# data[].attributes.headline
Á að gera mötuneytum í grunnskólum skylt að taka tillit þeirra sem kjósa grænmetisfæði til handa börnum sínum með sama hætti og tekið er tillit til ólíkra trúarhópa?

# data[].attributes.subject
Á að gera mötuneytum í grunnskólum skylt að taka tillit þeirra sem kjósa grænmetisfæði til handa börnum sínum með sama hætti og tekið er tillit til ólíkra trúarhópa?

# data[].attributes.body
Að menn geti nýtt dýr innan þeirra marka að það sé ekki verið að valda þeim sársauka að óþörfu. Einnig er talið að ekki megi fara illa með dýr eða gera hvað sem er við þau (Rachels, 1997).

# data[].attributes.body
https://www.visindavefur.is/svar.php?id=79352

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Nýlega hefur farið fram mikil umræða á heimilinu um hvort snerta megi álmtré í garðinum. Ég hef verið sá sem staðið hefur með trénu á meðan aðrir vilja meiri birtu í garðinn. Ein meginröksemd andstæðinga minna á heimilinu er að ég hafi gengið harðast fram við að fækka ösp í garðinum. Spurningar hafa því eðlilega vaknað um hvort ég sé alveg samkvæmur sjálfum mér í því að halda upp á eina tegund öðrum fremur. Hversdagslegur skilningur á hugtakinu „tegundahyggja" (e. speciesism) lýsir svona klípum sem við lendum í þegar ein tegund úr lífríkinu fellur okkur í geð og við erum til í að taka meiri tillit til tilveruréttar einstaklinga af þeirri tegund. Plönturíkið er þó ekki algengur vettvangur slíkra hugleiðinga. Tegundahyggja snertir því oftast það hvernig við flokkum dýraríkið miskunnarlaust niður okkur í hag. Sum dýr eru jafnvel flokkuð sem meindýr og réttdræp í okkar augum. Það er býsna öflug tegundahyggja að telja sig geta flokkað dýr eftir því hvort þau valda okkur mannfólki ama eða ekki.

Siðfræðileg merking tegundahyggju snýr fyrst og fremst að þessari aðgreiningu sem við gerum milli hagsmuna fólks annars vegar og hagsmuna dýra hins vegar. Hugtakið er sjaldan notað þegar við greinum okkur frá öðrum tegundum lífríkisins enda líffræðilegur munur miklu víðtækari. Þau sem nota hugtakið tegundahyggja til að gagnrýna ýmsar ákvarðanir okkar og athafnir benda gjarnan á að sú lína sem við drögum milli manna og annarra spendýra sé líffræðilega handahófskennd. Er þá oft sérstaklega horft til dýra sem vitað er að hafa svipað taugakerfi og við í þróunarlegu tilliti. Hugtakið varð þekkt innan siðfræði í meðförum heimspekingsins Peters Singer (f. 1946) um miðjan áttunda áratuginn. Þótt hann sé ekki höfundur hugtaksins tengja flestir það við skrif hans enda er hann einn áhrifamesti heimspekingur síðustu áratuga. Á þeim tíma var til dæmis notkun dýra í tilraunaskyni undir smásjá siðfræðinga og má segja að gagnrýni, eða ásakanir um tegundahyggju hafi átt þátt í því að breyta viðhorfi okkar undanfarið til notkunar dýra í tilraunum. Þótt dýratilraunir heyri enn ekki sögunni til við þróun lyfja og snyrtivara er reynt að lágmarka fjölda dýra í tilraunum og þann sársauka sem þau verða mögulega fyrir. Einnig er sífellt verið að leita nýrra leiða til að sleppa því að nota dýr í tilraunum og athugað hvort tæknilausnir geti komið í stað þeirra. Almennt má segja að sá gagnrýni tónn sem felst í hugtakinu hafi haft gríðarleg áhrif síðan það kom fram, þótt baráttufólki um dýravelferð þyki vissulega mikið verk enn óunnið. Hugtakið hefur virkað vel til að sá fræjum þeirrar hugsunar að kannski höfum við verið skeytingarlaus um hag annarra dýrategunda í siðlegu tilliti. Ein birtingarmynd þessarar þróunar er sá vöxtur sem orðið hefur í hópi grænkera. Nú er sá lífsstíll orðinn býsna áberandi sem hafnar alfarið því að hægt sé að réttlæta það með siðferðilegum rökum að ein dýrategund noti aðrar sér til hagsbóta, slái eign sinni á þær og neiti þeim um rétt til lífs. Ein nýleg birtingarmynd þessarar þróunar eru kröfur baráttufólks um réttindi til handa mannöpum víða um heim. Fræg er til dæmis nýleg niðurstaða dómara í Argentínu um að órangútanapinn Sandra hefði til að bera siðferðilega stöðu sambærilega við manneskju. Fleiri dæmi í svipuðum dúr mætti nefna um það hvernig skörp siðferðileg skil milli mannfólks annars vegar og dýraríkisins hins vegar hafa verið að mást út. Er ekki ástæða til að gera ráð fyrir öðru en gagnrýnar ábendingar um tegundahyggju haldi áfram að verða öflugt tæki þeirra sem trúa á siðferðilegan jöfnuð innan alls dýraríkisins.

