμέτ με δύναμη περίπου 4.000 - 8.000 αντρών, διάφορες πηγές δίνουν διαφορετικά νούμερα, πήγαινε στα Καλαβρυτοχώρια με εντολή του Ιμπραήμ επειδή βρισκόταν εκεί και ο Κολοκοτρώνης. Ο Κολιόπουλος δεν περίμενε να τον κτυπήσουν οι Οθωμανοί, γι' αυτό άλλωστε δεν ειδοποίησε για βοήθεια και τον Γεναίο που βρισκόταν στην Βοστίτσα αλλά φτάνοντας κοντά στην Καυκαριά τον ειδοποίησαν ότι φτάνουν οι Οθωμανοί κι έδωσε εντολή να οχυρωθούν στον λόφο που ήταν δασώδες και απόκρημνος.

Η μάχη άρχισε το πρωί της 26ης Αυγούστου και κράτησε δύο μέρες και μία νύχτα με μεγάλο πείσμα και από τις δύο πλευρές. Μαζί με τον Κολιόπουλο πολέμησαν και οι Δ. Μελετόπουλος, ο Χρήστος Φωτομάρας με 100 Σουλιώτες, ο Ιωάννης Φειζόπουλος, ο Ροδόπουλος, ο Παπανίκας, ο Πετιμεζάς ο Γιουρούκος και ο Γ. Λύκας. Τοπική παράδοση της περιοχής αναφέρει ότι πριν την μάχη οι Έλληνες πήραν μέρος στην λειτουργία του ναού της Αγίας Παρασκευής που με την βοήθεια της νίκησαν. Από την πλευρά τον Οθωμανών ο Δελής Πασάς είχε μαζί του τον Νενέκο με προσκυνημένους Έλληνες.

Την πρώτη μέρα οι Οθωμανοί έκαναν εφόδους εναντίον των Ελλήνων αλλά δεν κατάφεραν να να καταλάβουν τον λόφο. Οι επιθέσεις συνεχίστηκαν και την δεύτερη μέρα με μεγαλύτερη σφοδρότητα, αναφέρεται ότι την δεύτερη μέρα όλη η δύναμη των Οθωμανών 4000 άντρες έκαναν εφόδους. Οι Έλληνες φόνευαν πολλούς Οθωμανούς όχι μόνο τουφεκίζοντας τους αλλά και με πέτρες που κυλούσαν από τον λόφο. Άλλες πηγές αναφέρουν ότι οι Έλληνες είχαν 3 νεκρούς και 10 τραυματίες και οι Οθωμανοί 400 νεκρούς και 200 τραυματίες· ο Κολοκοτρώνης δίνει ότι οι Έλληνες δεν είχαν απώλειες και οι Οθωμανοί 150 νεκρούς. Βλέποντας ο Πασάς ότι δεν μπορεί να καταλάβει τον λόφο έλυσε την πολιορκία και κατευθύνθηκε προς τους Πετσάκους να συναντήσει τον Κολοκοτρώνη.

Τοπική παράδοση της περιοχής λέει ότι ο Πασάς μετά την μάχη στο δρόμο του συνάντησε μια χαμοκέλα, τότε ρώτησε έναν προσκυνημένο που είχε μαζί του τι ήταν. Αυτός του είπε ότι ήταν η Αγία Παρασκευή που βοήθησε τους Έλληνες να νικήσουν, ο Πασάς κατέβηκε από το άλογό του και μπήκε στην εκκλησία με σκοπό να κάψει την εικόνα αλλά μόλις την πλησίασε τυφλώθηκε. Τότε παρακάλεσε την Αγία Παρασκευή να του δώσει πίσω το φως του και να της χαρίσει το άσπρο άλογο του, όπως κι έγινε.

Γεωργίου Τερτσέτη, Θεόδωρου Κολοκοτρώνη, Απομνημονεύματα, εκδόσεις Βεργίνα, 1996

Ιωάννης Δ. Παπαδημητρίου, Το Μαζαράκι των Πειρών και της Παναχαΐας και το Μαζαράκι των Πατρών και της Ωλενίας. Από 1600 π.Χ. μέχρι σήμερον, Πάτρα 2000, Δεύτερη Έκδοση

Φωτάκου, Χρυσανθακόπουλου Φωτίου, Υπασπιστού Θεόδωρου Κολοκοτρώνη, Απομνημονεύματα για την επανάσταση του 1821, Τόμος Β', εκδόσεις Βεργίνα, 1997

# data[].attributes.attachment_link.title
Μάχη της Καυκαριάς - Βικιπαίδεια

# data[].attributes.attachment_link.description
Η Μάχη της Καυκαριάς ήταν μάχη της επανάστασης του 1821 μεταξύ των επαναστατημένων Ελλήνων και των Οθωμανών. Η μάχη έγινε στις 26 και 27 Αυγούστου 1827 στην Αχαΐα στο Παναχαϊκό όρος, και σε έναν απόκρημνο λόφο που λέγεται Καυκαριά(ς), περιοχή που βρίσκεται ανάμεσα στα χωριά Μαζαράκι και Λαπαναγοί.

# data[].attributes.location_name
Άνω Τρίκαλα Κορινθίας, Άνω Τρίκαλα, Ελλάδα

# data[].attributes.headline
Ο Ιωάννης Νοταράς, γνωστός ως "Αρχοντόπουλο" γεννιέται στα Άνω Τρίκαλα Κορινθίας το 1805. Είναι ο νεότερος στρατηγός (18 ετών) της επανάστασης. Ο Καραϊσκάκης είπε γι' αυτόν: Τούτος ο νέος αν ζήσει θα ντροπιάσει πολλούς από εμάς τους γεροντότερους. Μακάρι η πατρίδα να είχε πολλούς σαν κι αυτόν!

# data[].attributes.subject
Ο Ιωάννης Νοταράς, γνωστός ως "Αρχοντόπουλο" γεννιέται στα Άνω Τρίκαλα Κορινθίας το 1805. Είναι ο νεότερος στρατηγός (18 ετών) της επανάστασης. Ο Καραϊσκάκης είπε γι' αυτόν: Τούτος ο νέος αν ζήσει θα ντροπιάσει πολλούς από εμάς τους γεροντότερους. Μακάρι η πατρίδα να είχε πολλούς σαν κι αυτόν!

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Στα τέλη Ιανουαρίου του 1827 προχώρησε στην Αττική όπου και βρέθηκε με το σώμα του, κάτω από τις διαταγές του . Υπό την διοίκηση του Βρετανού φιλέλληνα Γεωργίου Καραϊσκάκη, τότε που ο Ρεσίτ Πασάς (Κιουταχής) πολιορκούσε την Ακρόπολη της Αθήνας μέσα στην οποία βρίσκονταν πολιορκημένοι οι ΈλληνεςΤόμας Γκόρντον συμμετείχε στην κατάληψη της Καστέλλας, στον Πειραιά. Ηγείτο μιας δύναμης 1.500 ανδρών που μαζί με τον Μακρυγιάννη και τους 550 άνδρες του, τον Δημήτριο Καλλέργη με τους Κρήτες του, τους Ιωάννη Πέτα και Χαράλαμπο Ιγγλέση ανέλαβαν να καταλάβουν τον καλά οχυρωμένο λόφο της Καστέλλας. Και αφού το επέτυχαν ο Μακρυγιάννης έμεινε να φυλά το λόφο που κοιτούσε προς το Φάληρο, ο Καλλέργης προς τον Πειραιά και ο Ιωάννης Νοταράς "έπιασε" το κέντρο.

Ο Καραϊσκάκης που παρακολουθούσε από κοντά την δράση του Γιάννη Νοταρά απευθυνόμενος για αυτόν στους άλλους οπλαρχηγούς είπε:
"Τούτος ο νέος αν ζήσει θα ντροπιάσει πολλούς από εμάς τους γεροντότερους. Μακάρι η πατρίδα να είχε πολλούς σαν κι αυτόν!". Τόσο τον εκτιμούσε και τον συμπαθούσε ο Καραϊσκάκης, που δώσανε λόγο να τον κάνει γαμπρό στην μικρότερη κόρη του στην Πηνελόπη.
Ο Γιαννάκης Νοταράς, δύο μέρες πριν την επίθεση που θα οδηγήσει τους Έλληνες στη μεγαλύτερη καταστροφή (Μάχη Ανάλατου), έγραψε από το Φάληρο την τελευταία επιστολή προς τους γονείς του. Οι παρατηρήσεις εντός των παρενθέσεων είναι φυσικά διευκρινιστικές εκτός κειμένου.

"Φαληρέα 22 Απριλίου 1827.

Σεβαστοί μου γονείς. Από υγείαν δόξα νάχη ο άγιος θεός, είμαι καλά, και άμποτε να είσθε και σεις καλά. Εγώ με το ασκέρι μου εις τα 12 Απριλίου από το Αμπελάκι της Κούλουρης και με την σκούνα του καπετάν Αλεξανδρή ξεμπαρκαρισθήκαμε εις του Δράκου (Πειραιά) το λιμάνι. Επολιορκήσαμε τοΜοναστήρι του Άι Σπυρίδωνα γιατί ήτο πιασμένο από400 Αρβανίτας του Κιουταχή. Ήλθε και η φρεγάδα μας "Ελλάς" και έριξε κάμποσες κανονιές. Εμείς κάναμε γιουρούσι και επατήσαμε το μοναστήρι. Οι Αρβανίτες τότε παραδόθησαν με την ζωήν τους και με τα άρματά τους. Αλλά κάποιοι από μας δεν εστάθηκαν οι αφεόφοβοι εις τον λόγον τους. Εριχθήκανε για πλιάτσικα και εχαλάσθηκαν όλοι σχεδόν οι Αρβανίτες. Το κρίμα να το έχουν όσοι τους επήραν στο λαιμό τους. Όταν επατήσαμε το Μοναστήρι ελαβώθηκαν βαρειά ο μπουλουξής μου καπετάν Γιάννης Γιουρούκος και το αξιοτίμητο παλικάρι ο Γιωργάκης ο Μπόνος. Ελπίζω να μην πάθουνε τίποτε, γιατί τους γιατρεύει ο Τουρκοκούρταλης (αναφέρεται στον Τούρκο ιατρό Κούρταλη που προσέφερε από δική του επιλογή τις υπηρεσίες του στους Έλληνες). Εσκοτώθη εις το πάτημα του Μοναστηριού και ο Καπετάν Νικολής του Πανάγου Κτίστη, φαίνεται ότι και τούτο η σκλητάδα είναι γραμμένο να πάει για το Γένος. Εδώ και 20 ημέρες ο Παναγιωτάκης με τον Βάσσο και με τον Βούρβαχη εβάρεσε τους Τούρκους στο Καματερό. Πάνε πολλοί από τους δικούς μας καθώς και ο Βούρβαχης. Κρίμας τον άνθρωπο και το τιμημένο παλικάρι. Εδώ και δύο ώρες άνοιξε λιανοτούφεκο (το ψιλό ντουφέκι δηλαδή εκείνο που ο ίδιος άνδρας γεμίζει μόνος του το καριοφίλι του σε αντίθεση με το "χονδρό τουφέκι" όπου οι μισοί έριχναν και οι άλλοι μισοί γέμιζαν) εις τα Υδραίικα ταμπούρια. Τώρα μου έφεραν το χαμπέρι πως ελαβώβη βαρειά ο αρχηγός Καραϊσκάκης (επομένως η επιστολή του Γιάννη Νοταρά ξεκίνησε να συντάσσεται στις 22 Απριλίου αλλά ολοκληρώθηκε μετά τον τραυματισμό του Καραϊσκάκη που συνέβη στις 23 Απριλίου ανήμερα της ονομαστικής του εορτής).
Αν χαθεί αυτός ο άνθρωπος, ξεγράψτε μας όλους, γιατί ο Τσούρτζ δεν εξεύρει να διοικήσει άτακτο ασκέρι (η εκτίμηση του Νοταρά ταυτίζεται απόλυτα με του Καραϊσκάκη). Ο Θεός να βάλει το χέρι του και να λυπηθεί πρώτα την πατρίδα και ύστερα εμάς. Τα πράγματα δεν μου αρέσουν (προφητεία της επερχόμενης καταστροφής). Ας γείνει ό,τι θέλει ο Θεός! Εις το ορδί μου είναι οι χιλίαρχοι Λάμπρος Βεΐκος, Γιωργάκης Τζαβέλας, Αθανάσιος Τσούσια Βότζαρης, Δημήτριος Δράκος, Δημήτριος Καλέργης και ο Ιγγλέσης. Πέστε της Κοκκώνας να μη στενοχωρηθεί και αν δεν σμίξουμε εδώ, θα σμίξουμε όλοι εις τον κάτω κόσμο. Με την ευχή σας. Φιλώ το χέρι της μάνας μου και της ευγενίας Σας. Φιλώ και τα αδέλφια μου και την Κοκκώνα.
Ο αγαπητός σας υιός.
Γιαννάκης Νοταράς".

Ο Καραϊσκάκης πέθανε και τον έθαψαν στην Κούλουρη. Και οι Έλληνες στις 24 Απριλίου του 1827 επιτέθηκαν στην περιοχή Τρεις Πύργοι στο σημερινό Παλαιό Φάληρο υπό τις διαταγές του Τσώρτζ, που όπως έγραψε και ο Γιαννάκης στην επιστολή του δεν ήξερε διόλου από άτακτο ασκέρι. Ο Γιάννης Νοταράς είχε αναλάβει το κέντρο της ελληνικής παράταξης. Στο μεταξύ όμως το ισχυρό Οθωμανικό ιππικό του Κιουταχή παρακολουθούσε τις κινήσεις τους, από σημείο καλά κρυμμένο. Η τακτική επίθεσης ήταν λανθασμένη και οδήγησε τους Έλληνες να πέσουν στην περίτεχνη ενέδρα των Οθωμανών, που με 800 ιππείς και 400 πεζούς στην κοίτη του Ιλισού ποταμού (όρια σημερινού Μοσχάτου), παραμόνευαν αθέατοι, τους αμέριμνους Έλληνες να πλησιάσουν.

Τους ρίχθηκαν όμως οι Ντελήδες, το τουρκικό δηλαδή ιππικό και τους μακέλεψαν. Πιάσανε πολλούς Έλληνες αιχμαλώτους ανάμεσα στους οποίους ήταν και ο Ιωάννης Νοταράς που αψηφώντας τον κίνδυνο έμεινε να πολεμάει πάνω στο άλογο μέχρι τέλους. Μια μαρτυρία λέει πως κείνη την μέρα ο Νοταράς δούλευε το σπαθί του και χτυπούσε τους Τούρκους μια στα δεξιά του και μια στα αριστερά του που άκουγαν οι άλλοι τα χτυπήματα όμοια με του ξυλοκόπου. Αυτή η μαρτυρία θα γίνει αργότερα στίχος στο δημοτικό μας τραγούδι
Σε απόσταση μόλις εκατό μέτρων οι Τούρκοι έκαναν επέλαση κατά των αμέριμνων και αφύλακτων πεζοπόρων Ελλήνων! Επρόκειτο για κανονική σφαγή.

"Δεν είναι καιρός για ντουφεκιές!

Για ιδέτε πέρα εκεί το Κάστρο της Αθήνας!

Εκεί θα πάμε σήμερα πριν έρθει μεσημέρι".

Όμως οι Ντελήδες τον κύκλωσαν και κατάφεραν να τον πιάσουν ζωντανό. Ήταν η πιο ολοσχερής ήττα που υπέστησαν οι Έλληνες σε όλη την διάρκεια της πολιορκίας της Ακροπόλεως. Χίλιοι πεντακόσιοι (1.500) άνδρες χάθηκαν, διακόσιοι σαράντα (240) πιάστηκαν αιχμάλωτοι και στην συνέχεια αποκεφαλίσθηκαν, εκτός του ΗΆρχισαν να μαλώνουν μεταξύ τους για το ποιος θα τον πάρει αιχμάλωτο. Ο Νοταράς ύστερα από ανταλλαγές ύβρεων μεταξύ των Αλβανών έπεσε στα χέρια δύο εξ αυτών που τον έβαλαν στη μέση και κίνησαν να τον παραδώσουν για να πάρουν την αμοιβή. Όπως κρατούσαν τον Νοταρά από τα ρούχα λέγεται πως άνοιξε το πουκάμισό του και φάνηκε ο χρυσός σταυρός που κρεμόταν με αλυσίδα από τον λαιμό του. Οι Αλβανοί είδαν να λαμποκοπάει το χρυσάφι και θαμπώθηκαν. Πριν προλάβει να τον αρπάξει το χέρι του ενός, τον είχε αρπάξει το χέρι του δευτέρου. Οι δύο Αλβανοί μάλωναν για ώρα για τον σταυρό που κατάφερε να αρπάξει ο ένας από τον άλλον. Φτάσανε σε κάποιο ξεροπήγαδο κοντά στους Άγιους Θεοδώρους στη σημερινή - "Υπάρχει όμως μιαΕκείνο το πηγάδι ο λαός το αποκαλούσε για χρόνια αργότερα Αλλά για το θάνατο του Γιάννη Νοταρά υπάρχει και μια - Λέγεται τότε πως πραγματικά ο Κιουταχής δέχθηκε και προσέφερε για δούλο τον Νοταρά. Αυτή η εκδοχή έγινε η πλέον αποδεκτή στον Μοριά για χρόνια, ίσως διότι κανείς δεν ήθελε να πιστέψει τον θάνατό του. Για αυτό και οι στίχοι δημοτικού τραγουδιού μιλούσαν για Δημητρίου Καλλέργη που απελευθερώθηκε καταβάλλοντας ως λύτρα.

Από την ήττα αυτή οι Έλληνες αποθαρρύνθηκαν τόσο πολύ που διέταξαν την φρουρά της Ακροπόλεως να συνθηκολογήσει! Η ήττα αυτή οδήγησε επίσης και τον Ελληνικό στόλο να εγκαταλείψει την θαλάσσια κυριαρχία του και να συγκεντρωθεί στον Πόρο.

Η αιχμαλωσία του Γιαννάκη Νοταρά ήταν και η τελευταία πληροφορία που άκουσε η οικογένειά του για την τύχη του, από περιγραφές που μετέφεραν συναγωνιστές τους στην Κορινθία. Από εκείνη τη στιγμή και μετά, μόνο ιστορίες αόριστες και εκδοχές. Οι Τούρκοι από την ολόχρυση φορεσιά του και τα περίτεχνα άρματά του κατάλαβαν πως ήταν Έλληνας στρατηγός. Θέλανε λοιπόν να τον πάνε ζωντανό στον Κιουταχή πασά για να λάβουν καλό μπαξίσι.
πρώτη εκδοχή έχει ως εξής.
Αμφιθέα. Εκεί Τούρκοι και Αλβανοί μάζευαν τους Έλληνες αιχμαλώτους εκείνης της ημέρας. Τους έσφαζαν έχοντας τα χέρια των αιχμαλώτων δεμένα πισθάγκωνα και τα πτώματα τα πετούσανε μέσα σε ένα ξεροπήγαδο. Εκεί στάθηκαν και οι δύο Αλβανοί με το αιχμάλωτο αρχοντόπουλο. Εξακολουθούσαν ακόμα και εκεί να διαπληκτίζονται μεταξύ τους. Κάποια στιγμή ο Αλβανός που δεν είχε αρπάξει τίποτα πρότεινε στον άλλο.
Γιατί μαλώνουμε μεταξύ μας για έναν χρυσό σταυρό; Ας σκοτώσουμε τον ραγιά να του πάρουμε τα ακριβά ρούχα που φοράει, που σε αξία είναι μεγαλύτερη από το μπαξίσι του Πασά".
Με μιας, άδειασαν τα κουμπούρια τους πάνω στον άτυχο Νοταρά και στη συνέχεια πέταξαν το σώμα του στο ξεροπήγαδο της Αμφιθέας.

δεύτερη εκδοχή .
Οι δύο Αλβανοί έφτασαν στο πηγάδι της Αμφιθέας αλλά κάποιος τρίτος Τούρκος τους πλησίασε με ζήλια λέγοντας πόσο πολύτιμο αιχμάλωτο είχαν πιάσει. Καθώς οι δύο Αλβανοί δεν του έδιναν σημασία, ο Τούρκος πήγε πίσω από τον Νοταρά και με το σπαθί του τον σκότωσε. Τότε πολλοί Τούρκοι και Αλβανοί έπεσαν πάνω στο άψυχο σώμα για να πάρουν τα χρυσοκέντητα ρούχα. Έφτασαν στο τέλος να μαλώνουν με τα σπαθιά στα χέρια για την μοιρασιά. Οι Τούρκοι συμφώνησαν τελικά με τους Αλβανούς να μην πάρει κανένας τα ρούχα του Νοταρά παρά πέταξαν το σώμα του μέσα στο πηγάδι, εκεί όπου βρίσκονταν και άλλοι νεκροί Έλληνες.

