# data[].attributes.body
Stwórz krótką notkę biograficzną pisarza, wybierając informacje z podanej strony.

# data[].attributes.attachment_link.title
Witold Gombrowicz | Życie i twórczość | Artysta | Culture.pl

# data[].attributes.attachment_link.description
Prozaik, dramaturg, eseista. Urodził się 4 sierpnia 1904 w Małoszycach pod Opatowem, zmarł 25 lipca 1969 roku w Vence, we Francji.

# data[].attributes.body
Zadanie domowe: Znajdź podobieństwa i różnice między filmową adaptacją a tekstem powieści Gombrowicza.

# data[].attributes.attachment_link.title
Ferdydurke - streszczenie i omówienie lektury - bardzo szybkie. Matura z polskiego. 257

# data[].attributes.body
Wybierz 1 plakat, który Twoim zdaniem najbardziej koresponduje z problematyką utworu. Uzasadnij odpowiedź.

# data[].attributes.attachment_link.description
Mieczysław Górowski Ferdydurke, Witold Gombrowicz Polski ...

# data[].attributes.headline
Jakie problemy do dyskusji znajdujesz w tekście "Ferdydurke"?

# data[].attributes.subject
Jakie problemy do dyskusji znajdujesz w tekście "Ferdydurke"?

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ela Szymczak

WITOLD GOMBROWICZFERDYDURKE

BIOGRAFIA

Witold Gombrowicz - prozaik, dramaturg, uważany powszechnie za jednego z najwybitniejszych pisarzy XX wieku. Urodził się w Małoszycach pod Opatowem. Studiował prawo na Uniwersytecie Warszawskim. Krótko pracował w sądownictwie, a w latach 30. poświęcił się wyłącznie twórczości literackiej. Na początku sierpnia 1939 r. wybrał się w podróż morską do Ameryki Południowej na pokładzie „Chrobrego". Kiedy wybuchła wojna, znajdował się w Argentynie, gdzie postanowił pozostać. Odtąd żył i tworzył na emigracji, najpierw w Argentynie (gdzie w latach 1947-1953 pracował jako urzędnik w Banku Polskim w Buenos Aires), a pod koniec życia we Francji.Towarzyszką ostatnich lat życia Gombrowicza była jego żona Rita Gombrowicz (Francuzka pochodząca z Kanady).Witold Gombrowicz zmarł w Vence, we Francji, tam też został pochowany. Nigdy nie wrócił do Polski, jednak jego twórczość była w kraju dobrze znana i podziwiana przede wszystkim jako manifest wolności i niezależności wolnej oraz twórczej jednostki.

Witold Gombrowicz(1904-1969)

TWÓRCZOŚĆ

Twórczość prozatorska:Pamiętnik z okresu dojrzewania (1933; wyd. zmienione i rozszerzone pt. Bakakaj 1957), Ferdydurke (1938, właśc. 1937),Opętani (powieść sensacyjno-fantastyczna 1939 r. ; wyd. pośmiertnie w: Varia 1973),Trans-Atlantyk (1953),Pornografia (1960),Dziennik (1953-1956) (wyd. I Paryż, 1957),Dziennik (1957-1961) (wyd. I Paryż 1962),Dziennik (1961-1966) (wyd. I Paryż 1966),Wspomnienia polskie; Wędrówki po Argentynie (1977).Dramaty: Iwona, księżniczka Burgunda (1938),Ślub (1953),Operetka (1966).

Gombrowicz we wspomnieniach żony Rity :Po powrocie ze spaceru Witold odpoczywał, a popołudnia przeznaczał na pisanie listów oraz to, co po 1967 roku nazwał "zarządzaniem swoją sławą". Potem przychodziła pora herbaty i muzyki. Ustawiał adapter na kredensie w stołowym i siedząc przy stole słuchał płyt, wstając ilekroć trzeba je było zmienić. Niektórych fragmentów słuchał wiele razy.W życiu codziennym należało koncentrować się na chwili obecnej i nadawać smak najmniejszym drobiazgom. Mówił, że jedzenie to jedna z rzadkich przyjemności w życiu człowieka chorego. Nie cierpiał koneserów i wybrednych smakoszy. Jadł spokojnie, nie kaprysząc ani w domu, ani w restauracji. Ale interesował się daniami i choć tego nie okazywał, czuło się, że jest łakomy, a nawet ma pewną obsesję na punkcie jedzenia. W jedzeniu przejawiała się najbardziej jego tęsknota za Polską i dzieciństwem. Nauczył mnie paru polskich potraw. więcej informacji:https://kultura.onet.pl/fragmenty-ksiazek/gombrowicz-w-europie/wvy0qcy

Inni o Gombrowiczu:" Jest największym indywidualistą spośród wszystkich możliwych indywidualistów'( Helmut Jaesrich, w: Gombrowicz w Europie, s. 196)"Gombrowicz [...] był zawsze takim, jakim był. Nigdy nie sprzeniewierzył się sobie, dlatego tworzył literaturę dużego formatu. W wielkości jego literatury tkwi wielkość ego własna jako człowieka."( Józef Czapski, w : GwE, s. 56)"Podziwiałem go. Przebywać z nim to było jak wchodzić w budynek o jasnej , przejrzystej architekturze."( Czesław Miłosz, w: GwE, s. 63)

TYTUŁ

„Ferdydurke"- nazwę powieści Gombrowicz zapożyczył od amerykańskiego pisarzaS. Lewisa, laureata literackiej Nagrody Nobla w 1930 r., autora powieści„Babbit", w której występuje bohaterFreddy Durkee. Po przestawieniu liter i usunięciu dwóch z nich („d" i „e") powstał oryginalny tytuł„Ferdydurke", który tak naprawdę nic nie oznacza. Posłużenie się takim przewrotnym tytułem stanowiło prowokację literacką i było manifestacją niezależności Gombrowicza jako autora.

GENEZA POWIEŚCI

Ferdydurke pomyślana była pierwotnie jako satyra na krytyków literackich, którzy nieprzychylnie wypowiadali się o debiutanckim tomie opowiadań Gombrowicza - Pamiętniku z okresu dojrzewania (1933). Fragmenty swego nowego utworu pisarz drukował w latach 1935-1937 na łamach przedwojennej prasy polskiej (m.in. w: „Gazecie Polskiej" i „Wiadomościach Literackich"). Pierwsze wydanie książkowe Ferdydurke ukazało się w 1937r. (z datą 1938) w warszawskim wydawnictwie „Rój". Publikacja utworu stała się wydarzeniem literackim i przyniosła autorowi znaczny rozgłos w środowisku literackim. Drugie, zmienione, wydanie powieści ukazało się w 1957 r. w Państwowym Instytucie Wydawniczym.

PROBLEMATYKA

Głównym tematem Ferdydurke są przygody głównego bohatera- Józia a zarazem narratora powieści i porte-parole autora, Witolda Gombrowicza.Akcja utworu rozgrywa się w Warszawie i w Bolimowie, w latach 30. XX w., ale tak naprawdę toczy się ona w umyśle (w tzw. przestrzeni mentalnej) głównego bohatera, będąc odzwierciedleniem jego lęków, kompleksów, fanaberii, ukrytych popędów, a także wysiłków podejmowanych w celu zbudowania pozytywnego wizerunku samego siebie jako początkującego literata i dojrzewającego mężczyzny. Aby toosiągnąć, bohater postanawia napisać nowe i oryginalne dzieło (jest nim Ferdydurke), które tworzy niejako na oczach czytelnika, wciągając go w przewrotną grę.Istota powieści polega na tym, by czytelnik dał się do tej gry przekonać i aby zrozumiał, że za modelem literackim kryje się tajemnica ludzkiego życia, do której klucz stanowią takie pojęcia jak: forma, gęba, pupa, młodość czy niedojrzałość.

FILM

Ferdydurke, która uchodzi za najlepszy utwór prozatorski Gombrowicza, była tłumaczona na wiele języków, w tym na hiszpański, włoski, francuski, niemiecki, angielski i japoński. Powieść miała kilka inscenizacji teatralnych, m.in. w warszawskim Teatrze Studio (1979) . Doczekała się też adaptacji telewizyjnej (1986), a w 1991 r. została sfilmowana przez Jerzego Skolimowskiego.

KOMPOZYCJA

Powieść składa się z XIV rozdziałów, o niejednorodnej tematyce i strukturze literackiej.rozdziały I-III poświęcone patriotycznej dydaktyce szkolnej ("Słowacki wielkim poetą był!)rozdziały VI-X prezentują nowoczesną rodzinę Młodziakówrozdziały XIII-XIV przedstawiają przeciwstawną do powyższej konserwatywną rodzinę Hurleckich.W rozdziałach tych dominuje tematyka quasi-realistyczna.Uwaga:łacińskie słowo quasi oznacza dosłownie: „jakby na kształt" lub też rzekomo, prawie jak. Używamy tego sformułowania, pamiętając o tym, że w przypadku Ferdydurke nawet te partie opowieści narratora, które do złudzenia przypominają rzeczywistość istniejącą obiektywnie (np. wydarzenia w szkole dyr. Piórkowskiego czy na stancji u Młodziaków, a nawet w Bolimowie) - tak naprawdę rozgrywają się w... głowie osoby opowiadającej. Są one zdarzeniami fikcyjnymi, czysto subiektywnymi, tworzonymi przez Józia jako materiałliteracki poddawany nieustannym przeróbkom i analizom.Pozostałe rozdziały:IV Przedmowa do Filidora dzieckiem podszytego, V Filidor dzieckiem podszyty, XI Przedmowa do Filiberta dzieckiem podszytego oraz XII Filibert dzieckiem podszyty - to partie eseistyczno-felietonowe o charakterze autotematycznym, których dopełnieniem są surrealistyczno-groteskowe historyjki.

