# data[].attributes.headline
7. Aterosklerosiak odol fluxua oztopatzen du

# data[].attributes.subject
7. Aterosklerosiak odol fluxua oztopatzen du

# data[].attributes.body
Arterien hodietan gantz deposituak eratzen duen prozesu inflamatorioa da.

# data[].attributes.body
Odol fluxuaren abiadura minimoa da kapilarretan
Berez, odol fluxuaren abiadura handiagoa da zenbat eta diametro txikiagoa eduki odol hodi batek. Hala ere, abiaduraren determinante nagusia kapilar guztien azalera "área de sección transversal" da. Kapilar guztiak elkarrekin hartuta, beraien azalera totala gainontzeko odol hodiena baino handiago da. beraz, odola oso mantso zirkulatzen du kapilarretatik eta honek nutrienteen elkartrukea errezten du.
Filtrazioa: Presio hidrostatikoak (kapilarren alde arterialeko presioa, zainetakoa baino altuagoa da filtrazioaren bidez presio galtzen baita.Aldi berean, likido interstizialeko presioa kapilarrena baino baxuagoa da) odol basoetako likidoa eta nutrienteak kanporantz (likido interstizialerantz) eramaten ditu.
Absortzioa: Zainetara doan kapilarren muturretan presio hidrostatikoa txikiagoa da. Presio osmotikoa (solutoen kontzentrazioaren menpe; plasman zehar garraiatzen diren proteinek presio osmotikoa ematen diote odolari, likido intertizialean baino ugariagoak direlako), presio hidrostatikoa baino handiago denez, ura kapilarren barrura erakartzea eragiten du.

Bi indar hauengatik (presio hidrostatikoa eta osmotikoa), kapilarren alde arterialean filtrazioa ematen da eta horren bidez ehunek eta ehun linfatikoak nutrienteak eta sustantziak jasotzen dituzte. Aldiz, kapilarren zainen aldean absortzioa ematen da eta kapilarrek zelulek likido interstizilera jariatutako sustantziak eta ura jasotzen dituzte. Hodi linfatikoek ere, xurgatutako nutrienteak eta ura zainetara itzultzen dituzte.

# data[].attributes.body
Endotelioko poroen bidez materialen elkartrukea errazten da
Ura, ioi eta nutrienteen elkartrukearen beharraren arabera, kapilarretako endotelio geruzuaren zelulen disposizioa aldatzen da. Hesteetako edota giltzurrunetako kapilarren endotelioak, adibidez, kapilar porotsuak ditu (endotelioko zelulen artean espazio gehiago edo poroak dauzka), ura eta nutriente kantitate handiak odol baso eta likido interstizialaren artean elkartrukatzeko.

# data[].attributes.headline
Tentsio arterialean eragina duten faktoreak

# data[].attributes.subject
Tentsio arterialean eragina duten faktoreak

# data[].attributes.body
Tentsio arteriala sistolean TAS (ezkerreko bentrikuluaren uzkurdurarengatik arteriako paretek jasaten duten odolaren presio maximoa; 120 mmHg bataz beste) eta diastolean TAD (bentrikulua erlaxatuta dagoenean arterietan ematen den tentsio minimoa; 80mmHg bataz beste) neurtzen da.
Hipotentsioak beharrezko odol fluxua entzefalora iristea (grabitatearen aurka) oztopatu dezake (zorabioak...).
Hipertsentsioak (TIS: >140 edo/eta TAD: >90 kronikoa), aldiz, odol baso finak hautsi ditzake eta tromboak eratu ditzake.