"πηγάδι των στεναγμών" ή "πηγάδι των σκοτωμένων" διότι υπήρχε μια φήμη που ήθελε τις νύχτες να ακούγονται φωνές που προκαλούσαν τρομάρα στους περαστικούς. Η αλήθεια ήταν ότι το ξεροπήγαδο συγκοινωνούσε με ένα άλλο γειτονικό. Ο αέρας που περνούσε από το ένα στο άλλο σχημάτιζε ρεύμα κι έκανε ήχο που έμοιαζε με στεναγμό. Ο κόσμος όμως τα πρώτα χρόνια μετά τους σκοτωμούς της επανάστασης που γνώριζε την ιστορία του τόπου του, πίστευε πως ο ήχος αυτός ερχόταν από τους σκοτωμένους.
τρίτη εκδοχή της ιστορίας.
Οι δύο Αλβανοί που έπιασαν αιχμάλωτο τον Νοταρά τον πήγαν αλυσοδεμένο στον Κιουταχή, στη σκηνή του όπου έλαβαν μπαξίσι γερό. Σαν τον είδε καλοντυμένο ο Κιουταχής κατάλαβε ότι θα ήταν κάποιος από τους Έλληνες στρατηγούς. Ο Κιουταχής τότε του απηύθυνε τον λόγο για να μάθει ποιος ήταν. Ο Νοταράς απαντούσε άφοβα σε όλες τις ερωτήσεις του καθώς γνώριζε ότι το τέλος του πλησίαζε. Έτσι τόσο ο Κιουταχής όπως και όλοι οι υπόλοιποι μπέηδες και οι αγάδες που βρίσκονταν τη στιγμή εκείνη στη σκηνή έμαθαν ότι ο αιχμάλωτος ήταν ο Γιαννάκης Νοταράς, το αρχοντόπουλο του Μοριά. Το πιο πιθανό λοιπόν ήταν ότι κάποιος από τους παριστάμενους αγάδες τον αναγνώρισε και κατάλαβε ότι θα μπορούσε να εισπράξει μεγάλα ποσά λύτρων από τον θείο του Πανούτσο. Εκείνος ο αγάς λοιπόν ζήτησε από τον Κιουταχή να του τον δώσει τάχα για δούλο για να εργάζεται στα τσιφλίκια. Ο Κιουταχής τότε γύρισε και του είπε ότι είχε ορκιστεί στον Αλλάχ να ματώνει τα γιαταγάνια του πάνω στους Έλληνες. Τότε ο μπέης πήγε κοντά του και αφού ζήτησε ένα από τα σπαθιά του Κιουταχή πλησίασε τον Ιωάννη Νοταρά και με ένα χτύπημα του έκοψε το δεξί του αυτί.

"Ορίστε πασά μου" είπε ο αγάς "ο όρκος σου ξεπληρώθηκε. Το σπαθί σου ματώθηκε από το αίμα του ραγιά". "σκλαβιά του λεβέντη".

"Θέε μου και τι νάγινε ο στρατηγός της Κόρθος;

Ούδε στην Κόρθο φαίνεται, ούδε στον Πεντεσκούφη.

Δεν κλαις καημένε Νοταρά με τον λεβέντη πούχες;

Σκλάβωσαν τ΄αρχοντόπουλο τον αρχηγό της Κόρθος"

Η οικογένεια των Νοταραίων όμως καρτερούσε υπομονετικά να ακούσει τα μαντάτα για την τύχη του παιδιού τους. Να βρισκόταν τάχα στο ξεροπήγαδο σκοτωμένος μαζί με τους άλλους Έλληνες ή να ζούσε δούλος στα τσιφλίκια κάποιου μπέη; Ο θείος του ο Πανούτσος που ήταν πλούσιος έταζε μεγάλα χαρίσματα σε εκείνον που θα του έδινε πληροφορίες για το χαμένο ανιψιό του. Μα κανένας δεν βρέθηκε και το μαρτύριο συνεχιζόταν για χρόνια. Ακόμα και το Όταν πέρασε πλέον πολύς καιρός τότε μόνο όλοι κατάλαβαν πως το νεαρό αρχοντόπουλο, ο Γιαννάκης Νοταράς, δεν ζούσε πια. Όσο για την Υπήρχε ακόμα όμως για γυναίκα που τον περίμενε για χρόνια! Η πανέμορφη Υπάρχει ένα δημοτικό τραγούδι για τον Γιαννάκη Νοταρά ηρωικό και πένθιμο συνάμα. Σύμφωνα με αυτό αφού τα χρόνια πέρασαν και μαντάτα κανείς δεν έλαβε για την τύχη του, το αρχοντόπουλο δεν έγινε σκλάβος, ούτε θανατώθηκε αργότερα, παρά έπεσε από βόλι εχθρικό στη μάχη όπως στους ήρωες αρμόζει. Το σώμα του δεν βρέθηκε όπως και του Κωνσταντίνου Παλαιολόγου διότι Διαβάστε με προσοχή αυτούς τους καταπληκτικούς στίχους που περιγράφουν όλη την καταστροφική μάχη του Φαληρέα. Ο Γιαννάκης Νοταράς όμοια με αρχαίο ήρωα, παρά του ότι γνωρίζει την καταστροφή (το είχε γράψει στην επιστολή προς τους γονείς του) στέκεται πάνω στο άλογο και δείχνει προς τους άνδρες του την Ακρόπολη. "
Ωστόσο τα ίχνη του Γιαννάκη Νοταρά εξαφανίστηκαν. Κανείς δεν ζήτησε λύτρα από τον θείο του Πανούτσο, που μάταια περίμενε για χρόνια τα μαντάτα του.
Να πέθανε άραγε;
να τον σκότωσαν αργότερα;
Κανείς με σιγουριά δεν έμαθε.

Η αναζήτηση του χαμένου Γιαννάκη Νοταρά
1845 περίμεναν νέα του καθώς εκείνη τη χρονιά έφτασε με το ατμόπλοιο στον Πειραιά από την Οδησσό μια επιστολή. Με αυτή γινόταν γνωστό ότι κάποιος Έλληνας συστήθηκε στις φυλακές της Οδησσού ως υιός Νοταρά περιγράφοντας στη συνέχεια την χρόνια αιχμαλωσία του. Ότι κατάφερε να δραπετεύσει και με Αρμενικό όνομα έφτασε στην Ρωσία όπου συνελήφθη διότι είχε παραβεί τους υγειονομικούς κανονισμούς. Η επιστολή αυτή είχε γραφτεί στην Οδησσό από τον γιο του Στρατηγού Ρεβελιότη όπου ζούσε εκεί. Μάλιστα ο Ρεβελιότης παρέθετε και στοιχεία από τη ζωή του εμφανιζόμενου ως Γιάννη Νοταρά τα οποία αποδείκνυαν ότι ήταν αυτός! Η οικογένεια ανταποκρίθηκε και έστειλε άνθρωπο δικό της στην Οδησσό για να τον συναντήσει. Ωστόσο τίποτε δεν έγινε γνωστό στη συνέχεια. Ένα τάξιμο και ένας συμπολεμιστής από τον Πειραιά γράφουν τη συνέχεια...
Πηνελόπη Καραϊσκάκη που καρτερικά περίμενε τον Γιαννάκη να εμφανιστεί και εκτελεστεί το τάξιμο του πατέρα της Γεωργίου Καραϊσκάκη, την νυμφεύθηκε τελικά ο αδελφός του Γιάννη Νοταρά, ο Αντρίκος!
Σοφία Ρέντη που για χάρη της ο Γιαννάκης κάποτε προκάλεσε εμφύλιο πόλεμο στον Μοριά πολεμώντας τον ξάδελφό του Παναγιωτάκη Νοταρά για το ποιος θα την κερδίσει. Για χάρη της είχε καταστραφεί το Σοφικό! Αυτή η Σοφία Ρέντη καθώς επίσης περίμενε με προσμονή την επιστροφή του, έλαβε είδηση για το θάνατό του που όμως τίθεται σε αμφιβολία. Ένας άλλος επιζών του Πειραιά, ο Δημήτρης Καλλέργης, που είχε συλληφθεί όπως ο Γιάννης Νοταράς αλλά είχε καταβάλει λύτρα και είχε αφεθεί ελεύθερος, παρουσιάστηκε μπροστά της, λέγοντάς της ότι είδε τον συμπολεμιστή του Γιάννη Νοταρά να πέφτει νεκρός στο Φάληρο. Όμως η μαρτυρία του δεν ήταν αξιόπιστη, διότι σκοπός του Δημήτρη Καλλέργη ήταν να την πείσει την Σοφία Ρέντη να τον παντρευτεί! Για να το καταφέρει έπρεπε να θέσει ένα τέλος στην αναμονή της ώστε να ανοίξει ο δρόμος ο δικός του. Όπως και πραγματικά έγινε! Ο Δημήτρης Καλλέργης έγινε τελικώς ο άνδρας της Σοφίας Ρέντη παίρνοντας τη θέση του φίλου του Γιαννάκη Νοταρά. "άνοιξε η γη και χάθηκε και πάει δεν εφάνη!".
Να! εκεί θα είμαστε μέχρι το μεσημέρι!" Έχοντας επίγνωση της αρχαίας ιστορίας της Ακρόπολης τους λέει "Ξέρετε τι ήταν κάποτε αυτό το κάστρο; Ξέρετε τι ήταν κάποτε αυτή η χώρα;"

"Προχθές το βράδυ έφυγα και μόλις τώρα ήρθα!

Μ' ένα ποδάρι μόνο γύρισα και μ΄ ένα μόνο χέρι

Το βόλι με λυπήθηκε! ο χάρος δεν με πήρε!

Μαύρο γραφτό της μοίρας μου για να γυρίσω πίσω!

Χάθηκαν τόσοι Στρατηγοί! και τόσα παλικάρια!

Εμένα ο Θεούλης μου τι μ' άφησε να ζήσω;

Πίσω να μην εγύριζα χωρίς τον Στρατηγό μας!

Στο Φαληρέα είμαστε μ' άλλους Καπεταναίους

Γιώργο Τζαβέλλα, Μπότσαρη, τον Βεΐκο, τον Δράκο

Τον Κρητικό Καλλέργη μας τον άμοιρο Ιγγλέση

χωρίς ταμπούρια δυνατά μας έβαλαν στον Κάμπο

Τουρκιά πολλή μας πλάκωσε, πεζούρα και ντελήδες

-Δεν είναι καιρός για ντουφεκιές τραβάτε τα σπαθιά σας!

Σαν τον βοριά ερίχθηκε στους Τούρκους στους Δελήδες!

Έβαψε η άκρη του γιαλού από το πολύ το αίμα

πάει το καμάρι του Μωρηά, πάει και δεν γυρίζει".

Τα χρόνια πέρασαν, οι άνθρωποι άλλαξαν, τα γεγονότα του Φαληρέα, όπως και όλης της Ελλάδας, οι θυσίες νέων παλικαριών που έκαναν τα νιάτα τους θυσία στην ελευθερία, πέρασαν στο περιθώριο. Ποιος είναι αυτός ο Γιάννης Νοταράς; Για ποιο αρχοντόπουλο μιλάνε; Ποια πίκρα είναι χειρότερη άραγε; Της λησμονιάς ή της άγνοιας; Ντροπή! Ντροπή! Ντροπή!

Πηγές:
Ι. Μακρυγιάννη: Απομνημονεύματα. Εκδ. Μέλισσα, Αθήναι
Ι. Μελετόπουλου: Πειραϊκά, Αθήναι 1945
Δημ. Αινιάνος, Άπαντα, Απομνημονεύματα Καραϊσκάκη και άλλων αγωνιστών, (Γ. Βαλέττας), Αθήναι 1962.
"Γύρω απ' το Εικοσιένα" του Τάκη Λάππα, Εκδόσεις Αλκαίος
"Το αρχοντόπουλο Γιαννάκης Νοταράς, Δράμα εις πράξεις πέντε" του Ιωάννου Π. Σταματούλη, Εν Αθήναις 1896 (ψηφιακή μορφή από Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης)

Διαβάστε επίσης σχετική θεματολογία:

# data[].attributes.attachment_link.title
Ιωάννης (Γιαννάκης) Νοταράς. Οι εκδοχές για το τραγικό του τέλος στον Φαληρέα

# data[].attributes.attachment_link.description
Στα τέλη Ιανουαρίου του 1827 προχώρησε στην Αττική όπου και βρέθηκε με το σώμα του, κάτω από τις διαταγές του . Υπό την διοίκηση του Βρετανού φιλέλληνα Γεωργίου Καραϊσκάκη, τότε που ο Ρεσίτ Πασάς (Κιουταχής) πολιορκούσε την Ακρόπολη της Αθήνας μέσα στην οποία βρίσκονταν πολιορκημένοι οι ΈλληνεςΤόμας Γκόρντον συμμετείχε στην κατάληψη της Καστέλλας , στον Πειραιά.

# data[].attributes.location_name
Καστέλλα, Πειραιάς, Ελλάδα

# data[].attributes.headline
Η μάχη της Καστέλλας, 30/1/1827 νίκη Ελλήνων, πριν τη φοβερή ήττα στον Ανάλατο.

# data[].attributes.subject
Η μάχη της Καστέλλας, 30/1/1827 νίκη Ελλήνων, πριν τη φοβερή ήττα στον Ανάλατο.

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Σαν Σήμερα .gr

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Πολεμική αναμέτρηση μεταξύ Ελλήνων και Οθωμανών στο λόφο της Καστέλας στον Πειραιά, που κατέληξε σε νίκη των ελληνικών όπλων.

Η αυγή του 1827 βρήκε την Επανάσταση στη Στερεά Ελλάδα να φυλλορροεί. Ο Μεχμέτ Ρεσίτ Πασάς, γνωστότερος ως Κιουταχής, έχοντας καταλάβει την Αθήνα, πολιορκούσε στενά την Ακρόπολη, ενώ ο Καραϊσκάκης προσπαθούσε να σταθεροποιήσει τις ελληνικές θέσεις στη Βοιωτία. Μετά την ήττα των ελληνικών δυνάμεων στο Καματερό ( 27 Ιανουαρίου 1827), ο Κιουταχής, που στρατοπέδευε στα Πατήσια, θέλησε να εκμεταλλευτεί την επίδρασή της στο ηθικό των πολιορκημένων της Ακρόπολης και την ίδια ημέρα τους απέστειλε επιστολή-τελεσίγραφο:

27 Ιανουαρίου 1827. Στρατόπεδον Αθηνών

Προς τους αρχηγούς Ν. Κριεζώτην, Στάθην Κατσικογιάννην και λοιπούς εγκρίτους τους εις το φρούριον των Αθηνών αποκλεισμένους.

Είδατε και με τα ίδια σας ομμάτια εκείνο οπού έπραξα σήμερον πριν του γεύματος εναντίον των εις βοήθειάν σας ερχομένων και εις Καματερόν εστρατοπεδευμένων ομογενών σας, την μόνην δηλαδή ελπίδα της εδικής σας σωτηρίας. Επειδή ήργησα να τους κτυπήσω, ίσως εβάλατε τίποτε εις τον νουν σας. Αλλά δεν ήταν άλλη αιτία ειμή ότι κατεγινόμην εις την διάταξιν και των εναντίον των εις Δράκον-Πειραιά-όντων ομογενών σας διορισθέντων Στρατευμάτων μου. Ευθύς όμως οπού εκ τούτου ελευθερώθην, έγινεν εκείνο το περίφημον σημερινόν, ό εγώ δεν ημπορώ να σας το περιγράψω, παρά από το στόμα του παρόντος, αν σας ειπή την αλήθειαν, πληροφορείσθε. Βλέπετε λοιπόν όπου άλλην ελπίδα σωτηρίας σας δεν έχετε. Και σας λέγω ότι όλαι αυταί αι νίκαι οπού ο Θεός χαρίζει εις εμέ, προέρχονται από την φιλάνθρωπον σκοπόν μου, όπου εγώ επιθυμώ μόνον την ησυχίαν της Κοινότητας, και το καθήκον του καθενός. Διό και σας λέγω, αν θέλετε και σεις το εδικόν σας καλόν, αποφασίσατε να έβγετε αυτόθεν. Και όστις θέλει, ας σταθή εις την ημετέραν δούλευσιν. Όστις δε μη, έχει άδειαν να πηγαίνη, ως βούλεται, όπου θέλει. Δεν σας λέγω περισσότερον, παρά αν θέλετε, προτιμήσατε εκείνο οπού σας οφελεί. Εφ ώ και αύριον προσμένω απόκρισίν σας. Υγιαίνετε.

Οι πολιορκημένοι δεν απάντησαν στο τελεσίγραφο του Κιουταχή και αυτός "ερεθισθείς εκ της περιφρονήσεως των υπερασπιστών της Ακροπόλεως", όπως αναφέρει ο Νικόλαος Σπηλιάδης στα "Απομνημονεύματά" του αποφάσισε να στραφεί με αποφασιστικό τρόπο πρώτα κατά του στρατοπέδου του σκωτσέζου φιλέλληνα Θωμά Γόρδονος (Thomas Gordon) στην Καστέλα για να διαφυλάξει τα από θαλάσσης νώτα του.

Πράγματι, στις 29 Ιανουαρίου 1827 ο Κιουταχής, με 1500 άνδρες, ιππικό και 6 κανόνια, κατηφόρισε από τα Πατήσια προς τον Πειραιά και την Καστέλα. Το ελληνικό στρατόπεδο, που είχε μαντέψει τα σχέδια του Κιουταχή, προετοιμάστηκε κατάλληλα. Ο Γόρδων είχε ανεβάσει από τα πλοία και άλλα κανόνια, τα οποία τοποθετήθηκαν αριστερά και στο κέντρο του λόφου. Τα πλευρά του προς τον Πειραιά ήταν ασθενέστερα, αλλά εκεί το κάλυπταν τα κανόνια των πλοίων. Την δεξιά πλευρά κάλυπτε ο Μακρυγιάννης, την αριστερή ο Δημήτριος Καλλέργης και στο κέντρο ο Κορίνθιος οπλαρχηγός Ιωάννης Νοταράς. Όμως, η ήττα στο Καματερό είχε προκαλέσει πτώση του ηθικού και πολλοί από το ελληνικό στρατόπεδο "νέκρωσαν και φεύγαν δια νυκτός", όπως αναφέρει ο Σπηλιάδης. Για το σκοπό αυτό απομακρύνθηκαν τα πλοία, ώστε να μην υπάρχει ο πειρασμός της φυγής. Κατά τον Μακρυγιάννη και ο Γόρδων μαζί με άλλους αξιωματικούς λιποψύχησαν και ήταν έτοιμοι να φύγουν, αναγνωρίζει, όμως στη συνέχεια ότι "αν μας χαλούσαν οι Τούρκοι, ποδάρι δεν θα γλύτωνε από μάς".

Την επομένη, 30 Ιανουαρίου 1827, οι Τούρκοι όρμησαν ακάθεκτοι κατά των ελληνικών οχυρωματικών θέσεων. Επί πέντε ώρες εφορμούσαν κατά κύματα, αλλά οι επιθέσεις τους αποκρούσθηκαν με επιτυχία από τους αμυνόμενους και τελικά το ασκέρι του Κιουταχή αναγκάστηκε να υποχωρήσει, υπό την πίεση των ανδρών του Μακρυγιάννη, οι οποίοι πέρασαν στην αντεπίθεση και του προκάλεσαν μεγάλες καταστροφές. Πάνω από 300 ήταν οι Τούρκοι νεκροί και τραυματίες, ενώ οι απώλειες στο ελληνικό στρατόπεδο ανήλθαν σε 60 νεκρούς. Τις κρίσιμες ώρες της μάχης σημαντική βοήθεια προσέφερε το ατμοκίνητο πλοίο Καρτερία, με κυβερνήτη τον Άγγλο πλοίαρχο Φραγκίσκο Άστιγγα (Francis Hastings).

Ο Κιουταχής δεν πτοήθηκε από την ήττα του στην Καστέλα. Συνέχισε την πολιορκία της Ακρόπολης, την οποία τελικά κατέλαβε στις 25 Μαΐου 1827, θέτοντας τέλος στην Επανάσταση στη Στερεά Ελλάδα. Είχε προηγηθεί η καταστροφική ήττα των Ελλήνων στη μάχη του Αναλάτου ( 24 Απριλίου), μία ημέρα μετά τον θάνατο του Γεωργίου Καραϊσκάκη στο Φάληρο.

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Σαν Σήμερα .gr

# data[].attributes.attachment_link.title
Η Μάχη της Καστέλας

# data[].attributes.attachment_link.description
Πολεμική αναμέτρηση μεταξύ Ελλήνων και Οθωμανών στο λόφο της Καστέλας στον Πειραιά, που κατέληξε σε νίκη των ελληνικών όπλων. Η αυγή του 1827 βρήκε την Επανάσταση στη Στερεά Ελλάδα να φυλλορροεί. Ο Μεχμέτ Ρεσίτ Πασάς, γνωστότερος ως Κιουταχής, έχοντας καταλάβει την Αθήνα, πολιορκούσε στενά την Ακρόπολη, ενώ ο Καραϊσκάκης προσπαθούσε να σταθεροποιήσει τις ελληνικές θέσεις στη Βοιωτία.

# data[].attributes.location_name
Ρίζες, Αρκαδία, Ελλάδα

# data[].attributes.headline
Ρίζες Αρκαδίας: Η μάχη του Μεϊμέταγα, 18 Ιουλίου 1826. Νίκη Ελλήνων.

# data[].attributes.subject
Ρίζες Αρκαδίας: Η μάχη του Μεϊμέταγα, 18 Ιουλίου 1826. Νίκη Ελλήνων.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Η Μάχη του Μεχμέταγα ή Μάχη του Μεϊμέταγα ήταν πολεμική εμπλοκή της επανάστασης του 21 με νικηφόρα έκβαση για τους Έλληνες.

