# data[].attributes.headline
Heimsendir í nánd fyrir drengi á Íslandi?

# data[].attributes.subject
Heimsendir í nánd fyrir drengi á Íslandi?

# data[].attributes.body
Hér fjallar Ingólfur Ásgeir Jóhannesson um greina flokk sem birtist í morgunblaðinu í upphafi árs (2021). Ingólfur hefur í áraraðir  fjallað um stöðu drengja í skólakerfinu og gefið út efni því tengdu. Hefur hann til að mynda gefið út bókina Karlmennska og jafnréttisuppeldi sem tekin er fyrir í hluta 10 hér til hliðar.
Fyrirsagnirnar greinanna voru Þrengir að drengjum; Foreldrar hafi trú á færni sinni; Heil kynslóð er í húfi; Erum við tilbúin til að fórna einni kynslóð drengja? ,,Greinaflokkurinn hófst á orðunum „Það er gömul saga og ný að drengir eigi undir högg að sækja í íslenska skólakerfinu“. Í greinaflokkinum er byggt á þeirri tvíhyggju milli drengja og stúlkna að það sem annar hvor hópurinn fær sé tekið af hinum, til dæmis með því að halda því fram að fjölgun stúlkna úr brautskráningarhópum framhalds og háskóla geti leitt til samfélagslegrar skekkju sem að óbreyttu á bara eftir að aukast“. Ingólfur er ekki hlyntur sértækum aðgerðum fyrir tiltekna hópa sem bitna þá á öðrum hópum og segir hann: ,,Ef gert verður ráð fyrir meiri hreyfingu fyrir drengi – þarf ekki að gera líka ráð fyrir meiri hreyfingu fyrir önnur börn?“  Því segir hann að heppilegast væri ef breytingar myndu ná til allra nemenda.

Heimild: Ingólfur Ásgeir Jóhannesson. (2021, 25. febrúar). Heimsendir í nánd fyrir drengi á Íslandi? https://uni.hi.is/ingo/2021/02/25/heimsendir-i-nand-fyrir-drengi-a-islandi/

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Þann 31. janúar sl. hófst í Morgunblaðinu fjögurra greina flokkur sem birtist þá og næstu þrjár sunnudaga um málefni drengja - hálfgerð heimsendaumræða. Greinaflokkurinn hófst á orðunum „Það er gömul saga og ný að drengir eigi undir högg að sækja í íslenska skólakerfinu". Í greinaflokkinum er byggt á þeirri tvíhyggju milli drengja og stúlkna að það sem annar hvor hópurinn fær sé tekið af hinum, til dæmis með því að halda því fram að fjölgun stúlkna úr brautskráningarhópum framhalds og háskóla geti leitt til „samfélagslegrar skekkju sem að óbreyttu á bara eftir að aukast" (Grein 1, kynning, bls. 8).
Drengjaorðræðan - drengjaviðsnúningurinn
Drengaorðræðan um menntun og skóla er þekkt alþjóðlegt fyrirbæri og felur í sér viðsnúning frá því að huga sérstaklega að menntun stúlkna þar sem drengir séu orðnir eftir á í skólakerfinu, samanber fyrirsögn Morgunblaðsins 31. janúar: Þrengir að drengjum. Þessi orðræða um halla í skólakerfinu drengjum í óhag hefur flætt um meðal ríkari þjóða sem stundum eru nefndar alheimsnorðrið, meðan menntun stúlkna heldur áfram að vera meginviðfangsefnið sem Sameinuðu þjóðirnar leggja áherslu á meðal þjóða.

Í grein sem ég skrifaði með áströlsku kollegunum Bob Lingard og Martin Mills eftir að þeir höfðu heimsótt Ísland til að tala á ráðstefnu um drengjamenningu bárum við saman þessa orðræðu í löndunum tveimur. Við sáum skýr merki bakslags gegn meintum áhrifum femínisma á ástralskt skólakerfi en mun um slíkt bakslag á Íslandi. Síðan þá hafa verið haldnar ráðstefnur um málefni drengja og karla í kennslu, farið í átaksverkefni um nýliðun karla í yngri barna kennslu og skipaðir vinnuhópar, til dæmis um námsárangur drengja (skýrsla Reykjavíkurborgar 2011). Ein ráðstefna hefur verið í gangi síðan í haust og á fjórði hluti hennar að vera í mars - en þessi ráðstefna átti reyndar að vera eins dags ráðstefna í mars í fyrra og var frestað út af Covid.
Greinaflokkur Morgunblaðsins
Morgunblaðið ræddi við sjö karla og þrjár konur meðal fagfólks, stjórnmálafólks og leikmanna. Ég las greinarnar og sumar þeirra nokkrum sinnum til að átta mig á þeim þrástefjum sem kæmu fyrir í þeim og var þá einkum að leita að þekktum stefjum úr drengjaorðræðunni en einnig þeim heildarsvip sem var á umfjölluninni og ég gerði grein fyrir í upphafi.

Fyrirsagnirnar voru Þrengir að drengjum; Foreldrar hafi trú á færni sinni; Heil kynslóð er í húfi; Erum við tilbúin til að fórna einni kynslóð drengja? Eins og sjá má er fyrirsögn 2 nokkuð af öðrum toga. Eins er rétt að nefna strax að fyrirsögnin Heil kynslóð er í húfi, á grein númer 3, er ekki í góðu samræmi við viðtalið sem fylgir.
Þrástefin
Það er ekki þannig að ég setji mig móti öllu því sem sagt er í viðtölunum. Líklega er ég sammála meirihluta af því sem fram kemur þótt ég sé ekki ánægður með heildarumgjörðina eða heimsendaorðræðuna. Ég ákvað gera ekki greinarmun á orðum blaðs og viðmælenda og reyndar líka að nefna ekki viðmælendurna. Hér er tilraun til að greina orðræðu en ekki hanka viðmælendur fyrir einstök orð eða hrósa þeim fyrir önnur. Efftir atvikum er efnið endursagt eða orðrétt, oftast án gæsalappa.
Drengir í hættu - samfélag í hættu
Erum við tilbúin að fórna einni kynslóð drengja? (Grein 4, fyrirsögn, bls. 8).

Stórir hópar sem búa við skert tækifæri eru frjór jarðvegur fyrir ýmsar öfgahreyfingar í stjórnmálu, reiði og félagsleg vandamál (Grein 4, bls. 8).
Drengir gjalda árangurs kvenna - andfemínismi
Í meira en áratug hafa konur verið um 70% þeirra sem ljúka háskólaprófi á Íslandi sem er ein birtingarmynd þess vanda sem drengir glíma við innan skólakerfisins (Grein 4, kynning, bls. 8).

Í rammagrein er vísað í tveggja áratuga gamla bók, The war against boys: How misguided feminism is harming our young men, en reyndar er tekið fram að bókin hafi fengið misjafna dóma (Grein 4, bls. 10) - og er það ekki ofmælt.
Orka drengja og einbeitingarskortur drengja
Of langar kennslustundir (Grein 1, bls. 8).

Fanga þarf ástríðu drengjanna (Grein 1, bls. 12).

Brýnt að beisla orkuna (Grein 1, bls. 10).

Lengi hefur legið fyrir að skólakerfið virðist henta stúlkum betur en drengjum og við hljótum að þurfa að rýna í ástæður þess, skoða drengjamenninguna betur og vinna með hana. Þá er ég til dæmis að tala um orkuna, hvernig beislum við hana og leyfum henni að njóta sín? Við þurfum líka að vekja áhuga drengjanna svo að þeir upplifi að þeir hafi eitthvað fram að færa innan veggja skólans. Sé þeim bara troðið í boxið er það ávísun á vanlíðan, uppreisn og hegðunarvandamál (Grein 2, bls. 13).

Virkja þarf drengina frá fyrsta degi, örva áhuga þeirra og gera skólann merkingarbærari. (Grein 4, bls. 10).
Líffræðilegar skýringar - þörfin fyrir hreyfingu.
Að hans sögn eru líffræðilegar skýringar á því hvers vegna drengir eru fyrirferðarmeiri í leikskóla en stúlkur. Rannsóknir sýna að það tengist meðal annars testósteróni, sem drengir hafa meira af en stúlkur, en það hefur mikil áhrif á þeirra atferli. Testósterón hefur áhrif á þróun vinstri hluta heila drengja i fósturlífi. Testósteron er ein af ástæðum fyrir því að drengir eiga oftar í vanda með málþroska, hreyfiþroska, glíma oftar við lestrarerfiðleika, ADHD og einhverfu (Grein 1, bls. 10)

Mjög mikilvægt að kennslustundir séu ekki of langar í yngstu bekkjunum og boðið sé upp á hreyfingu alla daga sem börnin eru í skólanum (Grein 1, bls. 10).