STRESZCZENIE

NARRATOR

O niezwykłości powieści W. Gombrowicza stanowi także warstwa narracyjna utworu. Mamy w niej bowiem do czynienia aż z trzema narratorami.Pierwszy z nich to sam Józio Kowalski narrator pierwszoosobowy, utożsamiany z samym pisarzem. Obaj bowiem należą do stanu szlacheckiego i obaj są autoramiPamiętnika z okresu dojrzewania.Drugim narratorem jest ten mówiący w przedmowach do Filidora/Filiberta dzieckiem podszytych. To narrator bardzo świadomy filozoficznie i literacko.Stąd pojawia się w ów wstępach wielość dygresji i nawiązań.Trzecim i ostatnim jest dr Antoni Świstak opowiadający historię Filidora i Filiberta. Prowadzona w trzeciej osobie narracja w pierwszym wypadku nawiązuje do oświeceniowej powiastki filozoficznej (np. Kandyd, Kubuś Fatalista i jego pan),druga natomiast do przypowieści (krótki utwór, w którym poza sensem dosłownym, istotny jest sens metaforyczny wyrażający pewną prawdę czy wartości; niejednokrotnie o charakterze dydaktycznym).

Opinie dotyczące utworu: Ferdydurkemógł napisać tylko człowiek mający halucynacje. Ferdydurke bije wszelkie rekordy wśród bezsensownych książek. Czytałam ją z politowaniem.Nie mogłem tego strawić, to dzieło działało mi na nerwy.Autor tej tak nudnej książki sprawia wrażenie mało wykształconego chłystka.Jeden wielki idiotyzm.Autor wzniósł się w tym utworze na szczyt obłędu, tupetu i paranoi1. Ferdydurke jest książką odważną.Dotąd wielkimi byli ci, którzy tworzyli konwencjonalnie. Gombrowicz zaś stworzył coś zupełnie innego, nowego, zrozumiałego tylko dlatych ludzi, którzy chcą go zrozumieć.Absurd! Myślę teraz, że to mądry absurd. Widzę, jak Gombrowicz od czegoś nierealnego, nierzeczywistego przechodzi doskonale (wprostgenialnie) w realizm, w rzeczywistość.Książka jakby balansuje między głupotą straszliwą, bezsensem, idiotyzmem treści a wielką, mądrą prawda o nas samych2. 1 S. BortnowskiFerdydurkizm, czyli Gombrowicz w szkole, Stentor, Warszawa 1994, s. 75.2 S. Bortnowskiop. cit., s. 91.

BOHATEROWIE FERDYDURKE

Józio- główny bohater i narrator powieści, a zarazem porte-parole autora, Witolda Gombrowicza. Jest początkującym pisarzem, który wydał jakiś czas temu debiutancką książkę Pamiętnik z okresu dojrzewania. Nie została ona najlepiej przyjęta przez krytyków, których bohater określa pogardliwie „ciotkami kulturalnymi".Józio, który ukończył już trzydzieści lat, cierpi na „lęk nieistnienia" i ma poczucie, że w jego życiu „nic się nie stanie, nic się nie odmieni, nic nigdy nie nastąpi (...)".Bojąc się, że krytycy zakwalifikowali go już jako pisarza drugorzędnego, postanawia stworzyć nowe dzieło (jest nim Ferdydurke). W tym dziele, powstającym niejako dopiero przed oczami czytelników) - Józio jest głównym bohaterem oraz komentatorem przedstawianych wydarzeń.

Miętalski vel „Miętus"- zbuntowany uczeń, którego wrogiem numer jeden jest Syfon, ulubieniec ciała pedagogicznego, a szczególnie profesorów: Pimki, Bladaczki i łacinnika. Miętus podziwia „prawdziwych chłopaków - synów stróżów i chłopów, rozmaitych czeladników i terminatorów, parobków", pragnie też uciec ze szkoły.

Pylaszczkiewicz vel „Syfon"- ulubieniec belfrów, kujon i wzorowy uczeń; opowiada się za „cnotą niewinności" i wyznaje zasadę „samodoskonalenia i samokształcenia się". Po gwałcie zadanym mu przez znienawidzonego Miętusa, nie potrafi znieść upokorzenia i popełnia samobójstwo, wieszając się na wieszaku w szkolnej szatni.

Wiktor Młodziak- inżynier-konstruktor, wspólnie z żoną i córką mieszka w dzielnicy willowej w Warszawie. Narrator opisuje go jako człowieka nowoczesnego i światłego: „(...) Europejczyk, inżynier i uświadomiony urbanista, który kształcił się w Paryżu i stamtąd przywiózł dryg europejski (...)Młodziak reprezentuje liberalne poglądy, co widać choćby w jego bezpośrednim stosunku do jedynaczki: „Zuta, jeżeli chcesz mieć dziecko nieślubne, bardzo proszę! A cóż w tym złego! Kult dziewictwa ustał! My, inżynierowie konstruktorzy nowej rzeczywistości społecznej, nie uznajemy kultu dziewictwa dawnych hreczkosiejów!"

Prof. T. Pimko- pięćdziesięcioletni „kulturalny filolog z Krakowa", „belfer klasyczny", zwany też „wielkim Zdrabniaczem"; w pracy szkolnej posługuje się metodą „upupiania" uczniów, którym pragnie wmówić, iż są „skromni, niewinni i czyści". Narrator daje taki opis Pimki: „drobny, mały, chuderlawy, łysy, i w binoklach, w spodniach sztuczkowych, w żakiecie, z paznokciami wydatnymi i żółtymi, w bucikach giemzowych, żółtych".

Hurlecka z domu Lin- ciotka Józia, która wraz z rodziną mieszka w majątku Bolimowo pod Warszawą. Józio, który przebywał u Hurleckich w latach dzieciństwa, wspomina ją z nutą rozrzewnienia: „Ta ciocia znała mnie dzieckiem, w niej przechowywała się pamięć moich majteczek dziecinnych! Widziała mnie, gdym w kolebce nóżkami majtał".

Joanna Młodziakowa- pani inżynierowa, żona Wiktora; podczas pierwszej wojny światowej była sanitariuszką. Po wyjściu za mąż prowadzi „nowoczesny dom".Uważa się za kobietę wyzwoloną, która nie omieszka wygarnąć profesorowi Pimce, że jest zacofanym tradycjonalistą: „- Epoka, profesorze, epoka! Nie zna pan spółczesnego pokolenia. Głębokie przemiany. Wielka rewolucja obyczajowa. Wszystko trzeba przebudować od nowa! Zburzyć w ojczyźnie wszystkie miejsca stare, pozostawić tylko młode miejsca, zburzyć Kraków!"

Zuta Młodziakówna- 16-letnia córka Młodziaków, typ „nowoczesnej pensjonarki". Józio, który zabiega o jej względy i pragnie bezskutecznie zbratać się z nią w „nowoczesnej naturalności", nazywa ją „sportówką", zaś prof. Pimko powie o niej: „rozwydrzona panna, przedstawicielka nowego, zamerykanizowanego pokolenia". Narrator tak opisuje Młodziakównę: „Lat szesnaście, sveater, spódnica, gumiane sportowe półbuciki, wysportowana, swobodna, gładka, gibka, giętka i bezczelna!".

Piórkowski- dyrektor szkoły, do której prof. Pimko zaprowadził Józia; jego hasło naczelne brzmi: „Pupa, pupa, bez uczniów nie byłoby szkoły, a bez szkoły życia by nie było!".

Zosia Hurlecka- kuzynka Józia, córka Hurleckich, studiuje w Wyższej Szkole Ogrodniczej i uczestniczy w Kursach Handlowych. Typ dziewczyny skrytej i zakompleksionej. Józio tak ją opisuje: „(...) tylko robiła robótki albo studiowała, albo siedziała i gapiła się, albo nudziła się, albo chodziła na spacer, albo wyglądała oknem, albo grała na fortepianie(...) albo troszeczkę chodziła i mówiła coś, a przede wszystkim czekała i czekała, i czekała na tego, który nadejdzie, pokocha, porwie. Była to wielka specjalistka oczekiwania, łagodna, bierna, nieśmiała .

Kopyrda (H.K.)- bezpośredni i pewny siebie młodzieniec („schludny, rześki, łatwy, trafny i przyjemny"), zachowujący dystans wobec świata. Konflikt między Syfonem i Miętusem nie obchodzi go wcale. Józio od samego początku podziwia go jako „normalnego chłopaka". Później jednak, gdy ten staje mu na drodze do zdobycia uczuć Zuty Młodziakówny, zwabia go podstępnie na nocną schadzkę w domu jej rodziców, co kończy się kompromitacją Kopyrdy i ogólną bijatyką z mieszkańcami domu.

