# data[].attributes.body
Szanowni rodzice! Chcecie widzieć więcej o grach w jakie grają Wasze dzieci i nastolatki? Zachęcamy do przejrzenia tego informatora.

# data[].attributes.attachment_link.description
Każdy może stać się ratownikiem w nagłej sytuacji zagrożenia. Od Twoich umiejętności udzielania pierwszej pomocy może zależeć czyjeś życie

# data[].attributes.body
Identyfikujesz się z nazwą "pokolenie iGen"? Czy uważasz że autorzy artykułu trafnie scharakteryzowali problemy trapiące Alphy? A może masz jakieś inne przemyślenia na ten temat? Jeśli tak - podziel się nimi w komentarzu :-)

# data[].attributes.headline
Ciekawe wydarzenie! Można się zapisać na 20.12.2023 :-)

# data[].attributes.subject
Ciekawe wydarzenie! Można się zapisać na 20.12.2023 :-)

# data[].attributes.body
Zachęcam do przeczytania recenzji książki wydanej w tym roku - "Samopomocownik". Zawiera moc użytecznych ćwiczeń i zadań :-)

https://streskiler.pl/samopomocownik-recenzja-ksiazki-ktora-musisz-miec/

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Pokochałam tę książkę i muszę się nią podzielić!

"Samopomocownik" został napisany, by wyposażyć nas w sprawdzone narzędzia do udzielenia pierwszej samopomocy psychologicznej (z wykorzystaniem technik stosowanych w praktykach terapeutycznych). Autorka, Natalia Ziopaja, jest psycholożką, psychoedukatorką i interwentką kryzysową, która dzięki profilowi @psychologiczne_ciekawosci umożliwia dostęp do treści związanych z poprawą zdrowia psychicznego.
#StresKilerWspółpracuje
Poradnik składa się z czterech części: podstawy, emocje, poznawanie (w odniesieniu do psychologii poznawczej i w kontekście poznawania samego siebie i innych), motywacja i zaangażowanie. Od razu przejdę do informacji, czym różni się od pozostałych, tym podobnych, pozycji:

Przede wszystkim posiada niezliczoną liczbę ćwiczeń do autorefleksji. To podręcznik i zeszyt ćwiczeń w jednym. Strony tekstu przeplatają ciekawostki, pytania, tabele i grafiki do uzupełnienia.

Super cenny jest podrozdział o pomocy specjalistycznej, w której znajdujemy informacje: jak i gdzie szukać, by znaleźć odpowiednią dla siebie profesjonalną pomoc, jakie sygnały powinny nas zaniepokoić w trakcie wizyty u terapeuty, a także jak przygotować siebie (i bliskich) do pierwszej wizyty i jak ona wygląda.

W rozdziale o emocjach (prócz podstaw) dowiadujemy się, czym różni się smutek od depresji, jak ułatwić sobie obserwację trudnych emocji, a także jak pielęgnować te przyjemne (o czym wiele z nas zapomina!)

W III części uwagę zwraca podrozdział o sześciu cechach temperamentu. Czy wiedzieliście, że osoby wysoko perseweratywne będą bardziej skłonne do wracania myślami do wydarzeń z przeszłości? Tu dowiadujemy się też jak asertywnie odpowiedzieć na krytykę oraz czym są błędy i zniekształcenia poznawcze (czego też nie widziałam w wielu książkach tego typu).

Mimo że najwięcej stron poświęcono emocjom i poznawaniu, to książka jest równa. Rozdział wstępny i końcowy są odpowiednio krótsze, więc czyta się ją dobrze. Zrozumiały język sprawia, że ​​treści są odpowiednie dla szerokiego grona odbiorców, w tym dla początkujących. Niektóre fragmenty napisane są bardziej naukowo, dlatego polecam w trakcie czytania robić sobie przerwy na przyswojenie materiału.

Wszyscy potrzebujemy wiedzy i narzędzi do adresowania naszych codziennych wzlotów i upadków. Nie unikniemy zamętu codziennych emocji i natrętnych myśli o problemach. Dlatego to bardzo ważne, by próbować zrozumieć siebie i zbudować zdrową relację ze sobą i z otoczeniem. Takie pozycje nam w tym pomagają.

"Samopomocownik. Pielęgnuj swoje zdrowie psychiczne" to podstawowa wiedza psychologiczna, praktyczne wskazówki i narzędzia do samorozwoju, a także instrukcje jak dobierać i szukać profesjonalnej pomocy. Jest absolutnie wspaniała. Napisana ze współczuciem i troską, ale także została fantastycznie przemyślana, by pomóc jak największej części z nas. Książkę powinien przeczytać każdy, kto nie wątpi w potęgę psychologii i chce wznieść swoje życie na nowy poziom.

Dziękuję wydawnictwu Znak Koncept za przesłanie tej książki w zamian za uczciwą recenzję.

Pamiętajcie, że żadne książki o samopomocy nie zastąpią profesjonalnej terapii.

Moja ocena: 5/5

Link od książki: https://bit.ly/3FBNmm7

O autorach:

Natalia Ziopaja - polska psycholożka, magister studiów na wrocławskim SWPS ze specjalizacją psychologii klinicznej i biznesu; trenerka umiejętności społecznych, interwentka kryzysowa.

# data[].attributes.attachment_link.title
„Samopomocownik" recenzja książki, którą musisz mieć

# data[].attributes.attachment_link.description
Pokochałam tę książkę i muszę się nią podzielić! "Samopomocownik" został napisany, by wyposażyć nas w sprawdzone narzędzia do udzielenia pierwszej samopomocy psychologicznej (z wykorzystaniem technik stosowanych w praktykach terapeutycznych). Autorka, Natalia Ziopaja, jest psycholożką, psychoedukatorką i interwentką kryzysową, która dzięki profilowi @psychologiczne_ciekawosci umożliwia dostęp do treści związanych z poprawą zdrowia psychicznego.

# data[].attributes.body
Zajęcia będą odbywały się w oddziałach międzyklasowych, zgodnie z planem zajęć.

Przedmiot wychowanie do życia w rodzinie jest obowiązkowy dla dyrektora szkoły, ale nie jest obowiązkowy dla ucznia. Uczeń niepełnoletni nie bierze udziału w zajęciach, jeśli jego rodzice (opiekunowie prawni) zgłoszą dyrektorowi w formie pisemnej rezygnację z udziału ucznia w zajęciach. Uczeń pełnoletni taką rezygnację musi złożyć sam.

# data[].attributes.headline
Zachęcam do zapoznania się z publikacją online "Ze zdrowiem" :-)

# data[].attributes.subject
Zachęcam do zapoznania się z publikacją online "Ze zdrowiem" :-)

# data[].attributes.body
Zapraszamy na letnie rekolekcje z Ruchem Światło-Życie. Wszelkie informacje i szczegóły na https://gdansk.oaza.pl/rekolekcje/

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
[Dominik Brzeziński] Tego lata...

# data[].attributes.attachment_link.title
TEGO LATA... | Zaproszenie na Rekolekcje Oazowe 2022

# data[].attributes.body
Dnia 07 kwietnia rozpoczął się Kurs Pierwszej Pomocy w zakresie podstawowym, który obejmuje:
1. osobę nieprzytomną z funkcjami życiowymi - pozycja bezpieczna
2. osobę nieprzytomną bez funkcji życiowych - RKO
3. nagłe zachorowania - omdlenie, zawał, wylew, udar, padaczka cukrzyca...
4. urazy - krwotoki, złamania...
5. zastosowanie defibrylatora
6. pierwsza pomoc dorosłym oraz dzieciom

Kurs obejmuje zajęcia teoretyczne połączone z ćwiczeniami i zakończy się zajęciami powtórzeniowymi oraz egzaminem teoretycznym. Osoby, które zdadzą egzamin otrzymają certyfikat honorowany również w krajach Unii Europejskiej i przede wszystkim zdobędą wiedzę bardzo przydatną w życiu.

# data[].attributes.body
Tematy zajęć w klasie I realizowane będą zgodnie z harmonogramem, w klasie II i III w kolejności odpowiadającej potrzebom i zainteresowaniom grupy.

kl. I

1. Człowiek – płeć – miłość – czyli o lekcjach wdżwr w szkole.  Oczekiwania młodzieży.

2. Historia jedyna w swoim rodzaju - tożsamość i wielowymiarowość  człowieka. Poczucie sensu życia.

3. Dojrzewanie: rozumienie i akceptacja kryteriów dojrzałości biologicznej, psychicznej i społecznej.

4. Zagrożenia okresu dojrzewania.

5. Rozwój psychoseksualny człowieka w kolejnych fazach życia.

6. Być kobietą, być mężczyzną - uniseks czy zróżnicowanie i komplementarność płci?

7. Czy zakochać się znaczy kochać?

8. Psychologia miłości.

9. Miłość z internetu.

10. Spotkania i rozstania.

11. Czekać, nie czekać - czyli o inicjacji seksualnej.

12. Presja seksualna - wprowadzenie w tajniki asertywności.

13. AIDS nie wybiera - Ty możesz.

14. Wybierz Życie – Pierwszy Krok.

kl. II - III

1. Pokochać siebie.

2. Buduję więzi z innymi.

3. " Inni to także my" - rzecz o  tolerancji.

4. Porozumienie bez przemocy wg M. Rosenberga.

5. Toksyczne związki - jak rozpoznać i jak zakończyć.

6. Ludzka seksualność w krzywym zwierciadle - pornografia, cyberseks, prostytucja.

7. Narzeczeństwo - czas najważniejszych decyzji.

8. Małżeństwo - zadanie na całe życie.

9. 5 języków miłości wg G. Chapmana.

10. Prawodawstwo dotyczące rodziny - małżeństwo, separacja, rozwód.

11. Aby miłość nie wygasła, czyli sztuka rozwiązywania konfliktów.

12. Świadomość własnej płodności.

13. Zgodnie z naturą, czyli o metodach rozpoznawania płodności.

14. Metody i środki antykoncepcji. Sposoby ich działania i zasady doboru.

15. Wciąż aktualne i groźne - choroby przenoszone drogą płciową.

16. Nieplanowana ciąża i co dalej.

17. Aborcja – prawo, medycyna i kodeks etyczny.

18. By mieć dziecko: naprotechnologia, in vitro, adopcja, rodziny zastępcze.

19. By urodzić zdrowe dziecko  –  higiena ciąży.

20. 9 ważnych miesięcy - przebieg i rozwój ciąży.

21. Poród, połóg, baby blues - trudne początki.

22. Nowe życie - nowa więź, czyli jak być dobrym rodzicem. Znaczenie prawidłowych postaw rodzicielskich dla rozwoju dziecka.

23. Samotne rodzicielstwo.

24. Trudności życia małżeńskiego: przemoc, alkoholizm, narkomania, bezrobocie, …

25. Gdy małżeństwo się rozpada - rozwód i jego konsekwencje - syndrom DDRR.

26. Gdy nie wszyscy są zdrowi, czyli o niepełnosprawności w rodzinie.

27. Nie taka to farsa jak myślisz – rzecz o przemijaniu.

28. Poradnictwo młodzieżowe i rodzinne, czyli gdzie szukać pomocy.

# data[].attributes.headline
Słyszeliście kiedyś o "Porozumieniu bez przemocy"? 

# data[].attributes.subject
Słyszeliście kiedyś o "Porozumieniu bez przemocy"? 

# data[].attributes.body
PBP to metoda zdrowej komunikacji opartej na odnoszeniu się do własnych emocji i wzajemnym szacunku. Zachęcam do zapoznania się z ebookiem prezentującym tę wiedzę w pigułce!