Μετά την αποτυχία της εκστρατείας του στη Μάνη, ο Ιμπραήμ επέστρεψε στην Τρίπολη αποφασισμένος να ξαναεπιστρέψει εκεί με μεγαλύτερες δυνάμεις. Ωστόσο οι Αιγυπτιακές επιδρομές στα γύρω χωριά συνεχίζονταν. Στις 18 Ιουλίου 1826 τετρακόσιοι Αιγύπτιοι συγκρούστηκαν με στρατιωτικά τμήματα στο Μεχμέταγα που είχε στείλει ο Κολοκοτρώνης για την προστασία της περιοχής. Τα αποτελούσαν άτακτο ιππικό υπό τον Χατζημιχάλη Νταλιάνη, 120 άνδρες υπό τον φιλέλληνα Α. Αλμέιδα. Μαζί τους ήταν ο Νικηταράς, ο Θεόδωρος Ζαχαρόπουλος και ο Στάικος Σταϊκόπουλος, συνολικά 2.000 άνδρες. Η μάχη αρχικά ήταν ευνοϊκή για τους Τούρκους αλλά οι Έλληνες κατόρθωσαν να τους νικήσουν. Οι Τούρκοι έχασαν 200 άντρες ενώ οι Έλληνες τέσσερις.

Βακαλόπουλος, Απόστολος (1975), "Η Επανάσταση κατά το 1826", στο: Χριστόπουλος, Γεώργιος Α.; Μπαστιάς, Ιωάννης Κ., επιμ., Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, Τόμος ΙΒ΄: Η Ελληνική Επανάσταση (1821 - 1832), Αθήνα: Εκδοτική Αθηνών, σελ. 408-436, ISBN 978-960-213-108-4

# data[].attributes.attachment_link.title
Μάχη του Μεχμέταγα - Βικιπαίδεια

# data[].attributes.attachment_link.description
Η Μάχη του Μεχμέταγα ή Μάχη του Μεϊμέταγα ήταν πολεμική εμπλοκή της επανάστασης του 21 με νικηφόρα έκβαση για τους Έλληνες. Μετά την αποτυχία της εκστρατείας του στη Μάνη, ο Ιμπραήμ επέστρεψε στην Τρίπολη αποφασισμένος να ξαναεπιστρέψει εκεί με μεγαλύτερες δυνάμεις. Ωστόσο οι Αιγυπτιακές επιδρομές στα γύρω χωριά συνεχίζονταν.

# data[].attributes.location_name
Παραλία Βέργας, Ελλάδα

# data[].attributes.headline
Μάχη της Βέργας. Οι Μανιάτες απωθούν τον Ιμπραήμ!

# data[].attributes.subject
Μάχη της Βέργας. Οι Μανιάτες απωθούν τον Ιμπραήμ!

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Το λήμμα παραθέτει τις πηγές του αόριστα, χωρίς Βοηθήστε συνδέοντας το κείμενο με τις πηγές παραπομπές. χρησιμοποιώντας παραπομπές, ώστε να είναι επαληθεύσιμο.
Το πρότυπο τοποθετήθηκε χωρίς ημερομηνία. Για τη σημερινή ημερομηνία χρησιμοποιήστε: {{χωρίς παραπομπές|12|03|2024}}

Μάχη της Βέργας

Ελληνική Επανάσταση του 1821

Νίκη του Μούρτζινου και των Μανιατών στην Βέργα.
Πίνακας του Πέτερ φον Ες.

Χρονολογία

Ιούνιος 1826

Τόπος

Βέρα Μάνη (τώρα Βέργα Μεσσηνίας)

Έκβαση

Νίκη των Ελλήνων

Αντιμαχόμενοι

Αιγύπτιοι (Μουσουλμάνοι Αιγύπτιοι)

Ηγετικά πρόσωπα

Δυνάμεις

1.000 Μανιάτες και 500 Έλληνες πρόσφυγες

7.000 πεζικό και ιππείς, απόβαση 1.500ων πεζών, κανονιοφόρα πλοία

Η μάχη της Βέργας ( 22 - 25 Ιουνίου 1826) στα δυτικά σύνορα της μεσσηνιακής Μάνης, ήταν πολεμική συμπλοκή της επανάστασης του 21. Διεξήχθη μεταξύ ισχυρών Αιγυπτιακών στρατευμάτων του Ιμπραήμ αποτελούμενα από πολυάριθμο πεζικό και ιππικό (συνολικά 8.000 άνδρες) αφενός και Ελληνικών επαναστατικών δυνάμεων, κυρίως Μανιατών, αφετέρου, ενισχυμένων από αρκετούς Μεσσήνιους και Καλαματιανούς (συνολικά περίπου 5.000 μαχητές) στην οποία οι Μανιάτες και 500 Έλληνες πρόσφυγες, υπό την ηγεσία των οπλαρχηγών Γεώργιου Μαυρομιχάλη, Ηλία Κατσάκου Μαυρομιχάλη, Κωνσταντίνου Μαυρομιχάλη, Αναστάσιου Μαυρομιχάλη, Τζανέτου Γρηγοράκη, Μούρτζινου, Τζανετάκη, Αθανασούλια, Χριστέα, Γαλάνη Κουμουνδουράκη κ.α. νίκησαν τους Αιγυπτίους του Ιμπραήμ.

Η Βέργα ήταν πέτρινο οχύρωμα (μακρύ τείχος) που είχε κατασκευαστεί τον Ιούνιο του 1826 κοντά στο χωριό Βέργα (Σέλιτσα) της Καλαμάτας στο στρατηγικό σημείο που ήταν η μοναδική είσοδος στην δυτική Μάνη. Ο Ιμπραήμ αρχικά προσκάλεσε τον Μαυρομιχάλη να παραδοθεί, όταν όμως αυτός αρνήθηκε, ξεκίνησε με 7.000 πεζικό και ιππείς, από την Καλαμάτα κατά της Μάνης. Στο χωριό Αλμυρό μαζεύτηκαν περίπου 1.000 Μανιάτες υπό τον Γεωργιου Μαυρομιχάλη και έπιασαν την Βέργα. Στις 20 Ιουνίου του 1826 ο Αιγυπτιακός στόλος κανονιοβόλησε τις ελληνικές παράκτιες θέσεις, χωρίς όμως να προκληθούν φθορές στους αμυνόμενους. Η κυρίως μάχη, που ξεκίνησε δυο μέρες μετά, υπήρξε σφοδρή και φονικότατη. Διήρκεσε επί ένα δεκάωρο και κατά την εξέλιξή της επιχειρήθηκαν δέκα αλλεπάλληλες έφοδοι των τουρκοαιγυπτίων, που όλες τους αποκρούσθηκαν επιτυχώς από τους Έλληνες. Έως το βράδυ της 22ας Ιουνίου περίπου 500 επιτιθέμενοι είχαν σκοτωθεί, ενώ πολλαπλάσιοι ήταν οι τραυματίες. Την ελληνική νίκη γνωστοποίησαν αυθημερόν οι άρχηγοί με επιστολή τους προς τη διοίκηση, αναφέροντας χαρακτηριστικές λεπτομέρειες. Δυο μέρες μετά (24 Ιουνίου) ο Ιμπραήμ θέλησε να επαναλάβει την επίθεση από ξηρά και θάλασσα, αυτή τη φορά σε εκτεταμένο μέτωπο, που απλωνόταν από το Διρό μέχρι τη Τζίμοβα. Και αυτή τη φορά όμως η αντίσταση των Μανιατών (που αυτοαποκαλούνταν Σπαρτιάτες, θέλοντας έτσι να καταδείξουν τη στενή ιστορική συγγένεια που τους συνέδεε με τους σκληροτράχηλους προγόνους τους) υπήρξε ακατάβλητη. Οι Μανιάτες απόκρουσαν τους εισβολείς και κατά μέτωπο και με τα πυρά από δυο βρίκια από την θάλασσα. Ο Ιμπραήμ αποφάσισε τότε να επιχειρήσει απόβαση 1.500 Αιγυπτίων πεζών στο Διρό. Το σώμα αυτό αποβιβάστηκε και προέλασε προς τα Τσαπαλιανά, όπου κατατροπώθηκε από τα πυρά των γύρω Μανιατών. Ακόμα και οι γυναίκες, αλλά και γέροντες, ακόμη και πολλά παιδιά, τους υποδέχτηκαν με τα δρεπάνια στο χέρι. Μετά από σκληρό αγώνα οι Αιγύπτιοι επιβιβάστηκαν και πάλι και έφυγαν. Ο Ιμπραήμ διέταξε τότε νέα επίθεση στην Βέργα στις 25 Ιουνίου, η οποία απέτυχε όπως και οι προηγούμενες.

Η ηρωική και αλλεπάλληλη νίκη των Ελλήνων ήταν μια από τις λίγες δοξασμένες στιγμές του 1826. Οι Έλληνες απέκρουσαν όλες τις προσπάθειες εισβολής του στρατού του Ιμπραήμ. Ο υπεράριθμος καλά οργανωμένος στρατός των Αιγυπτίων και η οξυδέρκεια του Ιμπραήμ απέτυχαν μπροστά στην τόλμη και την αποφασιστικότητα των Μανιατών. Μετά την μάχη της Βέργας, η Μάνη έμεινε μέχρι το τέλος της επανάστασης αλώβητη από κάθε τουρκική επιδρομή.

Μεγάλη Στρατιωτική και Ναυτική Εγκυκλοπαιδεία (Α - Γ). Αθήναι: Έκδοσις Μεγάλης Στρατιωτικής και Ναυτικής Εγκυκλοπαιδείας. 1929. σελίδες 344.

Μπέλσης, Κ., Οι μάχες της Βέργας-Διρού, Κέντρο Έρευνας Νεότερης Ιστορίας (ΚΕΝΙ), Πάντειο Παν/μιο, LEXICON 1821

Διονύσιος Κόκκινος, "Η Ελληνική Επανάστασις", έκδοση "Μέλισσα", Αθήνα 1974, Τόμος 5, σελ. 416 - 424.

# data[].attributes.attachment_link.title
Μάχη της Βέργας - Βικιπαίδεια

# data[].attributes.attachment_link.description
Το λήμμα παραθέτει τις πηγές του αόριστα, χωρίς Βοηθήστε συνδέοντας το κείμενο με τις πηγές παραπομπές . χρησιμοποιώντας παραπομπές, ώστε να είναι επαληθεύσιμο. Το πρότυπο τοποθετήθηκε χωρίς ημερομηνία. Για τη σημερινή ημερομηνία χρησιμοποιήστε: {{χωρίς παραπομπές|12|03|2024}} Μάχη της Βέργας Ελληνική Επανάσταση του 1821 Νίκη του Μούρτζινου και των Μανιατών στην Βέργα.Πίνακας του Πέτερ φον Ες.

# data[].attributes.location_name
ΠΟΛΥΑΡΑΒΟΣ, Γύθειο, Ελλάδα

# data[].attributes.headline
Μάχη του Πολυαράβου, 28 Αυγούστου 1826: νίκη εναντίον του Ιμπραήμ από τους Μανιάτες!

# data[].attributes.subject
Μάχη του Πολυαράβου, 28 Αυγούστου 1826: νίκη εναντίον του Ιμπραήμ από τους Μανιάτες!

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Σαν Σήμερα .gr

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Οι Μανιάτες νικούν τους Αιγύπτιους του Ιμπραήμ στην περιοχή Πολυάραβος του Ταΰγετου και αποτρέπουν για τρίτη και τελευταία φορά την κατάληψη της Μάνης από τον αιγύπτιο στρατηλάτη. Η μάχη, που κράτησε όλη την ημέρα, έγινε στις 28 Αυγούστου 1826.

Ο Ιμπραήμ, με τα την αποτυχία του να καταλάβει τη Μάνη από τα δυτικά τον Ιούνιο του 1826, στη Βέργα και τον Διρό, επιχείρησε νέα εκστρατεία από τα ανατολικά αυτή τη φορά, δύο μήνες αργότερα. Με 4.000 άνδρες κατευθύνθηκε προς την ανατολική πλευρά του Ταΰγετου, υπό τη διαρκή παρενόχληση των Ελλήνων, που προκαλούσαν φθορές στο στρατό με την τακτική του κλεφτοπολέμου.

Η αποφασιστική αναμέτρηση δόθηκε στην τοποθεσία Πολυάραβος (75 χιλιόμετρα νοτιοδυτικά της Σπάρτης και 26 χιλιόμετρα βόρεια του Γυθείου), που βρίσκεται σε υψόμετρο 840 μέτρων στο όρος Ζίζαλι της οροσειράς του Ταΰγετου. Εκεί είχαν οχυρωθεί 2.000 Μανιάτες με αρχηγούς τον Παναγιώτη, Γεώργιο και Νικόλαο Γιατράκο, τον Ηλία Κατσάκο, τον Γεώργιο και Κωνσταντίνο Μαυρομιχάλη και τον Ηλία Τσαλαφατίνο.

Ο Ιμπραήμ εξαπέλυσε ορμητικά κύματα επιθέσεων κατά των Ελλήνων, οι οποίοι όχι μόνο τις απέκρουσαν με επιτυχία, αλλά, κατά τη διάρκεια της ημέρας, πέρασαν στην αντεπίθεση, προξενώντας βαριές απώλειες στον εχθρό, που άφησε 200 νεκρούς στο πεδίο μάχης. Οι Μανιάτες είχαν μόνο 9 νεκρούς και ισάριθμους τραυματίες, σύμφωνα με τον ιστορικό Σπυρίδωνα Τρικούπη.

Η τρίτη ήττα από τους Μανιάτες σε διάστημα δύο μηνών ανάγκασε τον Ιμπραήμ να παραδεχθεί την αδυναμία του να καταλάβει τη Μάνη κι έτσι πήρε το δρόμο της επιστροφής προς την Τριπολιτσά, όπου έφθασε στις αρχές Σεπτεμβρίου. Οι Μανιάτες με τη μελετημένη και γενναία τους αντίσταση κράτησαν αδούλωτη την πατρίδα τους και με το παράδειγμά τους αναπτέρωσαν το ηθικό των άλλων Ελλήνων.

Σχετικά

Την εποχή της Επανάστασης ο Πολυάραβος ονομαζόταν Πολυτσάραβος (δηλαδή τόπος με πολλά τσάρα: αφάνες, ρεϊκια). Πολυάραβος επικράτησε να ονομάζεται παρετυμολογικά, μετά την πανωλεθρία των "Αράβων" του Ιμπραήμ.

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Σαν Σήμερα .gr

# data[].attributes.attachment_link.title
Η Μάχη του Πολυαράβου

# data[].attributes.attachment_link.description
Οι Μανιάτες νικούν τους Αιγύπτιους του Ιμπραήμ στην περιοχή Πολυάραβος του Ταΰγετου και αποτρέπουν για τρίτη και τελευταία φορά την κατάληψη της Μάνης από τον αιγύπτιο στρατηλάτη. Η μάχη, που κράτησε όλη την ημέρα, έγινε στις 28 Αυγούστου 1826.

# data[].attributes.location_name
Διρος, Ελλάδα

# data[].attributes.headline
Μάχη του Διρού / της Βέργας  - 21 Ιουνίου 1826

# data[].attributes.subject
Μάχη του Διρού / της Βέργας  - 21 Ιουνίου 1826

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Η γενναία απάντηση του Γεωργάκη Μαυρομιχάλη στον Ιμπραήμ - Η αποτυχημένη προσπάθεια των Αιγυπτίων να πατήσουν τη Μάνη - Οι ατρόμητες Μανιάτισσες - Η σημασία των επιτυχιών των Μανιατών

Στα μέσα του 1826, η Επανάσταση φαινόταν ότι πνέει τα λοίσθια. Μετά την κατάληψη της πόλης του Μεσολογγίου και τις επιτυχίες του στη Ρούμελη, ο Ιμπραήμ κατέβηκε στον Μοριά με σκοπό να αλώσει και την Μάνη που ήταν η μόνη περιοχή που αντιστεκόταν σθεναρά. Στην υπόλοιπη Πελοπόννησο, οι προσκυνημένοι αυξάνονταν συνεχώς, παρά τις εναγώνιες προσπάθειες του Κολοκοτρώνη και άλλων οπλαρχηγών να αποτρέψουν τις προσχωρήσεις Ελλήνων στο αιγυπτιακό στρατόπεδο.

Όπου περνούσαν οι Αιγύπτιοι του Ιμπραήμ, σκότωναν, λεηλατούσαν, έκαιγαν... Οι "καταδρομικές" επιθέσεις του Νικηταρά και άλλων, ναι μεν είχαν σαν αποτέλεσμα να σκοτώνονται αρκετοί εχθροί, όμως τα πλήγματα στις δυνάμεις του Ιμπραήμ δεν ήταν σε καμία περίπτωση τέτοια που θα έγερναν την πλάστιγγα προς τη μεριά των Ελλήνων.

Πριν τη μάχη της Βέργας

Όταν έπεσε το Νεόκαστρο, ο Ιμπραήμ κράτησε, παρά τη συμφωνία που είχε γίνει, τον Γεωργάκη Μαυρομιχάλη και τον Γιατράκο τους οποίους άφησε ελεύθερους όταν απελευθερώθηκαν οι δύο πασάδες που κρατούνταν στο Ναύπλιο, επειδή δεν είχαν συνυπογράψει τη συνθήκη κατά την πτώση του. Ο Μαυρομιχάλης, ακολουθώντας παρελκυστική τακτική, είχε ζητήσει προσκυνοχάρτια για τον ίδιο και τους συγγενείς του, πριν ο Ιμπραήμ αναχωρήσει για την Αιτωλία (Σπυρίδων Τρικούπης, "Ιστορία της Ελληνικής Επανάστασης").

Οι Μανιάτες παρέμειναν στην περιοχή τους, προκαλώντας εκνευρισμό στους υπόλοιπους Έλληνες. Αλλά κι ο Ιμπραήμ, έχοντας χάσει την υπομονή του, έστειλε στις 29 Μαΐου, από τη Μεθώνη, επιστολή στον Γ. Μαυρομιχάλη που βρισκόταν στη Μάνη. Σ' αυτή, τον επέκρινε αυστηρά γιατί δεν τηρούσε όσα είχαν συμφωνήσει και τον διέτασσε (!) να πάει μαζί με τους υπόλοιπους πρόκριτους να τον προσκυνήσουν γιατί διαφορετικά θα κατέστρεφε την πατρίδα του. Έδινε δε στους Μανιάτες χρονικό περιθώριο 10 ημερών για να κάνουν αυτό που τους προστάζει.

Ο Μαυρομιχάλης έλαβε την επιστολή, την κοινοποίησε στους συμπατριώτες του και με τη σύμφωνη γνώμη τους απάντησε στον Ιμπραήμ τα εξής:
"Από ημάς τους ολίγους Έλληνας της Μάνης και λοιπούς Έλληνας ευρισκομένους εις αυτήν. Προς τον Ιμβαήμπασαν της Αιγύπτου. Ελάβαμεν το γράμμα σου, εις το οποίον είδαμεν να μας φοβερίζεις ότι, αν δε σου προσφέρομεν την υποταγήν μας, θέλεις εξολοθρεύσει τους Μανιάτας και την Μάνην. Δια τούτο και ημείς σε περιμένομεν με όσας δυνάμεις θελήσεις. Οι κάτοικοι της Μάνης γράφομεν και σε περιμένομεν".
Η μάχη της Βέργας (Ιούνιος 1826)

Στις 21 Ιουνίου 1826 ξεκίνησαν 7.000- 8.000 τακτικοί και άτακτοι πεζοί για να καταλάβουν τη Μάνη, την οποία υπεράσπιζαν λιγότεροι από 2.500 Μανιάτες, Μεσσήνιοι, κυρίως Καλαματιανοί και πρόσφυγες από άλλα μέρη της Ελλάδας. Παράλληλα, για αντιπερισπασμό, ο Ιμπραήμ έστειλε στον Μεσσηνιακό Κόλπο δύο πολεμικά μπρίκια και μερικά φορτηγά πλοία. Στόχος του ήταν να κατευθυνθούν εκεί οι Μανιάτες και να μπορέσουν απερίσπαστοι οι πεζοί και οι ιππείς του να εισβάλλουν στη Μάνη.

Στις 22 Ιουνίου, οι άνδρες του Ιμπραήμ έφτασαν στους πρόποδες των βουνών όπου βρίσκεται η Βέργα κοντά στο λιμάνι του Αρμυρού. Τη Βέργα υπεράσπιζαν 1.000 γενναίοι Μανιάτες που έτρεψαν τρεις φορές τους Αιγύπτιους σε φυγή. Μετά από 10 ώρες σκληρών συγκρούσεων, οι Αιγύπτιοι υποχώρησαν αφήνοντας πίσω τους 100 νεκρούς. Οι Μανιάτες έχασαν 4 άνδρες. Οι Αιγύπτιοι, βλέποντας ότι οι περισσότεροι Μανιάτες είχαν συγκεντρωθεί στη Βέργα, κατευθύνθηκαν στο λιμάνι του Αρμυρού με πλοία. 1.500 από αυτούς αποβιβάστηκαν, πήγαν στο Διρό, κατέλαβαν τα χωριά Πύργο και Χαριά τα οποία έκαψαν και προχώρησαν προς την κωμόπολη της Τσίμοβας.