Konstanty Hurlecki- mąż Hurleckiej, wuj Józia, „bywały w świecie obywatel ziemski". Józio nie czuje do niego sympatii: „(...) chudy, wysoki, wymoczkowaty, łysawy, o cienkim długim nosie, z długimi, cienkimi palcami, o wąskich ustach i delikatnych chrapach, o bardzo wykończonych manierach, wyrobiony i otrzaskany, z nadzwyczajną swobodą bycia i niedbałą elegancją światowca (...)".W podobnym duchu wychowuje swojego syna Zygmunta, który bardzo przypomina ojca. On również wyzywa i bije parobków.

SZKOŁA W FERDYDURKE

"Obejrzyj fragment filmu o najstarszej i pierwszej szkole demokratycznej Summerhill założonej w 1921 roku przez A. Sutherlanda Neilla w Wielkiej Brytanii

jak JEST w szkole opisanej przez Gombrowicza?

Szkoła - jest to zbiór gotowych konwencji, stereotypów ustalonych raz na zawsze form. Spotykamy:formę ucznia - kujona - Syfon - który wierzy we wszelkie „prawdy" głoszone przez nauczycieli; ze wszystkiego co powie, nauczyciele są zadowoleni,formę ucznia krnąbrnego - Miętus, zbuntowanego przeciwko regułom szkolnymformę belfra powtarzającego utarte formułki, w głowie którego „nie powstanie nigdy myśl własna"

LEKCJA POLSKIEGO

POJEDYNEK NA MINY

NAUCZYCIELE

UCZNIOWIE

LEKCJE

SZKOŁA

Najwybitniejsze jednostki wśród nauczycieli to: profesor Pimko, Bladaczka, nauczyciel łacinyNegatywnie przedstawiani przez narratora:„jednocześnie jakiś kulawy inteligent, zapewne dyżurny nauczyciel, podszedł do nas z oznakami wielkiej czołobitności względem Pimki."Nauczyciele sobie nie radzą z upupianiem uczniów:„- Pomimo to wciąż są za mało naiwni - poskarżył się kwaśno nauczyciel. - Nie chcą być jak młode kartofelki. Nasadziliśmy na nich matki, ale i to jeszcze nie wystarcza. Wciąż nie możemy wydobyć z nich świeżości i naiwności młodzieńczej. Nie uwierzy pan kolega, jak pod tym względem są oporni i niechętni. Nie chcą wcale."Pimko jest surowy wobec innych nauczycieli:„Na umiejętności pedagogicznej wam zbywa! - skarcił Pimko ostro"Ciało pedagogiczne jest odstręczające:„Przeraziłem się nie na żarty! W dużym pokoju za stołem siedzieli nauczyciele i popijali herbatę zagryzając bułką. Nigdy nie zdarzyło mi się widzieć razem tylu i tak beznadziejnych staruszków. Większość chlipała donośnie, jeden ciamkał, drugi mlaskał, trzeci ciągnął, czwarty siorpał, piąty był smutny i łysy, a nauczycielce francuskiego łzawiły się oczy i wycierała je rożkiem chusteczki."„jeżeli konieczność zmusza mnie czasem do zaangażowania jakiegoś młodszego nauczyciela, zawsze dbam o to, aby był obdarzony przynajmniej jedną odstręczającą właściwością. Tak, na przykład, nauczyciel historii jest, niestety, w sile wieku i na oko wydaje się znośny, ale niech pan tylko zauważy, jakiego ma zeza. - Tak, ale nauczycielka francuskiego wydaje się sympatyczna - rzekł poufale Pimko. - Jąka się i łzawi. - A, to co innego!„To najtęższe głowy w stolicy - odparł dyrektor - żaden z nich nie ma jednej własnej myśli; jeśliby zaś i urodziła się w którym myśl własna, już ja przegonię albo myśl, albo myśliciela."„To zgoła nieszkodliwe niedołęgi, nauczają tylko tego, co w programach, nie, nie postoi w nich myśl własna."„Bo nie ma nic gorszego od nauczycieli osobiście sympatycznych, zwłaszcza jeśli przypadkiem mają osobiste zdanie."„Tylko prawdziwie niemiły pedagog zdoła wszczepić w uczniów tę miłą niedojrzałość, tę sympatyczną nieporadność i niezręczność, tę nieumiejętność życia, które cechować winny młodzież, by stanowiła obiekt dla nas, rzetelnych pedagogów z powołania.„Tylko za pomocą odpowiednio dobranego personelu zdołamy wtrącić w zdziecinnienie cały świat- Tsss, tsss, tsss - odparł dyrektor Piórkowski ciągnąc go za rękaw - pewnie, pupa, ale ciszej, nie trzeba o tym zbyt głośno."Nauczyciele boją się dyrektora, kontroli, wizytatora:„- Wizytator! - Na to hasło wszystkie ciała zadrżawszy powstały i zbiły się w kupę jak stado kuropatw, dyrektor, nie chcąc płoszyć więcej, zamknął dyskretnie drzwi"

Syfon Pylaszczykiewicz, Miętalski, Józio Kowalski, Kopyrda, Pyzo - to najciekawsze postaci spośród uczniów.Uczniowie tęsknią do prawdziwego świata:„Te miłe maleństwa (...) tęsknią nade wszystko do życia i rzeczywistości i dlatego nic ich tak nie boli jak własna niewinność."Uczniowie nie chcą być dziecinni i naiwni, chcą być dorośli wg profesora Pimko:„nic ich tak nie boli jak własna niewinność."Uczniowie mają przyprawione pupy, są zdziecinniali:„Jedni dawali sobie sójki albo prztyczki - inni z głowami w książkach kuli coś bez przerwy, palcami zatykając uszy, jeszcze inni przedrzeźniali się albo podstawiali nogi, a wzrok ich błędny i tumanowaty ślizgał się po mnie nie odkrywając mego trzydziestaka."Uczniowie są niezdecydowani, boją się jedynek:„większość uczniów była niezdecydowana i zapychając się chlebem z masłem, powtarzała tylko:-Azali zadufały Miętus sprośnikiem jest? Syfonus idealistus? Kujmy się, kujmy, bo cwaję dostaniemy!"STRONNICTWO MIĘTUSAChamstwo, antyestetyzm:„Posypały się sprośne koncepty na modłę Reya i Kochanowskiego i znowu świat stał się na moment zbabrany."„Myzdral ze zdenerwowania wziął kawałek drutu, machinalnie wepchnął w dziurę w płocie i uszkodził jednej z matek oko. Zaraz jednak rzucił drut. Matka jęknęła za płotem."Chamstwo (powtarzanie słowa: dupa) jest dla uczniów jedyną formą ucieczki przed pupą, są świadomi tego, że Pimko im ją przyprawia:„To jedyna nasza obrona przed pupą! Nie widzisz, że wizytator jest za dębem i pupę nam robi?"Uczniowie stosują agresję i przemoc wobec siebie:„- Milcz, szczeniaku! - odparł ordynus dając mi kuksańca." „syknął i nastąpił mi boleśnie na nogę."STRONNICTWO SYFONAAkceptuje swoją pupę, niewinność, czystość i jest z tego dumne:„Tak, niewinny jestem - więcej powiem, jestem nieuświadomiony i nie pojmuję, czemu miałbym wstydzić się tego. Koledzy, żaden z was chyba poważnie nie twierdzi, że brud jest lepszy od czystości."