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
1 Porozumieć się bez przemocy Kamil Krzysztof Galos , XMPP: Creative Commons BY-SA

2 Wstęp Celem podręcznika jest wyłożenie zasad Porozumienia bez przemocy, zwanego także porozumieniem współczującym. Porozumienie bez przemocy to nazwa metody komunikowania się między sobą, opracowana przez doktora Marshalla Rosenberga, z wykształcenia psychologa klinicysty, światowej klasy działacza na rzecz pokoju, założyciela Centrum Porozumienia Bez Przemocy. Dr Rosenberg zauważył, że skupiając się na uczuciach i potrzebach rozmówcy możliwe jest, dzięki zrozumieniu tychże potrzeb, wyeliminowanie lub co najmniej złagodzenie w dialogu wszelkich form agresji. Wprowadzenie Dr Rosenberg zakłada, że ludzie posiadają wrodzoną zdolność cieszenia się wtedy, gdy mogą dawać i brać dzięki współodczuwaniu. Pytanie brzmi więc: Dlaczego w pewnych okolicznościach tracimy kontakt z tą właśnie współczującą naturą i dopuszczamy się przemocy w stosunku do innych? oraz Dzięki jakiej właściwości można by pozostać w kontakcie z tą naszą współczującą naturą w najcięższych nawet okolicznościach? Odpowiedzią na pierwsze z postawionych pytań jest sposób, w jaki posługujemy się językiem - nasze słowa wypowiadane w nieumiejętny sposób często ranią i bolą nas samych i innych ludzi. Dr Rosenberg opracował więc w odpowiedzi na drugie z pytań pewną postawę wobec porozumiewania się (mówienia i słuchania), znaną jako Porozumienie Bez Przemocy (PBP) lub Porozumienie Współczujące. PBP jest prostym sposobem porozumiewania się, który pozwala nam dawać z serca. Sedno Porozumienia Bez Przemocy Fundament PBP stanowią pewne umiejętności stosowania mowy (oraz innych narzędzi porozumienia), pozwalające uniknąć przemocy nawet w niesprzyjających okolicznościach. Przestajemy mówić nawykowo, gdyż dzięki uświadomieniu sobie własnych spostrzeżeń, uczuć i pragnień tworzymy świadomą odpowiedź, wyrażając siebie szczerze i jasno, z szacunkiem i empatią zwracając uwagę na innych ludzi. W każdej wymianie zdań dostrzegamy własne oraz cudze potrzeby i oczekiwania. Technicznie PBP jest bardzo proste - zmienia jednak bardzo wiele. Stosując w praktyce PBP pozbywamy się stopniowo starych nawyków, które do tej pory, gdy stykaliśmy się z krytyczną oceną, narzucały nam takie możliwości jak obrona, wycofanie się lub atak. Porozumiewając się bez przemocy dostrzegamy w nowym świetle nas samych oraz innych ludzi, nasze intencje, związki. Stopniowo znika opór, postawa obronna, gwałtowne, negatywne reakcje. Skupiając naszą świadomość na jasnym wyrażaniu i odbieraniu spostrzeżeń, uczuć i potrzeb zamiast na osądzaniu i stawianiu diagnoz (jak czyniliśmy do tej pory), rodzi się w nas spontaniczne współczucie, a ponieważ PBP opiera się w dużej mierze na słuchaniu (zarówno siebie jak i innych), pojawia się w nas stopniowo empatia i wzajemna chęć dawania.

3 PBP jest czymś więcej niż tylko metodą porozumiewania się. Jest to nieustanne skupianie uwagi na tych obszarach, w których istnieją większe szanse, abyśmy znaleźli to, czego poszukujemy. PBP jest więc wzajemnym dawaniem i braniem. Niewątpliwą zaletą PBP jest fakt, iż możemy ją stosować wobec ludzi, którzy nigdy o niej nie słyszeli i wcale nie mają zamiaru odnosić się do nas ze współczuciem. Przestrzegając prostych zasad metody, kierowani jedynie chęcią współczującego dawania i brania, a więc szczerymi intencjami, bez dodatkowych motywacji, także ci ludzie nieświadomie zastosują się do metody PBP i będziemy w stanie nawiązać z nimi współczujący dialog. Przeszkody na drodze do współodczuwania Charakteryzujemy się naturalną zdolnością do radowania się ze współczującego dawania i brania, jednakże nauczono nas porozumiewać się przy pomocy "komunikatów odcinających od życia", przez co mówimy i postępujemy w sposób bolesny a często szkodliwy dla nas samych oraz innych. Poprzez osądy moralne szufladkujemy ludzi na tych, którzy nie mają racji lub są źli,(jeżeli ich system wartości nie pokrywa się z naszym). Porównanie jest także pewną formą osądu, szkodliwą nie tylko dla innych, ale także i dla nas samych. Nasz sposób wyrażania się sprawia, że z łatwością wypieramy się odpowiedzialności za własne myśli, uczucia, czyny. Ponadto wyrażając własne potrzeby w postaci żądań, także odcinamy się od naturalnych skłonności do współczucia. Osądy moralne Według naszych wyuczonych reakcji ludzie, którzy postępują niezgodnie z naszym systemem wartości lub nie odpowiadają naszym wyobrażeniom, są źli lub nie mają racji. Jesteś leniwy, To niestosowne - do przykładowych form osądu należą wszelkie zarzuty, obelgi, lekceważące słowa, etykietki, krytyka, porównania i diagnozy. Na poziomie osądów interesujemy się głównie tym, kto jest czym. Jeżeli nie lubimy kogoś, nie rozumiemy go, pierwszą naszą automatyczną reakcją jest przekonanie, że z tym kimś jest coś nie tak. Nauczyciel, który wymaga od nas czegoś, czego robić nie chcemy jest "wredny", kierowca wyprzedzający na podwójnej linii ciągłej to "idiota" itd. - wydaje nam się, że z innymi ludźmi jest coś nie tak, skoro nie postępują oni tak, jak nam się wydaje, że postępować powinni. Czasami zdarza się także, iż uznajemy, że to w nas samych tkwi błąd, skoro nie rozumiemy otoczenia i sprawy wymykają się nam spod kontroli. Skupiamy więc uwagę na analizie, klasyfikacji, ustalaniu poziomów niesłuszności zamiast na tym, czego innym ludziom i nam brakuje lub potrzeba. Zauważmy też inną rzecz, jeżeli nasz znajomy np. będzie w większej mierze od nas zajmował się detalami, określimy go jako "małostkowego pedanta". Jeżeli jednak dla nas detale będą miały większą wartość, to nasz kolega, który przejmuje się nimi w mniejszym stopniu, będzie dla nas np. "niechlujnym bałaganiarzem". Dokonując analizy cudzego postępowania, tak naprawdę uzewnętrzniamy w sposób niedoskonały własne potrzeby oraz systemy wartości. Wyrażając je jednak w ten sposób, tylko wzniecamy bardziej postawy obronne i opór ze strony rozmówców. Jeżeli nawet byliby oni skłonni zgodzić się postępować zgodnie z tym, czego oczekujemy, to najpewniej zrobią to ze strachu, np. przed odrzuceniem przez grupę, z poczucia winy lub wstydu - w pewnych warunkach jest to jedna z metod manipulacji zachowaniami ludzkimi. Prędzej czy później zwykle odczujemy na sobie konsekwencje malejącej życzliwości ze strony tych, którzy powodowani strachem lub innymi negatywnymi uczuciami, podporządkowali się pod nasze oczekiwania. Przykładem niech będzie znienawidzony przez pracowników szef,

4 wymuszający przemocą, karami i strachem pewne zachowania, np. większą wydajność itp. Także te osoby odczuwają to w sposób negatywny, ich samoocena może ulec pogorszeniu. Warto w tym miejscu zwrócić jeszcze uwagę na różnicę pomiędzy osądem moralnym oraz sądem wartościującym. Mówiąc o rzeczach, które w życiu cenimy, np. o pokoju, uczciwości, miłości, wolności odzwierciedlamy nasze wyobrażenia o tym, w jaki sposób najlepiej można przysłużyć się innym - to są sądy wartościujące. W osądach moralnych natomiast oceniamy ludzi i ich zachowania, gdy nie pasują one do naszych systemów wartościowań. Mówimy: "Przemoc jest zła. Zabójcy są niegodziwi". Nie potrafimy w tym miejscu uzewnętrznić swoich potrzeb i wyznawanych wartości wprost, umiemy jedynie zasugerować, że ktoś postępuje niewłaściwie. Można by powiedzieć: "Przemoc, jako narzędzie do rozwiązywania konfliktów, budzi moje największe obawy; znacznie większą wartość ma dla mnie rozwiązywanie konfliktów między ludźmi innymi sposobami". Związki między językiem a przemocą Część psychologów wskazuje na fakt, iż osądzanie oraz klasyfikowanie ludzi jest procederem sprzyjającym przemocy. O. J. Harvey z uniwersytetu stanowego w Kolorado zauważył wyraźną korelację pomiędzy częstym używaniem słów osądzających a przypadkami przemocy. Także w plemionach, w których ludzie rozumują w kategoriach potrzeb, przypadki przemocy zdarzają się znacznie rzadziej. Andrew Schmookler z Wydziału Rozstrzygania Konfliktów Uniwersytetu Harwardzkiego stwierdza w swojej książce Out of Weakness, że podstawą przemocy słownej, psychicznej i fizycznej w obrębie rodziny, plemienia czy narodu jest taki sposób rozumowania, który upatruje źródeł konfliktów w błędach adwersarzy połączony z nieumiejętnością dostrzegania uczuć, obaw, pragnień, tęsknot (zarówno własnych jak i cudzych). Porównania Porównanie jest wyrafinowaną formą osądu. Porównując się z innymi zaczynamy czuć się kiepsko - nie jesteśmy wystarczająco piękni, mądrzy, inteligentni, wykształceni itd. Obserwując swoje emocje, w trakcie gdy porównujemy się do kogoś, łatwo zauważymy, jak bardzo ten sposób rozumowania odcina nas od współczucia, zarówno wobec siebie jak i innych. Wypieranie się odpowiedzialności Zwykle z powodu języka, którym mówimy, i sposobu w jaki mówimy, nie jesteśmy świadomi własnej odpowiedzialności za nasze uczucia, myśli, czyny. Częste używanie słowa muszę jest tego przykładem: "Muszę chodzić do szkoły", "Muszę robić to i to". Ponadto mamy wyuczoną zdolność zrzucania winy na rozmówców, np. mówiąc: przez ciebie czuję się... Wypieramy się odpowiedzialności za własne postępowanie wtedy, gdy twierdzimy, że spowodowało je: działanie nieokreślonych sił (bezosobowych): np. Sprzątnąłem dom, ponieważ musiałem to zrobić. nasz stan, problemy osobiste lub psychiczne, diagnoza postawiona przez lekarza: np. Piję, ponieważ jestem alkoholikiem. działanie innych osób: np. Uderzyłem cię, ponieważ wybiegłeś na jezdnię.

5 polecenia innych osób: np. Szef dał mi taki nakaz, więc okłamałem klienta. presja wywołana przez przynależność do grupy: np. Wszyscy moi koledzy palą, więc i ja zacząłem to robić. zasady, regulaminy, polityka instytucji itd.: np. Muszę cię wyrzucić ze szkoły, gdyż tego wymaga procedura w niej przyjęta. role, jakie wynikają z podziału na płeć, wiek, pozycję społeczną itp.: np. Nie cierpię chodzić do pracy, chodzę jednak, bo jestem ojcem i mężem. niepohamowane impulsy: np. Owładnęła mnie wielka chęć, żeby zjeść czekoladę. Mamy możliwość, aby język, w którym zawiera się domniemanie braku wyboru, zastąpić takim językiem, który uznaje wybór za realną możliwość. Zamiast mówiąc np. Muszę chodzić na studia, bo tego wymagają ode mnie obecne czasy możemy stwierdzić: Wolę chodzić na studia, aby w przyszłości mieć większą możliwość wyboru pracy. Wypieranie się odpowiedzialności może mieć daleko bardziej niebezpieczne implikacje. Jeżeli bowiem nie jesteśmy świadomi odpowiedzialności za własne czyny, myśli i uczucia, możemy stać się niebezpieczni. Ślepe posłuszeństwo, potulność, nieodpowiedzialność, wynikłe ze stwierdzenia: "Szef kazał, oni kazali, politycy tak mówią" itd. oraz słowa takie jak: "Amerykanie są winni ocieplenia klimatu, ludzie są nieodpowiedzialni marnując ropę, gaz, węgiel, to wszystko wina polityków" itp. sprawią, że ani się obejrzymy i nasz gatunek zniknie z powierzchni ziemi, bynajmniej nie z powodu zwiększającej się liczby ludzi niesfornych i nieokiełznanych, ale z powodu wzrastającej liczby ludzi potulnych i posłusznych, którzy nie sprzeciwią się nigdy pospolitym nakazom i presji społeczeństwa. Inne błędy w porozumiewaniu się Jedną z lepszych metod blokowania przepływu współczucia jest uzewnętrznianie własnych potrzeb i pragnień w postaci żądań. Żądając, kierujemy w sposób jawny lub ukryty w stronę słuchacza groźbę ukarania, jeżeli ośmieli się nie być posłusznym. W paternalistycznym społeczeństwie jest to bardzo często stosowana forma komunikatu, np. przez ludzi sprawujących władzę, pracodawców, rodziców (w stosunku do dzieci). Faktem jednak jest, że nigdy nikogo nie będziemy w stanie zmusić do żadnego działania. Rodzicom, nauczycielom czy zwierzchnikom wydaje się, że ich zadaniem jest zmieniać ludzi, zwłaszcza młodych i narzucać im dyscyplinę. Dziecko jednak reaguje zwykle w sposób, którego sobie nie życzymy. Im bardziej czegoś żądamy, tym mniej skore jest ono spełnić nasze żądanie, a gdy ukarzemy je lub wywołamy w nich poczucie winy z tego powodu, te z pewnością "odwdzięczą" się prędzej czy później swoim zachowaniem. Jeszcze jedną formą komunikatu sprzeczną z zasadami PBP jest przekonanie, iż pewne działania zasługują na nagrodę, inne natomiast na karę. Takie rozumowanie w myśl zasady kto na co zasłużył blokuje współczujące porozumienie. Wyrazem takiego rozumowania jest czasownik należeć się, "Ponieważ zrobiłeś to i to, należy ci się kara". Mówiliśmy już o tym, że w tego typu stwierdzeniach zawiera się domniemanie, iż pewne osoby, postępujące w pewien sposób, są złe, muszą więc zostać ukarane aby pożałować swoich czynów i zacząć postępować inaczej. W myśl jednak PBP w interesie wszystkich leży to, żeby ludzie zmieniali się nie dla uniknięcia kary, a raczej dla własnych korzyści i korzyści innych.

