# data[].attributes.body
Wat is nu eigenlijk het UNESCO scholennetwerk?

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Unesco, de United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization is opgericht in 1945 en heeft als motto: Since war begins in the minds of men, it is in the minds of men that the defences of peace must be constructed. Met andere woorden: als we oorlog willen voorkomen moeten we beginnen in de hoofden van mensen.

# data[].attributes.attachment_link.description
'Since wars begin in the minds of men, it is in the minds of men that the defences of peace must be constructed'. Deze gedachte vormt de essentie van de missie van Unesco. Unesco-scholen ondersteunen deze missie: ze maken hun leerlingen vertrouwd met het Unesco-gedachtegoed en dragen zo hun steentje bij aan vrede en verdraagzaamheid.

# data[].attributes.body
Allerlei interventies die worden ingezet om vorm te geven aan het Masterplan Basisvaardigheden. Ook op MBS!

# data[].attributes.attachment_link.description
De interventiekaart is een hulpmiddel voor alle scholen. Deze interventiekaart helpt om evidence-informed te werken aan het verbeteren van de basisvaardigheden. Het biedt kennis, handreikingen en inspiratie om het onderwijs in taal, rekenen-wiskunde, digitale geletterdheid en burgerschap duurzaam te verbeteren. De kaart is bedoeld voor schoolleiders en leraren in het primair, voortgezet en speciaal onderwijs. OCW werkt deze pagina regelmatig bij. Hierbij voegt OCW nieuwe interventies en kennis toe.

# data[].attributes.headline
13 taalgerichte lessenseries voor het VO

# data[].attributes.subject
13 taalgerichte lessenseries voor het VO

# data[].attributes.body
Het Platform Taalgericht Vakonderwijs ontwikkelde in samenwerking met verschillende didactici en docenten van diverse vakken dertien taalgerichte lessenseries voor biologie, economie / handel, geschiedenis, rekenen / wiskunde, techniek, en zorg voor de onderbouw vo, bovenbouw vmbo en de tweede fase.

# data[].attributes.attachment_link.description
Dertien lessenseries van taalgerichte lessenseries voor het voortgezet onderwijs.

# data[].attributes.headline
Tips van Springlezend over leesvaardigheid in combinatie met de andere taalvaardigheden

# data[].attributes.subject
Tips van Springlezend over leesvaardigheid in combinatie met de andere taalvaardigheden

# data[].attributes.attachment_link.description
Ik zet mijn klas in beweging. Ik geef mijn leerlingen vaart. Lezen laat ze groeien. Ze gaan met sprongen vooruit. Dát is springlezend!

# data[].attributes.body
In de video wordt, in twee minuten, het concept CONTEXT bij taalontwikkelend lesgeven laten zien.

# data[].attributes.body
Heb je even drie minuten? In deze video wordt aan de hand van een praktijkvoorbeeld laten zien wat TAALONTWIKKELEND LESGEVEN is en hoe dat er dus uit kan zien. Herken je dit in jouw eigen lessen?

# data[].attributes.body
In de video wordt, in twee minuten, het concept INTERACTIE bij taalontwikkelend lesgeven laten zien.

# data[].attributes.body
In deze handreiking staan de drie peilers taalsteun, interactie en context beknopt uitgelegd (blz. 8). Daarbij voorziet het document je ook van kijkwijzers die je zou kunnen gebruiken om jouw taalrijke lessen te evalueren.

# data[].attributes.body
Acht bouwstenen om een leescultuur op school te bevorderen.

# data[].attributes.body
Een interessant onderzoek naar de effecten van lezen via een device.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
De opkomst van schermmedia heeft ingrijpende gevolgen voor het lezen. Behalve dat digitale apparaten concurreren om de schaarse vrije tijd, brengen ze ook risico's met zich mee voor de kwaliteit van het lezen. Cultuurcritici en wetenschappers waarschuwen dat de aandachtsspanne krimpt. Waar mensen teksten voorheen diepgaand doorgrondden, gebeurt dit tegenwoordig steeds vaker non-lineair, gefragmenteerd, vluchtig en oppervlakkig.