Οι κανονιές που δέχθηκαν από τον πύργο του Πικουλάκη, τους ανάγκασαν να οπισθοχωρήσουν προς τα Τσαλαπιανά με σκοπό να ανέβουν από εκεί προς την Τσίμοβα. Οι Μανιάτες όμως κατέλαβαν τους πύργους που βρισκόταν έξω από τα Τσαλαπιανά και ανάγκασαν τους Αιγύπτιους να φύγουν προς τον Διρό.

Ο Ιμπραήμ εξοργισμένος, έστειλε πάλι τους άνδρες του στα Τσαλαπιανά. Στη Μάνη σήμανε γενικός συναγερμός. Με κωδωνοκρουσίες καλούνταν όλοι και όλες να υπερασπιστούν την Τσίμοβα. Αρχιερείς, ιερείς, ηλικιωμένοι, γυναίκες που θέριζαν τα χωράφια μεταξύ Τσίμοβας και Χαριάς με τα δρεπάνια τους, επιτέθηκαν στους εχθρούς. Σε λίγο έφτασε και ο Κωνσταντίνος Μαυρομιχάλης με τους άνδρες του. Οι Αιγύπτιοι οπισθοχώρησαν στην παραθαλάσσια οχυρή θέση Τσουμπάρι. Και εκεί όμως νικήθηκαν και κατέφυγαν κακήν κακώς στα πλοία για να σωθούν. Πολλοί απ' αυτούς έχασαν τότε τη ζωή τους (25 Ιουνίου 1826).

Στο μεταξύ, στις 24 Ιουνίου, έγινε μία τελευταία προσπάθεια από τους Αιγύπτιους να εξουδετερώσουν όσους ήταν οχυρωμένοι στη Βέργα. Πάλι όμως νικήθηκαν. Τελικά, ο Ιμπραήμ και οι άνδρες του έφυγαν ταπεινωμένοι και με πολλές απώλειες για την Καλαμάτα.

Όπως αναφέραμε, οι γυναίκες της Μάνης είχαν μεγάλη συμβολή στην απόκρουση των Αιγυπτίων. Κορυφαίο παράδειγμα η Πανωραία (ή Πανώρια) Βοζίκη. Ο γέρος πατέρας της θέριζε στο παραλιακό χωράφι του. Ξαφνικά του επιτέθηκαν δύο Αιγύπτιοι. Καθώς προσπαθούσαν να τον δέσουν, η Πανωραία με το δρεπάνι της έκοψε το λαρύγγι του ενός και στη συνέχεια με τη βοήθεια του πατέρα της, σκότωσε και τον άλλον.

Η δεύτερη προσπάθεια του Ιμπραήμ να καταλάβει τη Μάνη

Ο Ιμπραήμ, παρά τις απώλειες αυτές, δεν μπορούσε να ξεχάσει το διπλό στραπάτσο στη Μάνη και αποφάσισε, για μια ακόμη φορά, να την πολιορκήσει.

Έτσι στις 21 Αυγούστου 1826, αιγυπτιακές δυνάμεις, έφτασαν στα χωριά Αναβρυτή και Στορτσά. Ανέβηκαν την Κακή Σκάλα του Ταΰγετου, όπου συνάντησαν αντίσταση και υποχώρησαν στην κοιλάδα του Μαχμούτμπεη όπου και διανυκτέρευσαν. Την επόμενη μέρα, έφτασαν στις εκβολές του Ευρώτα. Αφού έμειναν εκεί δύο μέρες, ανέβηκαν στα Μπαρδουνοχώρια και μπήκαν στην περιοχή του Μαλευρίου καίγοντας πολλά σπίτια από τα γύρω χωριά.

Στις 27 Αυγούστου 1826, ξεκίνησαν για το εσωτερικό της Μάνης, με πρώτο "σταθμό" το χωριό Μανιάκοβα.

Εκεί, ο Παναγιώτης Κοσονάκος με τους άνδρες του και ο Γεωργάκης Μαυρομιχάλης που έσπευσε να τον βοηθήσει, καθυστέρησαν την προέλαση των Αιγυπτίων. Οι Έλληνες όμως, ήταν μόλις 300 (οι Αιγύπτιοι υπολογίζονται στις 4.000).

Έτσι, οι Μανιάτες εγκατέλειψαν τη Μανιάκοβα και πήγαν σε νέα, πιο καλά οχυρωμένη θέση. Ο ερχομός του Ηλία Κατσάκου με 300 δεινούς πολεμιστές που χτύπησαν τους Αιγύπτιους από τα νώτα τους, είχε σαν αποτέλεσμα αυτοί να οπισθοχωρήσουν προς την πεδιάδα του Πασαβά, με σκοπό να πάνε στα χωριά Σκυφιάνικα και Πολυάραβο. Δίσταζαν όμως, καθώς φοβόταν ότι θα δεχτούν ελληνική επίθεση στη διάρκεια της διαδρομής τους.

Οι Αιγύπτιοι, έβαλαν φωτιά στον πύργο καίγοντας όσους ήταν κλεισμένοι εκεί. Στη συνέχεια, καθυστερημένα κατευθύνθηκαν προς τον Πολυάραβο. Έφτασαν εκεί στις 28 Αυγούστου 1826. Το χωριό υπεράσπιζαν ο Τσαλαφατίνος, ο Γιατράκος, ο Ηλίας Κατσάκος και ο Γεωργάκης Μαυρομιχάλης με 2.000 άνδρες. Οι Μανιάτες κατατρόπωσαν τους Αιγύπτιους σκοτώνοντας διακόσιους και αιχμαλωτίζοντας εφτά. Εννιά Έλληνες σκοτώθηκαν και άλλοι τόσοι τραυματίστηκαν. Και πάλι οι γυναίκες της Μάνης είχαν σημαντική συμβολή στην ελληνική επιτυχία. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση της Ελένης Αναειπόνυμφης που έσωσε το παιδί και τα χρήματα της, σκοτώνοντας έναν Αιγύπτιο.

Είναι πάρα πολλά τα περιστατικά απίστευτης γενναιότητας από τις Μανιάτισσες που αναφέρονται, τόσο κατά τη μάχη της Βέργας όσο και στη μάχη του Πολυάραβου. Ντροπιασμένοι ο Ιμπραήμ και οι άνδρες του, μετά τη νέα ήττα τους, ξαναγύρισαν στην Τριπολιτσά μέσω του Μυστρά.

Η σημασία των επιτυχιών των Μανιατών

Με τις νίκες τους επί του Ιμπραήμ, οι Μανιάτες κράτησαν αλώβητη την πατρίδα τους από κάθε εχθρική επιδρομή.

Το ηθικό των υπόλοιπων Ελλήνων αναπτερώθηκε. Φάνηκε περίτρανα ότι ο Ιμπραήμ δεν ήταν ανίκητος. Και τέλος, η Επανάσταση " ανέπνευσε ", σε μία πολύ κρίσιμη και δραματική καμπή της.
Πηγή: Σπυρίδωνος Τρικούπη, "ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗΣ", ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΝΕΑ ΣΥΝΟΡΑ Α.Α. ΛΙΒΑΝΗ

# data[].attributes.attachment_link.title
Πώς σώθηκε η Επανάσταση στον Μοριά: Οι μάχες στη Βέργα, το Διρό και τον Πολυάραβο - Το Βατερλό του Ιμπραήμ στη Μάνη - Messinia Live

# data[].attributes.attachment_link.description
Η γενναία απάντηση του Γεωργάκη Μαυρομιχάλη στον Ιμπραήμ - Η αποτυχημένη προσπάθεια των Αιγυπτίων να πατήσουν τη Μάνη - Οι ατρόμητες Μανιάτισσες - Η σημασία των επιτυχιών των Μανιατών Στα μέσα του 1826, η Επανάσταση φαινόταν ότι πνέει τα λοίσθια. Μετά την κατάληψη της πόλης του Μεσολογγίου και τις επιτυχίες του στη Ρούμελη, ο Ιμπραήμ [...]

# data[].attributes.location_name
ΔΑΦΝΗ ΚΑΛΑΒΡΥΤΩΝ, ΚΑΛΑΒΡΥΤΑ, Ελλάδα

# data[].attributes.headline
Στρέζοβα, το χωριό των Καλαβρύτων που προσέφερε τρόφιμα για τον αγώνα, μιας και την εποχή εκείνη η περιοχή αποτελούσε τον πιο σημαντικό σιτοβολώνα της κεντρικής Πελοποννήσου.

# data[].attributes.subject
Στρέζοβα, το χωριό των Καλαβρύτων που προσέφερε τρόφιμα για τον αγώνα, μιας και την εποχή εκείνη η περιοχή αποτελούσε τον πιο σημαντικό σιτοβολώνα της κεντρικής Πελοποννήσου.

# data[].attributes.attachment_link.title
Η Στρέζοβα στην Επανάσταση

# data[].attributes.location_name
Αλωνίσταινα, Ελλάδα

# data[].attributes.headline
Αλωνίσταινα, το χωριό της μάνας του Κολοκοτρώνη, ορμητήριο των Κολοκοτρωναίων.

# data[].attributes.subject
Αλωνίσταινα, το χωριό της μάνας του Κολοκοτρώνη, ορμητήριο των Κολοκοτρωναίων.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Αφορμή για την επίσκεψή μας στην Αλωνίσταινα, η κεντρική φωτογραφία του Νικόλαου Τομπάζη που απεικονίζει μια αγέρωχη γερόντισσα στην Αλωνίσταινα το 1958, και δημοσιεύθηκε στον λογαριασμό Φωτογραφίες Μνήμη - Παράδοση στο Facebook.

Η Αλωνίσταινα είναι ένα πανέμορφο και γραφικό χωριό του Μαινάλου και απέχει 25 χλμ. από Τρίπολη και 10 χιλ. από τη Βυτίνα. Είναι κτισμένη στη δυτική πλευρά της Οστρακίνας σε υψόμετρο 1.200 μ. σε μικρή κοιλάδα μεταξύ Βυτίνας και Πιάνας κάτω από τις πλαγιές του Μαινάλου. Είναι το επόμενο χωριό μετά την Πιάνα στο δρόμο από την Τρίπολη.

Η Αλωνίσταινα είναι από τα χωριά με τη μεγαλύτερη συμμετοχή στον απελευθερωτικό αγώνα του '21 και συνδέεται στενά με τους Κολοκοτρωναίους των οποίων υπήρξε ορμητήριο στην Επανάσταση. Συγχρόνως ήταν και και η γενέτειρα της μητέρας του Θεόδωρου, Ζαμπίας Κωτσάκη. Προεπαναστατικά ήταν κρησφύγετο κι ορμητήριο της κλεφτουριάς, ενώ κατά την επανάσταση του 1821 ήταν σημείο συγκέντρωσης και εξόρμησης των ελληνικών δυνάμεων υπό τον Θ. Κολοκοτρώνη. Αναφέρεται ότι το 1715 επαναστάτησε κατά των Τούρκων. Οι Τούρκοι την πυρπόλησαν και την λεηλάτησαν δύο φορές. Μερικά χαρακτηριστικά επεισόδια παρατίθενται πιο κάτω.

Τον Ιούλιο του 1818 οι βεκίληδες Παπαλέξης σπό την Ανδρίτσαινα και Δελληγιάννης από τα Λαγκάδια, ξεκίνησαν για την Τρίπολη μετά την πρόσκληση του διοικητή του Μοριά (Μόρα Βαλεσή) Τοπάλ Αλή Πασά. Οι βεκίληδες πήραν μαζί τους για συνοδούς, τους Δημήτρη Πλαπούτα, Γεωργάκη Πλαπούτα, Παρασκ. Πλαπούτα, Νικηταρά, και άλλους 5 ενόπλους. Όταν οι βεκίληδες πλησίασαν στην Τρίπολη κι έφθασαν στον Άγιο Βλάση, οι ένοπλοι που αποτελούσαν τη φρουρά τους διετάχθηκαν από τον Κανέλλο Δεληγιάννη να επιστρέψουν στα σπίτια τους, αλλά να μην περάσουν από την Αλωνίσταινα που είχε το πανηγύρι της Αγίας Παρασκευής (26-7-1818), για την αποφυγή επεισοδίων με τους Τούρκους που θα βρισκόντουσαν εκεί. Ο Δημήτρης Πλαπούτας όμως, κατά την επιστροφή του, πέρασε από την Αλωνίσταινα και πραγματικά προκλήθηκε το αναμενόμενο επεισόδιο από τον Αράπη Μουλά Μέμου. Η πρόκληση αυτή είχε σαν αποτέλεσμα ν' ανάψει το τουφεκίδι, να διαλυθεί το πανηγύρι, να φονευθούν 2 Τούρκοι και να τραυματιστούν 5, μαζί με τον προκλητικό Αράπη, αλλά δεν έφθασε μέχρι εκεί, με τη μεσολάβηση των κατοίκων του χωριού. Οι κάτοικοι φοβούμενοι εκδίκηση από τους Τούρκους έκρυψαν στα σπίτια τους τους Τούρκους του χωριού, περιποιήθηκαν τους τραυματίες κι έδωσαν ομήρους συγχωριανούς τους στον Πλαπούτα ώστε να αναχωρήσει ασφαλής. Οι όμηροι δόθηκαν διότι ο Πλαπούτας φοβόταν μήπως οι χωριανοί τον καταδιώξουν με στόχο να θεωρηθούν αμέτοχοι στο επεισόδιο και μην ξεσπάσει πάνω τους η εκδικητική μανία των Τούρκων. Το επεισόδιο αυτό προκάλεσε σοβαρό κίνδυνο μεγάλης έκτασης αντιποίνων των Τούρκων σε βάρος του χριστιανικού πληθυσμού της Τρίπολης και της Αλωνίσταινας. Όμως ο Παπαλέξης και ο Δελληγιάννης με υπεράνθρωπες προσπάθειες και διπλωματικότητα κατάφεραν να αποτρέψουν τον κίνδυνο αυτό. Ωστόσο το επεισόδιο αυτό αποτέλεσε την αρχή της σύγκρουσης των Δεληγιανναίων και των Πλαπουταίων. Πράλληλα στάθηκε η αιτία να πάρει θάρρος ο Δημ. Πλαπούτας και να μη λογαριάζει ούτε κοτσαμπάσηδες ούτε Τούρκους.

Το 1896, κατά στη διάρκεια του μεγάλου διωγμού των κλεφτών, οι Τούρκοι παλούκωσαν στην Αλωνίσταινα τους 2 Μανταίους και 12 συντρόφους τους, ενώ παράλληλα κρέμασαν 27 βοσκούς της περιοχής σαν τροφοδότες των κλεφτών, αφού πρώτα πήραν όλα τα ζώα τους (20.000) κι έκλεισαν πολλούς αιχμαλώτους στην Τρίπολη.

Η Αλωνίσταινα υπήρξε προσωρινό στρατόπεδο του Κολοκοτρώνη. Λεηλατήθηκε και πυρπολήθηκε από τους Τούρκους στις 5 Απρίλη του 1821. Το 1826 η Αλωνίσταινα ξανάγινε ορμητήριο των αγωνιστών κατά του Ιμπραήμ. Στο Διάσελο της Αλωνίσταινας την 1η Ιουλίου του 1825, έγινε μάχη των Ελλήνων με 5000 πεζούς και λίγους ιππείς του Ιμπραήμ. Κατά την έναρξη της μάχης, από ελληνικής πλευράς πήραν μέρος οι Γενναίος Κολοκοτρώνης και Λόντος. Στη συνέχεια μπήκαν στη μάχη οι Δημήτριος Πλαπούτας, Γιώργος Λεχουρίτης και Ιωάννης Παπαλεξόπουλος. Αργότερα έφθασε εκεί και ρίχτηκε στη μάχη και ο ίδιος ο αρχιστράτηγος Θεόδ. Κολοκοτρώνης. Στη συνέχεια προστέθηκαν οι Α.Ζαΐμης και Ν.Πετιμεζάς. Κατά την μάχη φονεύθηκαν 100 Τούρκοι και πιάστηκαν 15 αιχμάλωτοι. Η μάχη αυτή, αν και ήταν μικρής σημασίας σε σχέση με τις άλλες, συνετέλεσε στην αναπτέρωση του ηθικού των Ελλήνων, που είχε πέσει μετά τις πρώτες εντυπωσιακές νίκες του Ιμπραήμ.

Ακολούθησε νέα επίθεση του τουρκοαιγυπτιακού στρατού, η οποία αποκρούστηκε και οι επιτιθέμενοι αναγκάστηκαν να τραπούν σε φυγή, αφήνοντας κι άλους νεκρούς (άγνωστο πόσους)στο πεδίο της μάχης. Μετά τη μάχη, ο Ιμπραήμ εξεστράτευσε κατά της Αλωνίσταινας σχεδόν με όλες του τις δυνάμεις, χωρίς να μπορέσει να έλθει σε επαφή με τις ελληνικές δυνάμεις. Κατάφερε όμως να συλλάβει κρυπτόμενους κατοίκους της Βυτίνας και της Αλωνίσταινας. Από τους άμαχους αιχμαλώτους δάλεξε τις όμορφες νέες τις οποίες υπέβαλε σε ιατρική εξέταση για την υγεία και την παρθενία τους. Στη συνέχεια διάλεξε την πιο ωραία, την κόρη του Τριανταφύλλου, την οποία παντρεύτηκε. Τις υπόλοιπες τις παραχώρησε στους μπέηδες και τους αγάδες που τον ακολουθούσαν.

Μετά την επανάσταση η Αλωνίσταινα είχε ραγδαία εξέλιξη. Μάλιστα το 1851 είχε 2.140 κατοίκους, ενώ το 1928, 1.426 κατοίκους. Μετά το 1950 ο πληθυσμός ελαττώθηκε σημαντικά λόγω της μετανάστευσης. Σήμερα έχει 200 περίπου μόνιμους κατοίκους που ζουν από την κτηνοτροφία, λίγα καρύδια και κηπευτικά.

Τριγυρισμένο από έλατα και απλωμένο σε ένα καταπράσινο φαράγγι, το χωριό είναι ένα από τα γραφικότερα και ομορφότερα χωριά της Αρκαδίας. Κρατάει την παραδοσιακή μορφή του, ενώ έχει κηρυχθεί διατηρητέος οικισμός. Έχει επίσης εμπλουτισθεί από πέτρινες αναπλάσεις, στους δρόμους και στον περίγυρο. Στην πλατεία του χωριού ξεχωρίζει το μαρμάρινο μνημείο της Ζαμπίας Κωστάκη. Απέναντί της η εξαιρετική μονόκλιτη Βασιλική Εκκλησία της Αγίας Παρασκευής, δεσπόζει από το 1742 και γιορτάζει το καλοκαίρι με πανυγήρι. Δίπλα στην είσοδο της εκκλησίας ο τάφος της Ζαμπίας.

Στην Αλωνίσταινα υπάρχουν αρκετές παλαιές κατοικίες,δείγματα παραδοσιακής αρχιτεκτονικής. Χαρακτηρίζονται από πολλά και μεγάλα τοξωτά ανοίγματα και είναι χτισμένα από λαγκαδινούς πρωτομαστόρους. Ξεχωρίζουν η οχυρή πυργόσχημη κατοικία της οικογενείας Δημητρακοπούλου (ή Τουρκοβασίλη), κτίσμα της της περιόδου της Επανάστασης και η οικία Κωνσταντάκου Δημητρακόπουλου, πετρόχτιστο διώροφο με μεγάλα τοξωτά ανοίγματα, που χτίστηκε το 1847 από το Λαγκαδινό πρωτομάστορα Γιαννακό Γαρδίκα. Σημείο αναφοράς για τους κατοίκους είναι η πηγή Κεφαλάρι. Ακριβώς δίπλα της σώζεται ένα από τα χάνια που εξυπηρετούσε τους περαστικούς και χρησίμευε για τη ξεκούραση των ζώων. Στο χωριό έχουν κτιστεί επίσης αρκετά νέα σπίτια από κατοίκους με καταγωγή από αυτό. Λειτουργούν ακόμα παραδοσιακός ξενώνας, εστιατόριο και ταβέρνα.

Η διαδρομή προς τη Βυτίνα μέσα από το ελατόδασος είναι συναρπαστική. Μετά από το χωριό ο επαρχιακός δρόμος ανηφορίζει φιδωτά σε μια δασοσκέπαστη χαράδρα, το περίφημο "διάσελο" της Αλωνίσταινας, όπου παρατηρείται μια χαριτωμένη οφθαλμαπάτη που δίνει στον ταξιδιώτη την εντύπωση ότι βρίσκεται συνέχεια στην ίδια θέση. Μετά το διάσελο η διαδρομή, πάντα διασχίζοντας το πυκνό ελατόδασος, συνεχίζει, κατηφορική για να καταλήξει στη Βυτίνα. Στο ενδιάμεσο μπορεί κανείς να απολαύσει από ψηλά την πανοραμική θέα της περιοχής της Βυτίνας.