6 Zastanówmy się jeszcze przez chwilę nad podłożem tego typu komunikatów, które "odcinają nas od życia". Wg dr Rosenberga mają one głębokie korzenie filozoficzne i polityczne. Od dziecka uczy się nas szufladkować, porównywać, żądać, osądzać zamiast uświadamiać i uzewnętrzniać swoje potrzeby i uczucia. Zjawisko takich negatywnych komunikatów jest dziełem i filarem zhierarchiwizowanych społeczności, które potrzebują jak największej liczby obywateli posłusznych i potulnych. Faktem jest, iż nawiązując świadomy kontakt z własnymi potrzebami i uczuciami, przestajemy się jednocześnie nadawać do roli podwładnych lub dosadniej, do roli niewolników. Model porozumienia bez przemocy Dzięki PBP jesteśmy w stanie nawiązać kontakt z samym sobą oraz z innymi tak, aby wrodzone nam współczucie mogło zakwitnąć. Dzięki tej metodzie zmieniamy swój styl wyrażania się oraz słuchania innych. Zmiana taka możliwa jest dzięki skupianiu świadomości na czterech obszarach (czterech elementach PBP): na tym co spostrzegamy, co czujemy, czego potrzebujemy i na kierowanych do innych ludzi prośbach, przez których spełnienie nasze życie może zostać wzbogacone. Stosując PBP słuchamy innych wnikliwie, rodzi się wzajemny szacunek, empatia oraz obustronne pragnienie dawania "z serca". Kilka uwag Posługując się poniższym modelem możemy oczywiście najpierw wyrazić siebie lub zacząć od empatycznego odbioru przekazu rozmówcy. Nie traktujmy tego jako sztywnej formuły, lecz dostosowujmy ją do konkretnych sytuacji, do osobistych skłonności czy kulturowych uwarunkowań. Możliwym także jest przejście przez cztery elementy PBP bez użycia słów - sednem metody jest bowiem świadomość obecności czterech elementów procesu, a nie konkretne słowa. Faza I Szczerze wyrażam siebie poprzez cztery elementy PBP: 1 Spostrzeżenie W sposób szczery wyrażam to, co dzieje się ze mną, nikogo nie obwiniając ani nie krytykując (bez moich ocen). Mówimy o konkretnych uczynkach, które spostrzegamy (widzimy, słyszymy, przypominamy sobie, wyobrażamy); mogą one wnosić coś lub nie wnosić niczego do naszego życia przyczyniając się lub nie do naszego dobrego samopoczucia: Gdy (ja) widzę (słyszę, przypominam sobie itp.)...

7 2 Uczucia Mówimy, co czujemy w danej sytuacji (wyrażając emocje lub odczucia, nie myśli): Czuję... 3 Potrzeby Dr Rosenberg nazywa nasze potrzeby przejawami energii życiowej. Może ona mieć postać potrzeb, pragnień, oczekiwań, myśli lub systemów wartości (zamiast preferencji lub konkretnych działań) wywołujących w nas te konkretne uczucia: ponieważ potrzebuję... 4 Prośby Gdy widzę coś, co może wzbogacić moje życie, proszę o to jasno i wyraźnie, niczego jednak nie żądając. Mówimy wtedy o konkretnym działaniu, którego byśmy sobie życzyli: prosiłbym cię, żebyś... Faza II W tej fazie następuje empatyczny odbiór przy pomocy czterech elementów PBP: 1 Spostrzeżenie Przyjmuję z empatią to, co dzieje się w danym momencie z tobą, nie słysząc w tym, co do mnie mówisz, żadnych zarzutów ani krytyki. Mówimy tutaj o konkretnych uczynkach, które spostrzegamy (widzimy, słyszymy, przypominamy sobie, wyobrażamy). Mogą one dobru rozmówcy służyć lub nie. W przypadku, gdy dajemy rozmówcy naszą empatię, czasem ten krok pomijamy. Gdy (ty) widzisz (słyszysz, przypominasz sobie itp.)... 2 Uczucia Pytamy, co rozmówca czuje w danej sytuacji: Czy czujesz...?

8 3 Potrzeby Zauważamy, w jaki sposób energia życiowa wywołując te konkretne uczucia przejawia się u naszego rozmówcy: ponieważ potrzebujesz... 4 Prośby Odnosimy się z empatią do prośby rozmówcy, nie słysząc w niej tonu żądania. Pytamy o konkretne działanie, którego być może rozmówca sobie życzy (czasem pomijamy tę część, gdy dajemy rozmówcy empatię): czy chciałbyś, żebym...? Spostrzeżenia Pierwszym, bardzo ważnym elementem PBP jest rozgraniczenie spostrzeżeń od ocen. Spostrzeżenia są bardzo ważnym elementem PBP. Bez nich nie bylibyśmy w stanie jasno ukazać się drugiemu człowiekowi. Jeżeli jednak w języku mówionym łączymy spostrzeżenia z własną oceną sytuacji, istnieje duże ryzyko, że nasz rozmówca usłyszy jedynie krytykę. Wówczas nie będzie w stanie przyjąć tego, co do niego mówimy. Jako przykład spostrzeżenia zabarwionego oceną niech posłuży nam następujące stwierdzenie: Jesteś za bardzo hojny. (do kogoś, kto daje pewną sumę pieniędzy np. ulicznemu grajkowi) W języku PBP, tzn. gdy rozgraniczylibyśmy spostrzeżenie od oceny, powyższe stwierdzenie mogłoby brzmieć np. tak: Kiedy dajesz ulicznemu śpiewakowi 20 złotych, uważam, że jesteś zbyt hojny. PBP jest językiem dynamicznym i wszelkie statyczne uogólnienia nie są w nim mile widziane, dlatego nikt nie wymaga od nas, abyśmy powstrzymywali się od wszelkich ocen i stali się bardzo obiektywni. Jedynym wymogiem jest rozgraniczenie ocen od spostrzeżeń. Pamiętać należy także, że oceny powinny odnosić się tylko do konkretnej chwili i kontekstu, a wszelkie etykietki typu "leń", "głupiec" (oraz wszelkie inne, także te o zabarwieniu neutralnym czy pozytywnym) lub nawet tak prozaiczne jak "kucharz" przylepiane konkretnym osobom zawężają znacznie nasze pole widzenia świata, utrudniając dostrzeżenie drugiego człowieka takim, jakim jest w rzeczywistości. J. Krishnamurti, hinduski filozof, powiedział kiedyś, iż dokonywanie spostrzeżeń z jednoczesnym powstrzymywaniem się od oceny jest najwyższą formą ludzkiej inteligencji. Czy czytając to zdanie, nie dokonaliśmy w umyśle jego oceny, mówiąc np. to kompletne brednie lub świetnie! to jest genialne? Praktycznie każdy z nas ma wielkie trudności w czynieniu spostrzeżeń na temat innych ludzi bez dokonywania wszelkiego osądu, analizy, krytyki.

9 Tabela przedstawia przykłady spostrzeżeń wolnych od ocen i z nimi zmieszanych. Komunikat Czasownik być, bez wzięcia odpowiedzialności za dokonaną ocenę. Słowa, nasuwające skojarzenia z pewną oceną. Spostrzeżenie zabarwione oceną Jesteś zbyt hojny. On jest niezorganizowany. Spostrzeżenie niezabarwione oceną Gdy widzę, że rozdajesz całe kieszonkowe, wydaje mi się, że jesteś zbyt hojny. On zaczyna się uczyć w dzień poprzedzający egzamin. Sugestia, że nasze hipotezy dotyczące myśli, uczuć, intencji i pragnień innych były jedynymi możliwymi. Oni nie oddadzą roboty na czas. Oni chyba nie oddadzą roboty na czas. / Majster powiedział: "Nie oddamy roboty na czas". Przewidywania pomylone z niepodważalną wiedzą. Brak wskazania konkretnych obiektów wygłaszanych stwierdzeń. Ocena czyjejś umiejętności lub zdolności bez zaznaczenia, że dokonuje się oceny. Podupadniesz na zdrowiu, jeżeli będziesz dalej się tak odżywiał. Sąsiedzi nie dbają o swoją własność. A.B. jest marnym piłkarzem. Obawiam się, że jeżeli nie zastosujesz diety, podupadniesz na zdrowiu. Nigdy nie zauważyłem, aby sąsiedzi odśnieżali chodnik przed domem. A.B. w dwudziestu meczach nie strzelił ani jednej bramki. Użycie przysłówków lub przymiotników w sposób, z którego nie wynika, iż dokonano oceny. Kamil to brzydal. Nie podoba mi się twarz Kamila. Dokonujemy czystego spostrzeżenia używając słów ilekroć, kiedykolwiek, nigdy, stale, zawsze itp., np.: Za każdym razem, gdy widziałem cię przy telefonie, rozmawiałeś co najmniej pół godziny. Nie przypominam sobie, abym kiedykolwiek otrzymał od ciebie jakiś list. Łatwo jednak użyć tych słów z przesadą, a wtedy nabierają barwy oceny, np.: Zawsze jesteś zajęty. Nigdy go nie ma, kiedy akurat jest potrzebny.

10 W takich przypadkach wywołują one zamiast współczucia reakcje obronne. Podobnie słowa rzadko oraz często mogą "zanieczyścić" nasze spostrzeżenia ocenami: Rzadko robimy to, czego chcę. w opozycji do Gdy ostatnio proponowałem, abyśmy coś zrobili, trzykrotnie odmówiłaś. On często do nas przychodzi. w opozycji do On jest u nas co najmniej trzy razy w tygodniu. Uczucia Po wolnych od ocen spostrzeżeń, drugim elementem PBP jest wyrażenie własnych uczuć. Nieumiejętność rozpoznawania i wyrażania własnych uczuć jest zjawiskiem powszechnym, gdyż nie przywiązujemy do nich wagi już od lat najmłodszych. Ujawnianie własnej bezbronności Ujawnianie własnej bezbronności bywa bardzo pomocne w rozstrzyganiu konfliktów. Przyznając się otwarcie do własnego zdenerwowania, strachu itp. stwarzamy okazję, aby rozmówca/rozmówcy odnieśli się do nas ze współczuciem. Uczucia prawdziwe i nieprawdziwe W wielu głównych językach powodem nieporozumień jest częste używanie czasownika "czuć" w przypadkach, gdy niekoniecznie chodzi o nasze uczucia. W języku PBP należy odróżniać myśli od uczuć. Nasze uczucia nie są jasno wyrażane, gdy po czasowniku "czuć" następuje "że", "jak", "jakby", np.: Czuję, że potraktowano mnie niesprawiedliwie. Czuję, że przydałoby ci się więcej rozumu. Czuję się jak skończony głupek. Czuję, jakbym mówiła do ściany. Czuję, że zawsze muszę być do dyspozycji innych. Czuję, że to nic nie pomoże. Czuję, że zachowujesz się bardzo nieodpowiedzialnie. Czuję, że pracodawca mną manipuluje.