Deze publicatie bevat een proefschrift van Niels Bakker (Stichting Lezen & Vrije Universiteit). Hij heeft bovenstaande aannames van empirische evidentie willen voorzien. Dit gebeurt door papieren en digitale boeken in verschillende studies met elkaar te vergelijken. Digitale apparaten blijken, in vergelijking tot papier, inderdaad te leiden tot minder lineair lezen, meer taskswitchen tijdens het lezen en een minder prettige en optimale leeservaring. Er zijn ook lichtpunten. De e-reader blijkt binnen het landschap van digitale apparaten een positieve uitzondering. Hiernaast maakt het nogal uit hoe mensen taskswitchen. Als zij het lezen afwisselen met activiteiten die inhoudelijk gerelateerd zijn aan de tekst, bevordert dit het diepgaande lezen.

In 2019 publiceerde Niels Bakker bij Stichting Lezen een deelstudie van zijn proefschrift: De tablet voor vrij lezen: vriend of vijand? Download het rapport hier: De tablet voor vrij lezen: vriend of vijand? - Stichting Lezen

# data[].attributes.attachment_link.title
Digitaal lezen, anders lezen? - Stichting Lezen

# data[].attributes.attachment_link.description
De opkomst van schermmedia heeft ingrijpende gevolgen voor het lezen. Behalve dat digitale apparaten concurreren om de schaarse vrije tijd, brengen ze ook risico's met zich mee voor de kwaliteit van het lezen. Cultuurcritici en wetenschappers waarschuwen dat de aandachtsspanne krimpt. Waar mensen teksten voorheen diepgaand doorgrondden, gebeurt dit tegenwoordig steeds vaker non-lineair, gefragmenteerd, vluchtig [...]

# data[].attributes.body
In dit artikel wordt het onderzoek naar taal in de bètatoetsen, van Talitha Visser, besproken. Haar oplossing voor het formuleringsprobleem werd: het Taalteken. Wij maken hier in ons beleid ook gebruik van om kinderen te helpen hun antwoorden beter te formuleren.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Tekst Brechje Hollaardt & Gjalt Prins
Gepubliceerd op 23-01-2018 Gewijzigd op 24-01-2018
Beeld John Voermans & Shutterstock

Bij scholengemeenschap Het Noordik in Almelo werken bèta- en taaldocenten samen om de lees- en schrijfvaardigheden van leerlingen te verhogen. Scheikundedocent Talitha Visser is de coördinator.

'Scheikunde en biologie zijn, net als de andere bètavakken, taliger geworden,' zegt Talitha Visser, scheikundedocent bij scholengemeenschap Het Noordik in Almelo. 'In de syllabussen staat bijvoorbeeld expliciet dat leerlingen moeten kunnen redeneren op "micro-, meso- en macroniveau". Meer aandacht voor taal is dan ook broodnodig.'

Visser besloot onderzoek te doen naar het taalgebruik van leerlingen bij toetsen. Dit doet ze sinds 2014 met steun vanuit de Universiteit Twente en binnen het project Postdoc VO dat gecoördineerd wordt door het Freudenthal Instituut. Ze stelde een team samen van collega's: een biologiedocent, nog een scheikundedocent, twee docenten Nederlands en een docent Engels.

Onbeholpen formuleringen

'Op onze school bestond al langere de wens om de taalvaardigheid van leerlingen te verbeteren. Onze leerlingen scoren al jaren ondergemiddeld. Ze beantwoorden toetsvragen onbeholpen en zijn vaak niet specifiek genoeg in hun redeneringen. Je kunt als docent wel ongeveer afleiden wat een leerling bedoelt, maar het blijft vaak onduidelijk of de leerling de lesstof voldoende heeft begrepen.' Voorbeeld? 'Leerlingen antwoorden op de vraag "Wat is het verschil tussen een hydrofiel en een hydrofoob?" met: "De een houdt niet van water en de ander wel."'