Dagleg kröftug hreyfing skiptir sköpum hvað varðar vellíðan (Grein 3, bls. 10).
Skólakerfið hentar ekki drengjum
Fáir efast lengur um að skólakerfið hentar stúlkum betur en drengjum, það hefur ítrekað komið fram í þessum greinaflokki (Grein 4, bls. 10).
Karlkyns kennarar sem fyrirmyndir
Karlkennurum hefur fækkað jafnt og þétt á liðnum áratugum, ekki síst í grunnskólanum, og [viðmælandi] er í hópi þeirra sem gjalda var-hug við þeirri þróun. „Auðvitað horfa strákar ekkert síður upp til kvenna en karla í kennslu en jafnvægið þarf að vera meira. Þess utan gæti verið að strákar tengdu betur við karlkennara og fyndu í þeim fyrirmynd". Hvað er hægt að gera til að snúa þessari þróun við og fjölga körlum í kennslu aftur? „Blasir það ekki við? Það hljóta fyrst og fremst að vera launin. Undirbyggingin frá hendi menntamálaráðuneytisins þarf líka að vera markvissari. Það þarf að leggja þetta þannig upp að bæði kynin sæki í þessi störf. Það þarf að hvetja drengi strax á grunnskólastiginu til að sækja síðar meir í kennslu, ekkert síður en stúlkur. En það er kannski erfitt þar sem fyrirmyndirnar eru svo fáar. Það eru vond skilaboð (Grein 2, bls. 13).
Vantar aðgerðir
Drengir í meirihluta þeirra 1100 nemenda í hverjum árgangi sem geti ekki lesið sér til gagns að loknu grunnskólaprófi. Á hverjum fjórum árum verður til hópur sem samsvarar íbúum Vestmannaeyja sem getur ekki lesið sér til gagns. Það sé ekki nóg að búa til tíu ára áætlun til þess að taka á þessu máli ... þetta sé alvarlegra en svo (Grein 4, bls. 8).

Við þurfum að byrja strax og grunnskólaganga hefst; vinna vinnuna betur þegar börnin eru sex og sjö ára. Við vorum þess umkomin að fara í markvissar aðgerðir varðandi stöðu kvenna á vinnumarkaði, þess vegna hljótum við að líka að geta tekið á vanda drengja í skólakerfinu. Markviss vinna skilar árangri. Virkja þarf drengina frá fyrsta degi, örva áhuga þeirra og gera skólann merkingarbærari. Skólinn þarf að tengja við drengina og taka betur utan um þá (Grein 4, bls. 11).
Kröfur til foreldra - stuðningur við foreldra
En þetta stendur ekki bara upp á skólakerfið. Foreldrar þurfa að gefa sér tíma til að hlúa að börnum sínum. Tala við þau, fylgjast með námi þeirra, veita þeim stuðning og aðhald og hjálpa þeim að finna leiðbeinendur og fyrirmyndir. „Það á ekki síst við um fyrstu árin, sem eru gríðarlega mikilvæg og mótandi. Það er útilokað mál að setja öll börn í sama farið." (Grein 1, bls. 12).

Aðgerðaleysi stjórnvalda leiðir því oftar en ekki af sér að hún [móðirin] annast meira um barnið. Líta má á slíkt aðgerðaleysi sem viðhaldandi afl við hefðbundin kynhlutverk eldri kynslóða. Auk þess fær móðirin mun meiri stuðning hjá heilbrigðiskerfinu á meðgöngu en faðirinn, samanber mæðravernd en ekki foreldravernd (Grein 2, bls. 12).

Það skiptir öllu máli að foreldrar hafi trú á færni sinni. Ef maður vill þá getur maður! (Grein 2, bls. 12).

Gegnum aldirnar hefur ábyrgð á barnauppeldi hvílt meira á mæðrum en feðrum en [viðmælandi] fagnar því að á seinni árum séu fleiri og fleiri feður farnir að taka virkari þátt og axla ábyrgð. „Það er sérstaklega mikilvægt að þeir gefi sér tíma til að tala við syni sína, um námið, áhugamálin, samskipti kynjanna og fleira, en kenningar um félagsnám benda á að við tileinkum okkur fremur hugmyndir og sjónarmið þeirra sem eru af sama kyni" (Grein 2, bls. 12)

Fræðimenn eins og [nafni sleppt hér] eru búnir að hrópa þetta árum saman í eyðimörkinni (Grein 1).
Lokaorð
Kannski er of harmrænt að segja að blaðið spái heimsendi í umfjöllun sinni, en ef eingöngu eru lesnar fyrirsagnir og kynningarmálsgreinar blaðsins með stóru letri er það ekki fjarri lag. En ef greinarnar eru lesnar þá spá margir viðmælendur ekki slíkum örlögum.

Munu koma sérstakar aðgerðir til hagsbóta menntun drengja? Mín krafa er sú að allar sértækar aðgerðir fyrir tiltekna hópa verði ekki þess eðlis að þær geti bitnað á einhverjum öðrum. Ef gert verður ráð fyrir meiri hreyfingu fyrir drengi - þarf ekki að gera líka ráð fyrir meiri hreyfingu fyrir önnur börn? Annað viðmið sem ég set er að ekki verði slegið af kröfum til drengjanna til að koma til móts við meintan einbeitingarskort. Heppilegast er breytingar sem yrðu gerðar á skólastarfi nái til allra nemenda.

Vesturbæjarskóli stóð að þróunarverkefni sem hófst 2005 - varð móðurskóli um drengjamenningu (sjá til dæmis Morgunblaðið, 7. apríl 2005). Vesturbæjarskóli ákvað strax að fara eftir viðmiðum af því tæi sem ég hef nefnt: Að slá ekki af kröfum til drengja eða annarra barna og að breytingar næðu til allra barna. Kennarar úr skólanum heimsóttu skóla á Englandi sem voru þekktir fyrir að þær væri lítill munur á námsárangri drengja og stúlkna og innleiddi í kjölfarið kennsluaðferðir um ritun (sjá viðtal í Morgunblaðinu, 29. janúar 2008). Aðferðirnar hafa verið teknar upp í mörgum skólum (sjá til dæmis handbók eftir Önnu Svanhildi Daníelsdóttur og fleiri í Álftanesskóla).

Læt svo staðar numið í bili.
Heimildir
Anna Svanhildur Daníelsdóttir Brynhildur Snorradóttir Guðfinna Aradóttir Rannveig Stefánsdóttir. (2015-2017). Handbók. Kennsluhættir í anda John Morris. Sótt af https://www.gardabaer.is/media/throunarsjodur-grunnskola/Upp-a-bord---G2015-_Alftanesskoli.pdf

Ingólfur Ásgeir Jóhannesson, Bob Lingard & Martin Mills. (2009). Possibilities in the Boy Turn? Comparative Lessons from Australia and Iceland. Scandinavian Journal of Educational Research, 53:4, 309-325, DOI: 10.1080/00313830903043083

Kennsla sem skilar árangri, líka hjá strákum. (2008, 29. janúar). Morgunblaðið. https://www.mbl.is/greinasafn/grein/1188586/

Morgunblaðið, 31. janúar ,bls. 8, 10, 12; 7. febrúar, bls. 12-13; 14. febrúar, bls. 8, 10; 21. febrúar, bls. 8, 10.

Móðurskóli fyrir drengjamenningu. (2005, 7. apríl). Morgunblaðið. https://www.mbl.is/greinasafn/grein/1010753/

# data[].attributes.attachment_link.title
Heimsendir í nánd fyrir drengi á Íslandi?

# data[].attributes.attachment_link.description
Þann 31. janúar sl. hófst í Morgunblaðinu fjögurra greina flokkur sem birtist þá og næstu þrjár sunnudaga um málefni drengja - hálfgerð heimsendaumræða. Greinaflokkurinn hófst á orðunum „Það er gömul saga og ný að drengir eigi undir högg að sækja í íslenska skólakerfinu".

# data[].attributes.headline
Erum við tilbúin að fórna einni kynslóð drengja?

# data[].attributes.subject
Erum við tilbúin að fórna einni kynslóð drengja?

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Laugardagur, 20. febrúar 2021

Í meira en áratug hafa konur verið um 70% þeirra sem ljúka háskólaprófi á Íslandi sem er ein birtingarmynd þess vanda sem drengir glíma við innan skólakerfisins. Hvaða þjóðhagslegu og samfélagslegu áhrif hefur þessi staða haft og hvað þýðir hún til lengri tíma litið? Erum við á leið frá einni þjóðfélagsskekkju yfir í aðra? Lengi hallaði á konur en mun framvegis halla á karla? Orri Páll Ormarsson orri@mbl.is

Drengir og stúlkur standa jafnfætis þegar námsferill þeirra hefst í fyrsta bekk grunnskóla en með tímanum verður leikurinn ójafnari. Stúlkur eru í meirihluta meðal stúdenta og í meirihluta þeirra sem ljúka háskólaprófi. Kynjahallinn hér á landi er mikill í alþjóðlegum samanburði. Karlar voru í yfirgnæfandi meirihluta þeirra sem brautskráðust frá Háskóla Íslands fram á áttunda áratug 20. aldar. Fjöldi brautskráðra jókst eftir 1970 en þá fjölgaði konum mun hraðar en körlum. Árið 1987 brautskráðust í fyrsta skipti...