11 Jeżeli precyzyjnie wyrażamy własne uczucia, czasownik "czuć" jest zazwyczaj niepotrzebny. Zamiast powiedzieć: Czuję gniew. można powiedzieć równie dobrze: Jestem rozgniewany. W języku PBP należy odróżniać to, co czujemy, od tego, za co się uważamy. Np. w zdaniu: Czuję, że marny ze mnie piłkarz., które opisuje kogoś, za kogo się uważamy, ukryte mogą być różne uczucia: Jestem rozczarowany sobą w roli piłkarza., Niecierpliwi mnie brak osiągnięć w piłkarstwie., Zniechęciłem się bardzo do dalszej gry w piłkę nożną.. Zauważmy, że za przymiotnikiem "marny" mogą kryć się takie nasze uczucia jak "rozczarowanie", "zniechęcenie" czy "zniecierpliwienie". W języku PBP należy odróżniać to, co czujemy, od tego, jak sobie wyobrażamy reakcje, które wywołujemy u innych oraz zachowania innych wobec nas. Zauważmy, jak łatwo w wypowiedzi dopatrzyć się wyrazu uczuć, choć w rzeczywistości dotyczy ona raczej tego, co według nas robią inni, niż uczuć, których doznajemy: Czuję, że jestem nieważny dla swoich kolegów. Wyraz "nieważny" nie opisuje uczucia, ale ocenę, jakiej w naszym przekonaniu dokonali inni. Wyrazić uczucia w tym przypadku można by mówiąc np.: Jest mi smutno lub Jestem zniechęcony. Czuję się niezrozumiany. Także i w powyższym zdaniu, w słowie "niezrozumiany" zawiera się ocena pojętności rozmówcy, niż nasze uczucia, np. irytacja, niepokój itd. Czuję się ignorowany. Na pewno niejednokrotnie ktoś nas ignorował, przyjmowaliśmy to jednak z uczuciem ulgi, gdyż chcieliśmy wtedy samotności. Czuliśmy się jednak dotknięci, gdy ktoś ignorował nas wtedy, gdy pragnęliśmy włączyć się do akcji. Także więc i w słowie "ignorowany" mamy do czynienia z interpretacją cudzych zachowań niż z własnym uczuciem. Uwaga! Przykłady słów, zawierających interpretację cudzych zachowań, a nie nasze uczucia: ignorowany, lekceważony, manipulowany, naciskany, napastowany, niechciany, niedoceniany, niedostrzegany, niewspierany, niewysłuchany, niezrozumiany, odtrącony, opuszczony, osaczony, oszukany, podejrzewany, pogardzany, pomniejszony, przeciążony, przepracowany, przytłoczony, sprowokowany, stłamszony, uciemiężony, używany, wciągnięty, wykorzystany, wyzyskany, zagrożony, zahukany, zakrzyczany, zaniedbany, zawiedziony, zdradzony, zmuszany Słownik Do wyrażania własnych uczuć warto używać zróżnicowanych słów, odnoszących się do konkretnych emocji, zamiast mglistych ogólników. Zamiast powiedzieć: Czuję się dobrze, to gdy nasze potrzeby są zaspokojone możemy być: bezpieczni, beztroscy, błodzy, brzemienni, chętni, czujni, chłodni, cisi, ciekawi, czujni, czuli, czujący ulgę, czujący uniesienie, czujący się wspaniale, czujący zapał, delikatni, dociekliwi, dumni, entuzjastyczni, energiczni, kochający, kontenci, kwitnący, lekcy, najedzeni, nakręceni, napici, nasyceni, natchnieni, nieskrępowani, oczarowani, odświeżeni, odważni, olśnieni, oniemiali,

12 optymistyczni, osłupiali, oszołomieni, ożywieni, pełni energii, pełni nadziei, pełni optymizmu, pełni werwy, pełni zapału, pełni życia, pobudzeni, pochłonięci, pocieszeni, podbudowani, podekscytowani, podnieceni, pogodni, pokrzepieni, poruszeni, potrzebni, promienni, przejęci, przyjacielscy, radośni, radzi, rozanieleni, rozbawieni, rozczuleni, rozentuzjazmowani, rozgorzali, rozgrzani, rozkochani, rozmiłowani, roznamiętnieni, rozochoceni, rozpaleni, rozpromienieni, rozradowani, rozrzewnieni, roztkliwieni, rozweseleni, senni, skoncentrowani, skupieni, spełnieni, spokojni, swobodni, syci, szczęśliwi, triumfujący, śmiali, ubawieni, ucieszeni, ufni, ukojeni, ukontentowani, uniesieni, upojeni, uradowani, urzeczeni, usatysfakcjonowani, uskrzydleni, uspokojeni, uszczęśliwieni, wdzięczni, weseli, w humorze, witalni, wniebowzięci, wolni, wrażliwi, wpatrzeni, wsłuchani, wyciszeni, wylewni, wyspani, wzruszeni, zaabsorbowani, zaangażowani, zachęceni, zachwyceni, zaciekawieni, zadowoleni, zadziwieni, zadurzeni, zafascynowani, zainspirowani, zainteresowani, zaintrygowani, zakochani, zapaleni, zapatrzeni, zaprzątnięci, zaskoczeni, zasłuchani, zauroczeni, zbudowani, zdopingowani, zdumieni, zdziwieni, zelektryzowani, zmobilizowani, zrelaksowani, żwawi, życzliwi, żywi. Zamiast powiedzieć: Czuję się źle, to gdy nasze potrzeby nie są zaspokojone możemy być: apatyczni, bez tchu, beznadziejni, bezradni, bezwładni, chwiejni, czuć się depresyjnie, czuć gorąco, czuć się nieswojo, czuć się niewygodnie, dociekliwi, dotknięci, głodni, markotni, melancholijni, monotonni, napięci, nerwowi, niechętni, niecierpliwi, nieczuli, niekontenci, nienasyceni, niepewni, niepocieszeni, nieradzi, niespokojni, niestabilni, nieswoi, nieszczęśliwi, nieśmiali, nieufni, nieukontentowani, niewyspani, niezadowoleni, niezainteresowani, niezaspokojeni, niezdecydowani, obojętni, oburzeni, ociężali, odrętwiali, oklapnięci, onieśmieleni, osowiali, otępieli, oziębli, pełni nienawiści, pełni obaw, pesymistyczni, podenerwowani, podminowani, podrażnieni, poirytowani, posępni, powściągliwi, poniżeni, przegrani, przelękli, przelęknieni, przerażeni, przestraszeni, przybici, przygaszeni, przygnębieni, przytłoczeni, rozczarowani, rozdrażnieni, rozdygotani, rozeźleni, rozgniewani, rozgoryczeni, rozjątrzeni, rozjuszeni, rozsierdzeni, rozsrożeni, roztrzęsieni, rozwścieczeni, rozzłoszczeni, rozżaleni, samotni, sceptyczni, senni, sfrustrowani, skamieniali, skonfundowani, skonsternowani, skrępowani, skwaszeni, słabi, smętni, smutni, spanikowani, speszeni, spięci, spłoszeni, sprowokowani, strapieni, stropieni, stroskani, struchlali, struci, strwożeni, sztywni, śpiący, udręczeni, umęczeni, upokorzeni, urażeni, winni, wkurzeni, wrażliwi, wstrząśnięci, wściekli, wyczerpani, wygłodniali, wylękli, wymęczeni, wystraszeni, wytrąceni z równowagi, wzburzeni, zaambarasowani, zacietrzewieni, zafrasowani, zagniewani, zagubieni, zakłopotani, zalęknieni, załamani, zaniepokojeni, zamknięci w sobie, zaperzeni, zasępieni, zaskoczeni, zasmuceni, zaszokowani, zatroskani, zatrwożeni, zawiedzeni, zawstydzeni, zażenowani, zbaraniali, zbici z pantałyku, zbici z tropu, zbolali, zbulwersowani, zbrzydzeni, zdegustowani, zdenerwowani, zdesperowani, zdeprymowani, zdesperowani, zdetonowani, zdębiali, zdruzgotani, zdumieni, zdziwieni, zestresowani, zgaszeni, zgnębieni, zgorszeni, zgorzkniali, zirytowani, załamani, złamani, zmartwiali, zmartwieni, zmęczeni, zmiażdżeni, zmieszani, znękani, zniechęceni, zniecierpliwieni, zniesmaczeni, znudzeni, zobojętniali, zranieni, zrażeni, zrozpaczeni, zszokowani, źli Potrzeby Warianty odbioru negatywnego komunikatu rozmówcy Epiktetowi przypisuje się słowa: Ludzi wyprowadzają z równowagi nie same fakty, lecz sposób, w jaki ludzie je widzą. Uświadomienie sobie prawdy ukrytej za tym stwierdzeniem pozwoli nam lepiej poznać genezę naszych i cudzych uczuć - nasze potrzeby. Dzięki PBP jesteśmy w stanie sobie

13 uzmysłowić, że to, co robią inni, może być jedynie katalizatorem naszych uczuć, nigdy ich przyczyną. Zwrócimy uwagę na fakt, że uczucia zależą od sposobu, w jaki odniesiemy się do cudzych słów/czynów oraz od naszych aktualnych potrzeb/oczekiwań. Trzecim elementem PBP jest wzięcie odpowiedzialności za własne czyny, które wywołują w nas dane emocje. Gdy otrzymujemy od kogoś negatywny komunikat mamy do wyboru cztery reakcje: 1. Wzięcie winy na siebie. Za przykład posłuży nam usłyszane od kogoś zdanie: Jesteś największym egoistą, jakiego spotkałem w życiu! Słysząc coś takiego, zazwyczaj odczytamy to jako coś bardzo osobistego, i pomyślimy np.: "Rzeczywiście, ma rację, mogłem być bardziej wrażliwy." To jedna z naszych wyuczonych reakcji - zgadzamy się z osądem rozmówcy uznając swój błąd. Cierpi jednak na tym nasze poczucie wartości i rodzą się negatywne uczucia, takie jak poczucie winy, wstyd czy depresja. 2. Obwinianie innych. Drugą z naszych wyuczonych reakcji jest obwinianie innych. I tak przeciwko osądowi: Jesteś największym egoistą możemy ostro zareagować mówiąc podobne słowa: Jak możesz tak mówić, nie widzisz jak bardzo się staram?! To z ciebie jest wielki egoista!. Taki sposób odbioru komunikatu ma negatywne implikacje w psychice rozmówcy, a u nas zwykle powoduje uczucie gniewu. 3. Uświadomienie sobie własnych emocji i potrzeb. PBP daje nam możliwość zareagowania na negatywny komunikat w prosty sposób: poprzez uświadomienie sobie swoich uczuć i potrzeb. W odpowiedzi więc na wspomniane już zdanie, moglibyśmy rzec: Kiedy nazywasz mnie największym egoistą, jakiego w życiu widziałaś, (spostrzeżenie) bardzo mnie to boli (uczucie), gdyż chciałbym abyś zauważyła, jak bardzo się staram (potrzeba). Koncentracja na własnych uczuciach i potrzebach pozwala nam nie tylko uniknąć gniewu i agresji, ale też uświadomić sobie, skąd bierze się nasz ból - mianowicie z potrzeby, aby nasze starania spotkały się z uznaniem. 4. Zobaczenie cudzych emocji i potrzeb. Kolejną możliwą reakcją, jaką daje nam PBP, jest skierowanie świadomości na uczucia i potrzeby rozmówcy, najlepiej w takiej kolejności, w jakiej rozmówca je wyraża. I tak, słysząc wspomniany już negatywny komunikat, możemy zapytać: Czy rani cię to, (uczucie) że twoje upodobania są za mało brane pod uwagę? (potrzeba). Wzięcie więc odpowiedzialności za własne uczucia, zamiast obarczać za nie winą innych, pozwala nam dzięki dostrzeżeniu własnych potrzeb, pragnień, wyznawanych wartości, oczekiwań czy myśli uniknąć gniewu i przemocy w dialogu. W języku PBP należy odróżniać dawanie z serca od dawania z poczucia winy. Obarczając odpowiedzialnością za własne uczucia inne osoby, możemy z łatwością wywołać w nich poczucie winy, co nie jest zjawiskiem korzystnym. Mówiąc np. do dziecka: Boli mnie, że masz w szkole tak niskie oceny sugerujemy, iż jest ono lub jego zachowanie powodem naszego szczęścia czy nieszczęścia. Oczywiście mogłoby się wydawać godnym pochwały, że dziecko ma wyrzuty sumienia, gdy cierpią jego rodzice. Zauważmy jednak, iż dzieci, które wzięły na siebie tego typu odpowiedzialność, będą chciały się zmienić nie ze szczerego serca, lecz po to, aby uwolnić się od poczucia winy. Zwróćmy jeszcze uwagę na kilka utartych schematów w naszym języku, którymi uciekamy od odpowiedzialności za własne uczucia: 1. Zdanie z podmiotem domyślnym: Wkurza mnie, kiedy w tekstach, które mają być publikowane, zdarzają się błędy ortograficzne.