# data[].attributes.headline
6. Sistema Linfatikoa ere zirkulazio aparatuarekin elkarlanean aritzen da likidoa eta nutrienteak trukatuz eta odolean zehar dabiltzaten patogenoak harrapatuz

# data[].attributes.subject
6. Sistema Linfatikoa ere zirkulazio aparatuarekin elkarlanean aritzen da likidoa eta nutrienteak trukatuz eta odolean zehar dabiltzaten patogenoak harrapatuz

# data[].attributes.body
Baso linfatikoak, odol basoetatik gertu daude eta zirkulazio aparatua, digestio aparatua eta sistema inmunologikoaren dihardu:

Kapilarretan filtratutako (odoletik likido interstizialerantz) likidoa eta proteinak itzuli. Kapilarren antzerako hodi linfatiko finetan ematen da elkartrukea. Hauek hodi zabalagotan elkartzen dira linfa garraiatzen dutenak. Bere ibilbidean zehar ganglio linfatikoak daude, zelula inmunologiko asko biltzen dituztenak (linfozitoak, makrofagoak).

Heste meharrean xurgatutako gantzak bildu eta zirkulazio aparatura pasa (zainetara). Jasotako likidoa eta solutoak berriro zirkulaziora sartzen du zainen bidez. Zainen antzerako balbula sistema bat dauka eta hodi handien muskulu leunaren kontrakzioekin batera, zein muskulu-eskeletikoen laguntzaz, linfa gorantz impultsatzen du.

Patogeno, birus, baketria edo arriskutsuak izan daitezkeen sustantziak harrapatu

Drenaje txar batengatik edota kapilarretan eman den gehiegizko filtrazioak (likido eta proteinak bezalako nutrienteak hodi linfatikoek jasotzen dituzte) likido pilaketa edo "edema" du ondorio.

# data[].attributes.headline
3. Odolaren banaketa ehunetan beharraren arabera ematen da

# data[].attributes.subject
3. Odolaren banaketa ehunetan beharraren arabera ematen da

# data[].attributes.body
Sistema kardiobaskularrak ehun bakoitzaren behar metabolikoetara odol fluxua modu selektiboan moldatzeko gaitasuna dauka.

# data[].attributes.body
Hiru faktorek dute eragina erresistentzian:

1. Odol basoen radioa (zenbat eta txikiago erresistentzia gehio). Hau da eragin handiena daukana erresistentzian. Arteriolek duten muskulu leunaren kontrakzioaren bidez (basokonstrikzioa) radio gutxitu eta erresistentzia handitzen da. Muskulu leunaren erlaxazioaren bidez (basodilatazioa) odol bolumen handiagoa eramateko prestatzen da. Ehunen bakoitzaren behar metabolikoetara moldatzeko arteriolek beraien radio edo diametroa 3 modutan erregulatu dezakete:

Gertuko kontrol parakrinoa: Epitelio zelulek jariatzen dituzten faktoreen bidez ehun horren odol hornidura erregulatzen dute. Oxido nitrikoak (gas bat) adibidez basodilatazioa eragiten du. Oxigeno ezak edo CO2 gehiegi odolean badago ere basodilatazioa eragiten du, ehunek oxigeno gehio izan dezaten (metabolismoaren eskakizunetara moldatzeko odol fluxuaren gertuko kontrolari hiperemia deritzogu).

Sistema autonomo sinpatikoa: tentsio arterialaren tonoa mantentzen da neurona sinpatikoen seinaleen bidez (noradrenalina, eta serotoninak adibidez baskonstrikzioa eragiten dute) edota parasinpatikoen bidez (azetilkolinak adibidez basodilatazioa eragiten du oxido nitrikoa endotelioko zelulen bitartez sustatuz).

Sistema endokroniaren bidez: Adrenalinak muskulu-eskeletikora, bihotzera eta gibelera doan odol fluxua handitzen du ("borrokatu ala ihes" egoeran garrantzitsuak diren organoetara, momentu horretan hain garrantzitsuak ez diren organoetara doazen arteriolen basokonstrikzioa eraginez. Angiotensinak edota basopresinak ere tentsio arteriala igotzen dute basokonstrikzioa eraginez.