# data[].attributes.attachment_link.title
Morgunblaðið - Erum við tilbúin að fórna einni kynslóð drengja?

# data[].attributes.attachment_link.description
Laugardagur, 20. febrúar 2021 Í meira en áratug hafa konur verið um 70% þeirra sem ljúka háskólaprófi á Íslandi sem er ein birtingarmynd þess vanda sem drengir glíma við innan skólakerfisins. Hvaða þjóðhagslegu og samfélagslegu áhrif hefur þessi staða haft og hvað þýðir hún til lengri tíma litið?

# data[].attributes.headline
Áhugi er drifkraftur árangurs – ekki síst í námi. Það sýnir sig oft skýrar hjá drengjum en stúlkum.

# data[].attributes.subject
Áhugi er drifkraftur árangurs – ekki síst í námi. Það sýnir sig oft skýrar hjá drengjum en stúlkum.

# data[].attributes.body
Verið er að hefja rannsóknar- og þróunarverkefni í Vestmannaeyjum þar sem áherslan verður lögð á að drengum líði betur í skólanum og meginmarkmið er áhugi og vellíðan í námi.
Um er að ræða verkefni þar sem nemendum verður fylgt eftir frá 1.-10. bekk.
Heimild: Stjórnarráð Íslands. (2021, 5. febrúar). Kveikjum neistann! Áhugahvöt og árangur í Vestmannaeyjum. https://www.stjornarradid.is/efst-a-baugi/frettir/stok-frett/2021/02/05/Kveikjum-neistann-Ahugahvot-og-arangur-i-Vestmannaeyjum/

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Mennta- og barnamálaráðuneytið

Helgi Rúnar Óskarsson frá Samtökum atvinnulífsins, Jón Atli Benediktsson rektor Háskóla Íslands, Lilja Alfreðsdóttir mennta- og menningarmálaráðherra og Íris Róbertsdóttir bæjarstjóri í Vestmannaeyjum

Mennta- og menningarmálaráðuneyti, Vestmannaeyjabær, Háskóli Íslands og Samtök atvinnulífsins staðfestu í dag vilja sinn til samstarfs um undirbúning og framkvæmd þróunar- og rannsóknarverkefnis í Grunnskólanum í Vestmannaeyjum með það að markmiði að efla læsi og bæta líðan nemenda. Um er að ræða verkefni sem miðar að því að fylgja nemendum eftir frá upphafi grunnskólagöngu þeirra haustið 2021 og til loka hennar - alls í tíu ár.

„Núna er tíminn - við eflum skólastarf í anda nýrrar menntastefnu þar sem megináhersla er lögð á vellíðan og jafnrétti til náms. Hér í Vestmannaeyjum hefur öflugt fólk tekið höndum saman og sett sér metnaðarfull markmið um breytta kennsluhætti og nálgun sem byggir á niðurstöðum fremstu vísindamanna á sviði menntunar- og heilbrigðis," segir Lilja Alfreðsdóttir mennta- og menningarmálaráðherra.

Hvatafólk verkefnisins eru bæjaryfirvöld í Vestmannaeyja, stjórnendur Grunnskólans í Vestmanneyjum og Hermundur Sigmundsson prófessor í lífeðlislegri sálfræði. Árangur og afurðir verkefnisins verða nýtt í þágu allra grunnskólanema á Íslandi. Sett verður á laggirnar menntarannsóknasetur í Vestmannaeyjum sem mun annast undirbúning og framkvæmd verkefnisins. Aðilar tengdir Samtökum atvinnulífsins leggja verkefninu lið með því að styrkja tvær 20% stöður gestaprófessora við rannsóknasetrið sem skipulagt verður í samvinnu við Menntavísindasvið Háskóla Íslands.

„Þetta er mikilvægt langtímaverkefni verkefni fyrir Vestmannaeyjar, ekki aðeins fyrir skólasamfélagið heldur alla bæjarbúa. Við erum að stíga ný og spennandi skref í þróun skólastarfs. Vellíðan og árangur haldast í hendur, og hér er fólk reiðubúið að vinna þétt saman að því að bæta hvoru tveggja. Við fögnum því að hafa fengið frábært samstarfsfólk úr háskólasamfélaginu til liðs við okkur," segir Íris Róbertsdóttir bæjarstjóri í Vestmannaeyjum.

Áherslur verkefnisins snúa að læsi, stærðfræði, náttúrufræði, hreyfingu og hugarfari nemenda og tengjast þróun á kennsluháttum, kennsluefni og starfsþróun og ráðgjöf til kennara og skólastjórnenda. Markmið verkefnisins eru meðal annars að:

 80% nemenda séu læsir við lok 2. bekkjar og að allir nemendur fái markvissa þjálfun í lesskilningi alla grunnskólagönguna.
 Að nemendur fá þjálfun sem stuðlar að framúrskarandi færni í skapandi skrifum og framsögn.
 Að nemendur öðlist ástríðu fyrir náttúru- og umhverfisfræði.
 Að nemendur bæti hreyfifærni, hreysti og einbeitingu sína.

Hermundur Sigmundsson hefur meðal annars fengist við rannsóknir á samspili hreyfingar og náms, mikilvægi áhugahvatar og ástríðu og áhrif líðan á námsárangur drengja og stúlkna. Hann er ötull talsmaður þess að skólakerfið mæti betur þörfum drengja og kveiki áhuga þeirra.

„Áhugi er drifkraftur árangurs - ekki síst í námi. Það sýnir sig oft skýrar hjá drengjum en stúlkum. Okkar markmið er að skólinn geti mætt nemendum þar sem þeir standa og færi þeim áskoranir við hæfi. Við viljum skapa hvetjandi umhverfi þar sem hugarfar grósku er ríkjandi í öllu starfi, og nemendur geta tendrað áhuga sinn og náð sínum eigin markmiðum með markvissri þjálfun. Í því skyni munum við huga að samspili hreyfingar, ástríðu og samveru," segir Hermundur Sigmundsson prófessor.

„Íslensk stjórnvöld vilja veita framúrskarandi menntun með áherslu á þekkingu, vellíðan, þrautseigju og árangur í umhverfi þar sem allir skipta máli og allir geta lært. Þetta verkefni og sýn stjórnenda í Grunnskólanum í Vestmannaeyjum er frábært dæmi um slíka nálgun. Aðilar þessa samstarfs deila framtíðarsýn nýrrar menntastefnu til ársins 2030 og mikilvægi markvissrar hagnýtingar menntarannsókna til umbóta í skólastarfi," segir ráðherra.

Efnisorð

Til baka

# data[].attributes.attachment_link.title
Kveikjum neistann! Áhugahvöt og árangur í Vestmannaeyjum

# data[].attributes.attachment_link.description
Mennta- og barnamálaráðuneytið Mennta- og menningarmálaráðuneyti, Vestmannaeyjabær, Háskóli Íslands og Samtök atvinnulífsins staðfestu í dag vilja sinn til samstarfs um undirbúning og framkvæmd þróunar- og rannsóknarverkefnis í Grunnskólanum í Vestmannaeyjum með það að markmiði að efla læsi og bæta líðan nemenda.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Laugardagur, 13. febrúar 2021

„Ef við ætlum að standa okkur vel í því að ala upp heilbrigðar og bjartar kynslóðir, kostar það skýra sýn, framkvæmdavilja og fjármagn. Og foringja!" segir Þorgrímur Þráinsson rithöfundur um vanda drengja og skólakerfisins yfirhöfuð. Honum virðist að drengi vanti hlutverk, hugsanlega heima við og í skólanum. Þá velti áhugi barna oft meira á kennaranum en námsefninu. Orri Páll Ormarsson orri@mbl.is

Á heildina litið skynja ég mikinn metnað í grunnskólum og kærleika og umhyggju kennara fyrir nemendum. Ég tel að allir séu að reyna að gera sitt besta og það á líka við um skólastjórnendur, mennta- og menningarmálaráðuneytið, Menntamálastofnun og þá sem koma að skólastarfi almennt. En það er ekki þar með sagt að „besta" fólkið sé endilega í réttum stöðum því við vitum að það þarf sterka leiðtoga til að breyta, þegar breytinga er þörf."

Þetta segir Þorgrímur Þráinsson rithöfundur en í fjórtán ár hefur hann...

# data[].attributes.attachment_link.description
Laugardagur, 13. febrúar 2021 „Ef við ætlum að standa okkur vel í því að ala upp heilbrigðar og bjartar kynslóðir, kostar það skýra sýn, framkvæmdavilja og fjármagn. Og foringja!" segir Þorgrímur Þráinsson rithöfundur um vanda drengja og skólakerfisins yfirhöfuð. Honum virðist að drengi vanti hlutverk, hugsanlega heima við og í skólanum.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Laugardagur, 6. febrúar 2021

Nú þrengir að drengjum í íslenska skólakerfinu, svo sem rakið var með tölulegum staðreyndum, tilvísunum í rannsóknir og samtölum við sérfræðinga hér í blaðinu fyrir viku. Við tökum hér upp þráðinn og horfum nú öðru fremur til hlutverks foreldra og heimilanna í þessu verðuga verkefni, það er að styðja drengina okkar til betri árangurs og samstarfs heimilis og skóla. Orri Páll Ormarsson orri@mbl.is

Foreldrar eru fyrstu og mikilvægustu kennarar barna og hafa úrslitaáhrif á líðan þeirra og námsárangur," segir Ólafur Grétar Gunnarsson, fjölskyldu-og hjónaráðgjafi, sem lengi hefur velt fyrir sér vanda drengja í íslenska skólakerfinu. Hann leggur áherslu á að fara beint í grunninn til að freista þess að leysa vandann. „Foreldrar sem eru öruggir í sínu hlutverki og sækjast eftir sterkum tengslum við börnin sín verja meiri tíma með þeim og gera meira gagn. Það segir sig sjálft. Þetta er grunnurinn sem síðan má byggja ofan...