14 2. Zrzucanie winy za uczucia na okoliczności zewnętrzne: Cholernie mnie to złości. Szlag mnie trafia. 3. Widzenie źródła uczuć w cudzym postępowaniu, z pominięciem własnego: Boli mnie, jeśli nie dzwonisz z życzeniami w moje urodziny. Sprawiasz mamie zawód, gdy nie zjadasz do końca śniadania. 4. Używanie konstrukcji: "Czuję... (to i to), bo ktoś (lecz nie ja) zrobił to i to": Cierpię, bo powiedziałaś, że mnie nie kochasz. Jestem zły, bo on nie dotrzymał słowa. Teraz skojarzmy własne uczucia z potrzebami: "Czuję (to i to) bo potrzebuję (tego i tego)": 1. Wkurzam się, kiedy w tekstach, które mają być publikowane, zdarzają się błędy ortograficzne, bo chciałbym, żebyśmy byli odbierani jako profesjonaliści. 2. Jestem zmartwiona tym, że nie zjadasz do końca śniadania, gdyż chciałabym, abyś wyrósł na zdrowego i silnego mężczyznę. 3. Wściekłem się, gdy on nie dotrzymał słowa, gdyż liczyłem na to, że podwiezie mnie, bym mógł odwiedzić rodzinę.

15 Potrzeby, kryjące się za naszymi uczuciami Osądy, krytyka, diagnozowanie, interpretacje zachowań innych to zastępczy sposób wyrażania naszych potrzeb. Gdy słyszymy słowa: "Nigdy mnie nie rozumiesz", to w rzeczywistości rozmówca informuje nas, że nie zaspokoiliśmy jego potrzeby bycia zrozumianym. Żona mówiąca: "Kochasz pracę bardziej ode mnie" daje do zrozumienia, że potrzebuje więcej kontaktu z mężem itd. Wadą takiego sposobu porozumiewania się jest to, iż uciekając się do osądów i ocen, nasi rozmówcy prawie na pewno usłyszą krytykę, a jeżeli odczują w minimalnym stopniu to, co powiemy, jako krytykę, to wtedy całą energię zużyją na obronę lub kontratak. Ujawniając swoje potrzeby i kojarząc je z uczuciami, zwiększamy znacznie szanse na to, że zostaną one zaspokojone. Niestety od dziecka uczono nas, że jeżeli nasze pragnienia nie są zaspokojone, to winy musimy upatrywać w otaczającym nas świecie i innych ludziach. Nasze podstawowe potrzeby: 1. Potrzeba integralności: 1. autentyzmu 2. godności osobistej 3. sensu 4. twórczości 2. Potrzeba odnowy fizycznej: 1. ekspresji seksualnej 2. dotyku 3. ochrony przed patogenami 4. odpoczynku 5. ruchu 6. schronienia 7. pokarmu 8. powietrza 9. wody 3. Potrzeba swobody: 1. wyboru marzeń, celów, wartości 2. wyboru planu do osiągnięcia marzeń 4. Potrzeba świętowania: 1. czczenia narodzin i spełniania marzeń 2. opłakiwania porażek, śmierci 5. Potrzeba wspólnoty duchowej: 1. harmonii 2. inspiracji 3. ładu 4. natchnienia 5. piękna 6. pokoju 7. porządku 6. Potrzeba współzależności: 1. akceptacji

16 2. bezpieczeństwa uczuć 3. bliskości 4. ciepła 5. empatii 6. miłości 7. nadziei 8. otuchy 9. szacunku 10. szczerości 11. uczciwości 12. uznania 13. wnoszenia czegoś w życie 14. wsparcia 15. wspólnoty 16. wyrozumiałości 17. zaufania 18. zrozumienia 7. Potrzeba zabawy 1. przyjemności, ekspresji Trudności w ujawnianiu lub zatajaniu potrzeb Nasze społeczeństwo zwykle surowo nas osądza za to, że dostrzegamy i ujawniamy własne potrzeby, dlatego nieraz wpadamy w popłoch mając to zrobić. Dotyczy to zwłaszcza żeńskiej części społeczeństwa, gdyż kobiety wychowuje się często tak, aby ignorowały własne potrzeby na rzecz opieki nad innymi. Emocjonalne wyzwolenie Opisywana tutaj odpowiedzialność za własne uczucia wymaga od większości z nas przejścia pewnej drogi, której etapy tutaj przedstawimy. 1. Pierwszy etap to emocjonalne zniewolenie - odpowiedzialność za uczucia innych bierzemy na siebie. Mamy wrażenie, że musimy wszystkich uszczęśliwiać, że ludzie nieszczęśliwi w naszym otoczeniu, są tacy z naszego powodu, więc musimy jakoś temu zaradzić. Na tym etapie zgubne mogą okazać się intymne związki - będziemy chcieli wyrwać się ilekroć osoba, z którą jesteśmy związani czuje się źle, gdyż przytłaczać nas będzie poczucie odpowiedzialności za taki stan. Mogą tak reagować ludzie, którzy miłość uznają za negowanie własnych potrzeb na rzecz spełniania oczekiwań osoby ukochanej. W fazie emocjonalnego zniewolenia maleją szanse na to, że taki związek przetrwa. 2. Drugi etap to tzw. "tupet" - ogarnia nas gniew, gdyż nie chcemy więcej być odpowiedzialni za cudze uczucia. Stajemy się świadomi tego, jak wielkim ciężarem jest dla nas wzięcie odpowiedzialności za cudze uczucia. Możemy na tym etapie rzucać różne bezczelne uwagi typu: "Nie moja sprawa! Nie jestem odpowiedzialny za twoje uczucia!". Wyrastając z etapu zniewolenia wciąż mogą tkwić w nas resztki poczucia winy z powodu posiadania jakichkolwiek potrzeb. Pamiętajmy jednak, że wyzwolenie emocjonalne to nie tylko śmiałe ujawnianie własnych potrzeb wbrew potrzebom innych.

17 3. Trzeci etap to wyzwolenie emocjonalne - odpowiedzialność za własne czyny i intencje bierzemy na siebie. Na tym etapie potrafimy już odnosić się ze współczuciem do potrzeb innych ludzi. Nie ma w nas strachu, poczucia winy czy wstydu. Pojawia się w nas jasna świadomość, że nigdy nie zdołamy zaspokoić własnych potrzeb kosztem innych ludzi. Umiemy uzewnętrzniać własne potrzeby w taki sposób, że jasno wynika z nich, iż na sercu leży nam także zaspokajanie potrzeb innych. PBP ma służyć nam w porozumiewaniu się na tym właśnie etapie. Prośby Ostatni element PBP dotyczy tego, co chcielibyśmy otrzymać od rozmówcy, aby nasze życie uległo wzbogaceniu. Gdy nasze potrzeby nie są zaspokojone, mówimy o tym co spostrzegliśmy, co w związku z tym czujemy oraz co potrzebujemy, by następnie wyrazić konkretne życzenie o to, co rozmówca mógłby dla nas zrobić, aby nasze potrzeby zaspokoić. Język działań pozytywnych Dr Rosenberg nazywa językiem działań pozytywnych taki sposób wyrażania, w którym mówimy, o co prosimy, zamiast o tym, czego sobie nie życzymy. Gdy słuchacz usłyszy prośbę w formie przeczącej, np. Przestań!, to w rzeczywistości nie wie, o co się go właściwie prosi, dlatego powinniśmy prosić w formie twierdzącej. W dodatku tak sformułowane prośby z dużym prawdopodobieństwem wywołają w słuchaczu opór. To samo czynimy, gdy mówimy o tym, czego powinniśmy zaniechać zamiast o konkretnych działaniach, które moglibyśmy podjąć, o tym, czego robić nie chcemy, zamiast o tym, co byśmy robić chcieli. Oprócz posługiwania się kategoriami działań pozytywnych, musimy także unikać komunikatów mętnych, abstrakcyjnych, dwuznacznych na rzecz konkretnych postulatów, które słuchacz mógłby zrealizować. Wyrażamy więc prośby w kategoriach wyraźnych i konkretnych pozytywnych działań, ujawniając w ten sposób nasze prawdziwe chęci. Im wyraźniej określimy, czego oczekujemy od słuchacza, tym większa szansa, że nasze oczekiwania zostaną spełnione. Sformułowania nieprecyzyjne są przyczyną powstawania wewnętrznego zamętu. Jedną z przyczyn depresji u ludzi może być fakt, iż nie dostajemy tego, czego chcemy. Nie jest to jednak nasza wina, gdyż nigdy nie uczono nas, jak się o to starać - uczono nas za to jak być grzecznymi chłopcami, dziewczynkami, matkami i ojcami - depresja byłaby więc nagrodą za grzeczność. W związku z tym możemy być nieświadomi własnych potrzeb w stosunku do innych, a to wzmaga frustracje i depresje. Świadoma prośba Czasami możliwe jest zwrócenie się do kogoś z prośbą bez ubierania jej w słowa. Zwykle jednak, kiedy po prostu wyrażamy swoje uczucia, słuchacz może nie w pełni zorientować się, co chcemy, aby zrobił. Jeszcze częstszym przypadkiem jest to, że sami nie uświadamiamy sobie, o co właściwie prosimy. Prośba wyrażona z pominięciem uczuć oraz potrzeb osoby ją wyrażającej, może zostać odebrana jako żądanie, dlatego pozostałe elementy PBP są równie ważne jak ten. Za przykład niech posłuży następujące stwierdzenie: Dlaczego nie pójdziesz do fryzjera?, które łatwo może

18 zostać odebrane jako żądanie lub nawet napaść. W języku PBP moglibyśmy zapytać: Martwię się, że twoja długa grzywka ogranicza ci pole widzenia i jeszcze może ci się przytrafić jakiś wypadek. Mógłbyś pójść do fryzjera? Według dr Rosenberga ilekroć zwracamy się do kogoś, tylekroć prosimy go o coś. Może nam chodzić o nawiązanie porozumienia (empatii), możemy chcieć poznać szczerą reakcję słuchacza na nasze słowa, no i możemy też prosić o konkretne działania, które w naszym rozumieniu mogłyby zaspokoić nasze potrzeby. Dlatego powtórzmy to ponownie: im wyraźniej powiemy, co chcielibyśmy dostać od słuchacza, tym większe prawdopodobieństwo, że nasza potrzeba zostanie zaspokojona. O informację zwrotną Nie dla wszystkich może być oczywistym fakt, iż komunikaty nadane nie zawsze są identyczne z tymi odebranymi, dlatego ważnym jest nauczyć się sprawdzać, czy usłyszano wyraźnie nasz przekaz. Jeżeli pojawia się wątpliwość, że nie odebrano naszego komunikatu poprawnie, należy wyraźnie poprosić o odpowiedź, z której wyniknie, jakich treści dosłuchał się odbiorca, dzięki czemu będziemy mogli skorygować rozbieżności. Często wystarczy proste pytanie: Jasne?, jednakże czasami potrzebna będzie nieco obszerniejsza odpowiedź niż zwykłe Tak, zrozumiałem., abyśmy upewnili się, że rzeczywiście zostaliśmy zrozumiani. Gdy chcesz się upewnić, czy słuchacz odebrał ten komunikat, który nadałeś, poproś go, aby powtórzył go własnymi słowami. Załóżmy, że nauczycielka mówi do ucznia: Przeglądając wczoraj dziennik zauważyłam coś, co mnie zmartwiło. Chcę mieć pewność, że jesteś świadomy, ile masz zaległych prac domowych. Czy mógłbyś po lekcjach wstąpić do pokoju nauczycielskiego? Uczeń odpowiada z niechęcią: Dobra., pojawiają się więc wątpliwości, że nie usłyszał dokładnie komunikatu. Na kolejne więc pytanie: Czy mógłbyś mi powtórzyć, co przed chwilą ode mnie usłyszałeś? ten odpowiada: Chciała pani, żebym zamiast iść grać w piłkę został po lekcjach, bo nie podobały się pani moje wypracowania. Jasnym więc jest, że rzeczywiście nie odebrał poprawnie komunikatu nauczycielki. Teraz ona w odpowiedzi powinna przeredagować go tak, aby był bardziej zrozumiały. Pamiętajmy jednak, nie szczędźmy wyrazów uznania, gdy rozmówca stara się zadośćuczynić prośbie o powtórzenie tego, co od nas usłyszał. Gdy usłyszy np. Nic nie zrozumiałeś., Nie usłyszałeś, co mówiłam. itp., może odczuć to jako atak na siebie. Nauczycielka może powiedzieć: Dziękuję, że powtórzyłeś to, co ode mnie usłyszałeś. Wiedzę jednak, że nie wyraziłam się na tyle jasno, jak bym chciała, dlatego spróbuję jeszcze raz. Oczywiście możemy czuć się niezręcznie prosząc słuchaczy o powtarzanie tego, co od nas usłyszeli, możemy bać się odpowiedzi typu Czy wyglądam na głuchego? lub Co to za psychologiczne zagrywki?, dlatego dobrze jest, jeżeli zamierzamy praktykować i ćwiczyć PBP, uprzedzić ludzi z najbliższego otoczenia o tym, że czasami będziemy pytać ich o takie informacje zwrotne zaznaczając, że nie sprawdzamy, na ile są skoncentrowani albo jak dobrą dysponują pamięcią, ale że upewniamy się, czy wystarczająco jasno się wyraziliśmy. Jeżeli pomimo tego dane nam będzie usłyszeć od słuchacza słowa typu: Przecież słyszę co mówisz! Masz mnie za idiotę? pozostaje nam wtedy odnieść się z empatią do słuchacza, który nie chce udzielić nam zwrotnej informacji mówiąc np. (przy użyciu słów lub bez): Czy to oznacza, że wpadłeś w gniew, gdyż domagasz się, abym traktował twoją pojętność z szacunkiem?