Uczniowie nie pozwalają, by Bladaczka rozpoczął lekcję języka polskiego:„Następnie westchnął i spróbował przemówić. Hałasy wybuchnęły ze zdwojoną mocą."„Wtedy cała klasa (prócz Syfona i kilku jego zwolenników) jak jeden mąż objawiła nie cierpiącą zwłoki konieczność udania się do ubikacji."Wszyscy czekają na dzwonek - jest on wybawieniem dla uczniów i dla nauczyciela:„Wreszcie zadźwięczał zbawczy dzwonek, Bladaczka przerwał w pół zdania i zniknął, audytorium ocknęło się i podniosło straszny wrzask"Wszyscy (i nauczyciel, i uczniowie) chcą, by lekcja skończyła się jak najszybciej:„Nauczyciel coraz częściej spoglądał na zegarek, uczniowie także wyjęli swe zegarki i patrzyli. Wreszcie zadźwięczał zbawczy dzwonek, Bladaczka przerwał w pół zdania i zniknął, audytorium ocknęło się i podniosło straszny wrzask"Uczniowie nie są przygotowani do lekcji i wymyślają różne usprawiedliwienia:„Wówczas nie mniej niż siedmiu uczniów przedstawiło świadectwa, że z powodu takich to a takich chorób nie mogli przygotować lekcji. Prócz tego czterech zadeklarowało migrenę, jeden dostał wysypki, a jeden drgawek i konwulsji."Oprócz Syfona nikt nie odrabia zadań domowych w domu, nikt się nie uczy:„Gdyż nikt nic nie umiał, zapomniano odpisać łacińskiego tłumaczenia z powodu dyskusji i oprócz Syfona, który już w domu sobie przygotował lekcję i mógł na każde żądanie, nikt nie mógł."„Lecz wprędce okazało się, że Mydlakowski nie zdolen jest przetłumaczyć zadanego na dzisiaj Cezara, a co gorzej, nie wie, iż animis oblatis ID ablativus absolutus."Uczniowie bojąc się pytania, starają się być niezauważeni:„starano się nie istnieć, starano się nie egzystować, uczniowie kurczyli się, szarzeli i nikli, wciągali w siebie brzuch, ręce i nogi, lecz nikt się nie nudził, o nudzie nawet mowy być nie mogło, gdyż wszyscy bali się ponuro, i każdy z bólem strachu oczekiwał, kiedy jego przyłapie wyzwanie dziecięcej wiary, spasionej na tekstach."Uczniowie mają sposoby na Bladaczkę, by nie przeprowadzał lekcji (mamy tu również przejaw antysemityzmu w polskiej szkole):„Ale trzech uczniów, najbardziej spoufalonych i wymownych, zbliżyło się do katedry i zaczęło opowiadać zabawną historię o Żydach i ptaszkach. Bladaczką zatkał uszy. - Nie, nie - jęczał - nie mogę, zlitujcie się, nie kuście,"Kiedy najlepszy uczeń nie chce udzielić odpowiedzi Bladaczce, uczniowie są przerażeni:„- Syfon, zgubisz nas - ozwali się z przerażeniem inni - Syfon, wyznaj szczerze!"Na lekcji uczniowie zajmują się wszystkim tylko, nie tematem:„uczniowie wycinali scyzorykiem ławki albo robili małe kuleczki z papieru, najmniejsze, jak mogli, i wrzucali je do kałamarza. Był to niby staw i ryby w stawie, więc też łowili je na wędkę z włosa, ale nie udawało się, papier nie chciał chwytać. Więc włosem łechtali nos albo podpisywali się w zeszytach..."Zwycięstwo Bladaczki powoduje zdziecinnienie uczniów:„Ci zatem, którzy nie zatrudniali uwagi liczeniem włosów Bladaczki na czaszce i badaniem zawiłych sznurowadeł u jego bucików, starali się zliczyć własne włosy oraz zwichnąć szyję. Myzdral wiercił się, Hopek machinalnie klapał. Miętus miętolil się niejako w bolesnej prostracji, niektórzy zatapiali się w marzeniach, inni popadali w fatalny nałóg szeptania do siebie, inni obrywali guziki, niszczyli ubranie i wszędzie zakwitały dżungle i pustynie niesamowitych odruchów, dziwacznych czynności."

„na szkolnym podwórku spacerowały w kółko istoty pośrednie, od lat dziesięciu do dwudziestu, spożywając drugie śniadanie, złożone z chleba z masłem albo z serem. W płocie, okalającym podwórko, były szparki, a przez te szparki zaglądały matki i ciotki, nigdy niesyte swych pociech."Matki upupiają swoje dzieci, odbierając im prawo do samostanowienia, samodzielności:„No, a jak tam młodzież? - zapytał ciszej Pimko. - Widzę, chodzą w kółko - bardzo dobrze. Chodzą, gwarzą między sobą, a matki ich podglądają - bardzo dobrze. Nie ma nic lepszego od matki za płotem na chłopca w wieku szkolnym. Nikt nie wydobędzie z nich bardziej świeżej i dziecięcej pupy niż matka dobrze ulokowana za płotem."Im bardziej Pimko upupia uczniów, tym bardziej jest szanowany przez matki:„A matki i ciotki za płotem wpadły w zachwyt i biorąc się w ramiona powtarzały: - Cóż za wytrawny pedagog! Pupcię, pupcię, pupcię mają maleństwa nasze!"W szkole uczniowie nie mogą się uwolnić od pupy:„Nie sądźcie, że nie wiem, iż używacie między sobą nieprzyzwoitych i brzydkich wyrazów. Wiem o tym doskonale. Ale nie obawiajcie się, żadne, nawet najgorsze, wybryki nie zdołają we mnie naruszyć tego głębokiego przekonania, że jesteście w gruncie skromni i niewinni. Stary wasz przyjaciel będzie was miał zawsze za czystych, skromnych i niewinnych, zawsze wierzyć będzie w waszą skromność, czystość i niewinność. A co do brzydkich wyrazów, wiem, że powtarzacie je nie rozumiejąc, ot, dla popisu, pewnie któryś nauczył się ich od służącej. No, no, nic w tym nie ma złego, przeciwnie - niewinniejsze to, niż wam się zdaje."Szkoła tworzy nierealną rzeczywistość, odległą od prawdziwego świata:„Te miłe maleństwa, wychowywane przez nas w idealnie nierealnej atmosferze"Szkoła to monotonia, powtarzalność, labirynt:„Poszedłem do szkoły, w szkole nic nowego, Bladaczka, wieszcz, Myzdral, Hopek i Gałkiewicz, twarze, gęby, pupy, palec w bucie i codzienna powszechna niemożność, nudno, nudno, nudno!"