In het onderzoek is het team eerst systematisch gaan kijken welke taalfouten leerlingen vooral maken in proefwerken, specifiek bij antwoorden die goed zouden zijn geweest indien ze juist geformuleerd waren. 'Vervolgens zijn we op zoek gegaan naar de meest voorkomende fouten. Dat waren: het geven van een foutieve verwijzing, het weglaten van een signaalwoord, zoals "doordat" of "want", het niet herhalen van de vraag in het antwoord, een gebrekkige taalverzorging en onvolledig redeneren.'

Taalteken

De collega's dachten samen na over mogelijke oplossingen. 'Als leerlingen meer aandacht zouden besteden aan hun formulering tijdens proefwerken, zouden hun cijfers verbeteren, was onze verwachting. Maar hoe zorgden we voor die extra aandacht? Toen kwamen we op het idee om een taalteken te maken dat je als docent bij een proefwerkvraag kunt zetten, een symbool dat staat voor "Let op je taal".'

Het taalteken werd uitgeprobeerd bij een scheikundetoets van havo-4. Leerlingen kregen geen uitleg bij het taalteken, ze zagen alleen de afbeelding. 'Bij vier toepassingsvragen stond het teken. Wat bleek? Leerlingen maakten minder taalfouten in de antwoorden. Het was een verschil van 56% ten opzichte van een nulmeting. Dus alleen al feit dat die afbeelding er staat, leidt bij ruim de helft van de leerlingen tot een beter taalgebruik. Dat is een enorm verschil.'

Vervolgens besloot het team om aan leerlingen uit te leggen dat er aan het taalteken vijf voorschriften gekoppeld zijn (zie kader), waarmee ze de leerlingen vervolgens lieten oefenen. Tijdens een volgend scheikundeproefwerk stond opnieuw bij vier vragen het taalteken. 'De leerlingen konden voor deze vragen een extra bonuspunt verdienen als ze het antwoord hadden geformuleerd volgens de vijf voorschriften van het taalteken, al was het antwoord inhoudelijk fout. Maar liefst 68% van de leerlingen liet een verbetering zien.'

'Leerlingen die beter formuleren, scoren hoger.'

Ook bij een volgende toets konden leerlingen weer bonuspunten verdienen voor vragen met een taalteken. 'De resultaten waren vergelijkbaar met de vorige keer: 70% van de leerlingen liet een verbetering zien ten opzichte van de nulmeting. Wel was het aantal leerlingen gestegen dat het maximaal aantal bonustaalpunten had.'

Schoolbrede aanpak

Het team van Visser kreeg veel positieve reacties van collega´s op het succes in de testfase. De schoolleiding besloot dat iedereen vrijblijvend mee mocht doen met het taalteken in de eerstvolgende toetsweek. Daarna is het taalteken in het nieuwe schooljaar doorgevoerd op de hele school. 'Inmiddels hangt in vrijwel elk klaslokaal een grote poster van het taalteken met de regels.'

De volgende stap in het onderzoek is dat leerlingen ook inhoudelijk beter formuleren. Hiervoor is het team bezig met het ontwerpen van lessen, die geëvalueerd worden via lesobservaties via video-opnames en leerlingenquêtes.

Ondertussen krijgen andere scholen lucht van het onderzoek van Visser. 'Ik word regelmatig geraadpleegd over taalverbeteringen door andere scholen. Soms komen ze bij ons kijken hoe het werkt. Ook geef ik workshops. Daarin leg ik uit dat wanneer leerlingen leren om beter te formuleren, ze uiteindelijk ook hun resultaten kunnen verbeteren. Het taalteken is inmiddels ook op andere scholen in gebruik.'

'Dan gebeurt er iets'
Talitha Visser en haar collega's wilden dat hun leerlingen tijdens toetsen aandachtiger zouden formuleren. Hiervoor ontwierpen ze het 'taalteken', een herinnering voor leerlingen dat ze de volgende voorschriften moeten volgen:

Begin de zin met een hoofdletter en eindig de zin met een punt.

Herhaal de vraag in de antwoordzin. Zo weet je zeker dat je antwoord geeft op de vraag en niet op iets anders.

Zorg dat het aantal punten in een antwoord overeenkomt met het aantal punten in de vraag. Zo hoort bij een vraag met twee punten een antwoord met minimaal twee denkstappen.