2. Odol basoen luzeera (zenbat eta luzeago erresisteniza gehio)

3. Biskositatea (zenbat eta biskosoago erresistentzia gehio)

# data[].attributes.body
Ezkerreko bentrikulua uzkurtzean odola aorta arteriatik bultzatzen du presio maximoarekin eta horrek pultso edo presio uhin bat igortzen du. Hortarako, arterien paretak zabaltzen dira (dilatatu). Bentrikulua erlaxatzean eta balbula ixtean odola arterietan zehar bultzatzen da, pareten kontrakzioaren bitartez. Odol hodietan zehar presio gradientearen alde (presio altuko lekuetatik presio baxukoetara) doan heinean, pareten erresistentzia eta zelulen arteko frikzioa dela eta, presioa jeisten doa. Horrenbestez zainetako presioa da baxuena eta ez dauka pultsorik (fluxua jarraia da, arterietan aldiz pultsatila). Arnasketa bombak eta muskulu eskeletikoen kontrakzioek zainetako odola eskuineko aurikularantza joatea ahalbidetzen dute ("retorno venoso")

# data[].attributes.headline
5. Kapilarretan ematen da materialen elkartrukea

# data[].attributes.subject
5. Kapilarretan ematen da materialen elkartrukea

# data[].attributes.body
Esfinterren bidezko Autoregulazioa
Kapilarretan zehar doan odol fluxua erregulatzeko metaarteriolen paretetan aurkitzen diren esfinterrak (eraztun muskularrak) itxi edo ireki daitezke. Kapilarrak odola eta likido interstizialaren arteko elkartruke gunea dira, endotelio geruza porotsuaren bidez zelulak oxigeno eta nutrientez hornitzeko.
Jarduera metaboliko handia daukaten organoek kapilar gehiago dauzkate (muskulu-eskeletikoa esaterako).

# data[].attributes.body
Bihotzeko ezkerreko bentrikulutik kanporatzen den odola arteria sistemiko elastiko eta zurrunetan zehar garraiatzen da gorputzeko organo guztietara oxigeneoa eta nutrienteak eramateko (arterietan gorputzeko odolaren %11a dago soilik). Hauek, 4 geruzaz osaturik daude (endotelioa edo odolarekin kontaktuan dagoen zelula bakarrez osaturiko geruza fina, ehun elastikoa, muskulu leuna eta ehun fibrosoa). Arteria zabalak, arteria meheagotan sakabanatzen dira (arteriolak) odola ehun konkretuetara eramateko. Hauek beraien diametroa aldatzeko gai dira muskulu leuneko geruzaren kontrakzio (basokontrikzioa) eta erlaxazioaren (basodilatazioa) bidez. Diametro honen zabalera endotelioko zelulek jariatzen dituzten faktore edo sustantzia parakrinoen bidez, oxigenoaren kontzentrazioaren bidez, hormonen bidez edota nerbio sistema autonomoko neuronen bidez erregulatu daiteke. Zelulen eta odolaren arteko materialen elkartrukea kapilarretan ematen da, presio baxua eta bere diametro txikiagatik erresistentzia handia egiten duten odol hodi finetan. Kapilarren urruneko muturrean odola zainen alderantz zirkulatzen du, zelulen arnasketaren ondorioa den CO2-a eta beste hondakin ugari gibelera, giltzurrunetara eta bihotzeko eskuineko aldera benula eta zain handiagoen bidez bideratzeko. Gibelak ere prozesaturiko nutriente ugari zainen bidez organoetara eta bihotzerantz eramaten ditu. Zainak, gorputzeko odolaren bolumen handiena gordetzen dute, %60 inguru (arteriek baino diametro handiago dute), behar izatekotan alde arterialera bihotzaren bidez bideratzeko. Odol fluxua erregulatzeko zain handiek balbula unidirekzionalak dituzte (bihotzaren antzerakoak, odola norabide bakarrean joatea ziurtatzen dute).
Erresistentziako entrenamenduak batez ere, muskuluentzako oxigeno beharra handitzen duenez, odol hodi berrien eraketa sustatzen du. Prozesu honi angiogenesia deritzogu eta endotelioko zelulek sustatzen dute.