Czytanie ze zrozumieniemDlaczego wasze liceum zbudowane jest jak więzienie?Społeczeństwo nie lubi wolności, ponieważ nie tworzy ona porządku, spójności społecznej, użytecznej wspólnoty, lecz powoduje eksplozję aktywności, indywidualizacji i autonomizacji społeczeństwa. Wolność budzi strach, przerażenie, niepokoi jednostkę, która staje twarzą twarz ze sobą, ogarniętą wątpliwościami, wobec możliwości wyboru, a więc wobec doświadczenia ciężaru odpowiedzialności. Wolność przeszkadza społeczeństwu również dlatego, że woli ono osoby zintegrowane w ramach jednego projektu, w którym każdy ma swoje miejsce, niż ogromną ilość spektakli odgrywanych przez niewielkie grupy indywidualistów. Swobodne korzystanie ze swojego czasu, ciała, życia budzi większy strach niż zadowalanie się postawą posłuszeństwa wobec instancji wymagających uległości - rodziny, szkoły, pracy zawodowej oraz wykorzystanie innych oferowanych przez społeczeństwo okazji, żeby porzucić wolność na rzecz bezpieczeństwa, jak zawód, status, odbiór społeczny, uznanie dzięki pieniądzom, i tak dalej. Oto dlaczego aby uniknąć lęku, jaki niesie wolność, ludzie tak często rzucają się w ramiona machin społecznych, które w końcu ich wchłoną, zmiażdżą, a następnie strawią. Od waszych najmłodszych lat szkołą bierze na siebie uspołecznienie was, innymi słowy stara się sprawić, żebyście zrezygnowali ze swojej dzikiej wolności i woleli wolność zdefiniowaną przez prawo. Ciało i dusza podlegają formowaniu i wytwarzaniu. Wpaja się wam określony sposób widzenia świata, pojmowania rzeczywistości, myślenia. Podlegacie normowaniu. Uczeń szkoły podstawowej, gimnazjalista, licealista, student - każdy jest przedmiotem oddziaływania imperatywu wydajności szkolnej: punkty, które trzeba zbierać, oceny, które trzeba otrzymać, raczej powyżej średniej, współczynniki, które decydują o tym, co jest ważne, a co nie, żeby was zintegrować, dzienniczki ucznia, które są jak kartoteka policyjna dołączona do wykonywanych przez was czynności administracyjnych, klasówki pisane ze ściśle określonym kluczem, dyscyplina, której trzeba przestrzegać w najdrobniejszych szczegółach, cel przejścia do następnej klasy, teatr rady pedagogicznej, która bada zakres waszego posłuszeństwa, sprofilowanie w zależności od potrzeb systemu, zdobywanie dyplomów jak skarbów sezamu, nawet jeśli jako takie niczemu nie służą: wszystko to ma na celu nie tyle rozwój waszych kompetencji (gdyby tak było, to po siedmiu latach nauki języka obcego bylibyście dwujęzyczni), ile mierzenie waszej zdolności do posłuszeństwa, uległości, podporządkowania się wymogom kadry nauczającej, zespołów, pedagogów i dyrekcji. No a co powiecie o architekturze liceum? Jest taka, żebyście wiedzieli, w każdej chwili, od momentu gdy wejdziecie do budynku aż do opuszczenia go, gdzie jesteście i co tam robicie. W każdym miejscu, w którym jesteście, sposób, w jaki wykorzystujecie czas, jest przedmiotem znakowania, sprawdzana jest lista obecności, dokładnie wiadomo, co robicie. Liceum to budynek, w którym odbywa się ciągły przepływ osób, które chodzą tam i z powrotem, opuszczają jedną klasę, udają się do innej, idą do biblioteki, do stołówki, do sali gimnastycznej lub informatycznej, do jakiejś pracowni. Ten ruch ożywia się o konkretnych porach dnia: poranne wejście, przechodzenie z klasy do klasy i wyjście wieczorem. Ktokolwiek kontroluje ten przepływ, kontroluje jednostki, które biorą w nim udział. Każde przejście grupy osób materializuje się, każde przejście jest zauważone, zwłaszcza jeśli ma miejsce podczas lekcji, ponieważ oznacza to jakąś nieprawidłowość (ktoś idzie do ubikacji, do pielęgniarki, do pokoju osoby odpowiedzialnej za dyscyplinę, do biblioteki, czytelni, pracowni komputerowej. Gdy tylko zmusza się nas do siedzenia, wszyscy stajemy się nomadami). Stąd umiejscowienie ważnych pomieszczeń w newralgicznych punktach przejścia: woźny, pedagog szkolny, personel pomocniczy. Wszędzie musicie być widziani. To zasada pan optyki: tam gdzie jesteście, czymkolwiek byście się zajmowali, zawsze was widać. Architektura liceum ma umożliwić nieustanne obserwowanie waszych ruchów i miejsc postoju. Patrolowanie przestrzeni jest możliwe dzięki architekturze. Patrolowanie tego, co robicie w ciągu dnia i całego roku, umożliwia plan lekcji. Dzięki odciętej miejsca zajmowanego przez waszą klasę (sala lekcyjna z numerem) i rzędnej momentu dnia (podział godzinowy) otrzymujemy punkt przecięcia, który stale wysyła nam informację o miejscu, w którym się znajdujecie. Jesteście w najwyższym stopniu widoczni. Dzwonki zmuszają do przemieszczania się wzdłuż określonej trasy, lista obecności sygnalizuje waszą obecność lub nieobecność. A układ klasy doprowadza do perfekcji proces sytuowania was w określonym miejscu: o określonej porze, w określonym miejscu zajmujecie określoną przestrzeń (dwa metry sześcienne powietrza), którą możecie opuścić jedynie za zgodą władz (nauczyciela, który was wzywa do tablicy, zatrudnia do rozdawania skopiowanych materiałów lub sprawdzonych prac domowych albo na dźwięk dzwonka, który zapowiada zmianę miejsca). Ograniczeniu waszej indywidualnej wolności służy patrolowanie przestrzeni (architektura) i patrolowanie czasu (administracja). Ta sama pan optyczna logika rządzi funkcjonowaniem koszar, więzień i działów produkcyjnych wraz z właściwym każdemu z tych miejsc oprzyrządowaniem: syrenami w miejsce dzwonków, kartami zegarowymi zamiast odczytywania listy obecności, celami zamiast sal lekcyjnych, stopniami w hierarchii w miejsce ocen, strzelaniem z karabinu zamiast pisania klasówek, celą więzienną lub aresztem zastępującym karne zadanie domowe lub pozostanie po lekcjach, zwolnieniem z pracy, które odpowiada relegowaniu ze szkoły, sądem pracy odpowiadającym radzie dyscyplinarnej, brygadzistami zastępującymi woźnych i nauczycieli, i tak dalej. Zawsze chodzi o to samo, chcemy mieć dobrego ucznia, dobrego żołnierza, dobrego obywatela, dobrego robotnika. Wolność. A po co? Przecież chodzi o to, żeby wielorakie możliwości czystej wolności wsadzić do klatki, żeby zmusić je do przejścia przez ucho igielne szkolnej dyscypliny. Dlatego że niewyrażonym celem tych zabiegów jest zgaszenie wspaniałych mocy nieporządku zawartych w wolności bez ograniczeń. Najpotulniejszym, tym, którzy w najbardziej widoczny sposób wyrzekają się indywidualnej wolności, wdzięczne społeczeństwo wypłaca gratyfikacje: miejsca pracy, odpowiedzialne stanowiska, delegowaną władzę, stopień w hierarchii, władzę nad drugim człowiekiem, pensje umożliwiające konsumpcję, to wszystko, co wskazuje na daną jednostkę jako modelowo zasymilowaną. Dyplomy, kariera, praca, dochód: społeczeństwo nie szczędzi prezentów jednostkom najbardziej chętnym do współpracy w ramach projektu. Panoptyka czai się wszędzie tam, gdzie istnieje wolność: w rodzinach, w relacjach z innymi, oczywiście w pracy, ale również w dzielnicy, mieście, kraju. A wkrótce na całej planecie. Tylko garstka stawia opór wezwaniom syren i wybiera większą wolność, nawet jeśli musi zapłacić za nią mniejszym bezpieczeństwem lub mniejszą widzialnością społeczną. Do was należy wybór: czy będziecie należeć do tej garstki. Źródło: Michel Onfray, Antypodręcznik Filozofii, Warszawa, Czarna Owca, 2001, s.144- 1491.Podaj antonim słowa wolność2.Z podanym antonimem ułóż zdanie, które będzie tezą powyższego tekstu.3.Wypisz z tekstu trzy przykłady kontrolowania Cię przez szkołę.4.Dlaczego, zdaniem autora, społeczeństwo nie lubi wolności?5.Jak rozumiesz zdanie: „Gdy tylko zmusza się nas do siedzenia, wszyscy stajemy się nomadami"?6.Dlaczego, zdaniem autora, ludzie tak chętnie rzucają się w ramiona machin społecznych?7.W jaki sposób architektura sprzyja zniewoleniu człowieka?8.Na czym polegała niezwykłość panoptikonu?9.Na podstawie akapitu 6 wymień dwa czynniki służące ograniczeniu waszej wolności.10. Uzupełnij tabelkę na podstawie akapitu 6.Oprzyrządowanie służące kontroli uczniówOprzyrządowanie w innych instytucjach ograniczających wolnośćsyrenykarty zegarowecelestopnie w hierarchiistrzelanie z karabinuaresztzwolnienie z pracysąd pracybrygadziści11.Dlaczego społeczeństwo próbuje ograniczać naszą wolność? Odpowiedz na podstawie akapitu 6.12.Jakie zyski płyną z uległości? Odpowiedz na podstawie akapitu 7.13.Wyjaśnij, dlaczego zdanie stoików „Opornych los za sobą ciągnie, a uległych prowadzi" może stanowić komentarz to tekstu „Dlaczego wasze liceum zbudowane jest jak więzienie"?Autor: Violetta Kalka

Czy „Słowacki wielkim poetą był" - czyli czemu Gombrowicz przyczepił się do Słowackiego?Wcale nie chodzi tu o ocenę poezji Juliusza Słowackiego, ale raczej o kłamliwy schemat wpajany do uczniowskich głów w zgodzie z podstawą programową.Chodzi o to, że nauczyciel nie tylko nie ma żadnej myśli własnej, ale i nie dopuszcza do głosu takiej myśli uczniowskiej. Przecież Gałkiewicz nie twierdzi, że poezja Słowackiego jest beznadziejna - mówi tylko, że jego - Gałkiewicza - nie zachwyca. Ma prawo.Usiłuje odpowiadać zgodnie z prawdą. Jego postawa to zatem nie tyle bunt przeciw Słowackiemu co przeciw upupianiu, przeciw odgórnemu nakazowi myślenia tak jak chce system. A słynne zdanie - to symbol takiego mechanizmu.

Jak rozumieć słynny pojedynek na miny?Słynny pojedynek na miny między Miętusem a Syfonem, w którym uwznioślone i szlachetne miny walczą z obrzydliwościami, odartymi z wszelkiego piękna i patosu, jest pojedynkiem Form, parodią dyskusji - szkolnych i uczonych, politycznych, które wszystkie wyglądają podobnie. Bardziej „miniasta" okazuje się ideologia Syfona, ideologia powszechnie panująca, wyznawana przez nauczycieli i grzeczne chłopięta. Mit szkoły jako miejsca, które rozwija młode umysły, uczy samodzielnego myślenia, kreuje prawdziwe talenty - upada. Produktem gombrowiczowskiej szkoły jest człowiek katarynka, bezmyślnie powtarzający przeróżne frazesy, którymi częstowali go nauczyciele.

w niewoli formy

Najważniejszą kwestią powieści Ferdydurke jest kwestia formy.Witold Gombrowicz w swojej twórczości często poruszał problem formy, którą określał jako:„wszelkie sposoby wyrażania siebie, gesty czyny, mówienie, decyzje, postawa, styl i sposób bycia; czyli jest to ogólna postawa wobec życia i kształt, jaki przyjmuje człowiek wobec reszty świata(...)społeczną rolę, maskę, sposób istnienia wśród innych i zależnie od nich (od tego, kim są, jacy są, jak zachowują się w określonych sytuacjach)".Taka definicja oznacza, że jest ona instrumentem organizacji życia.

zadanie

zadanie

Często sami, bez udziału naszej świadomości, narzucamy komuś formę, nawet o tym nie wiedząc. Innym razem to my jesteśmy mimowolną ofiarą działania formy, przed którą nie ma ucieczki.Określone sytuacje czy ludzie, których spotykamy, determinują nas do pewnych oczekiwanych zachowań, gestów, słów.Gombrowicz był doskonałym obserwatorem i potrafił to wykorzystać, czyniąc miejscem zdarzeń szkołę, w której uczniowie padają ofiarą pedagogów. Z kolei u Młodziaków mamy przykłady narzucenia formy przez rodziców swej córce.Forma, narzucana przez rolę społeczną, determinowana przez czynniki zewnętrzne, występuje we wszystkich płaszczyznach naszego życia, we wszystkich relacjach, na każdym poziomie, na których występują zależności i układy .Jesteśmy niewolnikami „tego, co wypada, a co nie, tego, co należy, co się powinno zrobić lub powiedzieć, a czego absolutnie nie".Forma fałszuje naszą prawdziwą naturę, nasze „ja", przez co jest również źródłem cierpień. Jesteśmy ograniczeni drugim człowiekiem, ponieważ ma on jakieś wyobrażenie o nas, tworzy formę, w jaką nas „wkłada".