Wees zo concreet mogelijk. Mijd formuleringen als: 'Dan gebeurt er iets'. Gebruik alleen verwijswoorden wanneer duidelijk is waarnaar ze verwijzen.

Lees je antwoord over. Check of je echt antwoord geeft op de vraag en of je de juiste signaalwoorden ('omdat', 'doordat', 'zodat', etc.) gebruikt.

Dit artikel verscheen in de special Gek op kennis, Didactief januari 2018. Deze special is gemaakt in opdracht van en met een financiële bijdrage van het Freudenthal Instituut, Universiteit Utrecht.

# data[].attributes.attachment_link.title
Ierland staat qua leesvaardigheid op plek 2 van de wereld. Nederland is gezakt naar plek 35. #lezen #Ierland #NOSstories

# data[].attributes.attachment_link.embed_code
@nosstories
Ierland staat qua leesvaardigheid op plek 2 van de wereld. Nederland is gezakt naar plek 35. #lezen #Ierland #NOSstories
♬ origineel geluid - NOS Stories

# data[].attributes.body
"We weten pas wat we denken als we het onszelf horen zeggen." (Aidan Chambers)

Chambers ontwikkelde het vragenspel. Hiermee stimuleren wij het denken en praten over boeken.

Via de link kom je bij de vragen. Deze zullen ook beschikbaar zijn in de BIEB IN DE KLAS

# data[].attributes.body
Het belang van voorlezen en 'doorlezen' (gr. 3-8) - De Schoolschrijver

Deze website beschrijft kort alle voordelen van voorlezen. Voorlezen heeft heel wat voordelen, zoals een positief effect op de woordenschat en het tekstbegrip. Bovendien ontwikkelen kinderen naast hun taalgevoel ook een beter inlevingsvermogen.

# data[].attributes.body
Een fragment van Dr. Jordan Peterson, psycholoog, auteur en online educator, waarin hij zijn kijk op de kracht van schrijven onder woorden brengt.

# data[].attributes.attachment_link.title
✂️ De kracht van schrijven in 30 seconden

# data[].attributes.attachment_link.description
28 seconds · Clipped by M. Prast · Original video "Jordan Peterson on the Power of Writing" by Pat

# data[].attributes.headline
Wat maakt het schrijfonderwijs effectief en aantrekkelijk?

# data[].attributes.subject
Wat maakt het schrijfonderwijs effectief en aantrekkelijk?

# data[].attributes.attachment_link.title
Wie schrijft, die blijft | Onderwijskennis

# data[].attributes.attachment_link.description
Bij het schrijven van teksten komt veel kijken: goede handschrift- en typvaardigheden, kennis over tekstsoorten en onderwerpen en het vermogen om je gedachten goed te kunnen ordenen. Wat maakt het schrijfonderwijs effectief en aantrekkelijk?

# data[].attributes.headline
Aanbevelingen voor mondeling taalonderwijs in de klas (NRO, 2022)

# data[].attributes.subject
Aanbevelingen voor mondeling taalonderwijs in de klas (NRO, 2022)

# data[].attributes.headline
Aanbevelingen voor schrijfonderwijs in de klas (NRO,2022)

# data[].attributes.subject
Aanbevelingen voor schrijfonderwijs in de klas (NRO,2022)

# data[].attributes.body
Een van de antwoorden op allerlei vragen die door het NRO worden beantwoord in de Kennisrotonde

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Docenten in het voortgezet onderwijs gebruiken regelmatig presentatiesoftware om lesstof over te brengen, zoals PowerPoint en Prezi. Het kan ook gaan om software die hoort bij een digitaal schoolbord. Een deel van de informatie uit de les staat dan op slides.

Geen helder beeld van de effecten van slides delen

Onderzoek naar de effecten van het delen van slides op leergedrag en leerresultaten betreft vooral studenten in het hoger onderwijs. Deze studenten vinden het prettig als ze de slides van tevoren krijgen; ze denken dat ze er beter en efficiënter van leren. Soms blijken studenten inderdaad meer te onthouden van de lesstof, maar er zijn ook veel studies waar dit effect niet is gevonden of waar studenten zonder toegang tot slides beter presteren. Waarschijnlijk betekenen deze resultaten dat slides delen op zichzelf geen eenduidige invloed heeft op hoeveel leerlingen onthouden van de lesstof.