# data[].attributes.attachment_link.title
Morgunblaðið - Foreldrar hafi trú á færni sinni

# data[].attributes.attachment_link.description
Laugardagur, 6. febrúar 2021 Nú þrengir að drengjum í íslenska skólakerfinu, svo sem rakið var með tölulegum staðreyndum, tilvísunum í rannsóknir og samtölum við sérfræðinga hér í blaðinu fyrir viku. Við tökum hér upp þráðinn og horfum nú öðru fremur til hlutverks foreldra og heimilanna í þessu verðuga verkefni, það er að styðja drengina okkar til betri árangurs og samstarfs heimilis og skóla.

# data[].attributes.body
Hermundur Sigmundsson segir algjöra þöggun ríkja í skólakerfinu um stöðu drengja. Hann talar um mikið brottfall drengja úr framhaldsskólum og hversu fáir drengir stunda nám við Háskóla á Íslandi. Hann segir einnig að minna sé talað við drengina alveg frá fæðingu og að drengir þurfi á meiri ástríðu að halda.

Heimild: Stefán Árni Pálsson. (2020, 8. september). Upplifir algjöra þöggun um stöðu drengja í skólakerfinu. Vísir.is https://www.visir.is/g/20202009592d

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Hermundur Sigmundsson er prófessor í lífeðlislegri sálfræði við Háskólann í Reykjavík og við Háskólann í Þrándheimi í Noregi. Hann hefur lengi barist fyrir bættum lestri meðal barna á Íslandi, þá sérstaklega hjá drengjum en Hermundur er einn þeirra sem hefur verulegar áhyggjur af stöðu þeirra í íslensku skólakerfi og hefur hann í því samhengi bent á mikið brotfall drengja úr framhaldsskólum og lágt hlutfall í Háskólum landsins. Hermundur var gestur Frosta Logasonar í Íslandi í dag á Stöð 2 í gærkvöldi.

„Við erum það vestræna ríki sem er með stærstu kynjamismununina en það eru sjötíu prósent stúlkur í háskóla hér og þrjátíu prósent strákar. Og á Akureyri eru það 78 prósent stúlkur. Þetta sýnir það að strákar eru ekki að komast upp í háskólana eins og stúlkurnar," segir Hermundur.

„Við sjáum þetta einnig í næsta stigi fyrir neðan en þar eru 31 prósent brotfall drengja úr framhaldsskóla. Þannig að það byrjar strax vandamál hjá drengjum í framhaldsskólum. Í dag eru 34 prósent drengja fimmtán ára gamlir sem lesa sér ekki til gagns eða skilja ekki þann texta sem þeir eiga vera lesa. Og um fimmtíu prósent á lægstu stigunum. Þetta er mjög alvarleg staða og segir hvernig staða okkar menntakerfis er."

Hann segir að rannsóknir bendi til þess að fólk tali almennt minna við drengi alveg frá fæðingu.

„Stelpur babla meira en strákar alveg frá tíu mánaða aldri og við erum komin þar með ákveðna félagslega breytu sem hefur mikið að segja fyrir bæði málþroska og orðaforða. Það er gríðarlega mikilvægt til þess að geta verið góður í lestri."

Strákar þurfa meiri ástríðu

Hermundur hefur um nokkurt skeið gagnrýnt þær aðferðir sem notaðar eru við lestrarkennslu hér á landi, einkum byrjendalæsi og þá miklu áherslu sem lögð er á lestrarhraða. Hann hefur sagt hljóðaaðferðina einu raunprófuðu lestrarkennsluaðferðina, en hún virðist vera notuð í alltof fáum skólum landsins. Með hljóðaaðferðinni er átt við að nemendur læra heiti bókstafanna, hvaða hljóð þeir eiga og hvernig tengja á hljóðin saman í orð.

„Rannsóknir sýna að strákar eru mjög viðkvæmir þegar þeir ekki bókstafahljóðaþjálfunina til þess að ná að brjóta lestrarkóðann. Þegar lestrarkóðinn er brotinn þá verður við að fá áskorun miðað við færni. Okkar rannsóknir benda einnig á það að strákar þurfa meiri ástríðu til þess að nota krafinn og viljann til þess að gera verkefnin. Þeir verða að fá bækur sem að kveikja áhugann. Þetta er líka mikilvægt fyrir stelpur en fyrir stráka er þetta í algjöru lykilhlutverki."

Hann segir að það geti verið mjög dýrt fyrir samfélagið að missa svona stóran hluta í þjóðfélaginu úr höndunum.

„Við sjáum t.d. í löndunum í kringum okkur að sextíu til sjötíu prósent fanga í Noregi og Írlandi eru með lesblindu. Við erum að gefa ungum drengjum allt of mikið af lyfjum og hér taka fimmtán prósent drengja á aldrinum 10-15 ára rítalín sem er allt of há tala. Í Noregi er það fimm prósent og þeir hafa miklar áhyggjur af því. Þá er eitthvað að hjá okkur sem þjóðfélag. Ég hef bent á að við verðum að breyta skólakerfinu og brjóta það meira upp. Hafa styttri tíma og meiri tíma þar sem þú getur hreyft þig."

Hermundur segir að það sé algjör þöggun í gangi varðandi þetta vandamál í samfélaginu.

„Það er enginn að ræða þessi mál. Það er enginn að ræða um það hvort við séum að gera eitthvað sem ekki passar í íslensku skólakerfi. Maður mætir mikilli mótstöðu ef maður er einfaldlega að benda á stöðuna."

# data[].attributes.attachment_link.title
Upplifir algjöra þöggun um stöðu drengja í skólakerfinu - Vísir

# data[].attributes.attachment_link.description
Hermundur Sigmundsson er prófessor í lífeðlislegri sálfræði við Háskólann í Reykjavík og við Háskólann í Þrándheimi í Noregi. Hann hefur lengi barist fyrir bættum lestri meðal barna á Íslandi, þá sérstaklega hjá drengjum en Hermundur er einn þeirra sem hefur verulegar áhyggjur af stöðu þeirra í íslensku skólakerfi og hefur hann í því samhengi bent á mikið brotfall drengja úr framhaldsskólum og lágt hlutfall í Háskólum landsins.

# data[].attributes.headline
„Nú þurfa drengir og karlar að rísa upp“

# data[].attributes.subject
„Nú þurfa drengir og karlar að rísa upp“

# data[].attributes.body
Margrét Pála skólastjóri Hjallastefnunannar, gagnrýnir hið hefðbundna skólakerfi og talar um að breytinga séu þörf svo að skólakerfið geti sinnt öllum einstaklingum. Vill hún meina að það myndist þroskabil milli stúlkna og drengja á fyrstu árum ævinnar, og verði mikið í kringum 5-6 ára aldurinn. Þá byrja drengir að dragast aftur úr í einbeitingu og fínhreyfinum, sem hún telur vera mikilvægan part af skólagöngu. Drengir upplifi sig ekki nógu sterka og námsleg sjálfsmynd þeirra skaðast.

Heimild: Gunnþórunn Jónsdóttir, 2019, 17. mars). „Nú þurfa drengir og karlar að rísa upp“. Fréttablaðið. https://www.frettabladid.is/frettir/nu-urfa-drengir-og-karlar-a-risa-upp/

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Við erum rétt byrjuð að snerta á þessu máli hvað varðar drengina okkar en það er enn langt í land. Það er alltaf vonleysi við þá tilhugsun en þá snýr maður sér aftur að lausnum og hugsar með sér: hvað get ég gert hér og nú til að leggja mitt af mörkum? Hvert einasta smáatriði skiptir máli," segir Margrét Pála Ólafsdóttir, stofnandi Hjallastefnunnar. Hún hefur starfað í skólaumhverfi í 40 ár og segir að eina hugtakið sem hún heyri sífellt sé niðurskurður og áhyggjur af kostnaði.

Margrét Pála segir að íslenskt skólakerfi með öllum sínum skólum sé mannað af frábærum kennurum sem langflestir vilji sjá breytingar og nýjungar, prófa sig áfram og taka kerfið í gegn. Enda þegar hún gagnrýni skólakerfið snúi það ekki að kennurum heldur að hinu hefðbundna kerfi.

„Tímar sem eru 40 mínútur að lengd, með sína námskrá, mínútutalningu, dagafjölda og frímínútur, þar er ekki verið að opna á breytingar. Mesta eineltið af öllu verður til dæmis í frímínútum og drengir lenda þar oft í miklu einelti, þegar fjöldi barna er úti í einu og kennarinn ekki nálægt," segir Margrét Pála.