Σύμφωνα με αρκετούς ερευνητές (με πρώτο τον Άγγλο τοπογράφο Γουλιέλμο Μαρτίνο Ληκ (Leak), που ερεύνησε τις θέσεις των αρχαίων πόλεων της Πελοποννήσου) στην περιοχή της Αλωνίσταινας τοποθετείται ο αρχαίος οικισμός Ελισσών. Η πόλη αυτή, σύμφωνα με το μύθο, ιδρύθηκε από το μυθικό Ελισσόντα το γιο του Λυκάονα. Κατά καιρούς έχουν βρεθεί αρχαίοι χτιστοί τάφοι στα Ν. του χωριού, ίχνη αμαξοτροχιών στο πέρασμα για το διάσελο, δύο αγαλματίδια και αρχαία νομίσματα. Κάποιοι αποδίδουν το όνομα του χωριού σε παραφθορά του αρχαίου τοπωνυμίου Ελισσών, ενώ μάλλον επικρατέστερο είναι να προέρχεται από την αγροτική εργασία του αλωνίσματος.

Κοντά στην Αλωνίσταινα είναι το Λιμποβίσι, το χωριό των Κολοκοτρωναίων, το Αρκουδόρεμα και η Κοκκινόβρυση, μαγευτικές τοποθεσίες του Μαινάλου. Στο δρόμο για τη Βυτίνα, διακλάδωση οδηγεί στο χιονοδρομικό κέντρο της Οστρακίνας.

(ΠΗΓΗ: http://arcadia.ceid.upatras.gr, Φωτογραφίες el.wikipedia.org)

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
πελοπόννησος

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
ορεινή αρκαδία

# data[].attributes.attachment_link.title
Αλωνίσταινα: Ταξίδι στο χωριό της μάνας του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη (pics)

# data[].attributes.attachment_link.description
Αφορμή για την επίσκεψή μας στην Αλωνίσταινα, η κεντρική φωτογραφία του Νικόλαου Τομπάζη που απεικονίζει μια αγέρωχη γερόντισσα στην Αλωνίσταινα το 1958, και δημοσιεύθηκε στον λογαριασμό Φωτογραφίες Μνήμη - Παράδοση στο Facebook. Η Αλωνίσταινα είναι ένα πανέμορφο και γραφικό χωριό του Μαινάλου και απέχει 25 χλμ. από Τρίπολη και 10 χιλ.

# data[].attributes.location_name
Λονδίνο, Ηνωμένο Βασίλειο

# data[].attributes.headline
Πράξη Υποτέλειας, καλοκαίρι 1825 - Την υπογράφουν Κολοκοτρώνης, Ζαΐμης, Δεληγιάννης κ.α. Ο γέρος του Μοριά είπε πως την υπέγραψαν γιατί ήταν απελπισμένοι. Την παραδίδει τον Σεπτέμβριο ο Δημήτριος Μιαούλης στον Κάνινγκ. Εκείνος όμως αρνείται.

# data[].attributes.subject
Πράξη Υποτέλειας, καλοκαίρι 1825 - Την υπογράφουν Κολοκοτρώνης, Ζαΐμης, Δεληγιάννης κ.α. Ο γέρος του Μοριά είπε πως την υπέγραψαν γιατί ήταν απελπισμένοι. Την παραδίδει τον Σεπτέμβριο ο Δημήτριος Μιαούλης στον Κάνινγκ. Εκείνος όμως αρνείται.

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Χανιώτικα Νέα

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Πριν ξεκινήσουμε, ας παρατηρήσουμε ότι σύνηθες είναι σε επαναστατημένους λαούς τα κόμματα να ξεπηδούν από τις διαφορές και τις αντιθέσεις μεταξύ των μελών του ενός από το άλλο, ενώ στην Ελληνική Επανάσταση, αμέσως μετά την έναρξή της, δημιουργήθηκαν, μόλις ξεκίνησε και ένας "ιδιότυπος" αγώνας "δρόμου" ποιος θα επικρατήσει μεταξύ των πολιτευμάτων κάποιας συγκεκριμένης ευρωπαϊκής χώρας, την οποία υπεράσπιζαν οι εκτός ελλαδικού χώρου Έλληνες που συμμετείχαν στην Επανάσταση, και των ντόπιων πολιτικών συνηθειών, τις οποίες από χρόνια εκπροσωπούσαν και προάσπιζαν οι οπλαρχηγοί, οι νησιώτες καραβοκύρηδες και οι προεστοί.
Το καλοκαίρι του 1825, ενώ η Επανάσταση συνεχίζεται, παρά τις πληγές των εμφυλίων, και στα πεδία των μαχών και διπλωματικά, η κυβέρνηση Κουντουριώτη στέλνει το Γ. Σπανιωλάκη στο Λονδίνο, για να ζητήσει από την αγγλική κυβέρνηση όποιον αυτή θέλει για μονάρχη για την Ελλάδα (11/6/1825), αν και η ελληνική κυβέρνηση έκλινε πιο πολύ προς το Λεοπόλδο του Σαξ Κόμπουργκ. Η κίνηση του Κουντουριώτη, εφόσον ο ίδιος, ο Κωλέττης και ο Μαυροκορδάτος ήθελαν -από προσωπικά ελατήρια κινούμενος ο καθένας απ' τους τρεις- νωρίτερα τη γαλλική λύση, θα ήταν δυσερμήνευτη, εάν δεν είχε προηγηθεί μία έκκληση για αγγλική προστασία της Ελλάδας από την τριανδρία της Ζακύνθου.
Η έκκληση αυτή στάθηκε η "μαγιά" για την "Πράξη Υποτέλειας". Τι ήταν, όμως, αυτή η "Πράξη" και πού αποσκοπούσε; Το Καλοκαίρι εκείνο, λοιπόν, οι εκφραστές της αγγλόφιλης πολιτικής από τη Ζάκυνθο, για να πετύχουν την αγγλική εύνοια, θα προωθήσουν ειδικό Ψήφισμα προς την Αγγλία, με το οποίο της ζητούσαν αποκλειστική Προστασία, εμπιστεύονταν, δηλαδή, την τύχη του Ελληνισμού σ' αυτήν. Τότε, οι Ζακύνθιοι αγγλόφιλοι, με τη συνδρομή και του Σπυρίδωνος Τρικούπη, πήραν με το αγγλικό κόμμα Γ. Κουντουριώτη, Αλ. Μαυροκορδάτο και άλλους. Ο Αλ. Μαυροκορδάτος ήταν, μάλιστα, και γυναικάδελφος του Σπ. Τρικούπη.
Οι επικριτές, όμως, της "δουλικής" προσέγγισης της Αγγλίας ονόμασαν το Ψήφισμα "Πράξη Υποτέλειας". Παρά ταύτα, την "Πράξη" θα προσυπογράψουν, προτού φτάσει στο Λονδίνο, οι Κολοκοτρώνης, Ζαΐμης, Δεληγιάννης, πολλοί Πελοποννήσιοι και Ρουμελιώτες οπλαρχηγοί, δεσποτάδες και προεστοί, ενώ την είχαν εγκρίνει και το Βουλευτικό και το Εκτελεστικό (6 - 7 και 22/7/1825). Καθώς έχει γίνει σημαντική προσπάθεια από κατοπινούς ιστοριογράφους (βλ. Τ. Σταματόπουλος) ν' αποδειχτεί ότι πολλές από τις υπογραφές στην "Πράξη" πλαστογραφήθηκαν, ο Κερκυραίος υπουργός δικαιοσύνης, Ιωάννης Θεοτόκης, αντέδρασε άμεσα, διαφώνησε και όταν χαρακτήρισε την "Πράξη" ως "Συμφωνητικό της Πωλημένης Ελλάδος", παύτηκε και φυλακίστηκε, επί τρίμηνο, στις φυλακές Ναυπλίου!
Μια μέρα, πάντως, πριχού υπογράψουν οι Ρουμελιώτες, στις 21 Ιούλη, μετά από συνεδρίαση της κυβέρνησης στο Ναύπλιο, κατά την οποία εξασφάλισε ομόφωνη συγκατάθεση στις πρωτοβουλίες του, ο Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος μαζί με τον ιστορικό και διπλωμάτη, Σπυρίδωνα Τρικούπη, και με τον Ιωάννη Κωλέττη, πήγαν και συνάντησαν τον Άγγλο ναύαρχο του Αιγαίου Χάμιλτον! Ο λόγος; Του εξέφρασαν την πρόθεσή τους να ζητήσουν την προστασία της Αγγλίας, λόγω της απελπιστικής κατάστασης της Ελλάδας και της κρισιμότητας των καιρών!
Ο Χάμιλτον δεν έμεινε έκπληκτος απ' ό,τι του είπαν οι Έλληνες πολιτικοί. Στον αντίποδα, είπε ότι δεν μπορούσε να κάνει το παραμικρό υπέρ των επαναστατών, καθώς και δεν έχει πάρει σχετικές ορμήνιες από την κυβέρνησή του και επειδή η Πελοπόννησος βρίσκεται υπό εχθρική κατοχή, αυτός δεν μπορεί να αναλάβει την ευθύνη λήψης πρωτοβουλιών... Στον αντίποδα, χαροποίησε την επαναστατική κυβέρνηση, όταν πρότεινε να συνεχιστούν με περισσότερο ζήλο οι αντιτουρκικές μάχες και να μεταβούν στο Λονδίνο απεσταλμένοι των Ελλήνων να παραδώσουν την "Πράξη Υποτέλειας" στην αγγλική κυβέρνηση και μάλιστα, στον αρμόδιο υπουργό εξωτερικών, το Γ. Κάννιγκ!
Μόλις γύρισαν στο Ναύπλιο, άρχισαν να μαζεύονται υπογραφές για την "Πράξη Υποτέλειας". Κι όχι μόνο αυτό, αλλά παρότι κάποιοι έλεγαν ότι έπρεπε να ζητηθεί η προστασία όλης της Ευρώπης, οι κυβερνητικοί έστειλαν ειδικούς απεσταλμένους να ανακοινώσουν, στην Κέρκυρα, την απόφασή τους να στραφούν προς την αγγλική προστασία στον Αρμοστή των Εφτανήσων...
Να σημειωθεί στο παρόν σημείο και ότι ο Δ. Υψηλάντης πρόβαλε μεν τις αντιρρήσεις του για την "Πράξη Υποτέλειας" (Ιούλης 1825), πολέμησε δε με αυταπάρνηση -μολονότι δεν είχε προσόντα πολιτικοστρατιωτικού ηγέτη, αλλά πατριωτισμό, λεβεντιά, παιδεία και καλό χαρακτήρα- όπου η πατρίδα χρειάστηκε εφεξής τις υπηρεσίες του ως το θάνατό του (1832).
Αρχές, πάντως, Αυγούστου (2/8/1825), η γαλλική κυβέρνηση αρνιόταν ότι είχε δοθεί επίσημη εντολή στους Γάλλους που είχαν, την Ανοιξη, έρθει σε προχωρημένες συνεννοήσεις με τους εν Ελλάδι γαλλόφρονες. Ας σημειωθεί και ότι νωρίτερα, προς τη Ρωσία και τον Καποδίστρια έδειχναν ξεχωριστή προτίμηση ο Δ. Υψηλάντης, ο Π. Μαυρομιχάλης, ο Α. Ζαΐμης και ο Α. Λόντος.
Ο υπουργός εξωτερικών της Αγγλίας, Γ. Κάννιγκ, όταν ο Δημήτριος Α. Μιαούλης, επικεφαλής ελληνικής αποστολής, του επέδωσε την "Πράξη Υποτέλειας" (Σεπτέμβρης 1825), έδειξε πρόθυμος να διαμεσολαβήσει αλλά ήταν υπερβολικά γενικόλογος. Σε γράμμα του της 13ης Οχτώβρη 1825, που εστάλη προς τους Θεόδωρο Κολοκοτρώνη και Ανδρέα Μιαούλη, επειδή η "Πράξη" δεν ήταν κυβερνητικό έγγραφο, αλλά αίτηση άμεσος του ελληνικού έθνους που αποτυπώνουν οι πιο επιφανείς του ηγέτες, απαντούσε στην "Πράξη", λέγοντας, λοιπόν, πως δεν επιτρέπεται, λόγω των από χρόνια σχέσεων της χώρας του με την Τουρκία, να πάρει, εκείνη τη στιγμή, το μέρος των Ελλήνων και να παραβιάσει την ουδετερότητα. Η Τουρκία, κατά τον Κάννιγκ, δεν έχει δώσει καμία δίκαιη αφορμή στην Αγγλική κυβέρνηση για πόλεμο, επομένως η κήρυξη πολέμου προς αυτήν θα ήταν κάτι ανήκουστο και παράλογο, αργότερα θα μπορούσε και ίσως, ανάλογα με την τροπή του πολέμου, θα μεσολαβούσε.
Ό,τι ενδιέφερε, πάντως, το Μαυροκορδάτο, ως επικεφαλής του Αγγλικού κόμματος δεν ήταν ότι ο Κάννιγκ δε θα παρείχε καμία ουσιαστική βοήθεια στην Επανάσταση, γι' αυτό, αρχής εξαρχής, ήταν βέβαιος. Αυτό που ήθελε μάλλον ήταν να τρομοκρατήσει τον Ιμπραήμ, εάν τον έκανε να πιστέψει κάποια μυστική συνεννόηση, που είχε ξεκινήσει με το δάνειο του 1824, και να συνδέσει Αγγλική και Ελληνική επαναστατική κυβέρνηση, με τις "ευλογίες" του Γ. Κάννιγκ!
Αφού η Αγγλία δεν δέχτηκε την "Πράξη Υποτέλειας", το γαλλικό κόμμα και ο Κωλέττης παρουσίασαν ξανά ως ιδανική λύση να προταθεί για το θρόνο της Ελλάδας Γάλλος ευγενής.

Ενδεικτική Βιβλιογραφία
* Βακαλόπουλος Απ., "Νέα Ελληνική Ιστορία, 1204 - 1985", Θεσσαλονίκη, 200321, Εκδόσεις "Βάνιας".
* Βουρνάς Τάσος, "Ιστορία της Νεότερης Ελλάδας, 1821 - 1909", Αθήνα, 20004, Εκδόσεις Πατάκη.
* "Ιστορία του Ελληνικού Έθνους" της Εκδοτικής Αθηνών, Αθήνα, τ. ΙΒ, 1975.

# data[].attributes.attachment_link.title
Η "Πράξη Υποτέλειας" των Ελλήνων προς τους Aγγλους

# data[].attributes.attachment_link.description
Πριν ξεκινήσουμε, ας παρατηρήσουμε ότι σύνηθες είναι σε επαναστατημένους λαούς τα κόμματα να ξεπηδούν από τις διαφορές και τις αντιθέσεις μεταξύ των μελών του ενός από το άλλο, ενώ στην Ελληνική Επανάσταση, αμέσως μετά την έναρξή της, δημιουργήθηκαν, μόλις ξεκίνησε και ένας "ιδιότυπος" αγώνας "δρόμου" ποιος θα επικρατήσει μεταξύ των πολιτευμάτων κάποιας συγκεκριμένης ευρωπαϊκής χώρας, την οποία υπεράσπιζαν οι εκτός ελλαδικού χώρου Έλληνες που συμμετείχαν στην Επανάσταση, και των ντόπιων πολιτικών συνηθειών, τις οποίες από χρόνια εκπροσωπούσαν και προάσπιζαν οι οπλαρχηγοί, οι νησιώτες καραβοκύρηδες και οι προεστοί.

# data[].attributes.location_name
Οικία Κολοκοτρωναίων, Λιμποβίσι, Δήμος Φαλάνθου, Ελλάδα

# data[].attributes.headline
Πάνω από τις χαράδρες του Μαινάλου και σε υψόμετρο 1.200, στέκει περήφανο το Λιμποβίσι, η αετοφωλιά των Κολοκοτρωναίων.

# data[].attributes.subject
Πάνω από τις χαράδρες του Μαινάλου και σε υψόμετρο 1.200, στέκει περήφανο το Λιμποβίσι, η αετοφωλιά των Κολοκοτρωναίων.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Στις βουνοκορφές του κατάφυτου Μαινάλου, ορεινού όγκου της Αρκαδίας με αξεπέραστες ομορφιές, έζησαν και έδρασαν οι ανυπότακτες γενιές των Κολοκοτρωναίων, με εξέχουσα ασφαλώς μορφή το θρυλικό Γέρο του Μοριά, το στρατηγό Θεόδωρο Κολοκοτρώνη (1770-1843).

Σε απόσταση 30 χιλιομέτρων δυτικά - βορειοδυτικά από την Τρίπολη, πάνω από τις χαράδρες του Μαινάλου και σε υψόμετρο 1.200, στέκει περήφανο το Λιμποβίσι, η αετοφωλιά των Κολοκοτρωναίων.

Αρχής γενομένης από τη στιγμή κατά την οποία έφθασε εδώ κυνηγημένος ο γενάρχης των Κολοκοτρωναίων, Τριανταφυλλάκος Τσεργίνης (Τζεργίνης), ολόκληρες γενιές της ξακουστής οικογένειας της κλεφτουριάς πέρασαν εδώ τη ζωή τους, βρίσκοντας πρόσφορο έδαφος για δράση.

Το πατρογονικό σπίτι του πρώτου στρατιωτικού ηγέτη της Ελληνικής Επανάστασης ανακατασκευάστηκε με δωρεά του αρκάδος ευεργέτη Παναγιώτη Αγγελόπουλου και λειτουργεί ως μουσειακός χώρος της οικογένειας και του Αγώνα.

Το πνευματικό καταφύγιο του Κολοκοτρώνη και των συναγωνιστών του, η εκκλησία του Αϊ-Γιάννη, που επίσης έχει αποκατασταθεί, βρίσκεται στο επίκεντρο των εκδηλώσεων που πραγματοποιούνται στη μνήμη του Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου, το διήμερο 28-29 Αυγούστου.

Πλησιέστερα προς την αρκαδική πρωτεύουσα, κοντά στο χωριό Σιλίμνα, βρίσκεται η θέση "Τρίκορφα", σειρά βουνοκορφών του ανατολικού Μαινάλου, που έμειναν στην ιστορία ως τα Ταμπούρια του Κολοκοτρώνη.

Η εν λόγω ονομασία οφείλεται στο γεγονός ότι οι βουνοκορφές αυτές του Μαινάλου αποτέλεσαν τον ιστορικό τόπο όπου ο Γέρος του Μοριά εγκατέστησε το αρχηγείο του κατά τη διάρκεια της πολιορκίας της Τριπολιτσάς. Τότε κατασκευάστηκαν τα οχυρά των Τρικόρφων, τα περίφημα ταμπούρια.

Όμως, δεν ήταν μόνον ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης που σήκωσε μπαϊράκι στις πέτρες των Τρικόρφων. Από εδώ εξορμούσε ο πατέρας του αρχιστρατήγου, ο Κωνσταντής Κολοκοτρώνης, ένας από τους διασημότερους κλέφτες του 18ου αιώνα στην Πελοπόννησο. Στον προμαχώνα των Τρικόρφων στρατοπέδευσαν, μεταξύ άλλων, ο Πετρόμπεης Μαυρομιχάλης, ο Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος, ο Δημήτριος Υψηλάντης.

Εξάλλου, στα οχυρά των Τρικόρφων διεξήχθη στις 23 Ιουνίου 1825 μάχη μεταξύ ελλήνων επαναστατών υπό τον Θεόδωρο Κολοκοτρώνη και στρατευμάτων του Ιμπραήμ. Η σύγκρουση απέβη νικηφόρος για τις δυνάμεις της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και προξένησε σημαντικές απώλειες στις τάξεις των ελλήνων αγωνιστών. Κάθε χρόνο πραγματοποιείται στη θέση "Τρίκορφα" εκδήλωση στη μνήμη των ελλήνων πεσόντων.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, στο

# data[].attributes.attachment_link.title
Μαίναλο, τα λημέρια των Κολοκοτρωναίων | in.gr

# data[].attributes.attachment_link.description
Στις βουνοκορφές του κατάφυτου Μαινάλου, ορεινού όγκου της Αρκαδίας με αξεπέραστες ομορφιές, έζησαν και έδρασαν οι ανυπότακτες γενιές των Κολοκοτρωναίων, με εξέχουσα ασφαλώς μορφή το θρυλικό Γέρο του Μοριά, το στρατηγό Θεόδωρο Κολοκοτρώνη (1770-1843). Σε απόσταση 30 χιλιομέτρων δυτικά - βορειοδυτικά από την Τρίπολη, πάνω από τις χαράδρες του Μαινάλου και σε υψόμετρο 1.200, στέκει περήφανο το Λιμποβίσι, η αετοφωλιά των Κολοκοτρωναίων.

# data[].attributes.location_name
Σιλίμνα, Αρκαδία, Ελλάδα

# data[].attributes.headline
Στη Σιλίμνα Αρκαδίας υπάρχει προτομή του Πάνου, του γιού του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη, που δολοφονήθηκε εκεί κοντά (Παλλάδιον) την περίοδο του εμφυλίου. Ήταν από τους πιο μορφωμένους Έλληνες.

# data[].attributes.subject
Στη Σιλίμνα Αρκαδίας υπάρχει προτομή του Πάνου, του γιού του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη, που δολοφονήθηκε εκεί κοντά (Παλλάδιον) την περίοδο του εμφυλίου. Ήταν από τους πιο μορφωμένους Έλληνες.