Aantekeningen als naslagwerk zijn effectief

Er is wel onderzoek gedaan onder middelbare scholieren naar de effectiviteit van aantekeningen. Aantekeningen helpen leerlingen om verbaal gepresenteerde stof te onthouden. Leerlingen die aantekeningen mogen doornemen voor een toets, behalen doorgaans hogere prestaties op kennistoetsen dan leerlingen die dat niet mogen doen. Met andere woorden: de naslagfunctie van aantekeningen is vrij duidelijk bewezen.

Aantekeningen maken tijdens de les is cognitief belastend

Of leerlingen leren van zelf aantekeningen maken, ligt ingewikkeld. Studies laten wisselende resultaten zien. Het lijkt erop dat aantekeningen maken vooral effectief is als leerlingen de lesinhoud kunnen verbinden met eerdere kennis. Met name geordende aantekeningen maken, bijvoorbeeld met behulp van een outline, matrix of mindmap, helpt leerlingen om informatie beter te onthouden dan chronologisch meeschrijven. Maar aantekeningen maken is een complexe activiteit die het werkgeheugen flink kan belasten. Tijdens een les vraagt het van de leerling om onder tijdsdruk de inhoud te beluisteren, te begrijpen en in eigen woorden op te schrijven. Dit is voor veel middelbare scholieren al snel te veel gevraagd.

Leerlingen hebben baat bij geleid aantekeningen maken

Er zijn duidelijke aanwijzingen dat leerlingen leren van uitgebreide en goed geordende lesaantekeningen die de docent voor ze maakt - meer dan van hun eigen aantekeningen. Of dit ook geldt voor slides is niet onderzocht.

Een actieve manier om leerlingen gebruik te laten maken van docentaantekeningen zijn zogenoemde 'aanvulaantekeningen', hand-outs die de docent heeft voorbereid. Ze begeleiden de leerling door de les, met aandachtspunten en lege ruimten om de belangrijkste feiten, concepten en relaties op te schrijven. Aanvulaantekeningen werken voor verschillende typen leerlingen, vooral voor leerlingen die vanwege een fysieke of cognitieve beperking moeite hebben om goede aantekeningen te maken. Er zijn positieve effecten gevonden op leerprestaties, accuraatheid van de aantekeningen en betrokkenheid bij de les.

Verder helpen strategische aanwijzingen om aantekeningen te maken. Hierbij krijgen leerlingen bepaalde opdrachten, zoals noteer drie tot zes belangrijke lespunten, schrijf nieuwe woorden op of vat lespunten samen. Een andere manier is om leerlingen meteen na de les een samenvatting te laten schrijven met behulp van een outline. Dan schrijven leerlingen een completere samenvatting en onthouden ze de les beter.
Dit antwoord is opgesteld met dank aan Melissa van Amerongen (kennismakelaar Kennisrotonde).

# data[].attributes.attachment_link.title
Dragen slides met informatie van de docent bij aan betere leerresultaten of werkt zelf aantekeningen maken beter? | Kennisrotonde

# data[].attributes.attachment_link.description
Leerlingen onthouden meer van een les als ze gebruikmaken van aantekeningen. Zelf aantekeningen maken tijdens de les vraagt echter veel van het werkgeheugen. Daardoor zijn aantekeningen vaak niet compleet en slecht geordend wat ertoe leidt dat leerlingen de stof beperkt of verkeerd onthouden. Of slides van de docent leerlingen helpen de stof beter te onthouden, is onbekend.

# data[].attributes.body
Vragen en antwoorden omtrent het onderwijs

# data[].attributes.attachment_link.title
Antwoorden op onderwijsvragen | Kennisrotonde

# data[].attributes.attachment_link.description
De Kennisrotonde beantwoordt onderwijsvragen op basis van kennis uit onderzoek. De antwoorden helpen jou om wetenschappelijk onderbouwde keuzes te maken in de praktijk. Heb je niet gevonden waar je naar op zoek bent? Stel dan zelf jouw onderwijsvraag!