Breyta þurfi kerfinu til að það geti sinnt öllum einstaklingum, til að hægt sé að mæta hverju og einu barni. Síðan verði að taka tillit til kynjamunar og ólíkrar menningar kynjanna. Á meðan verið sé að kenna stúlkum og drengjum það sama, á sama tíma, með sömu aðferðum, alla daga í öllum fögum, þá viðhaldist mynstrið og vandamálið standi í stað.

„Stóra spurningin er að mínu mati hvort fólk vilji skoða bæði kynjamuninn og ólíka menningu kynjanna því ef svo er ekki, þarf ekkert að breyta kerfinu. Ég hins vegar sé þennan kynjamun alla daga hjá börnum, ungmennum og fullorðnum," segir Margrét Pála.

„Það myndast talsvert þroskabil milli stúlkna og drengja á fyrstu æviárunum sem verður mjög afdrifaríkt í kringum 5, 6 ára aldurinn. Þar byrjar vandinn því að þroskabilið veldur umtalsverðum frammistöðumun milli kynjanna. Stúlkur eru á undan í skólaþáttum eins og einbeitingu, að geta setið kyrrar, ná valdi á fínhreyfingum og fleira. Þetta eru þættir sem eru svo gagnlegir í skólanum. Drengir þurfa aðeins lengri tíma til að ná sínum árangri en síðan jafnast munurinn út með aldrinum. Þess vegna eru drengir ekki eins tilbúnir og stelpurnar fyrir þetta formlega nám. Þar byrjar tap drengjanna okkar, þessi vandi að þeir skynji sig ekki nógu sterka og þar með byrjar að molna úr námslegri sjálfsmynd drengja, hún skaðast."

Rannsóknir hafa sýnt fram á þennan umrædda frammistöðumun, sem er þó aðeins tímabundinn. En hann virðist vera dýrkeyptur fyrir börn og það er hátt gjald fyrir drengi að upplifa sig ekki nógu góða í samanburði við stúlkurnar, að þeir nái ekki eins góðum árangri.

Efnið þarf að vera áhugavert

„Blómatími stúlkna og drengja er á ólíkum tímum í námi, bæði í upphafi skólagöngu og áfram þegar kynþroskinn tekur við. Önnur spurning er því sú hvort við viljum mæta frammistöðumuninum og menningu kynjanna að einhverju leyti? Ef ekki, þá þarf heldur engu að breyta. Ég hef aftur á móti horft upp á það og séð það í mælingum að við náum á annan hátt til stúlkna heldur en til drengja," segir Margrét Pála.

„Ef við tökum dæmi um efni sem við bjóðum börnunum upp á í lestri þá er það alls ekki sniðið að drengjaáhuga. Auðvitað er skörun þar líka, við erum aldrei að tala bara um tvö box fyrir kynin og ég ítreka það. En þegar kemur að drengjunum okkar, þá eru aðrir þættir sem höfða til þeirra og þar af leiðandi þarf að beita ólíkri nálgun. Við hjá Hjallastefnunni trúum að við þurfum þess. Þess vegna pössum við að vera ekki með gamlar hefðbundnar kynjafyrirmyndir í námsefni en um leið fjölbreytni þannig að ólík börn finni eitthvað fyrir sig, ekki síst að hafa lesefni og námsefni sem höfðar til bæði stúlknamenningar og drengjamenningar."

Ekki aðeins efnið skiptir máli við kennslu heldur einnig aðferðir. Drengir og stúlkur þurfa ólíka nálgun í náminu og flestar stúlkur hafa meiri áhuga og meira úthald á meðan flestir drengir gætu þurft að fara út að hlaupa eftir 10 mínútur og koma svo aftur að verkefninu. Ekki það að öll börn í Hjallastefnuskólum geta farið úr kennslu til að hreyfa sig og koma aftur þegar þeim hentar en drengirnir notfæra sér það miklu meira en stelpurnar.

Margrét Pála tók þátt í skólaráðstefnu á vegum Samtaka atvinnulífsins á dögunum þar sem hún hélt erindi um stöðu ungra drengja.

„Þá var ég að skoða niðurstöður úr samræmdum prófum hjá okkur síðastliðin þrjú ár og þar kemur fram að drengir í Hjallastefnunni eru ekki bara yfir meðallagi í lestri á landsvísu heldur einnig á höfuðborgarsvæðinu, þeir eru á toppnum í lestri. Það er ekki af því að okkar drengir eru öðruvísi en aðrir drengir, það er af því að við mætum þessum ólíku þörfum. Við sjáum líka alveg að drengirnir okkar verða læsir seinna en stúlkurnar en það er allt í lagi, því þeir vita ekki einu sinni af því. Þessi grunnur sem er lagður að börnum í upphafi skólagöngunnar mun fylgja þeim allt skólakerfið," segir hún. Vanda þurfi til verka þegar kemur að börnum og þörf sé á að gefa þeim besta mögulega atlæti sem unnt er.

„Ég finn til þegar ég sé að stúlkur í 1., 2., og 3. bekk í grunnskóla eru með alltof létt efni og drengir með alltof þungt efni. Ef drengir geta ekki lesið sér til gagns munu þeir alltaf lenda í vandræðum út lífið. Og hvað gera börn í vandræðum?"

Ótrúlegt að enn sé afneitun

„Stúlkurnar fá minni athygli og hvatningu í skólakerfinu. Drengirnir fá meiri athygli en hún er oft svo neikvæð. Það er verið að skammast svo oft í drengjunum og þeir fara að taka þetta til sín og eru blórabögglar. Ef það er stanslaust verið að segja þér að þú sért óþekkur, þá ferðu að trúa því og það hefur afleiðingar. Það er sterk samsömun á þessum aldri, fyrsta ári í grunnskóla. Þegar einn drengur er skammaður, þá upplifa allir drengirnir það. Stelpur fá aftur á móti skilaboð um að þær séu duglegar og prúðar og þær fara að þróa með sér þennan ótta um að þær eigi alltaf að vera duglegar og prúðar. Þetta er stórkostlegt vandamál," segir Margrét Pála.

„Mér finnst bara svo ótrúlegt hvað það er ennþá mikil afneitun á áhrifum kynferðis á stöðu barna. Drengir þurfa miklu meiri hvatningu til að tala um tilfinningar sínar og þora að treysta öðrum drengjum fyrir sér, að læra að taka á móti vinum sínum og umfaðma þá. Þetta er nokkuð sem stúlkurnar æfast svo mikið í sjálfkrafa, því þetta er í fyrirmyndunum þeirra. Hjá stúlkunum þarf meiri hvatningu til sjálfstæðis, að þora að sleppa tökum og taka sér rými."

Jafnrétti er ekki í höfn enn, en konur hafa verið að taka sér meira rými í samfélaginu í eina og hálfa öld. Í dag eru mun fleiri kvenkyns fyrirmyndir í samfélaginu sem stíga fram og ögra rótgróinni kynjamenningu, margir sigrar hafa unnist og margt neikvætt er horfið. Hins vegar verður því ekki neitað að umræðan um stöðu drengja og karlmanna hefur verið á undanhaldi. Drengja- og karlamenningin hefur lítið verið endurskoðuð.

„Auðvitað er ég ekki að segja að við séum komin alla leið en íslenskar konur hafa staðið sig frábærlega vel. Nú þurfa drengir og karlar að rísa upp og ræða sína stöðu. Karlar sem eru með ung börn og ná ekki að sinna börnum sínum nógu vel á unga aldri, og svo þegar börnin verða eldri þora þau síður að tala við pabba því að mamma var bara til staðar. Karlar sem eru líka beittir ofbeldi, karlar sem verða fyrir nauðgun, karlar sem lokast frekar inni með tilfinningar sínar og ræða síður sinn sálarháska. Karlar sem þora ekki að ræða sína stöðu. Þetta er mín tilfinning, mjög sterk," segir Margrét Pála.

Það sé sársaukafullt og kostnaðarsamt að vera sífellt að takast á við afleiðingar af samfélagi sem sinnir ekki börnum og ungmennum á besta mögulegan hátt. Rót vandans þurfi að skoða í upphafi, hjá börnum á leik- og grunnskólaaldri og þá sé nauðsynlegt að líta til kynjamunar.

Við þurfum að laga kerfið að börnunum
Hermundur Sigmundsson, prófessor í lífeðlislegri sálfræði við Háskólann í Reykjavík og við Háskólann í Þrándheimi í Noregi, hefur barist fyrir bættum lestri meðal barna á Íslandi, þá sérstaklega hjá drengjum. Niðurstöður úr PISA-rannsókninni sem lögð var fyrir nemendur árið 2015 kom illa út fyrir íslenska nemendur og hallaði verulega á drengi. Ísland var í 35. sæti af 69 löndum og var því aftarlega á merinni. PISA-könnun var lögð fyrir nemendur aftur í fyrra og koma niðurstöður úr henni í haust. En hvað veldur þessum lestrarörðugleikum?