19 O szczerość Nie zawsze potrzebujemy od słuchacza konkretnych działań, czasami wystarczy nam tylko trochę empatii, zrozumienia i czasem jeszcze dodatkowo chcemy wiedzieć, jak słuchacz odebrał nasze słowa. Stosując PBP musimy wiedzieć, jakiego typu szczerości oczekujemy od słuchacza i poprosić go o tę szczerość językiem konkretnych sformułowań. Gdy wypowiemy się obnażając swoją bezbronność, czasem chcemy dowiedzieć się: co słuchacz czuje - chcemy wiedzieć, jakie uczucia wywołaliśmy naszymi słowami oraz potrzeby za nimi się kryjące. Prośba mogłaby mieć następujący wydźwięk: Proszę, powiedz mi, co czujesz w związku z tym, co usłyszałeś ode mnie i dlaczego doznajesz właśnie tych uczuć? co słuchacz myśli - możemy też chcieć wiedzieć, jakie myśli pojawiły się w umyśle słuchacza po usłyszenia naszych słów. Należy w tym przypadku sprecyzować, o jakie myśli nam chodzi: zamiast powiedzieć Powiedz mi, co myślisz o tym, co usłyszałeś przed chwilą ode mnie? lepiej zastosować inną możliwość: Powiedz proszę, czy według ciebie moja propozycja będzie mogła odnieść powodzenie, a jeśli nie, to według ciebie dlaczego? Jeżelibyśmy nie sprecyzowali, czego mają dotyczyć interesujące nas myśli, to zapewne otrzymalibyśmy komunikat w rozwlekłej formie, zawierający większość uwag nam obojętnych. czy słuchacz mógłby podjąć jakieś konkretne działanie - możemy też chcieć wiedzieć, czy słuchacz zechciałby podjąć konkretne działania, które zalecamy. Np. Proszę powiedz mi, czy zgodzisz się, aby przesunąć nasze spotkanie o kilka dni? Prośba skierowana do grupy Zwracając się do grupy osób musimy jasno określić, jakiej oczekujemy reakcji, jakiego rodzaju zrozumienia czy szczerości, w przeciwnym wypadku nasza rozmowa może być na tyle bezowocna, że stanie się dla wszystkich stratą czasu i nie zaspokoi niczyich potrzeb. Grupa marnuje wiele czasu, gdy mówcy nie są do końca pewni, jaką reakcję pragną wywołać. Wystarczy jedna osoba, która słowami typu: Nie bardzo wiem, co chciałbyś od nas usłyszeć w odpowiedzi na tę historię, którą przed chwilą przytoczyłeś. Nie zechciałbyś nam wyjaśnić, jakiej reakcji spodziewałeś się po nas? zapobiegnie marnotrawieniu cennego czasu uczestników zebrania. W dodatku rozmówcy często mówią bez końca nie zaspokajając niczyich potrzeb, gdyż nie mają pojęcia, czy ten, kto poruszył omawiany temat, zyskał to, czego potrzebował. Dobrym tutaj rozwiązaniem jest rozpowszechnianie postawy typu: Nic więcej nie musisz już mówić. Uzyskałem tyle informacji, ile potrzebowałem, gotów jestem przejść do kolejnego tematu. Żądania Prośba odbierana jest przez rozmówców jako żądanie wtedy, gdy ten, kogo prosimy, spodziewa się kary bądź zarzutów w wypadku, gdyby tej prośby nie spełnił. Kiedy nasz rozmówca słyszy żądanie, widzi przed sobą zwykle dwie możliwości: ulec lub zbuntować się i w obu przypadkach znacznie trudniej jest mu odnieść się do nas ze współczuciem.

20 Jeżeli w przeszłości często wytaczaliśmy ludziom zarzuty lub karaliśmy ich wpajając im poczucie winy, co dotyczy się np. relacji rodzice - dzieci lub mąż - żona, to w przyszłości będą oni bardziej skłonni do traktowania naszych rzeczywistych próśb jako żądań. Działa to w obie strony, jeżeli ludzi z naszego otoczenia obwiniano lub karano budząc w nich poczucie winy, wtedy, gdy nie spełniali czyichś próśb, to z większym prawdopodobieństwem będą oni w każdą nową relację wnosić ten bagaż doświadczeń traktując prośby jako żądania. Prośbę od żądania można odróżnić po tym, jak osoba prosząca reaguje, gdy jej prośba nie zostanie spełniona. Chodzi o to, że nie będziemy w stanie odróżnić, czy komunikat jest prośbą czy żądaniem dopóty, dopóki nie poznamy reakcji rozmówcy. Weźmy przykładowy komunikat: Jestem samotny, chciałbym, żebyś spędziła ze mną dzisiejszy wieczór. W odpowiedzi mężczyzna słyszy: Jestem dziś zmęczona. Jeśli potrzebujesz towarzystwa, to proszę umów się z kimś innym. Jeśli osoba, która prosi, w przypadku odmowy uderza w krytyczny bądź osądzający ton, oznacza to, iż nie prosiła, tylko żądała: Chyba wiesz, jak bardzo samotny jestem. Jeżelibyś mnie kochała, to spędziła byś ze mną ten wieczór. Im częściej ludzie będą od nas słyszeć żądania, tym gorsze będzie się dla nich wydawać nasze towarzystwo - można to wyraźnie zauważyć zwłaszcza w małżeństwach. Jeśli osoba, która prosi, w przypadku odmowy potrafi odnieść się empatycznie do cudzych potrzeb, oznacza to, iż naprawdę prosiła. Możemy ułatwić rozmówcy odebranie naszej prośby rzeczywiście jako prośby wyraźnie zaznaczając, że chcemy aby spełnili ją pod warunkiem, że zrobią to z własnej, nieprzymuszonej woli. Zamiast mówić: Chciałbym się z tobą spotkać, powiemy: Czy nie zechciałabyś się ze mną spotkać? Oczywiście, jeżeli naprawdę prosimy, nie musimy w przypadku odmowy zaraz dawać za wygraną. Zanim jednak będziemy chcieli zmienić zdanie rozmówcy, zastosujmy PBP, aby przy pomocy empatii dowiedzieć się, dlaczego rozmówca nam odmówił. Jak precyzyjnie prosić Proszenie w taki sposób, żeby rzeczywiście była to prośba a nie żądanie, wymaga od nas świadomości celu, do którego dążymy. Celem PBP nie jest zmienianie ludzi i ich zachowań tak, by pasowały do naszych upodobań. Celem PBP jest tworzenie związków opartych na szczerości i empatii. Jeżeli inni ufają, że naszym głównym celem jest poprawienie jakości związku i zaspokojenie potrzeb wszystkich, mogą być spokojni, że nasze prośby są autentycznymi prośbami, nie zakamuflowanymi żądaniami. Ciągła świadomość tego może być jednak dość trudna, zwłaszcza dla rodziców, nauczycieli, dyrektorów i innych, których zadaniem jest wywieranie wpływu na innych i skłanianie do pewnych działań. Gdy prosimy kogoś o coś, warto wsłuchać się we własne potrzeby i uczucia, by sprawdzić, czy nie przychodzą nam do głowy myśli, przez które nasza prośba może brzmieć jak żądanie, np.: Należy mi się więcej czasu wolnego. On powinien sprzątać po sobie. On ma robić to, co mu każę. Zasłużyłem sobie na podwyżkę. Zatrzymam ich po godzinach, mam do tego prawo.

21 Zastosowania metody w praktyce Dr Rosenberg zakłada, że za każdym komunikatem kryją się prośby i uczucia czy to rozmówcy, czy słuchacza. Z tego względu PBP stosować można w rozmaitych interakcjach ze sobą samym, z kimś innym lub z całą grupą osób. Część ludzi posługuje się PBP, aby mieć więcej współczucia dla siebie samych, inni pragną pogłębić swoje związki osobiste, bardziej ambitni wykorzystają PBP do tworzenia owocnych relacji w pracy czy nawet w sferze polityki. PBP znajduje zastosowanie wszędzie tam, gdzie pojawiają się konflikty i dysputy na wszelkich możliwych poziomach. Metodę można wykorzystać skutecznie na każdych poziomach porozumiewania się, w najróżniejszych sytuacjach, np.: intymne związki; zobacz: Wyrażenie uznania rodzina; zobacz: Używanie siły dla celów ochronnych szkoła, edukacja organizacje i instytucje terapia i poradnictwo; zobacz: Wyzwolenie siebie oraz poradnictwo negocjacje pomiędzy np. ludźmi interesu, dyplomatami itp. wszelkie konflikty i dyskusje; zobacz: Wyrażenie gniewu Stosowanie PBP PBP została stworzona głównie po to, aby uniknąć sytuacji trudnych, rodzących gniew. Nauka jednak i stosowanie w praktyce metod PBP wymaga od nas wiele czasu i cierpliwości, które w każdym przypadku warto poświęcić! Pamiętaj: Nie spiesz się. W wielu sytuacjach stosując PBP będziemy czuli się niezręcznie, odchodzimy bowiem od wyuczonych reakcji i zachowań, wyuczonych przez wieloletnią tresurę, więc jeśli pragniemy żyć w świadomości zgodnie z własnym systemem wartości, pośpiech nie jest wskazany. Ucz się ciągle, aby w każdym osądzie dostrzegać niezaspokojoną potrzebę. Najlepiej jest to zrobić tworząc listę osądów, najczęściej plączących się nam po głowie, w formie np. Nie lubię ludzi, którzy są... a następnie spytanie siebie, które z moich niezaspokojonych potrzeb dochodzą do głosu, gdy kogoś w ten sposób osądzamy. Używanie siły dla celów ochronnych PBP dzięki zwróceniu uwagi na potrzeby stron, daje wielkie możliwości rozwiązywania sytuacji kryzysowych. W pewnych jednak okolicznościach nie będziemy w stanie uciec się do metody PBP, aby porozumieć się z innymi - np. w sytuacji zagrożenia życia. Wtedy może okazać się koniecznością użycie siły, zawsze jednak z intencją opiekuńczą, czyli nie po to, aby kogoś ukarać

# data[].attributes.attachment_link.title
Porozumieć się bez przemocy - PDF Free Download

# data[].attributes.attachment_link.description
1 Porozumieć się bez przemocy Kamil Krzysztof Galos , XMPP: Creative Commons BY-SA 2 Wstęp Celem podręcznika jest wyłożenie zasad Porozumienia bez przemocy, zwanego także porozumieniem współczującym. Porozumienie bez przemocy to nazwa metody komunikowania się między sobą, opracowana przez doktora Marshalla Rosenberga, z wykształcenia psychologa klinicysty, światowej klasy działacza na rzecz pokoju, założyciela Centrum Porozumienia Bez Przemocy.

# data[].attributes.headline
Twórcami tego filmu są uczniowie gdańskich podstawówek. I chociaż faktycznie - forma skierowana jest do młodszych odbiorców, jesteśmy przekonani że starsi też doskonale zrozumieją płynące przesłanie!

# data[].attributes.subject
Twórcami tego filmu są uczniowie gdańskich podstawówek. I chociaż faktycznie - forma skierowana jest do młodszych odbiorców, jesteśmy przekonani że starsi też doskonale zrozumieją płynące przesłanie!

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ten edukacyjny i profilaktyczny obraz powstał w ramach realizacji projektu „Kochaj - nie krzywdź!, gdańskiego MOPR. Projekt zakłada podjęcie kompleksowych działań zwłaszcza profilaktycznych m.in. na rzecz dzieci, młodzieży i rodziców, przeciwdziałających problemowi agresji w rodzinie.

Szacunek, tolerancja, akceptacja

Film, na zlecenie Ośrodka, przygotowali specjaliści Gdańskiego Stowarzyszenia „Jaś i Małgosia". W rolach głównych wystąpiły gdańskie dzieci.