Powieść Ferdydurke jest doskonałą wykładnią mentalności człowieka, który przez całe życie jest uwikłany w schematyczne zachowania, gesty, pozy.Mówi to, czego oczekują od niego inni (tworzący społeczeństwo).Wszystkie te formy osaczają jednostkę, kradną jej prawdziwe przekonania czy zachowania powodując, że przestaje być szczera, prawdziwa i naturalna.Najgorsze jest to, że forma, zabierając człowiekowi jego indywidualne cechy i wolność wyboru, nie odbiera mu świadomości, że jest jej niewolnikiem, służy układom.Ferdydurke jest zatem krytyką formy, która fałszuje ludzką naturę, zabija w człowieku autentyczność, naturalność, szczerość.Narrator powieści wypowiada wojnę formie, którą toczy w trzech bitwach:- pierwsza to zapoznanie się ze schematyczną dydaktyką szkoły, z jej infantylizmem, ortodoksją, a wręcz zidioceniem staroświeckich belfrów.- drugie starcie to rozrachunek z teoretycznie wyzwoloną obyczajowo (także seksualnie) mieszczańską rodziną,- trzecie stanowi konfrontację z konserwatyzmem ziemiańskim.

Walka z formą jest z góry skazana na niepowodzenie.Choć człowiek z całych sił pragnie się uwolnić, osiągnąć niezależność, to jednak liczne wysiłki, podejmowane w tym celu, nie przynoszą oczekiwanego rezultatu.Walka jest niemożliwa. Jedyne, co możemy uczynić, to przyznać się, że nigdy nie będziemy „prawdziwi" i naturalni.

gombrowiczowska anatomia

„Pupa", „gęba" i „łydka" - słowa- klucze

zadanie

Gęba to narzucana człowiekowi przez społeczeństwo maska i jednocześnie maska przywdziewana przez człowieka, by pokazać się społeczeństwu z pożądanej strony.Gębę stanowią konwenanse i zasady społeczne, ale także własne ambicje . Można powiedzieć, że gęba jest wynikiem myślenia "co ludzie powiedzą...".„Przyprawić komuś gębę" - oznacza u Gombrowicza odkryć w drugim człowieku jakiś nieznany mu, bądź ukrywany podświadomie, pierwiastek - najczęściej jakiś kompleks, rzecz wstydliwą, może nawet „chorą" czy perwersyjną.

Pupa jest formą niedojrzałości, naiwności, budzącą wśród ludzi politowanie i nadopiekuńczość.„Upupić kogoś" - oznacza u Gombrowicza: wywrzeć na kimś swą presję, narzucić coś komuś bez jego woli, zdominować go własną wizją świata, zadać gwałt duchowy, by pokazać swą wyższość, zepchnąć w niedojrzałość, infantylizm.

Łydka tosymbol fizyczności i atrakcyjności, zgrabnej, atrakcyjnej, gibkiej sylwetki oraz seksualnego wyzwolenia i zerwania z tradycją,a także nowoczesności.Fizyczność, która poddaje się obowiązującej modzie, jest jedyniepozą i zachcianką. Choć przez mieszczaństwo jest uznawana za bardziej wartościową od duchowości, to na przykładzie Zuty widzimy, że może być ona tylko pustą skorupą.

Oto kilka przykładów upupiania:Józio upupiany jest przez krytyków („ciotki literackie"), którzy na siłę pragną narzucić mu swoją wizję sztuki i literatury, zabijając w nim to, co jest świeże i oryginalne.Młodzież szkolna upupiana jest przez prof. Pimkę, nazwanego „Zdrabniaczem", który swoją wizję rzeczywistości próbuje narzucić ludziom młodym, pełnym energii i ciekawym prawdy o świecie.Młodziakowie starają się upupić swoją córkę Zutę, chcąc na siłę uczynić z niej wzorcową i postępową „nowoczesną pensjonarkę".Ciotka Hurlecka próbuje upupić Józia, gdy ten po latach, już jako dojrzały mężczyzna, przyjeżdża do Bolimowa, w którym bywał jako kilkuletni chłopiec

Oto kilka przykładów przyprawiania gęby:Józio przyprawia gębę Miętusowi, odkrywając w nim sentymentalny pociąg do parobka.Gębę homoseksualizmu usiłuje przyprawić Miętusowi wuj Konstanty.Józio przyprawia gębę prof. Pimce, odsłaniając u starego belfra pociąg erotyczny do Zuty Młodziakówny, skrywany pod maską szlachetnych zachowań korepetytora.Gęba oznacza także wszelkiego rodzaju maski i etykiety, jakie przylepiają człowiekowi inni ludzie w imieniu społeczeństwa czy tzw. racji wyższych. Na przykład:Krytycy literaccy przyprawili gębę autorowi-narratorowi, kiedy po ukazaniu się jego pierwszej powieści Pamiętnika z okresu dojrzewania, zakwalifikowali go jako pisarza drugorzędnego, gdyż jego dzieło nie mieściło się w normie literatury powszechnie szanowanej i uznawanej za wielką (model romantyczno-sienkiewiczowski).

„Łydka" kojarzy się z zachowaniem i wyglądem pensjonarki Zuty, córki Młodziaków, która jest symbolem atrakcyjności fizycznej.Dziewczyna wyznaje zasady, że „nie ważne co w głowie, ważne co na głowie". Posiadaczka doskonałej, modelowej figury dba jedynie o rozwój fizyczny.Choć mało wie (w rozmowie z Pimką przyznaje się do nieznajomości twórczości Norwida), lekceważy autorytety (zachowuje się arogancko wobec belfra - milczy - gdy ten przyprowadza Józia na stancję), to jednak ma duże powodzenie, zarówno u młodych (Józio, Kopyrda), jak i dojrzałych mężczyzn (Pimko), o czym świadczą listy, które otrzymywała i przechowywała w szufladzie. Chłód i obojętność dziewczyny bardzo denerwują Józia, który dokłada wszelkich starań, by zedrzeć z Zuty maskę „nowoczesnej" nastolatki.

W powieści kilkakrotnie pada sformułowanie:„Wszystko podszyte jest dzieckiem", które można uznać za credo gombrowiczowskiej filozofii. Dziecinność, młodość, niedojrzałość i płynąca z nich lekkość, dystans do wszystkiego, co dzieje się wokół - oto broń, jaką posługuje się pisarz podczas toczonej nieustannie walki z wszelkimi przejawami Formy.Niedojrzałość, która w potocznym rozumieniu jest czymś niewskazanym, negatywnym i niepożądanym, u Gombrowicza staje się jedną z najważniejszych wartości, decydującą o tym, że w świecie, gdzie wszystko podlega skostnieniu i zniewoleniu Formą, jest jeszcze miejsce na wolność.

"UCIEKAM Z GĘBĄ W RĘKACH", CZYLI O FORMIE WEDŁUG GOMBROWICZA.

Jakie sposoby narzucenia Formy drugiemu człowiekowi znajdujemy w Ferdydurke?nadawanie człowiekowi nazwy-funkcji: „Jeżeli nie chcesz być lekarzem, bądźże przynajmniej kobieciarzem lub koniarzem, ale niech będzie wiadomo..." wymuszanie sposobu myślenia: „Po kwadransie sam Gałkiewicz zajęczał, że dosyć, że już uznaje, że uchwycił, że cofa, zgadza się, przeprasza i może";wtłaczanie w sytuację, która wymaga zachowania schematycznego: „Pobladły Miętus ze wzrokiem spuszczonym jadł subtelne i kulinarne potrawy, które podsuwał mu Walek, i męczył się, karmiony przez parobka frykasami. W dodatku ciotka, pragnąc delikatnie uprzytomnić mu całą niewłaściwość jego ekscesów w kredensie, zwracała się doń z wyjątkową uprzejmością, wypytywała o stosunki rodzinne i o nieboszczyka ojca".Zapoznaj się z fragmentem opracowania Jana Błońskiego „Forma, śmiech i rzeczy ostateczne. Studia o Gombrowiczu" i zastanów się, którą postać można uznać w powieści za „wirtuoza formy", czym objawia się jej mistrzostwo manipulowania formą.Tekst do analizy:Skoro Gombrowiczowska forma jest zarazem topografią rzeczywistości i środkiem międzyludzkiej komunikacji - musi być również medium dominacji. Bo przecież ludzie radzą sobie z formami rozmaicie. Stale uczą się tych, które im - z takich lub owakich powodów - potrzebne, zgłębiają je, porzucają znudzeni czy złaknieni nowych... Pojawiają się zatem wirtuozi (ale też i niewolnicy) formy, zdolni narzucać ją innym, zyskując tym samym jeśli nie podziw, to przynajmniej autorytet. Pedagog zgłębia tajniki skutecznej perswazji, donżuan - schematy kobiecych oczekiwań, ogólnie szanowany ziemianin - reguły zachowań odróżniających członków lepszej sfery. I każdy zyskuje - jakąś - gratyfikację, którą można sprowadzić do uznania przewagi.Jan Błoński, Forma, śmiech i rzeczy ostateczne. Studia o Gombrowiczu, Kraków 1994, s. 44.