En það eru þó ekki allir á því máli að ásökun um tegundahyggju eigi rétt á sér. Til dæmis hafa sumir bent á að tilraunir til að taka mannapa undir réttindaregnhlífina geri í raun ekkert nema færa línuna aðeins til. Tegundahyggjan verði enn jafn stæk gagnvart flestum dýrategundum. Þá hefur komið fram siðfræðileg gagnrýni um að einungis manneskjur geti verið handhafar réttinda enda fylgi þeim skyldur sem aðeins þær geti borið. Margir hafa sagt að siðferði tilheyri í raun aðeins mannkyni, hegðun þess og ætlunum. Það séu mistök að víkka siðferðismengið út svo nokkru nemi og því sé hinu skörpu skil einungis merki um hvar siðferði liggi. Hið náttúrulega ástand feli það í sér að hver tegund reyni að tryggja eigin velferð og mannkyn sé eina tegundin sem leitist við að gera það á siðlegan máta. Að lokum má nefna gagnrýni um að þessi áhersla á velferð dýra sé í raun á kostnað mikilvægari baráttumála. Kynþáttahyggja sé til dæmis miklu raunverulegra og stærra vandamál í mannlegu samfélagi og meira aðkallandi að berjast gegn henni heldur en gegn tegundahyggju. Tegundahyggja mun þó halda áfram að vera lykilhugtak hjá þeim sem berjast fyrir réttindum dýra. Sú einfalda hugmynd sem hugtakið byggir á hefur gríðarlegan siðferðilegan slagkraft og mun ávallt virka sem þörf áminning. Á hinn bóginn er ólíklegt að mannkyn muni almennt hætta að gera sig sekt um einhvers konar tegundahyggju í framtíðinni. Hagsmunir mannkyns munu alltaf vera í fyrsta sæti. En ef áminningin um tegundahyggju verður til þess að hægja á ógnvænlegri útrýmingu dýrategunda eða grimmilegri notkun á dýrum okkur til hagsbóta má segja að sú áminning hafi svo sannarlega haft rétt á sér. Mynd: Upprunalega spurningin var: Hæ, hæ ég veit ekki alveg hvern á að spurja en veist þú nokkuð íslenska orðið fyrir speciesism?

# data[].attributes.attachment_link.description
Nýlega hefur farið fram mikil umræða á heimilinu um hvort snerta megi álmtré í garðinum. Ég hef verið sá sem staðið hefur með trénu á meðan aðrir vilja meiri birtu í garðinn. Ein meginröksemd andstæðinga minna á heimilinu er að ég hafi gengið harðast fram við að fækka ösp í garðinum.

# data[].attributes.body
12. Virðing fyrir skoðunum barna
Börn eiga rétt á því að tjá um þau málefni sem hafa áhrif á líf þeirra. Fullorðnir eiga að hlusta og taka mark á þeim.