„Ástæðurnar eru fjölþættar. Í Noregi höfum við verið að skoða það hvenær upphafið að vandamálinu verður og höfum við þá litið til barna í 1. bekk í grunnskóla. Þá skoðuðum við bókstafa- og hljóðakunnáttu og þar getum við séð hversu marga bókstafi börnin kunna, stóra og litla, og hversu mörg hljóð þau kunna og að bera stafina rétt fram. Við fundum að það er kynjamismunur á öllum þessum þáttum, þegar í 1. bekk," segir Hermundur. „Rannsóknir sýna að stúlkur byrja að babbla í kringum 10 mánaða aldurinn og það er talað meira við stelpur frá fæðingu. Þá erum við komin með erfðaþætti og umhverfisþætti. Þetta er því mjög flókið samspil."

Hann segir það einnig hafa áhrif ef það er fátækt í fjölskyldunni, það hafi meiri afleiðingar en flestir geri sér grein fyrir. „Þetta höfum við verið að sjá þegar við skoðum rannsóknir. Eins ef drengir eiga einstæða foreldra þá er það líka erfiður þáttur. Strákar virðast vera viðkvæmari fyrir svona aðstæðum. Ein af ástæðunum er meira testósterón sem hefur áhrif á heilaþróun og er vísindalega sannað."

Þegar Hermundur fór að skoða vandamálið nánar kom í ljós að drengir hafa minni áhuga á lestri og æfa lesturinn mun minna. Lykilatriðið í öllum lesskilningi er að þjálfa sig sífellt í lestrinum. Ef drengir fá ekki þann stuðning og æfingu sem þeir þurfa geta þeir lent í vandræðum. „Í Svíþjóð og Noregi eru flottar kennslubækur í lestri sem hafa mismunandi erfiðleikastig. Það eru um 20 bækur á hverju stigi, sem eru 11 talsins, og það gefur okkur 220 bækur sem börnin geta valið um. Kennarinn finnur á hvaða stigi barnið er og um leið og fyrsta stigi er náð fer barnið yfir á stig tvö. Svona bækur finnast ekki á Íslandi, ekki með markvissum erfiðleikastigum."

Hermundur lýsir því þegar sonur hans var í skóla í Noregi 7 ára gamall og las umræddar bækur. „Honum fannst svo áhugavert að lesa um strák sem datt á skautum og þurfti að fara á spítala, það blæddi úr honum og þetta þótti óttalega spennandi. Svo man ég eftir annarri bók sem var um köngulær með hárum og öll bókin var um þær og hvað þær átu og annað. Það er mismunandi hvað stúlkur velja og hvað drengir velja. En það er lykilatriði að reyna að fanga áhugann hjá börnum. Við verðum að hafa efni bóka spennandi," segir Hermundur.
Hreyfing í skólastund gæti breytt öllu
Drengir leika sér öðruvísi en stúlkur og segir Hermundur oft erfitt fyrir þá að sitja kyrra á skólabekk. „Það er oft mikill kraftur í drengjum og þeir sem eru virkilega orkumiklir eiga mjög erfitt með það. Við höfum fengið einn skóla, Flataskóla, með okkur í lið til að breyta þessu. Þar hefst dagurinn á hreyfingu. Við erum með rannsóknir erlendis sem sýna það að hreyfing í fyrsta tíma skóladagsins er gífurlega mikilvæg fyrir ró og einbeitingu í fjóra tíma á eftir," segir Hermundur. „Það þarf vilja og þor til að brjóta aðeins upp skóladaginn og taka tillit til þess að kynin eru mismunandi. Við verðum að reyna að rífa okkur upp úr þessu gamla fari og kveikja neista hjá nemendum. Við erum ekki eins."

Þörf sé á því að mæta drengjum á annan hátt en hefðbundið skólakerfi bjóði upp á. Nauðsynlegt sé að spjalla meira við drengi frá fæðingu og sinna þeim þannig að þeir hafi áhuga á að læra, gera efnið áhugavert.

„Það eru margir frábærir kennarar með neista, góðir kennarar sem eru óhræddir við að prófa nýja hluti og ég treysti þeim alveg til að tækla þetta. Við þurfum að mæta börnum og laga kerfið að þeim. Aðlaga skólakerfið mismunandi þörfum drengja og stúlkna. Sumir þurfa þess ekki, en það eru margir sem þurfa þess og þá þarf að finna það sem viðkomandi þarf á að halda."

Þverfagleg teymi hluti af lausn

Eitt af því sem myndi hjálpa til við að mæta stöðu drengja og barna almennt er þverfaglegt teymi sem starfar með börnum. Starfar á gólfinu eins og það er kallað. Þetta segir Sara Dögg Svanhildardóttir, formaður Samtaka sjálfstæðra skóla. Erfitt sé þó að hrinda hugmyndum í framkvæmd þó vissulega sé viljinn til staðar.

„Það sem maður sér fyrir sér eru þessar helstu hindranir fyrir því í kerfinu að gera í alvörunni einhverjar breytingar til þess að geta lagað þessa stöðu sem allir eru að tala um að sé vond fyrir drengi. Kerfið er rosalega þungt og það eru mjög margir sem myndu vilja gera annað og fara aðrar leiðir og myndu vilja breyta. En það eru líka margir sem hugsa bara með sér að þetta er það sem kerfið býður okkur upp á í dag og við gerum bara það besta úr því. Pínu vanmáttur gagnvart kerfinu og því það besta í stöðunni að gera það besta úr því sem er til staðar frekar en að gera einhverjar sviptingar og gjörbreyta sem er í rauninni það sem þarf að gera," segir Sara Dögg.
Ekki þurfi að bíða eftir sérfræðingum
„Það þarf að endurskipuleggja kerfið og við þurfum að gera það saman það er enginn einn sem tekur af skarið, brettir upp ermar og segir jæja. Helst þó þeir sem taka þá ákvörðun að fara sínar eigin leiðir og stofna sinn eiginn skóla og gera hlutina í alvörunni öðruvísi allt frá húsnæði og til kennsluhátta. En það eru bara svo ótrúlega, ótrúlega fáir sem komast þangað því ramminn er svo stífur og kerfið allt svo þungt. Við höfum talað mikið um þörfina fyrir breytingar og ekki síst núna undan farið ár í kjölfar evrópsku úttektarinna á innleiðingu menntunar án aðgreiningar í íslensku skólakerfi. Hverjar aðgerðinar verða sem lagðar verði til og hvort þær komist til framkvæmda verður spennandi að sjá. Þvi niðurstaðan einfaldlega að okkur skortir alla eftirfylgni og leiðir um hvernig á að framkvæma hlutina.

Vandinn í kerfinu eins og það er núna, sé meðal annars að það vanti þverfagleg teymi sem starfar með börnunum. Það er það sem sjálfstæðu skólarnir hafa gengið fram í að gera.

„Það þarf kjark til þess að prófa aðra samsetningu og við höfum verið með þverfagleg teymi sem sinna ákveðnum hópum nemenda. Oft er það aðili með kennsluréttindi og svo aðilar með sálfræðimenntun og eða uppeldisfræðimenntun," segir Sara Dögg.

Hún hampar nýju frumvarpi sem senn verður lagt fram. Það miðar að því að það sé eitt leyfisbréf fyrir alla kennara sem hafa kennaramenntað sig og á hvaða skólastigi sem er. Þá geta kennarar haft meira frelsi til að flakka á milli skólastiga.

„Þannig er hægt að smíða sterk fagleg teymi í hvaða skóla sem er. Besta teymi sem ég hef verið í, allan minn starfsferil, var þegar ég fékk til dæmis tækifæri til þess að þróa samstarf leikskólakennara og grunnskólakennara saman með yngstu börnin í grunnskóla, frá 6-9 ára aldri. Þá ertu með ólíka styrkleika og þessir menntuðu einstaklingar vega hvorn annan upp og framkalla þessa töfra þetta extra sem við þurfum á að halda í skólakerfinu okkar."

Sara Dögg segir það eitt það mikilvægasta við þverfagleg teymi sé að þá þurfi ekki að bíða eftir sérfræðingum út í bæ til að tækla vandamál sem upp koma. Þá sé hægt að leysa vandann strax.

# data[].attributes.attachment_link.title
„Nú þurfa drengir og karlar að rísa upp"

# data[].attributes.attachment_link.description
Við erum rétt byrjuð að snerta á þessu máli hvað varðar drengina okkar en það er enn langt í land. Það er alltaf vonleysi við þá tilhugsun en þá snýr maður sér aftur að lausnum og hugsar með sér: hvað get ég gert hér og nú til að leggja mitt af mörkum?

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Laugardagur, 30. janúar 2021

Það er gömul saga og ný að drengir eigi undir högg að sækja í íslenska skólakerfinu. Margir hafa bent á þetta í ræðu og riti á undanförnum árum og misserum en eigi að síður sígur bara áfram á ógæfuhliðina. Mun fleiri stúlkur brautskrást úr framhalds- og háskóla sem leitt hefur til samfélagslegrar skekkju sem að óbreyttu á bara eftir að aukast. Viðmælendur Sunnudagsblaðsins telja brýnt að skerast án tafar í leikinn og laga nám betur að þörfum drengjanna. Fanga ástríðu þeirra. Orri Páll Ormarsson orri@mbl.is

Árið 1975 var kynjahlutfall þeirra sem luku stúdentsprófi á Íslandi jafnt en árið 2018 voru konur orðnar 60%. Þegar tölur um þá sem ljúka háskólanámi eru skoðaðar eykst munurinn. Árið 1973 voru 76% þeirra sem luku háskólaprófi karlmenn. Árið 1985 var hlutfall kynjanna jafnt en í dag er staðan hins vegar sú að 34% þeirra sem ljúka háskólaprófi eru karlmenn. Fátt bendir til annars en að þessi þróun haldi áfram,...