Pupa, łydka i gęba są przejawami formy zniewalającej człowieka w kontaktach międzyludzkich.W. Gombrowicz zauważa bowiem, że w zależności od sytuacji, w której człowiek się znajduje, zachowuje się on inaczej.

Forma stanowi zatem zbiór póz, zachowań, konwenansów...Forma jest tym, czego od każdego się oczekuje; zniewala człowieka, odbiera mu możliwość bycia sobą. W efekcie człowiek staje się jednostką fałszywą, nieprawdziwą, wykreowaną.

Przyjmowanie przez człowieka formy odbywa się automatycznie, co nie znaczy nieświadomie. Jest to swego rodzaju presja, by być tym, kim chce widzieć nas społeczeństwo.

W. Gombrowicz jest świadomy takiej postaci formy i zauważa ją na trzech płaszczyznach, na których poddaje ją krytyce:Szkołata instytucja upupia, tzn. nakłania do niedojrzewania, do niedorastania; W. Gombrowicz wskazuje na skostnienie systemu szkolnictwa, bezmyślne powtarzanie utartych fraz ("Słowacki wielkim poetą był!"), na brak autorefleksji ze strony pedagogów ("Bo nie ma nic gorszego od nauczycieli osobiście sympatycznych, zwłaszcza jeśli przypadkiem mają osobiste zdanie")PUPAMieszczaństwojest stanem społecznym, udającym liberalizm obyczajowyŁYDKAZiemiaństwopoddane krytyce z jego konserwatyzmemGĘBA

Dlaczego Miętus chce się bratać z parobkiem?Miętus był oczarowany parobkiem Walkiem - dość ograniczonym, ale silnym, zdrowym wiejskim chłopakiem. Walek, w odróżnieniu od Józia, na pewno nie miał bogatego życia wewnętrznego... Jednak to właśnie urzekło Miętusa. Przyjaźń z parobkiem wydaje mu się szansą na wolność, szczęście, radość życia. Jego fascynacja przypomina trochę młodopolską chłopomanię. Walek broni się jak może przed tą zażyłością. Nie wyobraża sobie, że mógłby traktować Miętusa jak równego sobie. Nie zdziwiłby się, gdyby dostał od niego po gębie , ścierpiałby nawet skłonności homoseksualne panicza, ale gdy ta teoria upada, chłopak głupieje. W końcu godzi się uderzyć Miętusa w twarz.Bratać się z parobkiem to tyle, co:starać się przezwyciężyć nierówności klasowe narzucone przez społeczeństwo;stać się kimś prostym, zerwać z męczącą i sztuczną nowoczesnością i cywilizacją na rzecz tego, co naturalne, czyste, nieskażone, odnaleźć ideał, którym jest prosty, zdrowy chłopak;pragnąć wyzwolenia od Formy narzuconej przez społeczeństwo.

motywy literackie w ferdydurke

MASKA

„Ferdydurke" ukazuje problem maski, jaką narzuca człowiekowi społeczność, w której żyje.Gombrowicz nazywa tę maskę „gębą"

SZKOŁA

W pierwszej części powieści Józio poznaje dydaktykę szkoły - warszawskie gimnazjum dyrektora Piórkowskiego - jej nudnych profesorów i metody, którymi starają się „upupić" młodzież.

RODZINA

Modelową rodziną są Młodziakowie. To trzyosobowa mieszczańska rodzina, której postępowanie i zasady są przykładem „fałszywej formy"

NIEDOJRZAŁOŚĆ

Narrator stwierdza w kilku miejscach utworu, iż „wszystko jest podszyte dzieckiem".Ale dzieckiem podszyty jest nie tylko Filidor, lecz i my wszyscy - jesteśmy niedojrzali, niepewni, zagubieni. Dzieciństwo to czas, kiedy człowiek formuje swoje „ja", próbuje się określić. Jednak przecież ciągle „stajemy się" - człowiek nie jest niezmienny, a więc jesteśmy skazani na niedojrzałość. Dojrzałość, której pragnie bohater powieści, tak naprawdę również nie przedstawia się różowo - dorosłość to po prostu wybór Formy.

DWOREK SZLACHECKI

Przebywając w Bolimowie, główny bohater zapoznaje się ze wszystkimi tradycyjnymi zasadami, kultywowanymi wciąż przez szlachecką, ziemiańską rodzinę.

Książka zawiera przesłanie o niemożności wyzwolenia się z formy i bycia kimś autentycznym.Łamiąc ten stereotyp, popadamy w drugi.Zmieniamy maski i kostiumy, by spełnić oczekiwania innych.

Szkoła w powieści Witolda Gombrowicza „Ferdydurke" jest instytucją wykpioną przez autora. Karykaturalne jest w niej wszystko.Proces nauczania ma nudną, schematyczną formę.Żaden z nauczycieli nie cieszy się autorytetem.Gombrowicz opisując szkołę, tworzy obraz bezładnej szamotaniny uczniów między sobą i uczniów z nauczycielami. Jest to miejsce, gdzie „uświadamia się" siłą.

Młodziakowie zachowują się bardzo nowocześnie, w domu czczą racjonalizm, wyolbrzymiają rolę sportu, szczycą się swoimi wyzwolonymi z formy zasadami i wolnomyślicielstwem.Liberalizm Młodziaków posunięty jest do granicy absurdu.Pokazuje to scena, podczas której namawiają córkę do niemoralnego prowadzenia się. Matka namawia Zutę do wyjazdu na weekend z nieznajomym mężczyzną, a ojciec zachęca ją do posiadania nieślubnego dziecka.Józio demaskuje ich sztuczność i pseudonowoczesność.Gdy odkrywają w szafach pokoju Zuty obecność nastoletniego Kopyrdy i podstarzałego profesora, pęka ich forma i pokazują prawdziwe, ukrywane przed otoczeniem, klasyczne i tradycyjne oblicze.

W duszy Józia ciągle toczy się walka między pragnieniem bycia dojrzałym (ale trochę się boi, a trochę brzydzi dojrzałego stylu życia) a chęcią pozostania niedojrzałym uczniakiem.Niedojrzałość wiąże się z naturalnością, wolnością i swobodą.Autor nie piętnuje niedojrzałości , a pokazuje, że każdy człowiek ma w sobie coś z dziecka.

PORÓWNANIE DWORKU W SOPLICOWIE I BOLIMOWIEDworek w Soplicowie - „Pan Tadeusz"Dworek w Bolimowie - „Ferdydurke"Mickiewicz pochwala polską gościnność.Pierwszym elementem ceremonii goszczenia jest serdeczne przywitanie.W epopei Mickiewicza brama dla gości jest zawsze otwarta na oścież. Gospodarz dba o opiekę nad końmi przyjeżdżających , raduje się z ich przybycia , okazuje zainteresowanie , serwuje różnorodne dania i trunki.W Soplicowie wszystko odbywa się według staropolskiej tradycji, jednym z najważniejszych elementów kultury szlacheckiej jest spożywanie posiłków. Na cześć gości wydaje się przyjęcia z ogromną ilością potraw, napojów i deserów. W „Panu Tadeuszu" na stole pojawiają się wyszukane dania, kuchni polskiej i zagranicznej wszystkie te niezwykłe potrawy, a także sposób ich podania mają na celu uczczenie okazji, a nie zaspokojenie głodu. Przybyli goście czują radość, cieszą się, że mają okazję do ich spróbowania.Jedzenie to u nich kolejna ceremonia Każdy siedzi na odpowiednim miejscu według hierarchii.Służba w Soplicowie była doceniana i mimo gorszej pozycji społecznej traktowana godnie, a sama swoje obowiązki wypełniała z poczuciem szacunkuU Mickiewicza kultywuje się tradycje, ludzie łączą się w tym ceremonialeGombrowicz wyśmiewa polską gościnność.W „Ferdydurke", przywitanie gości odbywa się bardzo zwyczajnie. Bohaterowie ściskają się i całują,. Nie ma w tym radości z przybyłych gości, jednak nie mogą tego okazać, gdyż byłoby to niekulturalne.Kolejnym aspektem gościnności jest rozmowa.. Z grzeczności Józio pyta swoje wujostwo o zdrowie. Wywiązuje się z tego rozmowa o chorobach, która trwa już do końca. Każdy z rodziny Hurleckich jest na coś chory i aby podtrzymać rozmowę opowiada o tym. Chwilowe minuty ciszy wprawiają wręcz w trwogę.Wszyscy jedzą, ponieważ tego wymaga kultura, przy czym nie mają z tego satysfakcji i radości. Józio, nawet gdy nie jest już głody je, bo „częstowali i zapraszali".Panuje tam przekonanie, że służba to „chamstwo", któremu trzeba pokazać swoją rzekomą „pańskość". W pewnym momencie Józio uzmysławia sobie, że tak naprawdę wszystko, co robi jego wujostwo jest na pokaz służbie.Całe kultywowanie tradycji u państwa Hurleckich stosuje się tylko po to, aby odróżnić się od „chamstwa".U Gombrowicza przedstawienie ziemiaństwa służy tylko kpinie i ośmieszeniu, a tradycja szlachecka została zachowana tylko po to, aby odróżnić państwo od pospólstwa.