- W bardzo prosty sposób młodzi aktorzy pokazują „różne odcienie" rówieśniczych relacji - mówi Małgorzata Niemkiewicz, dyrektorka Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Gdańsku. - Opowiadają m.in. o sytuacjach konfliktowych, które w efekcie mogą prowadzić do niepożądanych, przemocowych zachowań np. wśród nastolatków. Czasem złośliwa uwaga może prowadzić do tragedii, destrukcyjnie wpłynąć na adresata i zdeterminować także jego dorosłe życie.

Jednocześnie młodzi aktorzy wskazują, jak ważne w życiu i kontaktach są: wzajemna pomoc, szacunek, tolerancja, zrozumienie potrzeb drugiego człowieka. Całość realizacji uzupełnia informacja, gdzie jest dostępne wsparcie życzliwych i kompetentnych ludzi z przyjaznych, specjalistycznych organizacji i instytucji.

Przeciwko przemocy - rodzic z dzieckiem

Filmik został przesłany do szkół. Chodzi bowiem o to, aby obejrzeli go zwłaszcza młodzi: gdańszczanki i gdańszczanie. Zachęcamy do odbioru także rodziców, najlepiej w towarzystwie swoich dzieci. Wystarczy kliknąć tutaj, by odtworzyć obraz.

Projekt „Kochaj nie krzywdź" dofinansowano ze środków Ministerstwa Rodziny i Polityki Społecznej w Warszawie w ramach Programu Osłonowego „Wspieranie Jednostek Samorządu Terytorialnego w Tworzeniu Systemu Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie", w wysokości 90 000 zł. Całkowita wartość projektu wynosi 129 100 zł.

# data[].attributes.attachment_link.title
„Kochaj - nie krzywdź!" w filmowej odsłonie

# data[].attributes.attachment_link.description
Ten edukacyjny i profilaktyczny obraz powstał w ramach realizacji projektu „Kochaj - nie krzywdź!, gdańskiego MOPR. Projekt zakłada podjęcie kompleksowych działań zwłaszcza profilaktycznych m.in. na rzecz dzieci, młodzieży i rodziców, przeciwdziałających problemowi agresji w rodzinie. Film, na zlecenie Ośrodka, przygotowali specjaliści Gdańskiego Stowarzyszenia „Jaś i Małgosia". W rolach głównych wystąpiły gdańskie dzieci.

# data[].attributes.headline
Inspirujący, wzruszający, motywujący... taki właśnie jest film "Cyrk motyli" :-) 

# data[].attributes.subject
Inspirujący, wzruszający, motywujący... taki właśnie jest film "Cyrk motyli" :-) 

# data[].attributes.attachment_link.title
Nick Vujicic - Cyrk Motyli [720p HD] Polskie Napisy - BILETY POLSKA 2015

# data[].attributes.headline
Nauki mędrca - czyli jak radzić sobie z lękiem przed opinią innych?

# data[].attributes.subject
Nauki mędrca - czyli jak radzić sobie z lękiem przed opinią innych?

# data[].attributes.attachment_link.title
"Nauki mędrca" czyli jak radzić sobie z lękiem przed opinią innych (bajki filozoficzne cz.1.)

# data[].attributes.headline
Jak radzić sobie z trudnymi emocjami? Na przykład złością? Zachęcam do zerknięcia w tę serię filmów :-)

# data[].attributes.subject
Jak radzić sobie z trudnymi emocjami? Na przykład złością? Zachęcam do zerknięcia w tę serię filmów :-)

# data[].attributes.attachment_link.title
Metody radzenia sobie ze złością (część 1)

# data[].attributes.headline
Polecam całą serię filmów dotyczących radzenia sobie ze stresem :-)

# data[].attributes.subject
Polecam całą serię filmów dotyczących radzenia sobie ze stresem :-)

# data[].attributes.attachment_link.title
Metody radzenie sobie ze stresem (część 1.)

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Oficjalny serwis internetowy miasta Gdynia

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Młodzi gdynianie chętnie uczą się przedsiębiorczości // fot. Paweł Kukla

25.11.2019 r.

25 listopada uczniowie ze Szkoły Podstawowej Nr 8 odwiedzili Urząd Miasta Gdyni, by spotkać się z prezydentem Wojciechem Szczurkiem oraz przewodniczącą Rady Miasta Joanną Zielińską i porozmawiać o gdyńskiej idei przedsiębiorczości, a także zadać nurtujące pytania, dotyczące harmonogramu dnia pracy prezydenta, struktury urzędu, a także procesów inwestycyjnych. Wszystko to w ramach programu „Otwarta Firma".

„Otwarta Firma" to jeden z programów edukacyjnych odbywających się w ramach Światowego Tygodnia Przedsiębiorczości. Dzięki uczestnictwu w nim młodzi ludzie mają szansę odwiedzić wiele różnych instytucji i firm i zdobyć wiedzę oraz praktyczne umiejętności potrzebne do realizacji zamierzonych planów zawodowych, poznać szczegóły wykonywania wielu zawodów i dowiedzieć się o cenionych na rynku pracy kompetencjach.

W ramach tego programu uczniowie Szkoły Podstawowej Nr 8 odwiedzili Urząd Miasta Gdyni, by spotkać się z prezydentem miasta i przewodniczącą Rady Miasta. Młodych ludzi interesowała specyfika pracy w Urzędzie Miasta, harmonogram dnia pracy prezydenta, a także procesy inwestycyjne miasta. Nie obyło się także bez pytań o marzenia i pasje. Było ciekawie i rozwijająco.

- Szkoły biorące udział w Światowym Tygodniu Przedsiębiorczości proponują uczniom, aby zapoznały się z różnymi miejscami pracy. Urząd Miasta jest ogromnym pracodawcą, co podkreślił na spotkaniu także prezydent. Uczniowie zadawali bardzo ciekawe i mądre pytania, a spokojne i logiczne odpowiedzi prezydenta przedstawione na przykład na budowie szkoły, wiele im wyjaśniły - mówi Joanna Zielińska, przewodnicząca Rady Miasta Gdyni.

- Pan prezydent dał nam dużo wskazówek. Dowiedzieliśmy się wielu rzeczy o jego pracy i nie tylko, bo także trochę o jego życiu prywatnym. Pani Zielińska również opowiadała nam o swojej pracy i osiągnięciach, m.in. o tym, że pływa na jachtach. Uważam, że było bardzo ciekawie i można to spotkanie zaliczyć do jednych z najlepszych spośród naszych wycieczek - mówi Stanisław Kozikowski z 7. klasy.

Urząd Miasta Gdyni to nie jedyna instytucja, którą wizytowali uczniowie SP 8. W ramach programu „Otwarta Firma" jako czwarta szkoła w Polsce odwiedzili najwięcej firm, czerpiąc wiedzę i poznając tajniki wielu profesji.

- Bierzemy udział w projekcie „Otwarta Firma" ponieważ chcemy pokazać naszej młodzieży wiele lokalnych przedsiębiorstw oraz przedsiębiorców i tym samym umożliwić im poznanie wielu zawodów, które w przyszłości będą oni mogli wykonywać. Chcemy przekazać im wiedzę na temat tego jaką ścieżkę kariery należy pokonać, jakie szkoły wybrać, jak ważne są języki obce. Byliśmy m.in. w Lufthansie, Lubianie, Porcie Gdynia, odwiedziliśmy także Orkiestrę Reprezentacyjną Marynarki Wojennej w Gdyni, a dziś jesteśmy w Urzędzie Miasta Gdyni. Dzięki tej aktywnej działalności zostaliśmy uhonorowani tytułem jednej z najbardziej przedsiębiorczych i otwartych na organizację spotkań z przedsiębiorcami szkół. Mamy przyjemność być czwartą najaktywniejszą placówką w Polsce - mówi Agnieszka Zegarlicka, nauczycielka i koordynatorka programu „Otwarta Firma" oraz Światowego Tygodnia Przedsiębiorczości w Szkole Podstawowej Nr 8 w Gdyni.

Światowy Tydzień Przedsiębiorczości to inicjatywa skierowana do osób, które chcą pobudzić swoją aktywność i kreatywność w biznesie, poszukują nowych, ciekawych pomysłów. Światowy Tydzień Przedsiębiorczości organizowany jest od 2008 roku, obecnie w 170 krajach. Każdego roku w listopadzie organizacje, instytucje i firmy, którym zależy na rozwijaniu przedsiębiorczości, organizują bezpłatne szkolenia, warsztaty, debaty. W ubiegłym roku odbyło się niemal 1400 wydarzeń, w których na całym świecie udział wzięło 112 tysięcy osób.

Tegoroczna, już 12. edycja Światowego Tygodnia Przedsiębiorczości odbywała się w dniach 18-24 listopada pod hasłem „Biznes bez barier".

We wszystkich edycjach programu „Otwarta Firma" organizowanego w ramach Światowego Tygodnia Przedsiębiorczości uczestniczyło 756 144 uczniów. Tylko w ostatniej edycji wzięło udział 73 138 uczniów, 1996 nauczycieli, 589 szkół oraz 1824 firm i instytucji z całej Polski. Program organizowany przez Fundację Młodzieżowej Przedsiębiorczości w Warszawie i pod patronatem Ministerstwa Przedsiębiorczości i Technologii.

Pobierz całą galerię

# data[].attributes.attachment_link.title
Młodzi gdynianie chętnie uczą się przedsiębiorczości

# data[].attributes.attachment_link.description
25 listopada uczniowie ze Szkoły Podstawowej Nr 8 odwiedzili Urząd Miasta Gdyni, by spotkać się z prezydentem Wojciechem Szczurkiem oraz przewodniczącą Rady Miasta Joanną Zielińską i porozmawiać o gdyńskiej idei przedsiębiorczości, a także zadać nurtujące pytania, dotyczące harmonogramu dnia pracy prezydenta, struktury urzędu, a także procesów inwestycyjnych.

# data[].attributes.headline
Strach przed pójściem do psychologa? Niepotrzebnie :-) 

# data[].attributes.subject
Strach przed pójściem do psychologa? Niepotrzebnie :-) 

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Opublikowano: 2021-10-29

"Boję się iść do psychologa!"
Czy to możliwe? Jak najbardziej! Strach przed psychologiem, strach przed terapią może towarzyszyć każdemu. To normalne - sytuacja w gabinecie psychologa może z początku nas przerastać, wydawać się dziwna, niecodzienna. W końcu zwierzamy się "obcej" osobie często z najskrytszych tajemnic... Co więc zrobić by pokonać strach przed psychologiem? Odpowiedź nie jest prosta, ale jej część jawi się w cytacie na który ostatnio przypadkiem natknęłam się w swoim kalendarzu: "Odwaga nie polega na nieodczuwaniu strachu, lecz na umiejętności działania pomimo tego."
Zapraszam!
Antonina Dzierżyńska, psycholog w Gdyni.

# data[].attributes.attachment_link.description
Opublikowano: 2021-10-29 "Boję się iść do psychologa!" Czy to możliwe? Jak najbardziej! Strach przed psychologiem, strach przed terapią może towarzyszyć każdemu. To normalne - sytuacja w gabinecie psychologa może z początku nas przerastać, wydawać się dziwna, niecodzienna. W końcu zwierzamy się "obcej" osobie często z najskrytszych tajemnic...

# data[].attributes.body
Zapraszamy do udziału w Ogólnopolskim Konkursie Wiedzy Biblijnej. Etap szkolny (pisemny online) odbędzie się 9 marca 2022. Zakres konkursu w tym roku to Księga Jeremiasza oraz Pierwszy i Drugi List Św. Piotra. Pełny tekst do pobrania tutaj: https://okwb.com.pl/Konkurs%20biblijny_2021-22_z%20tablicami.pdf

Chętnych prosimy o zgłoszenia do ks. Arkadiusza. On też chętnie pomoże Wam w przygotowaniu do konkursu. Odwagi!

# data[].attributes.attachment_link.embed_code
Idea

# data[].attributes.body
Adwent to wyjątkowy czas oczekiwania. Jest to czekanie pełne napięcia, czekanie typu "no kiedy wreszcie?!" To pełne nadziei, święte zniecierpliwienie.

# data[].attributes.body
W JAKI SPOSÓB MOGĘ ZWIĘKSZYĆ SWOJĄ ODPORNOŚĆ ? Jak nowe badania pomagają nam w walce ze stresem :-)

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Na czym polega Główna Idea?

Kondycja fizyczna pozwala lepiej radzić sobie z przedłużającym się stresem i może obniżać niepokój, ograniczać depresję i poprawiać sen. Kluczem do psychologicznej odporności jest „ocena" - tzn. to, jak patrzymy na wymagającą sytuację. Czy jest to zagrożenie czy wyzwanie? Ma to duże bardzo duże znaczenie dla funkcjonowania umysłu i ciała. Uczenie się ma olbrzymią wartość, gdyż, jak obecnie wiemy, mózg nieustannie przekształca się. Zmiana zachowania, wliczając w to również uczenie się nowych przystosowawczych zachowań, wydaje się zwiększać aktywność i stymulować połączenia kluczowych ośrodków w mózgu, np. układu nagrody.