# data[].attributes.attachment_link.description
Laugardagur, 30. janúar 2021 Það er gömul saga og ný að drengir eigi undir högg að sækja í íslenska skólakerfinu. Margir hafa bent á þetta í ræðu og riti á undanförnum árum og misserum en eigi að síður sígur bara áfram á ógæfuhliðina.

# data[].attributes.body
„…mikil lestravandi drengja… einungis 30% sem ljúka meistaragráðu úr háskólanum og einungis 36% sem stunda háskólanám…Hlutfall karlkennara í grunnskólum hefur farið lækkandi áratugum saman og er nú komið niður í 17%. Hlutfall karla sem eru skólastjórar í grunnskólum hefur farið úr því að vera 65% í þriðjung á síðustu 20 árum“ (löggjafarþing nr. 149, 2018).

Flugnám er ekki tekið með í þessa útreikninga, ásamt eflaust fleiri störfum sem setur skekkju á prósentuna. Einnig eru mörg störf þar sem meistaragráða er ekki nauðsynleg, eins og tölvunarfræði. Bæði þessi störf hafa hærra hlutfall karla. Einnig er það ekki neikvætt að færri menn eru skólastjórar, það gefur til kynna að fleiri konur hafa tekið starfið að sér. Sem er jákvæð fyrirmynd fyrir börn, þau sjá að allir geta stjórnað.

„…ástæðan að drengir skorti föðurímynd, heima við og í skólunum? Feðurnir eða karlarnir séu ekki til staðar, vinni of mikið, séu fjarverandi. Kennarar séu langoftast kvenkyns, tímaleysi foreldra, börnum sé ekki sinnt…“ (löggjafarþing nr. 149, 2018).

Það á hið sama við stúlkurnar, þeim skortir það sama ef faðir þeirra er heldur ekki til staðar ef hann er að vinna of mikið eða er fjarverandi. Samkvæmt niðurstöðum úr gögnum frá Lýðheilsustöð þá kemur í ljós að fleiri konur vinna í hlutastörfum, það er störf sem eru 1-39 unnar klst á viku. Vert að taka fram að konur voru einnig líklegri til að vinna nokkur hlutastörf. Aftur á móti þá eru fleiri karlar sem vinna fullavinnu, það er störf sem eru 40+ unnar klst á viku Landlæknisembættið. (e.d.).
Til viðbótar, hvað kemur það málinu við að fleiri kennarar eru konur? Hefur það áhrif á drengjaorðræðuna?

"rísum á fætur til hjálpar drengjum!“ (löggjafarþing nr. 149, 2018).

Hvernig væri að rísa á fætur til að hjálpa öllum börnum. Hugsum um stöðu barna, bæði drengja og stúlkna.

Alþingistíðindi 2018, 149.löggjafarþing, fundur nr.29. Sérstök umræða „Drengir í vanda.“

Landlæknisembættið. (e.d.) Heilsa og líðan Íslendinga árið 2009: Framkvæmdaskýrsla. http://www.landlaeknir.is/tolfraedi-og-rannsoknir/rannsoknir/heilsaog-lidan-islendinga/

# data[].attributes.body
Þórður Kristinsson kennslukarl og femínisti talar um drengjaorðræðuna í lok podcastsins. Hann vill meina það að strákum líði ekki illa í skólakerfinu heldur frekar að þeim leiðist.

# data[].attributes.body
Þorsteinn V. Einarsson kennari með meistaragráðu í kynjafræði heldur úti net-, facebook- og instagramsíðu undir yfirskriftinni Karlmennskan. Þar fjallar hann meðal annars um feðraveldið og staðalímyndir kynjakerfisins. Þorsteinn hefur tekið drengjaorðræðuna fyrir á sínum miðlum og vill hann ekki meina það að skólakerfið hafa gleymt strákunum. Á miðlum Þorsteins er áhugavert að sjá hina hliðina á drengjaorðræðunni þar sem hann styðst við fræðilegar rannsóknir máli sínu til stuðnings.

Heimild: Karlmennskan. (e.d.). Um karlmennskan. https://www.karlmennskan.is/um-karlmennskuna

# data[].attributes.body
She‘s the man.

Stúlkna fótboltalið er lagt niður og þeim er neitað að æfa með strákunum í staðinn. Þrátt fyrir að biðja aðeins um eitt tækifæri til þess að sanna þær geti spilað með þeim. Þjálfarinn neitar vegna þess að „girls can't beat boys! It's as simple as that.”

Hversu flókið er það að í raun að prufa leyfa liðunum að æfa saman? það var það eina sem þær báðu um, þ.e. eitt tækifæri.

Aðalpersóna myndarinnar breytir sér í tvíburabróðir sinn til þess að halda áfram að æfa fótbolta. Nær þannig að sanna að stelpur eru jafn góðar og strákar.

# data[].attributes.body
Í þessum þætti ræðir Þorsteinn við Hermund Sigmundsson prófsessor en hann segir að þöggun ríki í málefni drengja í skólakerfinu. Hermundur telur að líffræðin séu kynin ólík og að þarfir þeirra í skólakerfinu séu þar af leiðandi ólíkar.

# data[].attributes.headline
Yndislestur á uppleið? Breytingar á lestrarvenjum drengja og stúlkna

# data[].attributes.subject
Yndislestur á uppleið? Breytingar á lestrarvenjum drengja og stúlkna

# data[].attributes.body
Í rannsókn þessari er birtist í Netlu er tekinn fyrir lestrarvandi íslenskra unglinga. Þessi grein er áhugaverð sérstaklega í ljósi orðræðu síðustu ára um lestrarvanda drengja og það hvort sá vandi sé í raun ástæðan fyrir slæmu gengi þeirra í PISA prófum og brottfalli úr skóla. Þessi grein styður því við það sem fram kemur í hluta 1.
,,Umræðan um slakan lesskilning íslenskra unglinga, einkum drengja, hefur verið hávær undanfarin ár í kjölfar PISA prófanna í lesskilningi. PISA prófin sýna að lesskilningi íslenskra 15-16 ára unglinga hefur hrakað verulega frá árinu 2000, drengir eru mun fjölmennari en stúlkur í hópi slökustu nemendanna og athyglin hefur beinst að því hlutfalli drengja sem „les sér ekki til gagns“. Rannsóknir á bóklestri hafa að sama skapi sýnt minnkandi lestraráhuga barna og unglinga, og að drengir lesa að jafnaði minna en stúlkur“.

Heimild: Brynhildur Þórarinsdóttir, Andrea Hjálmsdóttir og Þóroddur Bjarnason. (2017). Yndislestur á uppleið? Breytingar á lestrarvenjum drengja og stúlkna. Netla – Veftímarit um uppeldi og menntun. https://netla.hi.is/greinar/2017/ryn/06.pdf

# data[].attributes.body
„Við erum alltaf að endurskapa þessar hugmyndir [um karlmennsku og kvenleika] [...] það eru valdatengsl í þessum samskiptum og við erum alltaf að endurskapa kynin og valdatengslin í nýjum búningum. Við sjáum eina hindrun, ryðjum henni úr vegi en þá spretta upp aðrar hindranir.“ segir Þorgerður Einarsdóttir prófessor í kynjafræði við Háskóla Íslands.

# data[].attributes.body
,,Í þessari bók skoðar Ingólfur stöðu drengja í skólum en undanfarin misseri hefur þeirri skoðun vaxið fiskur um hrygg að drengir eigi þar undir högg að sækja. Ingólfur ræðir um goðsagnir og veruleika sem endurspeglast sitt á hvað í þessum umræðum. Ingólfur nýtir fræðilegar kenningar og fjölmargar rannsóknir, innlendar og erlendar, m.a. eigin viðtalsrannsókn við íslenskar grunnskólakennslukonur, til þess að leggja fram raunhæfar tillögur um jafnréttisuppeldi drengja. [.....] Ingólfur telur að slakan námsárangur drengja megi ekki síst rekja til áhrifa hefðbundinna og skaðlegra karlmennskuímynda á drengi”.