gatunek literacki

To dzieło nawiązuje do wielu gatunków epickich:do powieści edukacyjnej,powiastki filozoficznej,gawędy szlacheckiej.Pisarz ujmuje rzeczywistość w sposób groteskowy. Jest ona odrealniona i zdeformowana. W ten sposób lepiej uwydatnia się absurd świata.

powieść eksperymentalna

"Ferdydurke"jestpowieścią eksperymentalną, w której pierwiastki autobiograficzne łączą się z nowatorskimi strategiami „gry" literackiej, jaką prowadzi z samym sobą, tradycją literacką, czytelnikami i krytykami Witold Gombrowicz.

powieść awangardowa groteskowa

Świat przedstawiony jest udziwniony, zdeformowany, funkcjonuje na granicy absurdu, występują w nimsprzeczności, brak logicznych zasad porządkowania zdarzeń.Postacie są komiczne, przerysowane, przypominają nie portrety, lecz karykatury.

powieść inicjacyjna

Tematem przewodnim "Ferdydurke"jest kwestia dojrzewania bohatera: mimo skończonych 30 lat życia czuje się on nieudacznikiem życiowym, który ciągle poszukuje swego miejsca w świecie.Pisanie nowego utworu literackiego, jakim jest Ferdydurke ma potwierdzić jego dojrzałość .

zadania

Groteska i absurd - literatura deformująca rzeczywistośćCzym jestgroteska? Jest to pewien sposób ukazywania świata w sztuce - poprzez dziwaczne sceny, wynaturzone postacie czy działania osób.J Sceny absurdalne, komizm pomieszany z tragizmem, zachowania karykaturalne, wyolbrzymione, zwariowane to właśnie groteska.Ten zabieg upodobał sobie Gombrowicz.Groteska była znana w literaturze już od dawna, ale naprawdę stała się modna na początku XX wieku. Groteskowy jest na przykład pojedynek na miny w szkole, czy zachowanie profesorów wobec uczniów. Wszyscy bohaterowie Ferdydurke są nieco przerysowani i nieprawdopodobni - nieprawdopodobne jest grono pedagogiczne i wylękniony profesor Bladaczka.W parze z groteską występuje w powieści absurd:Absurdalność świata przedstawionego,np.porwanie 30-letniego mężczyzny do szkoły i traktowanie go jak ucznia w szkolnej ławie; obecność dziwaczności, karykatury, deformacji, np. przerysowani bohaterowie: Pimko - Wielki Zdrabniacz, pozornie nowocześni Młodziakowie;łączenie sprzeczności: piękna z brzydotą, tragizmu i komizmu, np. śmieszny pojedynek na miny, którego następstwem jest jednak samobójstwo Syfona;zakończenie utworu - swoista kpina z czytelnika:Koniec i bomba,kto czytał, ten trąba,

zakończenie

zadania

1

utrwal

2

Gombrowicz powieść „Ferdydurke" zakończył niezbyt wyrafinowaną rymowanką.Pomysł ten podsunęła mu służąca pracująca w domu Gombrowiczów od wielu lat - Aniela Brzozowska - Łuksiewiczowa.Autor zwierzył się jej, że właśnie napisał książkę, tylko nie wie, jak ją zakończyć. I Aniela, zwana Ciemną, odpowiedziała mu znanym z powieści dwuwierszem. Odtąd pisarz nazywał ją najinteligentniejszą osobą w domu. Gombrowicz jej sugestię przyjął z entuzjazmem i umieścił rymowankę na końcu swojego utworu.M. Głowiński twierdzi, że takie zakończenie jest zwrotem do czytelnika, który mu nie pochlebia ale jednocześnie nie dodaje wzniosłości dziełu, które zwieńcza. Tak więc, jeszcze raz autor pokpiwa sobie z odbiorcy i z przedstawionego mu utworu.Na zakończenie powieści po raz kolejny i ostateczny eksponuje problem niedojrzałości.Pisarz postąpił w tym wypadku zgodnie z przebiegiem akcji i zgodnie z własną filozofią, według której:„Żywiołem naszym jest wieczna niedojrzałość"

jakie jest przesłanie tej lektury ?

Ferdydurke jest drwiną ze świata, zaprezentowanego jako zbiór sztucznych masek, uwięzień, stereotypów - słowem kraina Formy, w której człowiek to także foremka - kukiełka w teatrze groteski.

 Ferdydurke jest buntem przeciw Formie, obnażeniem jej groźby i jej siły.

Ferdydurke jest satyrą na ówczesną szkołę, jej sposób nauczania, tzw. upupiania młodego człowieka, na nowoczesność i postęp - modę głoszoną wśród mieszczaństwa, na sielankowo polską wizję wsi i ziemiaństwa. .

oryginalność utworu

Charakterystyczne cechy języka Ferdydurke:Nazwiska znaczące (często prowadzące do skojarzeń erotycznych).Specyficzne słowa klucze (przyprawić „pupę", „łydka", „gęba", chłopięta).Neologizmy: „zbelfrzony", „małomieszczańsko", „przerozkazywać".Kalambury: „Starkę podaj!" (staruszkę czy wódkę?); podobieństwa brzmienia: przemiana „sztandar połyska" w „sztandar po łydkach".Zabawy słowne: Młodziakowa jako sanitariuszka „skopana w okopach"; rymowanki: „Staniało? - powiedziało pierwsze ciało" .Bogactwo języka, nawet wielosłowie (epitety, porównania, powtórzenia).Paralelizmy składniowe, zmiana szyku zdania (często czasownik na końcu, np. „Słowacki wielkim poetą był").Zmienianie połączeń frazeologicznych: „Belfrem pobudzał ją do pensjonarki, ona zasię jego pensjonarką do belfra podniecała".Aforyzmy: „Papa zatem zamyka cykl poczęty przez pupę", „O, styl - narzędzie tyranii!".

"Niech mój kształt rodzi się ze mnie, niech nie będzie zrobiony mi... "

"W świecie ducha odbywa się gwałt permanentny, jesteśmy funkcją innych ludzi..."

„Nie ma ucieczki przed gębą, jak tylko w inną gębę"

WAŻNE CYTATY

„Przed człowiekiem można się schronić jedynie w objęciach drugiego człowieka"

Na czym polega oryginalność Witolda Gombrowicza na tle polskiej literatury?Zyskał opinię prowokatora i obrazoburcy polskiej literatury.Wprowadził do niej nowy, oryginalny styl i wydał odważną wojnę schematom i stereotypom - i polskim, i ogólnoludzkim.Gombrowicz szydzi z wielu świętości, do których jesteśmy przyzwyczajeni.Posługuje się specyficznym humorem (czasem wręcz niesmacznym) i nie obawia się erotyzmu, wprowadza własne terminy (pupa, gęba, Forma).Nikt przed nim nie wpadł na pomysł, żeby zmienić szyk zdania i tym samym eksponować lub ośmieszać pewne sensy. „Słowacki wielkim poetą był" brzmi wszak inaczej niż „Słowacki był wielkim poetą".Dzięki swojej oryginalności zdobył Gombrowicz wielu krytyków, wielbicieli, wyznawców i... naśladowców.

DZIĘKUJĘ !

Źródła wykorzystane w prezentacji:https://2l.pl/artykul-31268.htmlhttps://klp.pl/ferdydurke/a-5763.htmlhttps://learningapps.org/watch?v=pmgxvioe320 Biniszewska Kingahttps://learningapps.org/watch?v=pbt0t63tv20 Ala Krawczykhttps://learningapps.org/watch?v=ppqbvsmn320 Kinga Pawlakhttps://kultura.onet.pl/fragmenty-ksiazek/gombrowicz-w-europie/wvy0qcyhttps://culture.pl/pl/tworca/witold-gombrowicz1 S. Bortnowski Ferdydurkizm, czyli Gombrowicz w szkole, Stentor, Warszawa 1994, s. 75.2 S. Bortnowski op. cit., s. 91.https://www.youtube.com/watch?v=8iYmc8k52CMhttps://www.youtube.com/watch?v=cG5mPM1Rpn8&feature=emb_titlehttps://youtu.be/LJtFe6jSEQkhttps://xn--jzyk-polski-rrb.pl/lektury-opracowania/ferdydurke-gombrowicz/2036-szkola-ferdydurke https://aleklasa.pl/matura/c406-nauka-o-jezyku-2/ferdydurke-na-maturzeKarty pracy i czytanie ze zrozumieniem pochodzą z Wydawnictwa Nowa Era , autorką jest pani Magdalena Lotterhoff

# data[].attributes.attachment_link.description
Ela Szymczak WITOLD GOMBROWICZFERDYDURKE BIOGRAFIA Witold Gombrowicz - prozaik, dramaturg, uważany powszechnie za jednego z najwybitniejszych pisarzy XX wieku. Urodził się w Małoszycach pod Opatowem. Studiował prawo na Uniwersytecie Warszawskim. Krótko pracował w sądownictwie, a w latach 30. poświęcił się wyłącznie twórczości literackiej. Na początku sierpnia 1939 r.