# data[].attributes.body
https://www.visindavefur.is/svar.php?id=73101

https://www.heilsutorg.is/is/frettir/6-atridi-sem-gerast-thegar-thu-haettir-ad-borda-kjot

https://www.visindavefur.is/svar.php?id=849

# data[].attributes.attachment_link.description
Vaxandi hópur fólks hefur áhyggjur af afleiðingum loftslagsbreytinga og horfir með hryllingi á fjöldaframleiðslu dýra og borðar þar af leiðandi ekki kjöt og jafnvel ekki kjötafurðir. Á sama tíma geta aðrir í samfélaginu ekki hugsað sér lífið án kjöts og enn aðrir reyna að feta einhvern meðalveg.…

# data[].attributes.body
Það er mjög vont ef barn upplifir sig eins og það skipti minna máli en önnur börn, ef ekki er lagt eins mikið í matinn sem það fær eins og það sem aðrir fá. Þar sem ekki er skylda í skólum á Íslandi að búa til sérfæði fyrir nemendur nema þeir séu með læknisfræðilegar ástæður eða tilheyri ákveðnum trúarhópum.

# data[].attributes.headline
 Hvaða siðferðilega rétt hafa foreldrar og/eða forráðamenn  til að taka ákvarðanir fyrir börn?

# data[].attributes.subject
 Hvaða siðferðilega rétt hafa foreldrar og/eða forráðamenn  til að taka ákvarðanir fyrir börn?

# data[].attributes.body
Aukin gæða- og umhverfisvitund neytenda kallar á meiri eftirspurn eftir heilnæmum og umhverfisvottuðum matvælum, bæði hér heima og erlendis. Breytt eftirspurn kallar á breyttar áherslur varðandi upprunamerkingar og viðurkennda gæðavottun.

# data[].attributes.headline
Hver er siðferðileg ábyrgð einstaklinga í neyslusamfélagi tuttugustu og fyrstu aldarinnar?

# data[].attributes.subject
Hver er siðferðileg ábyrgð einstaklinga í neyslusamfélagi tuttugustu og fyrstu aldarinnar?

# data[].attributes.body
Atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytið. (2022). Sjálfbærni, velferð og heilbrigði. Matarauður Íslands. https://mataraudur.is/sjalfbaerni/

Lög um samning Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins nr. 12/e.d.

Lög um samning Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins nr. 3/e.d.

Lög um samning Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins nr. 14/e.d.

Lög um samning Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins nr. 2/e.d.

Rachels, J. (1997). Stefnur og straumar í siðfræði (Jón Á. Kalmansson þýddi). Háskólaútgáfan.

# data[].attributes.attachment_link.title
Sjálfbærni í matvælaframleiðslu - Matarauður Íslands

# data[].attributes.attachment_link.description
Matarauður Íslands vinnur meðal annars að því að fylgja stefnu heimsmarkmiða Sameinuðu þjóðanna um sjálfbæra þróun í matvælaframleiðslu.

# data[].attributes.body
Með það í huga að öll börn eru jöfn og gera á það sem barninu er fyrir bestu þá er sjálfsagt að taka tillit til þeirra barna sem kjósa grænmetisfæði. Einnig að taka tillit til trúarhópa.

# data[].attributes.body
Losun gróðurhúsalofttegunda í landbúnaði tengist aðallega framræstum jarðvegi sem notaður er til ræktunar og annarra þátta innan hvers býlis þar á meðal losun metans vegna innyflagerjunar búfjár og losun vegna áburðarnotkunar. Við það bætist losun vegna geymslu og meðhöndlunar búfjáráburðar og losun vegna eldsneytisnotkunar.

# data[].attributes.body
3. ÞAÐ SEM BARNINU ER FYRIR BESTU
Þegar fullorðnir taka ákvarðanir eiga þeir að hugsa um hvaða áhrif þær hafa á börn og eiga að gera það sem er best fyrir þau. Stjórnvöld eiga að tryggja að foreldrar verndi börn sín og gæti þeirra eða aðrir í þeirra stað þegar þörf er á. Stjórnvöld eiga að sjá til þess að fólk sem ábyrgt er fyrir börnum hafi hagsmuni þeirra alltaf að leiðarljósi og staðir sem ætlaðir eru börnum uppfylli einnig þær skyldur.

# data[].attributes.headline
Ísland er 26. sjálfbærasta landið í heimi

# data[].attributes.subject
Ísland er 26. sjálfbærasta landið í heimi

# data[].attributes.body
Ísland er 26. sjálfbærasta landið í heimi af 166 í úttekt SDSN SDG Index (Sustainable Development Solutions Network- Sustainable Development Goal) árið 2020. Samkvæmt þeim lista erum við  eftirbátar annarra Norðurlanda. Við búum við skilyrði til að rækta hágæða matvæli í sátt við sjálfbærni en við gætum nýtt þessi skilyrði í meira mæli en gert er.