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Σαν Σήμερα .gr

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Αγωνιστής του '21, που δολοφονήθηκε κατά τη διάρκεια του Β' Εμφυλίου Πολέμου (Ιούλιος 1824 - Ιανουάριος 1825).

Ο Πάνος Κολοκοτρώνης γεννήθηκε το 1798 (κατ' άλλους το 1800) στο Λεοντάρι Αρκαδίας. Ήταν ο πρωτότοκος γιος του ηγέτη της Ελληνικής Επανάστασης Θεόδωρου Κολοκοτρώνη και της Αικατερίνης Καρούσου, κόρης προεστού του Λεονταρίου. Έζησε για πολλά χρόνια στη Ζάκυνθο και ήταν από τους πιο μορφωμένους αγωνιστές της Ελληνικής Επανάστασης. Όπως αναφέρει ο Φωτάκος στο έργο του Βίοι Πελοποννησίων Ανδρών, ο Πάνος Κολοκοτρώνης "εσπούδασεν εις την ακαδημίαν της Κερκύρας, εγνώριζεν εντελώς την παλαιάν γλώσσαν μας την Ελληνικὴν, ήτο μαθηματικός άριστος, εγνώριζε προσέτι καλώς την Ιταλικὴν γλώσσαν και ολίγον την Γαλλικήν, και εν ολίγοις ήτον ο δεύτερος του πολυμαθεστάτου Γεωργίου Σέκερη, διότι τότε η Πελοπόννησος δεν είχεν άλλους τοιούτους".

Με την έκρηξη της Επανάστασης αποβιβάστηκε με τον αδελφό του Ιωάννη (γνωστότερο ως Γενναίο) στην Πελοπόννησο και συμμετείχε αρχικά στην εξέγερση των Ηλείων κατά των Λαλαίων Τουρκαλβανών (Απρίλιος 1821). Στη συνέχεια έλαβε μέρος στη Μάχη του Βαλτετσίου (12 - 13 Μαΐου 1821), στην πολιορκία και την κατάληψη της Τριπολιτσάς ( 23 Σεπτεμβρίου 1821) και στην απόκρουση της στρατιάς του Δράμαλη στα Δερβενάκια (26 - 28 Ιουλίου 1822).

Το 1822 ονομάστηκε χιλίαρχος και ανέλαβε πρώτος πολιτάρχης (δήμαρχος) της Τριπολιτσάς. Τον Δεκέμβριο της ίδιας χρονιάς παντρεύτηκε στο Ναύπλιο τη μικρότερη κόρη της Μπουμπουλίνας, Ελένη Μπούμπουλη. Το ζευγάρι δεν απέκτησε παιδιά. Το 1823 προβιβάστηκε σε στρατηγό και ανέλαβε φρούραρχος του Ναυπλίου ( 10 Ιουνίου) με απόφαση της Β' Εθνοσυνελεύσεως, που συνήλθε στο Άστρος Κυνουρίας.

Κατά τη διάρκεια της πρώτης εμφύλιας διαμάχης (Φθινόπωρο 1823 - Ιούλιος 1824) μεταξύ πολιτικών ("Κυβερνητικοί") και στρατιωτικών ("Αντικυβερνητικοί"), ο Πάνος Κολοκοτρώνης τάχθηκε με τους "Αντικυβερνητικούς", των οποίων ηγείτο ο πατέρας του Θεόδωρος Κολοκοτρώνης. Αρνήθηκε να παραδώσει την πόλη του Ναυπλίου και μετά τη χορήγηση αμνηστίας (Ιούλιος 1824) κινήθηκε προς την Πάτρα για να ενισχύσει την πολιορκία της πόλης, αλλά ανακλήθηκε στην Αρκαδία για να αντιμετωπίσει την επιδρομή των "Κυβερνητικών", κατά τη διάρκεια του Β' Εμφυλίου Πολέμου. Το κυβερνητικό στρατόπεδο συγκροτήθηκε αυτή τη φορά από τη συμμαχία νησιωτών και ρουμελιωτών, με ηγέτη τον Υδραίο μεγαλοκαραβοκύρη Γεώργιο Κουντουριώτη. Αντίπαλοί τους οι "Αντικυβερνητικοί" Πελοποννήσιοι, πρόκριτοι και στρατιωτικοί υπό τον Θεόδωρο Κολοκοτρώνη.

Στις 13 Νοεμβρίου 1824 (κατ' άλλους στις 21 Νοεμβρίου 1824) ο Πάνος Κολοκοτρώνης και οι άνδρες βάδιζαν μεταξύ των χωριών Θάνα και Μπεσίρι (σημερινό Παλλάντιο) Αρκαδίας, έχοντας κατεύθυνση προς το γειτονικό χωριό Σύλιμνα, όπου είχε στρατοπεδεύσει ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης. Στόχος των "Αντικυβερνητικών" η Τρίπολη, την οποία κατείχαν οι "Κυβερνητικοί". Κατά τη διάρκεια της πορείας, ο Πάνος Κολοκοτρώνης πληροφορήθηκε ότι σε συμπλοκή νωρίτερα μεταξύ "Κυβερνητικών" υπό τον οπλαρχηγό Βάσο Μαυροβουνιώτη (αγωνιστής του '21 με καταγωγή από το Μαυροβούνιο, Βάσο Μπράγιοβιτς το πραγματικό όνομά του) και "Αντικυβερνητικών", είχε συλληφθεί ο Στάικος Σταϊκόπουλος, επιφανής "αντικυβερνητικός".

Στην προσπάθειά του να τον απελευθερώσει δέχθηκε επίθεση από το σώμα του Μαυροβουνιώτη και οι άνδρες του διαλύθηκαν. Δίπλα στον Πάνο Κολοκοτρώνη έμειναν ο υπασπιστής του Γιάννης Βατικιώτης, ο γραμματικός του Θεόδωρος Ρηγόπουλος και ο φροντιστής του Ανούτσος Σαμαρόνης. Ξαφνικά κι ενώ εβάδιζαν προς το Μπεσίρι, γύρω στις 4 το απόγευμα δέχθηκαν επίθεση από μια ομάδα 25 Βουλγάρων, που ανήκαν στις κυβερνητικές δυνάμεις της Τρίπολης και είχαν ως επικεφαλής τον ομοεθνή τους Κότζιο. Μία σφαίρα διαπέρασε το κρανίο του Πάνου Κολοκοτρώνη και τον άφησε άπνου.

Όπως αναφέρουν στα απομνημονεύματά τους ο Κανέλλος Δεληγιάννης και ο Θεόδωρος Ρηγόπουλος, που ήταν αυτόπτης μάρτυς, οι Βούλγαροι λαφυραγώγησαν τη σορό του Κολοκοτρώνη και την εγκατέλειψαν. Του αφαίρεσαν ακόμη και τα εσώρουχά του και άφησαν το νεκρό σώμα του γυμνό. Στη συνέχεια έσπευσαν στην Τρίπολη να αναγγείλουν το κατόρθωμά τους στους "Κυβερνητικούς". Ο Πάνος Κολοκοτρώνης ενταφιάστηκε την επομένη στο γειτονικό χωριό Σύλιμνα, όπου βρισκόταν ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης.

Σχετικά

Το κρανίο του Πάνου Κολοκοτρώνη, άγνωστο πώς, σώθηκε και φυλάσσεται στο Μουσείο της Ιστορικής και Εθνολογικής Εταιρείας (Μέγαρο Παλαιάς Βουλής), διάτρητο από σφαίρες.

Κατά τη διάρκεια της παραμονής της στην Τρίπολη, η Ελένη Κολοκοτρώνη συνήψε ερωτική σχέση με τον στρατηγό και μετέπειτα πολιτικό Θεοδωράκη Γρίβα (1797-1862) κι ενώ ο σύζυγός της ήταν απασχολημένος με την εμφύλια διαμάχη. Τον παντρεύτηκε λίγους μήνες μετά τη δολοφονία του Πάνου Κολοκοτρώνη, το Μάιο του 1825.

Ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης απέκτησε το 1836 ένα εξώγαμο τέκνο από τη σχέση του με την Μαργαρίτα Βελισσάρη. Ονομάστηκε Πάνος, σε ανάμνηση του δολοφονηθέντος πρεσβύτερου αδελφού του. Ο Πάνος Κολοκοτρώνης (1836-1893) σταδιοδρόμησε στο Στρατό ως αξιωματικός του Πυροβολικού και διετέλεσε διοικητής της Σχολής Ευελπίδων (1881-1885).

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Σαν Σήμερα .gr

# data[].attributes.attachment_link.title
Πάνος Κολοκοτρώνης

# data[].attributes.attachment_link.description
Αγωνιστής του '21, που δολοφονήθηκε κατά τη διάρκεια του Β' Εμφυλίου Πολέμου (Ιούλιος 1824 - Ιανουάριος 1825). Ο Πάνος Κολοκοτρώνης γεννήθηκε το 1798 (κατ' άλλους το 1800) στο Λεοντάρι Αρκαδίας. Ήταν ο πρωτότοκος γιος του ηγέτη της Ελληνικής Επανάστασης Θεόδωρου Κολοκοτρώνη και της Αικατερίνης Καρούσου, κόρης προεστού του Λεονταρίου.

# data[].attributes.location_name
Σέρρες, Ελλάδα

# data[].attributes.headline
Εμμανουήλ Παππάς, ο πλούσιος έμπορος που δόθηκε ψυχή τε και σώματι στον αγώνα για την ελευθερία!

# data[].attributes.subject
Εμμανουήλ Παππάς, ο πλούσιος έμπορος που δόθηκε ψυχή τε και σώματι στον αγώνα για την ελευθερία!

# data[].attributes.location_name
Καρυές Αγίου Όρους, Ελλάδα

# data[].attributes.headline
Καρυές Άγιο Όρος, 17 Μαΐου 1821. Ο Εμμ. Παππάς ξεκινά την Επανάσταση στη Μακεδονία!

# data[].attributes.subject
Καρυές Άγιο Όρος, 17 Μαΐου 1821. Ο Εμμ. Παππάς ξεκινά την Επανάσταση στη Μακεδονία!

# data[].attributes.attachment_link.title
Το άγνωστο 1821 σε Μακεδονία και Θράκη

# data[].attributes.location_name
Κωνσταντινούπολη, Τουρκία

# data[].attributes.headline
Μαριγώ Ζαραφοπούλα, από τα Ταταύλα της Πόλης. Κατάσκοπος του αγώνα, διέθεσε όλη την περιουσία της για την επανάσταση.

# data[].attributes.subject
Μαριγώ Ζαραφοπούλα, από τα Ταταύλα της Πόλης. Κατάσκοπος του αγώνα, διέθεσε όλη την περιουσία της για την επανάσταση.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Η Μαριγώ Ζαραφοπούλα ήταν μία από τις αφανείς ηρωίδες της Ελληνικής Επανάστασης.

Η Μαριγώ Ζαραφοπούλα καταγόταν από τα Ταταύλα της Κωνσταντινούπολης. Μέσω του αδελφού της, εμπόρου Χατζη-Βασίλη Σαράφη, ο οποίος ήταν Φιλικός, ήρθε σε επαφή με άλλα μέλη της Εταιρείας. Λόγω των σχέσεων της οικογένειάς της με σημαίνοντες Τούρκους, ανέλαβε το έργο της συλλογής πληροφοριών για τις κινήσεις αξιωματούχων της Υψηλής Πύλης.

Σύμφωνα με το Εθνικό Ιστορικό Μουσείο, μετά την έναρξη της Επανάστασης παρέμεινε στην Κωνσταντινούπολη, παρά τα βίαια επεισόδια που ξέσπασαν. Εργάστηκε με παραδειγματικό πατριωτικό ζήλο, διασώζοντας πολλούς ομήρους και παραλίγο να φυλακιστεί η ίδια. Διέφυγε στην Ύδρα, τον Μάιο του 1821. Κατά τη διάρκεια του Αγώνα, ενήργησε ως κατάσκοπος σε πολιορκούμενα από τους Έλληνες φρούρια και πόλεις, προκειμένου να συλλέξει πληροφορίες αλλά και να παραδώσει σημαντικά έγγραφα, με σκοπό την απελευθέρωση αιχμαλώτων.

Διέθεσε την περιουσία της για την περίθαλψη τραυματιών και ασθενών και για την αγορά πολεμοφοδίων και τροφίμων για τον στρατό. Τη δράση της πιστοποιούν γνωστοί οπλαρχηγοί:

"Οἱ ὑποφαινόμενοι [...] πιστοποιοῦμεν ἐν γνώσει καὶ μὲ πλήρη πεποίθησιν ὅτι ἡ κ. Μαριγὼ Ζαραφοπούλα, ἀδελφὴ τοῦ Χατζῆ-Βασίλη ἐκ Ταταούλων τῆς Κωνσταντινουπόλεως, τοῦ καὶ ὑπὲρ τοῦ ἑλληνικοῦ ἀγῶνος καρατομηθέντος παρὰ τῆς Οθωμανικῆς ἐξουσίας, σύζυγος δὲ τοῦ φονευθέντος Ταγματάρχου τοῦ Πεζικοῦ Στεφάνου, διὰ τῶν ὁποίων εἴχεν ἐν Κων/λει ἰσχυρῶν μέσων καὶ δι' ἰδίων αὐτῆς χρημάτων συνετέλεσε εἰς την δραπέτευσιν τῶν Ἀοιδίμων υἱῶν τοῦ ἀξιοδέβαστου γέροντος Π. Μαυρομιχάλη κρατουμένων παρά τῆς Ὀθωμανικῆς ἐξουσίας ἐν Κων/λει καὶ διὰ τὴν αὐτὴν αἰτίαν κατατρεχθεῖσα παρὰ της ἐξουσίας. Διεσώθη εἰς Βλαχομπογδανίαν μετὰ πολλοὺς κινδύνους καὶ εξοδα.Ἐκείθεν μετέβη εἰς Ὕδραν κατὰ τὸ πρῶτον ἔτος τῆς ἐπαναστάσεως ὅπου λαβοῦσα παρὰ τοῦ πατρός της ἱκανὴν χρηματικὴν ποσότητα μετέβη εἰς τὴν Τριπολιτζὰν πολιορκουμένην τότε παρὰ τῶν ἑλληνικῶν στρατευμάτων καὶ ἐστάλη παρὰ τῶν ἀοιδίμων ἀρχηγῶν Θ. Κολοκοτρώνη καὶ Δ. Ὑψηλάντη καὶ λοιπῶν ἐντὸς τῆς πόλεως καὶ νὰ ἐγχειρίση οὐσιώδη ἐγγραφα, ἐκπλήρωνε δὲ θαμασίως τὸν σκοπὸν τῆς ἀποστολῆς της τουθ' αὐτὸ ἔκαμε, καὶ εἰς τὴν πολιορκίας τοῦ Ναυπλίου. Κατὰ δὲ τὴν ἐποχὴν τῆς εἰσβολῆς τῶν Αίγυπτίων ἐν τῇ Πελοποννήσῳ ἐστάλη ὑπὸ τῶν διαφόρων ἐπισήμων ὁπλαρχηγῶν εἰς διάφορα μέρη κρατούμενα ὑπὸ τοῦ ἐχθροῦ, διὰ τὸν αὐτὸν σκοπὸν ἔδωσε καὶ ἔλαβε γράμματα ἐκ τῶν πολιορκουμένων μερὼν καί ἐξεπλήρωσε ἀκριβῶς τὀν σκοπόν τῆς ἀποστολῆς της. Ἐν δὲ τῇ ἐποχῆ καθ' ἥν τὰ ἑλληνικὰ ὅπλα καὶ τὸ ὑπὸ τὴν ὁδηγίαν τοῦ συνταγματάρχου Φαβιέρου Πεζικὸν τακτικῶν ὑπέφερεν ἐν Καρύστῳ καὶ ἦταν εἰς κίνδυνον ἡ μνησθεῖσα κυρία δ' ἰδίων της χρημάτων ἐφόρτωσε ἀπὸ τὶς Σπέτζες μίαν γολέταν μὲ παξιμάδια καὶ τὰ ἐπῆγε ἡ .ιδια εἰς Κάρυστον καὶ τὰ διεμοίρασε εἰς τὸν πεινώντα στρατόν, πρὸς δὲ καὶ είς τὴν κατὰ τῆς Κρήτης ἐκστρατείαν τοῦ Χατζῆ-Μιχάλη συνεισέφερε χρηματικὰς ποσότητας δ' ἀγορὰν πολεμοφοδίων καὶ τροφῶν.

Εἰς ἔνδειξιν τούτων ἁπάντων ἀποφαινόμεθα τῇ 20 Νοεμβρίου 1843 ἐν Ἀθήναις. Π. Νοταράς, Χατζή Χρήστος, Γ. Αγαλλόπουλος, Π. Μαυρομιχάλης, Χατζή Μιχάλης, Νικήτας Σταματελόπουλος, Ιάκωβος Κούμης, Νικ. Γριτζώτης".

Μετά το τέλος του Αγώνα και αφού έχει διαθέσει όλα τα χρήματά της για την Επανάσταση υπέβαλε αίτηση στην "Εξεταστική επί του Ιερού Αγώνος Επιτροπή" ζητώντας σύνταξη. Στην αίτησή της, με ημερομηνία 19 Απριλίου 1865, εκφράζει το εύλογο παράπονο ότι άλλοι που προσέφεραν πολύ λιγότερα από εκείνη και τον σύζυγό της στον Αγώνα, πήραν σύνταξη και αυτή που "στερείται ακόμα και αυτού του επιουσίου" δεν έλαβε τίποτα.

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
ελληνική επανάσταση

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
επανάσταση 1821

# data[].attributes.attachment_link.title
Μαριγώ Ζαραφοπούλα: Η αφανής ηρωίδα της Ελληνικής Επανάστασης -Εδρασε ως κατάσκοπος, διέθεσε την περιουσία της στον Αγώνα | STORIES | iefimerida.gr

# data[].attributes.attachment_link.description
Η Μαριγώ Ζαραφοπούλα ήταν μία από τις αφανείς ηρωίδες της Ελληνικής Επανάστασης. Η Μαριγώ Ζαραφοπούλα καταγόταν από τα Ταταύλα της Κωνσταντινούπολης. Μέσω του αδελφού της, εμπόρου Χατζη-Βασίλη Σαράφη, ο οποίος ήταν Φιλικός, ήρθε σε επαφή με άλλα μέλη της Εταιρείας.

# data[].attributes.headline
Η Αϊτή έστειλε συμβολικά 45 τόνους καφέ για να βοηθήσει την επανάσταση και 100 εθελοντές που πέθαναν όμως στο ταξίδι.

# data[].attributes.subject
Η Αϊτή έστειλε συμβολικά 45 τόνους καφέ για να βοηθήσει την επανάσταση και 100 εθελοντές που πέθαναν όμως στο ταξίδι.

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
ΜΗΧΑΝΗ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Το 1821, η εξέγερση των Ελλήνων κατά του τουρκικού ζυγού, αρχικά δεν ενθουσίασε τους Ευρωπαίους.

Μια ενδεχόμενη διάλυση της αυτοκρατορίας των Τούρκων, θα ανέτρεπε ριζικά την κατάσταση στην Ευρώπη.

Για τους λόγους αυτούς, αλλά και για να εξυπηρετήσουν η κάθε μια τα δικά της συμφέροντα, οι δυνάμεις της Ευρώπης δεν αναγνώρισαν την ελληνική επανάσταση.

Η αναγνώριση ήρθε από το Χαΐτιον, τη σημερινή Αϊτή

Η πρώτη χώρα που αναγνώρισε επίσημα την επανάσταση των Ελλήνων και τη διεκδίκηση της ελευθερίας τους, ήταν η Αϊτή, που τότε ονομαζόταν στα ελληνικά Χαΐτιον.
Η Αϊτή ήταν μια ανεξάρτητη, αλλά πολύ φτωχή χώρα - προϊόν της Γαλλικής Επανάστασης.
Ο Αδαμάντιος Κοραής μαζί με άλλους επιφανείς Έλληνες, είχε γράψει μια επιστολή στον τότε πρόεδρο της Αϊτής, Ζαν Πιερ Μπουαγέ, στην οποία ζητούσαν βοήθεια για την επανάσταση.
Ο Αϊτινός πρόεδρος απάντησε με μια επιστολή, στην οποία έλεγε ότι η χώρα του ήταν πολύ φτωχή και δεν είχε ολοκληρώσει τον αγώνα της εναντίον των Γάλλων αποικιοκρατών.

Έτσι, δεν ήταν σε θέση να ενισχύσει οικονομικά την Ελλάδα.
Αναγνώριζε, όμως, το δικαίωμα των Ελλήνων γι' αυτοδιάθεση και μιλούσε με θερμά λόγια για την επανάσταση.
"Με μεγάλο ενθουσιασμό μάθαμε ότι η Ελλάδα αναγκάστηκε τελικά να αρπάξει τα όπλα, για να αποκτήσει την ελευθερία της και τη θέση που της ανήκει ανάμεσα στα κράτη. Πολίτες, μεταφέρετε στους συμπατριώτες σας τις θερμότερες ευχές για απελευθέρωση, που σας στέλνει ο λαός της Αϊτής", έγραφε μεταξύ άλλων ο Ζαν Πιερ Μπουαγέ.