Jak mogę stać się bardziej odporny?

W momencie gdy to piszę, czekamy (mam tu na myśli całą ludność Stanów Zjednoczonych) na huragan Irenę, która właśnie przedziera się do wschodniego wybrzeża i ma pojawić się ze swym gwałtownym deszczem i wiatrem tuż po zmroku. W ostatnim tygodniu, zostaliśmy zaskoczeni trzęsieniem ziemi o wielkości 5,9 stopni, co nami wstrząsnęło nie czyniąc nam jednak większych szkód. Za parę tygodni będziemy obchodzili 10 rocznicę pamiętnych wydarzeń z 11 września 2001 roku. Poza tym, codziennie widzimy jak giełda traci i zyskuje po kilkaset punktów, powodując szybkie fluktuacje między strachem i chciwością. Jeśli chodzi o politykę, codziennie słyszymy o zamieszkach, powstaniach, skrajnej przemocy i coraz bardziej podzielonej scenie politycznej, której aktorzy niekoniecznie wiedzą, co jest grane.

W jakim świecie żyjemy!

My, ludzie, bez wątpienia nie byliśmy stworzeni do takiego świata. Odpowiedzi na stres naszego organizmu wyewoluowały w toku setek tysięcy lat w świecie, który ani trochę nie przypominał elektronicznej wioski z XXI wieku, nadającej 24 godziny na dobę przez 7 dni w tygodniu. Nie jest zaskoczeniem, że wielu ludzi czuje się obezwładnionych wieloraką niepewnością współczesnego życia. Jest to szczególnie prawdziwe dla ludzi z depresją i zaburzeniami lękowymi, którzy są najbardziej zagrożeni, gdy uderza w nas jakaś katastrofa.

Pomimo tego wszystkiego jestem optymistą. Wszystkie podobne wydarzenia, wszystkie nieprzewidywalne i wywołane przez człowieka nieszczęścia świadczą o wadze 6-go kluczowego czynnika Nowej Neuropsychiatrii: odporności.

Gdy uderza w nas katastrofa, niektórzy upadają na duchu; dla innych jest to dodatkowy bodziec.

Dlaczego tak jest? Na przestrzeni ostatnich paru dekad, badania Nowej Neuropsychiatrii pomogły zrozumieć podstawowe czynniki odpowiadające za odporność.

Czym jest odporność? Jest to poparta naukowo koncepcja efektywnego radzenia sobie poprzez środki łagodzenia przewlekłego stresu. Badając jej wzajemne oddziaływanie z takimi jednostkami psychiatrycznymi jak zaburzenia lękowe lub depresja, coraz lepiej rozumiemy jej długoterminowe znaczenie. Jednak odporność to również przestrzeganie zasad, które tyczą się każdego - nie tylko cierpiących na rozmaite dolegliwości psychiatryczne.

Dzisiaj, w słowach psychiatrów i badaczy Dennisa Charneya i Charlesa Nemeroffa, „...rozwój zarówno psychologii jak i neuronauki czynią ambitny cel osiągalnym: rozwój psychologicznej odporności i sprawności emocjonalnej". Ten wgląd wyrasta z badań przeprowadzonych w wielu różnych dziedzinach związanych z neuronauką, od psychiatrii klinicznej poprzez genetykę, epidemiologię, neuroobrazowanie, biologię molekularną, psychofarmakologię i badania psychoterapeutyczne.

W ich książce The Peace of Mind Prescription, Charney i Nemeroff opisują najważniejsze czynniki odpowiadające za odporność. Ja w swojej książce Heal You Brain dodałem jeszcze jeden (uczenie się). Są to:

fizyczna odporność, „twardość"

psychologiczna odporność; „patrzenie na zadania życiowe raczej jak na wyzwania, niż zagrożenia"

aktywowanie sieci społecznych, w tym związków opartych na zaufaniu

adekwatne wsparcie zewnętrzne

stawianie wyzwań samemu sobie

poszukiwanie znaczenia poprzez zaangażowanie

uczenie się

Pełne przedyskutowanie tych czynników przekracza objętość jednego wpisu, ale zaprezentuję parę przykładów.

Kondycja fizyczna to kluczowy element odporności. Ludzie, którzy są fizycznie „twardzi", są w stanie wytrzymywać stres dłużej niż ci, którzy nie są. Sprawność fizyczna nie tylko czyni serce mocnym, obniża ciśnienie i poziom cukru we krwi, ale także obniża niepokój, ogranicza depresję i polepsza sen; ćwiczenia również podwyższa poziom czynników neurotroficznym, takich jak mózgowy czynnik BDNF poprawiający funkcjonowanie mózgu.

Równie ważna jest psychologiczna odporność. Kluczowym elementem psychologicznej odporności jest „ocena", czyli sposób, w jaki patrzysz na wymagającą sytuację, czy jak na wyzwanie, czy zagrożenie. Ma to wielki wpływ na funkcjonowanie ciała i umysłu. Jeśli patrzysz na daną sytuację jak na zagrożenie, uruchamiana jest odpowiedź lękowa - ciało migdałowate, ośrodek mózgu odpowiedzialny za strach, wysyła sygnały do przysadki mózgowej oraz nadnerczy, aby wypuściły hormon stresowy, który podwyższa ciśnienie we krwi, puls i poziom glukozy, a także poziom niepokoju. Na krótką metę strach jest użyteczny; na dłuższą - zabija. W odróżnieniu do tego, sytuacje postrzegane jako wyzwania wyzwalają odpowiedź całkowicie odmienną pod względem psychologicznym i fizjologicznym. Charney i Nemeroff piszą o tym tak: „Hormony uwalniane przez ocenę zadania to hormon wzrostu, insulina i jeszcze inne; pomagają one w naprawie komórek, relaksują, stymulują wydajne wykorzystywanie energii". Osoba, która ma przed sobą wyzwanie jest spokojna, rozważna, entuzjastyczna i ożywiona, podczas gdy osoba, która ma przed sobą zagrożenie jest niespokojna, bojowa, panikuje i boi się.

Uczenie się jest również istotnym elementem odporności. Oczywiście, uczenie się samo w sobie może być pomocne, kiedy stajemy w obliczu trudnych życiowych problemów. Co ciekawe, w ostatniej dekadzie stało się całkowicie jasne, że mózg nieustannie się zmienia w ciągu dorosłego życia oraz że uczenie się jest kluczem, jeśli chodzi plastyczności mózgu. Uczenie się pozwala na tworzenie się nowych połączeń między komórkami mózgu oraz na odtworzenie tych, które zostały zniszczone przez stres, np. w hipokampie. Zmiana zachowania, np. uczenie się nowych przystosowawczych zachowań, wydaje się zwiększać aktywność i ilość połączeń w najważniejszych obszarach mózgu, np. układ nagrody, w którego skład wchodzi jądro półleżące.

Jako klinicysta nauczyłem się wiele o odporności od moich pacjentów. Np. Mark M., jak go nazywam w Heal Your Brain. Przed leczeniem był przytłoczony przez 10 lat przez depresję i ostre zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne polegające na ciągłej potrzebie dowiadywania się, gdzie jest jego żona; był po bardzo ciężkim wypadku samochodowym. W końcu, dzięki psychoterapii i antydepresantom udało mu się osiągnąć znaczącą poprawę oraz stałą remisję choroby. Jak wielu ludzi z podobnym zaburzeniem, Mark miał podwyższoną aktywność w układach mózgowych odpowiedzialnych za strach - która wróciła do normalnej po leczeniu. Kilka lat po wyleczeniu się Marka z depresji miał miejsce kataklizm 11 września. Obawiałem się, że Mark się załamie, szczególnie, że jego żona pracowała nieopodal World Trade Center. Wiele godzin zajęło mu odnalezienie jej. A on rozkwitał. Opowiadał mi, jak u wielu z jego przyjaciół i znajomych pojawiła się depresja lub zespół stresu pourazowego, a on czuł się „chroniony" - być może dlatego, że w przeszłości pokonał tak wiele przeszkód. W retrospekcji widzę, że Mark odznaczał się wieloma rzeczami obecnymi na powyższej liście. Umożliwiły mu one zwiększyć własną wytrzymałość. Przeszedł od stanu poczucia ciągłego zagrożenia do stanu, w którym cały czas czuł wyzwania. Spokój zastąpił strach jako zasadę działania.

Wracając do huraganów, trzęsień ziemi i innych niezliczonych katastrof: oczywiście mamy znikomy wpływ na te groźne wydarzenia - czy to przyrodnicze, czy wywołane przez człowieka.

Jednak wydaje mi się, że istnieje większy niż kiedykolwiek potrzeba do rozwinięcia i pielęgnowania w sobie zdolności radzenia sobie, która pozwala nam żyć i działać w coraz bardziej nieprzewidywalnym środowisku.

A odporność jest najważniejsza.

Opublikowane 27 sierpnia 2011 przez Davida Hellersteina w Heal Your Brain.

David J. Hellerstein, M. D., jest profesorem nadzwyczajnym psychiatrii klinicznej na Uniwersytecie w Kolumbii, a także psychiatrą badawczym na stanowym Instytucie Psychiatrycznym w Nowym Jorku. Tłumaczy jak badania neuropsychiatryczne pomagają zrozumieć podstawowe czynniki odpowiadające za emocjonalną sprawność oraz ODPORNOŚĆ - naszą zdolność do radzenia sobie, a więc również łagodzenia stresu. Wysoka odporność jest czymś dobrym dla każdego, nie tylko dla ludzi chorujących na zaburzenia lękowe lub depresję.

# data[].attributes.attachment_link.title
W JAKI SPOSÓB MOGĘ ZWIĘKSZYĆ SWOJĄ ODPORNOŚĆ ? Jak nowe badania pomagają nam w walce ze stresem

# data[].attributes.attachment_link.description
Na czym polega Główna Idea? Kondycja fizyczna pozwala lepiej radzić sobie z przedłużającym się stresem i może obniżać niepokój, ograniczać depresję i poprawiać sen. Kluczem do psychologicznej odporności jest „ocena" - tzn. to, jak patrzymy na wymagającą sytuację. Czy jest to zagrożenie czy wyzwanie? Ma to duże bardzo duże znaczenie dla funkcjonowania umysłu i ciała.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Nasz test predyspozycji zawodowych został starannie przygotowany przez zespół specjalistów z zakresu doradztwa zawodowego, psychologii, przedsiębiorczości i wejścia młodych ludzi na rynek pracy.

# data[].attributes.attachment_link.description
Nasz test predyspozycji zawodowych został starannie przygotowany przez zespół specjalistów z zakresu doradztwa zawodowego, psychologii, przedsiębiorczości i wejścia młodych ludzi na rynek pracy.

# data[].attributes.body
Bo ze słuchania Słowa rodzi się wiara.

# data[].attributes.body
Pułapki social mediów ;-) - warto obejrzeć!

# data[].attributes.attachment_link.title
Coraz więcej czasu przy telefonie? Nic dziwnego. Aplikacje mają generować w nas nałóg.

# data[].attributes.body
Wychowanie do życia w rodzinie należy postrzegać jako integralną część wychowania ogólnego. Nadrzędnym celem wprowadzenia tego przedmiotu jest takie oddziaływanie na uczniów, aby przemyślenia i wnioski płynące z zajęć pomogły im lepiej zrozumieć siebie i innych, a także rzutowały na podejmowanie właściwych decyzji obecnie i w przyszłości.
Cele ogólne programu

1. Rozwój umiejętności rozumienia i rozwiązywania problemów związanych z okresem dorastania i wchodzenia w dorosłość.

2. Pogłębienie wiedzy młodych ludzi dotyczącej planowania i tworzenia rodziny oraz ról małżeńskich i rodzicielskich z nią związanych.

3. Wzrost wiedzy młodych ludzi w zakresie rozwoju fizycznego, społecznego, poznawczego i emocjonalnego człowieka na różnych etapach życia.

4. Wzrost świadomości młodych ludzi w zakresie zagrożeń wieku dorastania. Profilaktyka zachowań ryzykownych.

5. Rozwój umiejętności społecznych związanych z budowaniem trwałych relacji i życiem rodzinnym.

6. Kształtowanie postaw prozdrowotnych, prospołecznych i prorodzinnych.

7. Pogłębienie wiedzy młodych ludzi w zakresie zasad postępowania w sferze ludzkiej płciowości i płodności.