# data[].attributes.body
Koma skal fram við dýr af virðingu. Það þarf að hafa strangt eftirlit með meðferð á dýrum sem eru ræktuð til þess að fæða fólk.

# data[].attributes.body
Heimsmarkmið Sameinuðu þjóðanna leggja meðal annars áherslu á ábyrga neyslu með minni matarsóun, sjálfbæru verklagi við opinber innkaup og upplýstu samfélagi um sjálfbæra þróun. Þar er einnig lögð áhersla á eflingu staðbundinnar menningar og framleiðslu í tengslum við ferðamenn. Þetta er í anda Slow Food-hreyfingarinnar sem berst fyrir framleiðslu og neyslu hreinna matvæla og aukinni vitund um varðveislu matarmenningar og mikilvægi smáframleiðenda.

# data[].attributes.body
Er það endilega svo að við séum sjálfbærari sem einstaklingar og þjóð ef við ákveðum að hætta að versla við íslenska bændur og ákveðum að kaupa baunir og korn frá hinum ýmsu heimsálfum?
Við erum þeirrar skoðunar að það sé meiri hagsæld fyrir umhverfi að kaupa kjöt beint frá býli heldur en baunir í baunarétt frá kína þar sem sjálbærnin er meiri

# data[].attributes.body
2. ÖLL BÖRN ERU JÖFN
Öll börn eiga að njóta allra réttinda Barnasáttmálans án tillits til hver þau eru, hvar þau búa, hvaða tungumál þau tala, á hvað þau trúa, hvernig þau hugsa og líta út, af hvaða kyni þau eru, hvort þau eru fötluð, rík eða fátæk og án tillits til þess hvað fjölskylda þeirra gerir eða trúir á. Aldrei skal koma fram við barn af óréttlæti.

# data[].attributes.body
14. SKOÐANA- OG TRÚFRELSI
Börn eiga rétt á frjálsri hugsun og að velja sér trúarbrögð og eigin hugmyndir. Foreldrar geta leiðbeint börnum sínum um hvernig megi nýta þessi réttindi að fullu.

# data[].attributes.body
Þarf alltaf að vera hægt að komast í alla fæðuflokka til að minnka innflutning á t.d. grænmeti sem er ekki hægt að rækta allt árið. Þyrftum við að hafa meira árstíðarbundinn mat.

# data[].attributes.body
Við pældum í því hvaðan grænmeti, baunir og aðrir vegan flokkar koma og hvert kolefnisspor þeirra er. Er betra að borða það en íslenskt lambakjöt?

# data[].attributes.body
Við erum að framleiða of mikið af mat og það er of mikil matarsóun. Það er svo mikill matur sem fer til spillis á meðan fjöldi fólks býr við hungursneið.

# data[].attributes.body
Það eru ýmsar rannsóknir sem sýna fram á að neysla kjöts er óumhverfisvæn og því ætti fólk að reyna að draga úr kjötneyslu. Það er betra að stór hópur geri lítið en að lítill hópur geri mikið.

# data[].attributes.attachment_link.title
High School Musical Cast - We're All In This Together (From "High School Musical")

# data[].attributes.body
Allir þeir sem borða kjöt ættu frekar að stefna að því að draga úr kjötneyslu sinni. T.d. með því að elda 1-2 grænmetisrétti í viku.

# data[].attributes.body
Það væri hægt að leggja meiri áherslu á að kaupa beint frá býli

# data[].attributes.body
Nytjalögmálið kveður á um að

ævinlega eigi að taka þá ákvörðun sem

hafi sem bestar heildarafleiðingar fyrir

alla.

# data[].attributes.body
Jafnvel bjóða upp á grænmetismat fyrir alla inni í skólum til að fá að prófa allskonar mat, við erum svo staðföst í að borða það sama

# data[].attributes.body
Okkur finnst sjálfsagt að bjóða upp á fjölbreyttan mat og að taka tillit til skoðanna annarra

# data[].attributes.headline
Ber okkur skylda til að hætta að borða kjöt?

# data[].attributes.subject
Ber okkur skylda til að hætta að borða kjöt?