Συμβολικά, η Αϊτή έστειλε στους Έλληνες 45 τόνους καφέ προς πώληση, για να αγοραστούν καριοφίλια και άλλα πολεμοφόδια, αλλά και 100 Αϊτινούς εθελοντές, που πέθαναν όλοι κατά τη διάρκεια του ταξιδιού προς την Ελλάδα.

Η επιστολή του προέδρου της Αϊτής προς τους Έλληνες , διασώθηκε, σε ελληνική μετάφραση, στο "Δοκίμιον Ιστορικόν περί της Ελληνικής Επαναστάσεως" του φιλικού και αγωνιστή του '21, Ιωάννου Φιλήμονος:

Ζαν Πιερ Μπουαγέ, πρόεδρος του Χαϊτίου, προς τους Πολίτας της Ελλάδος Α. Κοραήν, Κ. Πολυχρονιάδην, Α. Βογορίδην και Κ. Κλωνάρην.
"Εις τα Παρίσια
Πριν ή δεχθώμεν την επιστολή υμών, σημειουμένην εκ Παρισίων τη 20η παρελθόντος Αυγούστου, έφθασεν ενταύθα η είδησις της επαναστάσεως των συμπολιτών υμών κατά του δεσποτισμού, του επί τρεις περίπου διαρκέσαντος εκατονταετηρίδας. Μετά μεγάλου ενθουσιασμού εμάθομεν ότι η Ελλάς αναγκασθείσα τέλος πάντων εδράξατο των όπλων, ίνα κτήσηται της ελευθερίαν αυτής και την θέσιν, ήν μεταξύ των εθνών του κόσμου κατείχε.
Μία τόσον ωραία και τόσον νόμιμος υπόθεσις, και προ πάντων αι συνοδεύσασαι ταύτην πρώται επιτυχίαι, ουκ εισίν αδιάφοροι τοις Χαϊτίοις, οίτινες, ως οι Ελληνες επί πολύν καιρόν έκλινον τον αυχένα υπό ζυγόν επονείδιστον και δια των αλύσεων αυτών συνέτριψαν την κεφαλήν της τυραννίας.
Ευχηθέντες προς τον ουρανόν, όπως υπερασπισθή τους απογόνους του Λεωνίδου , εσκέφθημεν ίνα συντρέξωμεν τας γενναίας δυνάμεις τούτων, ει μη διά στρατευμάτων και πολεμοφοδίων, τουλάχιστον διά χρημάτων, ως χρησίμων εσομένων διά προμήθειαν όπλων, ών έχετε ανάγκην. Συμβεβηκότα όμως, επιβαλόντα τη πατρίδι ημών μεγάλην ανάγκην. επησχόλησαν όλον το χρηματικόν, εξ ού η Διοίκησις ηδύνατο καταβάλει μέρος. Σήμερον έτι η επανάστασις, η κατά το ανατολικόν μέρος της νήσου επικρατούσα, υπάρχει νέον προς την εκτέλεσιν αυτού του σκοπού κώλυμα. Επειδή το μέρος όπερ ηνώθη μετά της Δημοκρατίας, ής προεδρεύω, υπάρχει εν μεγίστη ενδεία και προκαλεί δικαίως μεγάλην του ταμείου ημών την δαπάνην. Εάν δ' επέλθωσι κατάλληλοι, ως επιθυμούμεν, αι περιστάσεις, τότε βοηθήσωμεν προς τιμήν ημών τοις τέκνοις της Ελλάδος, όσον δυνηθώμεν.
Πολίται, διερμηνεύσατε προς τους συμπατριώτας υμών τας θερμοτέρας ευχάς, άς λαός του Χαϊτίου αναπέμπει υπέρ της ελευθερώσεως αυτών. Οι μεταγενέστεροι Ελληνες ελπίζουσιν εν τη αναγεννωμένη ιστορία τούτων άξια της Σαλαμίνος τρόπαια. Είθε παρόμοιοι τοις προγόνοις αυτών αποδεκνυόμενοι και υπό των διαταγών του Μιλτιάδου διευθυνόμενοι, δυνηθώσιν εν τοις πεδίοις του νέου Μαραθώνος τον θρίαμβον της ιεράς υποθέσεως, ήν επεχείρησαν υπέρ των δικαιωμάτων αυτών, της θρησκείας και της πατρίδος. Είθε, τέλος, διά των φρονίμων διατάξεων αυτών μνημονευθώσιν εν τη ιστορία οι κληρονόμοι της καρτερίας και των αρετών των προγόνων.
Τη 15η Ιανουαρίου 1822 και 19η της Ανεξαρτησίας
Μπόγερ"

# data[].attributes.attachment_link.title
Οι 100 εθελοντές από την Αϊτή που ήρθαν να πολεμήσουν στην επανάσταση του 1821 και πέθαναν στο ταξίδι. Ήταν η πρώτη χώρα που αναγνώρισε επίσημα την Ελληνική Επανάσταση - ΜΗΧΑΝΗ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ

# data[].attributes.attachment_link.description
Το 1821, η εξέγερση των Ελλήνων κατά του τουρκικού ζυγού, αρχικά δεν ενθουσίασε τους Ευρωπαίους. Μια ενδεχόμενη διάλυση της αυτοκρατορίας των Τούρκων, θα ανέτρεπε ριζικά την κατάσταση στην Ευρώπη. Για τους λόγους αυτούς, αλλά και για να εξυπηρετήσουν η κάθε μια τα δικά της συμφέροντα, οι δυνάμεις της Ευρώπης δεν αναγνώρισαν την ελληνική επανάσταση.

# data[].attributes.location_name
Πολιανή, Μεσσηνία, Ελλάδα

# data[].attributes.headline
Πολιανή, η γενέτειρα του Παπαφλέσσα. Ήταν το 28ο παιδί (από 2 γάμους) του Δημήτρη Δικαίου.

# data[].attributes.subject
Πολιανή, η γενέτειρα του Παπαφλέσσα. Ήταν το 28ο παιδί (από 2 γάμους) του Δημήτρη Δικαίου.

# data[].attributes.attachment_link.title
Η Μηχανή του Χρόνου - Eπεισόδιο 3 : «Παπαφλέσσας- 06 Μαΐου 2017

# data[].attributes.location_name
Πέτα, Ελλάδα

# data[].attributes.headline
Η μάχη του Πέτα, 4 Ιουλίου 1822: Συντριπτική ήττα, απώλεια 300 ανδρών, χάνεται ο Ταρέλα. Ο Νόρμαν πληγωμένος λέει στον Μαυροκορδάτο: Πρίγκιπα τα χάσαμε όλα, εκτός από την τιμή.

# data[].attributes.subject
Η μάχη του Πέτα, 4 Ιουλίου 1822: Συντριπτική ήττα, απώλεια 300 ανδρών, χάνεται ο Ταρέλα. Ο Νόρμαν πληγωμένος λέει στον Μαυροκορδάτο: Πρίγκιπα τα χάσαμε όλα, εκτός από την τιμή.

# data[].attributes.attachment_link.title
Μάχη του Πέτα | ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ 1821(ΕΠ 4) #1821 #ιστορία #ελλαδα #μποτσαρης #ελληνοτουρκικά

# data[].attributes.location_name
Λειβαδιά, Ελλάδα

# data[].attributes.headline
29 Μαρτίου 1821: Ο Αθανάσιος Διάκος υψώνει τη σημαία της Επανάστασης στη Λειβαδιά.

# data[].attributes.subject
29 Μαρτίου 1821: Ο Αθανάσιος Διάκος υψώνει τη σημαία της Επανάστασης στη Λειβαδιά.

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Σαν Σήμερα .gr

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Από τους πρωτεργάτες του εθνικού ξεσηκωμού στην Ανατολική Στερεά Ελλάδα και ήρωας της μάχης της Αλαμάνας.

O Αθανάσιος Διάκος γεννήθηκε το 1788 στην Άνω Μουσουνίτσα της Φωκίδας (σημερινός Αθανάσιος Διάκος) και κατ' άλλους στη γειτονική Αρτοτίνα, απ' όπου καταγόταν η μητέρα του. Το πραγματικό του όνομα ήταν Αθανάσιος Γραμματικός.

Ο πατέρας του, Νικόλαος Γραμματικός, γνωστός στην περιοχή με το παρατσούκλι "ψυχογιός", μη μπορώντας να αντέξει τα βάρη της πολυμελούς οικογένειάς του, τον έστειλε δόκιμο μοναχό στο κοντινό μοναστήρι του Αγίου Ιωάννου Προδρόμου, σε ηλικία 12 ετών. Πέντε χρόνια αργότερα χειροτονήθηκε διάκονος, αλλά γρήγορα εγκατέλειψε την καλογερική, όταν σκότωσε ένα Τούρκο αγά, επειδή, σύμφωνα με κάποια παράδοση, αυτός του έθιξε τον ανδρισμό του, θαμπωμένος από την ομορφιά του.

Ο νεαρός Αθανάσιος εντάχθηκε ως πρωτοπαλίκαρο στο σώμα του οπλαρχηγού Γούλα Σκαλτσά, συνεχίζοντας την οικογενειακή παράδοση, καθώς ο παππούς και ο θείος του είχαν διατελέσει κλέφτες. Τότε έλαβε και το προσωνύμιο Διάκος, με το οποίο έγινε γνωστός και έμεινε στην ιστορία.

Το 1814 πήγε στα Ιωάννινα και εντάχθηκε στη σωματοφυλακή του Αλή Πασά, της οποίας επικεφαλής ήταν ο Οδυσσέας Ανδρούτσος. Όταν ο Ανδρούτσος διορίστηκε αρχηγός στο αρματολίκι της Λιβαδειάς, ο Διάκος τον ακολούθησε. Μετά την αποχώρηση του Ανδρούτσου, ο Διάκος ανακηρύχθηκε καπετάνιος του καζά (θρησκευτικού λειτουργού) της πόλης τον Οκτώβριο του 1820, ενώ την ίδια περίοδο μυήθηκε στη Φιλική Εταιρεία.

Στις 27 Μαρτίου 1821, ο Αθανάσιος Διάκος πρωτοστατεί στην κήρυξη της Επανάστασης στην Ανατολική Στερεά (Μονή Οσίου Λουκά), μετά από συνεννόηση με τους Αχαιούς, που είχαν επαναστατήσει μία εβδομάδα νωρίτερα. Έχοντας λάβει την άδεια του βοεβόδα της Λιβαδειάς Χασάν Αγά, κατορθώνει να στρατολογήσει 5.000 χωρικούς, με πρόσχημα την απόκρουση του Ανδρούτσου.

Στις 30 Μαρτίου, η Λιβαδειά πέφτει στα χέρια των επαναστατών και στη συνέχεια ο Διάκος οργανώνει την κατάληψη της Αταλάντης ( 31 Μαρτίου) και της Θήβας ( 1 Απριλίου), ενώ λίγο αργότερα κυριεύει το ισχυρό φρούριο της Μπουδουνίτσας (Μενδενίτσας). Ακολούθως, επιχειρεί να καταλάβει το Ζητούνι (Λαμία), το διοικητικό κέντρο της περιοχής και το Πατρατζίκι (Υπάτη), χωρίς, όμως, επιτυχία, καθότι ο τοπικός οπλαρχηγός Μήτσος Κοντογιάννης αρνείται να βοηθήσει, επειδή θεωρεί άκαιρο τον ξεσηκωμό.

Η Οθωμανική διοίκηση θορυβείται από τον ξεσηκωμό των ραγιάδων και διατάσσει τον Ομέρ Βρυώνη και τον Κιοσέ Μεχμέτ να καταστείλουν την Επανάσταση, τόσο στη Ρούμελη, όσο και στην Πελοπόννησο. Στις 17 Απριλίου οι δυο πασάδες με 8.000 άνδρες στρατοπεδεύουν στο Λιανοκλάδι, λίγα χιλιόμετρα έξω από τη Λαμία.

Ο κίνδυνος είναι μεγάλος για τους επαναστατημένους Έλληνες. Οι οπλαρχηγοί της περιοχής συσκέπτονται στο χωριό Καμποτάδες ( 20 Απριλίου) και αποφασίζουν και υπερασπιστούν όλες τις διαβάσεις του Σπερχειού (Αλαμάνας), ώστε να αποκόψουν την πρόσβαση των Τούρκων προς τα Σάλωνα (Άμφισσα) και τη Λιβαδειά.

Το πρωί της 23ης Απριλίου οι Τούρκοι επιτίθενται ταυτόχρονα σε όλο το εύρος του ελληνικού μετώπου. Ο Διάκος υπερασπίζεται με τους λιγοστούς άνδρες του το ξύλινο γεφύρι της Αλαμάνας. Μάχεται ηρωικά, τραυματίζεται και τελικά συλλαμβάνεται αιχμάλωτος.

Ο επίλογος της μάχης της Αλαμάνας γράφεται την επόμενη ημέρα ( 24 Απριλίου). Ο τραυματισμένος Αθανάσιος Διάκος μεταφέρεται σιδηροδέσμιος στη Λαμία. Οι Οθωμανοί του προτείνουν να προσκυνήσει και να συνεργαστεί μαζί τους. Ο Διάκος υπερήφανα αρνείται: "Εγώ Γραικός γεννήθηκα, Γραικός θελ' να πεθάνω" φέρεται να τους απάντησε.

Ο ελληνικής καταγωγής Ομέρ Βρυώνης δεν θέλησε να τον σκοτώσει, αφού τον γνώριζε πολύ καλά από την αυλή του Αλή Πασά και εκτιμούσε τις ικανότητές του. Επέμενε, όμως, ο Χαλήλμπεης, σημαίνων Τούρκος της Λαμίας, ο οποίος έπεισε τον Κιοσέ Μεχμέτ, ιεραρχικά ανώτερο του Ομέρ Βρυώνη, ότι ο Διάκος θα έπρεπε να τιμωρηθεί παραδειγματικά, επειδή είχε σκοτώσει πολλούς Τούρκους.

Η ποινή που του επιβλήθηκε ήταν θάνατος διά ανασκολοπισμού και εκτελέστηκε την ίδια μέρα. Προτού ξεψυχήσει ο Διάκος λέγεται ότι αναφώνησε το αυτοσχέδιο τετράστιχο:

Για ιδές καιρό που διάλεξε
ο χάρος να με πάρει
τώρα π' ανθίζουν τα κλαδιά
και βγάζει η γης χορτάρι

Ο μαρτυρικός θάνατος του Διάκου συγκλόνισε και ταυτόχρονα εμψύχωσε τους αγωνιστές. Η ζωή του και η μαρτυρική του θυσία ενέπνευσαν τη λαϊκή μούσα...

Ο Θάνατος του Διάκου

Ο Διάκος σαν τ'αγρίκησε, πολύ του κακοφάνη,
ψιλή φωνή ν' εσήκωσε, τον πρώτο του φωνάζει:
- Το στράτευμά μου σύναξε, μάσε τα παληκάρια,
δωσ' τους μπαρούτη περισσή και βόλια με τις φούχτες
γλήγορα και να πιάσωμε κάτω στην Αλαμάνα,
όπου ταμπούρια δυνατά έχει και μετερίζια.

Εκείνοι εφοβήθηκαν κι' εσκόρπισαν στους λόγγους.
Έμειν' ο Διάκος στη φωτιά με δεκοχτώ λεβέντες,
τρεις ώρες επολέμαε με δεκοχτώ χιλιάδες.

Σκίστηκε το τουφέκι του κι' εγίνηκε κομμάτια,
και το σπαθί του έσυρε και στη φωτιά ν' εμπήκε,
έκοψε Τούρκους άπειρους κι' εφτά μπουλουκμπασάδες.
Πλην το σπαθί του έσπασε ν'απάν' από τη χούφτα
κι' έπεσ' ο Διάκος ζωντανός εις των εχθρών τα χέρια.
Χίλιοι τον πήραν απ' εμπρός και δυο χιλιάδες πίσω.

Κι' Ομέρ Βριώνης μυστικά στο δρόμο τον ερώτα:
- Γένεσαι Τούρκος, Διάκο μου, την πίστη σου ν' αλλάξης,
να προσκυνάς εις το τζαμί, την εκκλησιά ν' αφήσης;
Κι' εκείνος τ' απεκρίθηκε και με θυμό του λέει:
-Πάτε κι' εσείς και' η πίστη σας, μουρτάτες να χαθήτε,
εγώ Γραικός γεννήθηκα, Γραικός θελ' απεθάνω.
Αν θέλετε χίλια φλωριά και χίλιους μαχμουτιέδες,
μόνο πέντ' έξι ημερών ζωή να μου χαρίστε,
όσο να φτάσ' ο Οδυσσεύς και ο Θανάσης Βάγιας.

Το Διάκο τον επήρανε και στο σουβλί τον βάλαν,
Ολόρθο τον εστήσανε, κι' αυτός χαμογελούσε.
Την πίστη τους τους έβριζε, τους έλεγε μουρτάτες.
- Εμέν' αν εσουβλίσετε , ένας Γραικός εχάθη
ας είν' καλά ο Οδυσσεύς κι' ο καπιτάν Νικήτας,
αυτοί θα κάψουν την Τουρκιά κι' όλο σας το Δοβλέτι.

Η Πελοποννησιακή παραλλαγή του τραγουδιού

Τρεις περδικούλες κάθουνται στου Διάκου το ταμπούρι,
μίνια τηράει τη Λειβαδιά κι' άλλη το Καρπενήσι,
η Τρίτη νη καλύτερη μοιρολογάει και λέει:

Τσακίστη το ντουφέκι του απ'τα πολλά ντουφέκια,
το 'σπασε το σπαθάκι του απάν' από τη χούφτα,
τότε τον πιάσαν ζωντανόν κειν' τα κοντοτουρκάκια.

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Σαν Σήμερα .gr

# data[].attributes.attachment_link.title
Αθανάσιος Διάκος

# data[].attributes.attachment_link.description
Από τους πρωτεργάτες του εθνικού ξεσηκωμού στην Ανατολική Στερεά Ελλάδα και ήρωας της μάχης της Αλαμάνας. O Αθανάσιος Διάκος γεννήθηκε το 1788 στην Άνω Μουσουνίτσα της Φωκίδας (σημερινός Αθανάσιος Διάκος) και κατ' άλλους στη γειτονική Αρτοτίνα, απ' όπου καταγόταν η μητέρα του. Το πραγματικό του όνομα ήταν Αθανάσιος Γραμματικός.

# data[].attributes.location_name
Αθήνα, Ελλάδα

# data[].attributes.headline
Μικροί - Μεγάλοι Ήρωες - από την Επιτροπή για τα 200 χρόνια από την Επανάσταση. Παρελαύνουν πολλές προσωπικότητες! Δείτε το!

# data[].attributes.subject
Μικροί - Μεγάλοι Ήρωες - από την Επιτροπή για τα 200 χρόνια από την Επανάσταση. Παρελαύνουν πολλές προσωπικότητες! Δείτε το!

# data[].attributes.attachment_link.title
Μικροί Μεγάλοι Ήρωες - Ελλάδα 2021

# data[].attributes.attachment_link.description
Μικροί Μεγάλοι Ήρωες - Μια ωδή στους Μικρούς και τους Μεγάλους ήρωες των 200 χρόνων, γιατί πίσω από κάθε ιστορική διαδρομή βρίσκονται πάντοτε οι άνθρωποι. Αναζητείστε τις εικόνες και τα βιογραφικά στοιχεία, για εκατοντάδες ιστορικά προσώπων που με το έργο τους άφησαν το αποτύπωμά τους στη νεότερη Ιστορία της Ελλάδας.

# data[].attributes.location_name
Μεθώνη, Ελλάδα

# data[].attributes.headline
Στις 28 Αυγούστου 1828 φθάνει στην Μεθώνη ο Γάλλος στρατάρχης Νικόλαος Ιωσήφ Μαιζών με σκοπό την εκκένωση της Πελοποννήσου από τον στρατό του Ιμπραήμ.

# data[].attributes.subject
Στις 28 Αυγούστου 1828 φθάνει στην Μεθώνη ο Γάλλος στρατάρχης Νικόλαος Ιωσήφ Μαιζών με σκοπό την εκκένωση της Πελοποννήσου από τον στρατό του Ιμπραήμ.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
ΤΟ BLOG

Η ιστορία του φιλέλληνα στρατάρχη, μαρκησίου, επικεφαλής του Εκστρατευτικού Σώματος του Μοριά.

Ο Nicolas-Joseph Maison (Νικόλαος - Ιωσήφ Μαιζών) γεννήθηκε στην πόλη Epinay-Sur-Seine της Γαλλίας στις 19 Δεκεμβρίου 1771. Ήταν κόμης από το 1813 και μαρκήσιος από το 1818. Ο πατέρας του ονομάζονταν Joseph Maison και η μητέρα του Marie Genevieve Guiard. Η σύζυγός του ονομάζονταν Marie-Madeleine-Françoise Weigold.
Προέρχονταν από πολύ φτωχή οικογένεια και ο πατέρας του, που ήταν παντοπώλης, τον προόριζε για έμπορο. Ο ίδιος όμως, σε ηλικία 21 ετών, κατατάχθηκε ως εθελοντής στον γαλλικό στρατό στις 15 Αυγούστου του 1791, και συμμετείχε στον πόλεμο κατά της Πρωσίας. Το 1792 έγινε λοχαγός. Υπηρέτησε με αυτόν τον βαθμό ως τον Οκτώβριο του 1795, σύμφωνα με το ατομικό του μητρώο, και έλαβε μέρος σε πολλές εκστρατείες και μάχες όπου πολλές φορές τραυματίστηκε. Στη συνέχεια υπηρέτησε για λίγο στην Ιταλία, έπειτα στον στρατό του Ρήνου, και μετά στην Ολλανδία. Ακολούθως, στο Ανόβερο και τη Γερμανία. Κέρδισε σταδιακά και αργά τους βαθμούς του, φθάνοντας το 1805 στον βαθμό του Ταξιάρχου. Με αυτόν τον βαθμό πολέμησε με τη Μεγάλη Στρατιά στην Πρωσία, στην Ισπανία και στη Γερμανία, κατά τα έτη 1809 μέχρι το 1812, και συμμετείχε στην μεγάλη εκστρατεία κατά της Ρωσίας. Ονομάστηκε Υποστράτηγος επί του πεδίου της μάχης το 1812 από τον Ναπολέοντα και κατά το 1813 μετείχε στην εκστρατεία στη Σαξωνία, όπου τραυματίσθηκε στη μάχη στη Λειψία. Ήταν διοικητής στο Παρίσι κατά τα έτη 1814, 1815 και 1816, και έκανε ό,τι μπορούσε για να διατηρηθεί η τάξη, ενώ ταυτόχρονα από εκείνη την εποχή ανέπτυξε συνταγματικά φρονήματα.

Κατά τους πολέμους της ναπολεόντειας Γαλλίας που ακολούθησαν, ο Maison ανέλαβε τέσσερις φορές την υπεράσπιση του Βελγίου με επιτυχία, γεγονός που θεωρήθηκε το μεγαλύτερο στρατιωτικό του κατόρθωμα.

Στη διάρκεια της ζωής του έλαβε μέρος συνολικά σε 50 περίπου μάχες και τραυματίσθηκε πάνω από 30 φορές. Η ανδρεία του Maison αναγνωρίστηκε και από τον Ναπολέοντα Βοναπάρτη ο οποίος με ιδιόχειρη απόφασή του τού απένειμε τιμητικά ένα σπαθί, όπως φαίνεται από γαλλικά αρχεία.

Στις 28 Αυγούστου του 1828, έφτασε στη Μεθώνη επικεφαλής Εκστρατευτικού Σώματος, ύστερα από κοινή απόφαση των τριών Μεγάλων Δυνάμεων και σε εκτέλεση του Πρωτοκόλλου του Λονδίνου της 19ης Ιουλίου του 1828, το οποίο προέβλεπε την αποχώρηση του Αιγυπτιακού Στρατού από την Πελοπόννησο. Σκοπός του Σώματος του Maison ήταν η εκκένωση της Πελοποννήσου από τα εχθρικά στρατεύματα του Ιμπραήμ.

Ενδεικτική της κατάστασης που επικρατούσε είναι επιστολή του Κυβερνήτη της Ἑλλάδος Ι. Καποδίστρια. Το έγγραφο φέρει την υπογραφή του ("Ἰω. Α. Καποδίστριας") και απευθύνεται προς το "Πανελλήνιον, πρός τούς καθ' ὅλην τήν Ἐπικράτειαν Ἐκτάκτους Ἐπιτρόπους καί πρός τούς Ἀρχηγούς τῶν κατά γῆν καί θάλασσαν δυνάμεων", με το οποίο ανακοινώνει την απόφαση της Γαλλίας να οργανώσει εκστρατεία υπό τον αντιστράτηγο Maison. Αίγινα, 13 Αύγουστου 1828.

Έντυπη επικεφαλίδα ("ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΟΛΙΤΕΙΑ / Ο ΚΥΒΕΡΝΗΤΗΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ"), προσυπογράφει ὁ Γραμματεύς της Επικρατείας Σπ. Τρικούπης.

"... Ἐπειδή ἡ θέσις τῶν Αὐλῶν τῆς Ἀγγλίας καί τῆς Ῥωσσίας δέν ταῖς ἐπέτρεπε νά χορηγήσωσι το ἀνῆκον εἰς αὐτάς τῆς ἐκστρατείας ταύτης μέρος, ὁ Βασιλεύς τῆς Γαλλίας ἀνεδέχθη τοῦτο μόνος, ὥστε ἀπόκειται εἰς μόνα τά Γαλλικά στρατεύματα να ἀρχίσωσι καί νά προάξωσιν ἑτοίμως τό ἔργον τῆς Εἰρήνης, τήν ὁποίαν ἡ συνθήκη τοῦ Λονδίνου ὑπεσχέθη εἰς τήν Ἑλλάδα καί εἰς τήν Εὐρώπην. Ὁ Ἀντιστράτηγος Μαρκέσιος DeMaison, ἐτέθη ἐπί κεφαλῆς τῆς ἐκστρατείας ταύτης, οἱ συγκροτοῦντες την ὁποίαν πολεμισταί θέλουν φθάσει μετ' ὀλίγας ἡμέρας εἰς τόν τόπον τόν ὁποῖον ἡ παρουσία τοῦ Ἰμπραήμ-Πασᾶ ἀνηλεῶς κατερήμωσε. Θέλουν φθάσει, ὁ τόπος οὗτος θέλει ἀπαλλαγῆ ἀπό τήν μάστιγα ταύτην, καί ἡ γονιμότης του ἐν τάχει θέλει ἀνακουφίσει ἐν μέρει τάς δυστυχίας μας...".

Η στρατιά αποτελείτο από 15.000 άνδρες και διακεκριμένους αξιωματικούς. Εκτός από στρατιωτικούς, στη γαλλική αποστολή συμμετείχαν πολλές σημαντικές προσωπικότητες διαφόρων επιστημονικών κλάδων, στις οποίες η Ελλάδα χρωστά έναν μεγάλο αριθμό σημαντικών μελετών, όπως για παράδειγμα τους πρώτους τοπογραφικούς χάρτες του νέου κράτους, τις πρώτες καταγραφές αρχαιολογικών χώρων, ακόμη και της πανίδας και χλωρίδας.

Στην γαλλική αποστολή συμμετείχαν σε διάφορες θέσεις και πολλοί Έλληνες. Ενδεικτικά παραπέμπουμε σε μία συστατική επιστολή της 31 Ιουλίου 1828, του συγγραφέα και διπλωμάτη CHATEAUBRIAND (François-René de), που αφορά τον Έλληνα αξιωματούχο Κωνσταντίνο Σχινά. Η επιστολή τον προτείνει για να συμμετάσχει στην γαλλική αποστολή στην Ελλάδα.

"Je crois (...) avoir l'honneur de vous proposer une chose utile au service du Roi, en vous demandant vos bontés pour le spathar Constantin Schinas, beau-frère du Prince Ypsilanti; il désire être employé dans l'expédition du Gal Maison. Vous connaissez déjà son affaire, et il vous l'expliquera encore mieux que moi (...)".

Ο Κωνσταντίνος Σχινάς ανέλαβε στη συνέχεια στην Ελλάδα καθήκοντα δικαστή, υπουργού δικαιοσύνης και ήταν ο πρώτος πρύτανης του Πανεπιστημίου Αθηνών.

Ένα άλλο μέλος της ίδιας οικογένειας, ο Μιχαήλ Σχινάς, έλαβε και αυτός μέρος στην Εκστρατεία του Μωριά, και μάλιστα συμμετείχε στο επιστημονικό σκέλος (τμήμα Αρχαιολογίας) του Γαλλικού εκστρατευτικού σώματος. Ο Μιχαήλ Σχινάς έμενε στο Παρίσι μέχρι το 1827, και είχε συμβάλει στην αποστολή στην Ελλάδα, του γλυπτού "Ελληνοπούλα", του επιτύμβιου αγάλματος που σμίλεψε στη μνήμη του Μάρκου Μπότσαρη ο Γάλλος γλύπτης Pierre-Jean David d' Angers.

Αν και η εκκένωση της Πελοποννήσου ολοκληρώθηκε τον Οκτώβριο του 1828, το γαλλικό Σώμα δεν αποχώρησε αμέσως. Επιδίωξη του Κυβερνήτη Ι. Καποδίστρια, ήταν η συμμετοχή της στρατιάς του Στρατηγού Maison στην απελευθέρωση της Δυτικής Ελλάδας και της Εύβοιας, επιδίωξη που βρισκόταν σε συμφωνία με τις οδηγίες του Γάλλου Υπουργού Πολέμου προς τον Maison (27 Αυγούστου 1828).

Παράλληλα, η γαλλική Κυβέρνηση διατύπωσε, μέσω του Στρατηγού Maison, μια πρόταση προς τον Κυβερνήτη της Ελλάδας για την οργάνωση Τακτικού Στρατού από Γάλλους αξιωματικούς. Η Γαλλία θα αναλάμβανε τα έξοδα για τη συντήρηση του Σώματος μέσω πίστωσης μηνιαίων χορηγήσεων και επιπλέον 100 περίπου Γάλλοι Αξιωματικοί θα αποσπόνταν στον Ελληνικό Στρατό, προκειμένου να εκπαιδεύσουν τους Έλληνες αξιωματικούς. Ο διοικητής θα ήταν, επίσης, πρόσωπο που θα υποδείκνυε ο Στρατάρχης. Πράγματι, Γενικός Διευθυντής του Τακτικού Σώματος διορίσθηκε ο Συνταγματάρχης Camille Alphonse Trézel, μετέπειτα υπουργός Πολέμου στη Γαλλία, τον Ιούλιο του 1829. Επιπλέον, ο Maison προσδιόρισε ότι η Γαλλία θα κατέβαλε 100.000 γαλλικά φράγκα κάθε μήνα υπό την προϋπόθεση ότι θα αναλώνονταν αποκλειστικά για τις ανάγκες του ελληνικού στρατεύματος. Η καταβολή των δόσεων αυτών διεκόπη όμως ξαφνικά, τον Ιούλιο του 1830, λόγω της μεταβολής της πολιτικής κατάστασης στη Γαλλία.

Παρόλα αυτά, τον Φεβρουάριο του 1829, η γαλλική Κυβέρνηση απέσπασε τη συγκατάθεση των συμμάχων της για τη διατήρηση στην Πελοπόννησο, μετά το πέρας των στρατιωτικών επιχειρήσεων, τμήματος του εκστρατευτικού Σώματος, αποτελούμενο από 5.000 άνδρες. Οι δυνάμεις της γαλλικής στρατιάς που παρέμειναν αναχώρησαν τέσσερα χρόνια αργότερα. Δυστυχώς, η προσπάθεια του Καποδίστρια να αξιοποιήσει τις γαλλικές ένοπλες δυνάμεις για την απελευθέρωση της Αττικής απέτυχε, καθώς προσέκρουσε στην αντίδραση άλλων μεγάλων δυνάμεων, οι οποίες δεν ήθελαν να αποδυναμωθεί περαιτέρω η Οθωμανική αυτοκρατορία (η οποία αντιμετώπιζε την επιθετικότητα της Ρωσίας), και επέμειναν για την άμεση αναχώρηση των γαλλικών στρατευμάτων.
Έτσι, αφού ολοκλήρωσε την αποστολή του, ο Στρατηγός Maison εγκατέλειψε το ελληνικό έδαφος στις 22 Μαΐου του 1829, λαμβάνοντας δώρο από τον Καποδίστρια δύο σπαθιά, ένα που άνηκε στον Καραϊσκάκη και ένα βυζαντινό, για εκείνον και τον υπασπιστή του, Durriu, όπως μαρτυρεί δημοσίευμα της Γενικής Εφημερίδος της Ελλάδος την ίδια ημέρα. Με το ίδιο πλοίο αναχώρησε από την Ελλάδα και ο Κάρολος Φαβιέρος.
Η αλληλογραφία του Στρατηγού με τον Κυβερνήτη, μετά την αποχώρηση του Maison είναι διαφωτιστική για την εκτίμηση που έχαιρε ο Στρατηγός από τον Καποδίστρια, αλλά και για την ευγνωμοσύνη του Maison προς τον Κυβερνήτη και την αφοσίωσή του στον ευγενή σκοπό της απελευθέρωσης της Ελλάδας.

Η εκστρατεία του Στρατηγού Maison, σε κάθε περίπτωση, διευκόλυνε το έργο του Καποδίστρια και κυρίως προετοίμασε την ελληνική επικράτεια για την επερχόμενη ανεξαρτησία. Όπως γράφει η εφημερίδα Αιών, η αποστολή του Στρατηγού Maison "έθεσε τον τελευταίον της Ελληνικής ανεξαρτησίας λίθον" συντελώντας από κοινού με τη ναυμαχία του Ναβαρίνου σε ευνοϊκές για την Ελλάδα διπλωματικές αποφάσεις εκ μέρους των Τριών Δυνάμεων.

Μετά την εκστρατεία στην Πελοπόννησο, o Maison απεσύρθη και διήγαγε ιδιωτικό βίο στη Γαλλία. Έλαβε μέρος στην αντιπολίτευση στη βουλή των Πατρικίων. Φιλελεύθερος στις απόψεις του υποστήριξε την Ιουλιανή Επανάσταση το 1830. Το ίδιο έτος, υπηρέτησε ως Υπουργός Εξωτερικών της χώρας του. Ακολούθως, υπηρέτησε ως πρέσβης στη Βιέννη και στην Αγία Πετρούπολη (1833). Επιπλέον, στις 30 Απριλίου 1835, σύμφωνα με το ατομικό του μητρώο, χρίσθηκε Υπουργός του Πολέμου και υπηρέτησε σε αυτή τη θέση μέχρι την 6η Σεπτεμβρίου 1836.

Τον βαθμό του Στρατάρχη τον έλαβε επί του βασιλέα Κάρολου Ι΄. Η απελευθέρωση της Ελλάδας, την οποία στη Γαλλία η κοινή γνώμη επιθυμούσε, συνέβαλε ώστε να του αποδοθεί ο βαθμός αυτός, στις 22 Φεβρουαρίου του 1829.

Ο Nicolas-Joseph Maison πέθανε στις 13 Φεβρουαρίου 1840 στο Παρίσι, σε ηλικία εβδομήντα ενός ετών και ύστερα από ολιγοήμερη και ξαφνική ασθένεια.
Στη διάρκεια της καριέρας του τιμήθηκε με πάρα πολλά παράσημα. Ανάμεσά τους ξεχωρίζουμε το παράσημο του Μεγαλόσταυρου της Λεγεώνας της Τιμής που του απονεμήθηκε στις 23 Ιουλίου 1814, το παράσημο της Τάξης του Αγίου Λουδοβίκου το 1818, της Τάξης του Καρόλου Γ΄ της Ισπανίας το 1835, του Λεοπόλδου του Βελγίου το 1836, κ.α. Στην Ελλάδα τιμήθηκε με το παράσημο του Μεγαλόσταυρου του Σωτήρα στις 26 Νοεμβρίου 1834. Επιπλέον, το όνομά του είναι χαραγμένο στην Αψίδα του Θριάμβου στο Παρίσι, μαζί με τα ονόματα άλλων σπουδαίων στρατηγών της Γαλλίας. Στην Ελλάδα, το όνομά του φέρουν δρόμοι στην Αθήνα, την Πάτρα και την Καλαμάτα, για να θυμίζουν την ευγενική προσφορά του στην απελευθέρωση και αποκατάσταση της Πελοποννήσου και της Ελλάδος.

ΠΗΓΕΣ-ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Driault Édouard - Michel Lhéritier, Histoire diplomatique de la Grèce, de 1821 à nos jours , Vol. 1, Paris, Presses Universitaires de France, 1925.

Gavard Ch., Gallérie des maréchaux de France , Paris, Galléries historiques de Versailles, 1839

Pascallet Étienne , Notice historique sur M. le maréchal Marquis Maison - Extrait de la Revue générale biographique et nécrologique , Paris, Breteau - Pichery, 1845.

Γενική Εφημερίς της Ελλάδος, αρ. φ. 31, 24 Απριλίου 1829,

αρ. φ. 34, 4 Μαΐου 1829 (λόγος ευχαριστήριος προς τον Στρατάρχη),

αρ. φ. 38-39, 22 Μαΐου 1829,

αρ. φ. 78, 20 Νοεμβρίου 1829.

Εφημερίδα Αθηνά, αρ. φ. 907, 8 Απριλίου 1842 έως αρ. φ. 909, 15 Απριλίου 1842.

Εφημερίδα Αιών, αρ. φ. 6Μαρτίου 1840.

Θεμελή-Κατηφόρη Δέσποινα, Το γαλλικό ενδιαφέρον για την Ελλάδα στην περίοδο του Καποδίστρια, 1828-1831, Αθήνα, Επικαιρότητα, 1985.

Κρεμμυδάς Βασίλης, "Ο Γαλλικός Στρατός στην Πελοπόννησο. Συμβολή στην ιστορία της Καποδιστριακής περιόδου", Πελοποννησιακά, τόμος ΙΒ΄ (1976-1977), σσ. 75-102.

Μπαλωτή Ξένη, Μαιζών, ένας μεγάλος Φιλέλληνας - Η εκστρατεία του στην Πελοπόννησο, Αθήνα, Ελληνική Ευρωεκδοτική, 1993.

Παπαγεωργίου Στέφανος, Η στρατιωτική πολιτική του Καποδίστρια - Δομή, οργάνωση και λειτουργία του Στρατού Ξηράς της Καποδιστριακής περιόδου, Αθήνα, Εστία, 1986.

Για περισσότερα νέα μας επισκεφτείτε το site μας www.eefshp.org ή ακολουθήστε μας στο Facebook και στο Instagram

# data[].attributes.attachment_link.title
Νικόλαος - Ιωσήφ Μαιζών ο Γάλλος στρατάρχης που πολέμησε στο Μοριά

# data[].attributes.attachment_link.description
ΤΟ BLOG Η ιστορία του φιλέλληνα στρατάρχη, μαρκησίου, επικεφαλής του Εκστρατευτικού Σώματος του Μοριά. Ο Nicolas-Joseph Maison (Νικόλαος - Ιωσήφ Μαιζών) γεννήθηκε στην πόλη Epinay-Sur-Seine της Γαλλίας στις 19 Δεκεμβρίου 1771. Ήταν κόμης από το 1813 και μαρκήσιος από το 1818. Ο πατέρας του ονομάζονταν Joseph Maison και η μητέρα του Marie Genevieve Guiard.

# data[].attributes.location_name
Γαλαξίδι, Ελλάδα

# data[].attributes.headline
23 Σεπτεμβρίου 1821: Καταστροφή του Γαλαξειδίου. Ο καρα Αλής κρέμασε στα κατάρτια του 30 Γαλαξειδιώτες φτάνοντας στην Πόλη.

# data[].attributes.subject
23 Σεπτεμβρίου 1821: Καταστροφή του Γαλαξειδίου. Ο καρα Αλής κρέμασε στα κατάρτια του 30 Γαλαξειδιώτες φτάνοντας στην Πόλη.

# data[].attributes.location_name
Τρίπολη, Ελλάδα

# data[].attributes.headline
Στα τείχη της Τριπολιτσάς ο Παπαφλέσσας με τον Π. Κεφάλα φτιάχνουν από τα ρούχα τους τη σημαία! 

# data[].attributes.subject
Στα τείχη της Τριπολιτσάς ο Παπαφλέσσας με τον Π. Κεφάλα φτιάχνουν από τα ρούχα τους τη σημαία! 

# data[].attributes.attachment_link.title
Σύμβολο ελευθερίας 1821-2021

# data[].attributes.location_name
Επίδαυρος, Ελλάδα

# data[].attributes.headline
ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ και ΟΧΙ εξέγερση! Το αποδεικνύουν και οι ΕΘΝΟΣΥΝΕΛΕΥΣΕΙΣ, με πρώτη αυτή στην Επίδαυρο (20/12/1821 - 15/1/1822)

# data[].attributes.subject
ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ και ΟΧΙ εξέγερση! Το αποδεικνύουν και οι ΕΘΝΟΣΥΝΕΛΕΥΣΕΙΣ, με πρώτη αυτή στην Επίδαυρο (20/12/1821 - 15/1/1822)

# data[].attributes.attachment_link.title
Γιατί το 1821 ήταν Επανάσταση και όχι εξέγερση | Και εγένετο Ελλάς 16/12/2020 | OPEN TV

# data[].attributes.location_name
Θεσσαλονίκη, Ελλάδα

# data[].attributes.headline
ΟΙ ΠΙΝΑΚΕΣ ΖΩΝΤΑΝΕΥΟΥΝ! Δείτε ένα επετειακό αφιέρωμα της Δημοτικής Πινακοθήκης Θεσσαλονίκης για τα 200 χρόνια από την ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ!

# data[].attributes.subject
ΟΙ ΠΙΝΑΚΕΣ ΖΩΝΤΑΝΕΥΟΥΝ! Δείτε ένα επετειακό αφιέρωμα της Δημοτικής Πινακοθήκης Θεσσαλονίκης για τα 200 χρόνια από την ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ!

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Δήμος Θεσσαλονίκης - City of Thessaloniki

# data[].attributes.attachment_link.title
Ζωντανεύοντας τους πίνακες