Heimild: Háskólaútgáfan. (e.d.). Karlmennska og jafnréttisuppeldi. http://haskolautgafan.hi.is/karlmennska_og_jafnrettisuppeldi

# data[].attributes.headline
En ég var einn - Sjálfsmynd stráka og kerfið

# data[].attributes.subject
En ég var einn - Sjálfsmynd stráka og kerfið

# data[].attributes.body
Síðustu misseri hefur mikið borið á hinni svo kölluðu drengjaorðræðu og margir stigið fram með sína skoðun á málinu. Fyrirlestrarröðin En ég var einn! Sjálfsmynd stráka og kerfið sem haldin var í samstarfi Jafnréttisskóla Reykjavíkur,
Geðhjálpar og Menntavísindasviðs Háskóla Íslands er gott dæmi. Fyrirlestraröðin skiptist í fjóra hluta, þar sem hver hluti inniheldur nokkra fyrirlestra sem flest allir tengjast drengjaorðræðunni á einhvern hátt.
Hér má sjá niðurröðunina:

9. september 2020

Karlmennska og strákar sem rekast á í kerfinu

Christian Vorre Mogensen fjallar um stráka sem hafa einangrast í tölvuleikjum, hættuna á djúpnetinu og reiða unga karla. Christian er sérfræðingur í vinnu með einangraða stráka og býr og starfar í Kaupmannahöfn.

Þorsteinn V. Einarsson fjallar
um karlmennskuhugmyndir samfélagsins og hvernig líðan og hegðun einstaklinga
mótast fremur af umhverfi en "eðli". Þorsteinn er kynjafræðingur og
heldur úti verkefninu #karlmennskan

Björgvin Páll Gústavsson fjallar
um reynslu sína af því að vera strákur sem rakst á í skólakerfinu. Hann var
barn sem upplifði gríðarlega vanlíðan sem braust út í hegðunarvanda. Hann ræðir
um mikilvægi þess að hafa trú á börnum og að sýna börnum kærleika, ekki síst
þegar þau hafa málið sig út í horn. Björgvin er helst þekktur sem okkar frábæri
landsliðsmarkvörður í handbolta.

5. nóvember 2020

Strákar og stelpur. Heilinn, geðheilsan, námið.

Ársæll Már Arnarsson, Prófesor og forseti deildar heilsueflingar, íþrótta og tómstunda.

Grímur Atlason, Framkvæmdastjóri Geðhjálpar.

Gina Ribbon, Prófessor við Aston Brain Center í UK og höfundur bókarinna The gendered brain.

21. janúar 2021

Skaðlegar birtingamyndir/ofbeldi

Funi Sigurðsson, Forstöðumaður Stuðla.

Kolbrún Hrund Sigurgeirsdóttir frá Jafnréttisskóla Reykjavíkur og Þórður Kristinsson frá Menntavísindasvið HÍ tala um klám, klámvæðingiu og kynlífsmenningu.

Hjálmar Gunnar Sigmarsson, ráðgjafi hjá Stígamótum.

18. mars 2021

Úrræði og leiðir

Stefán Gunnar Sigurðsson, Forstöðumaður félagsmiðstöðvarinnar Tjörnin fjallar um einlæga vináttu.

Þorvaldur Daníelsson, fjallar
um hjólakraft.

Nanna Kristín Christiansen, fjalar um drengi og leiðsagnarnám.

Ingibjörg Guðmundsdóttir og Jenný
Ingudóttir, Verkefnastjórnar hjá embætti Landlæknis fjalla um að vera örugg saman.

Arna Hrönn Aradóttir, fjallar um atvinnutengt nám.

Heimild: En ég var einn. (e.d.). Sjálfsmynd stráka og kerfið. https://sites.google.com/gskolar.is/strakar/heim?authuser=0

# data[].attributes.attachment_link.description
Verið hjartanlega velkomin á fyrirlestrarröðina En ég var einn! Sjálfsmynd stráka og kerfið sem haldin er í samstarfi Jafnréttisskóla Reykjavíkur, Geðhjálpar og Menntavísindasviðs Háskóla Íslands. Til stóð að halda heils dags ráðstefnu á menntavísindasviði þann 18. mars sl. en vegna áhrifa

# data[].attributes.body
Hugtakið drengjaorðræðan fjallar um að skólakerfið sé frekar sniðið að drengjum en stúlkum.

Upphaf drengjaorðræðunnar.
Undir lok 20. aldar fóru  fleiri stúlkur að mennta sig og fá hærri einkunnir en drengir. Áhyggjur af gengi drengja í skólakerfinu fór vaxandi og talið var að það þyrfti að hlúa betur að drengjunum svo þeir myndu ekki detta úr námi.  Ólíkar raddir úr ýmsum áttum hafa komið fram með mismunandi sjónarmið á málið og auðvelt getur því verið fyrir fólk að stökkva á þann vagn er mest fer fyrir án þess að kynna sér málið til hlítar.
Orðræðan skiptist gróflega upp í þá sem eru sammála og þeir sem eru ósammála drengjaorðræðunni. Þeir reitir sem eru sammála verða merktir bláir en þeir sem eru ósammála verða merktir gulir.

# data[].attributes.body
Áhugaverð skýrsla sem unnin var fyrir skóla- og frístundasvið Reykjavíkurborgar. Í skýrslunni er komið inn á að ólíklegt er að hægt sé að skýra slakari árangur drengja í grunnskólum út frá einu sjónarhorni og taldar eru upp nokkur sjónarmið í drengjaorðræðunni sem komið hafa fram.
1. Þeir sem aðhyllast eðlisskýringum líta svo á að drengir og stúlkur séu ólík í eðli sínu, sem oft endurspeglast í því að sagt er að strákar séu strákar. Því er haldið fram að strákar þurfi m.a. að hreyfa sig meira, að bóklegt nám sé ekki fyrir þá og það sé jafnvel eðlilegt að þeir séu svolítið óþægir.
2. Önnur algeng skýring sem haldið er fram á slakri stöðu drengja í skólanum er sú að marga drengi skorti karlkyns fyrirmynd þar sem þeir hafi hvorki feður á heimilum sínum né karlkennara í skólanum. Þannig er fjarvera karla talin skýring á vanda stráka.
3. Slakur árangur drengja er oft skýrður með áhugaleysi eða leti sem eigi rót að rekja til þess að þeim leiðist í skólanum.
4. Ein þeirra skýringa sem gefin hefur verið á námsvanda drengja er sú að þeir fylgi ekki menntunarbyltingunni sem ríkt hefur á Vesturlöndum vegna þess að þær karlmennskuímyndir sem margir drengir hafi sem fyrirmynd, gangi þvert gegn hugmyndum um að fjárfesta í námi, það sé fremur eiginleiki stúlkna og „nörda“.
5. Menningarskýringar, en með þeirm er átt við að vandinn sem við stöndum frammi fyrir um stöðu drengja í samtímanum orsakist af því að samfélagið væntir þess að þeir hagi sér á ákveðinn hátt af því að þeir eru strákar. Drengir fara að meðaltali seinna að sofa en stúlkur, þeir læri síður heima og fái minni umhyggju og hlýju frá foreldrum sínum.
6. Virkni heilans og stærð en rannsóknir sýna að kvenheilar hafa miklu fleiri tengingar og að karlar hugsa meira einbeitt í ákveðnum hluta heilans hvort sem þeir eru að lesa, leysa stærðfræði eða upplifa sorg.  Konur nota miklu meira af heilanum þegar þær leysa þessi verkefni.

Heimild: Þorbjörg Helga Vigfúsdóttir, Óttar Proppe, Nanna K. Christiansen, Sigurlaug Hrund Svavarsdóttir, Jón Páll Haraldsson,... Bergsteinn Þór Jónsson. (2011). Skýrsla starfshóps um námsárangur drengja. https://reykjavik.is/sites/default/files/ymis_skjol/skjol_utgefid_efni/starfshopurumnamsvandadrengja_2011.pdf

# data[].attributes.body
Áhugavert viðtal við skólastjóra barnaskóla Hjallastefnunar sem er  grunnskólifyrir börn í 1-4. bekk. Þar sem hún segir ekki vera mun á kynjunum þegar þau hefja þar nám en þeim er hins vegar kennt á mismunandi hátt. Kennslan er byggð upp til að koma til móts við ólíkar þarfir kynjanna. Unnið er stutt og snarpt með drengi og farið oft yfir efnið en vinnustundirnar eru lengri hjá stelpum. Þegar niðurstöður lesskimana síðustu ára hjá skólanum eru skoðaðar kemur í ljós að það hallar jafnt oft á stúlkur og á drengi. Skólastjórinn vill meina að þakka megi það þeirra kennslufræðilegu nálgun.

Heimild: Þóra Arnórsdóttir (2018, 30. janúar). Kenna stelpum og strákum á ólíkan hátt. RÚV. https://www.ruv.is/frett/kenna-stelpum-og-strakum-a-olikan-hatt

# data[].attributes.attachment_link.description
Eitt af því sem mælist eiginlega alltaf í öllum könnunum og prófum á lestri barna er kynjamunur. Stelpur mælast með betri lesskilning í öllum 72 þátttökulöndum PISA en strákarnir okkar eru óvenju illa staddir. Hvernig skyldi þetta þá virka í kynjaskiptu kerfi?

# data[].attributes.body
Tryggvi Hjaltason skrifaði grein sem vakti mikla athygli um slæma stöðu drengja í skólakerfinu hér á landi. Segir hann að ,,34,4% drengja geti ekki sér til gagns við útskrift úr grunnskóla” og segir hann þetta vera séríslenskt vandamál. Vitnar hann í skýrslu UNICEF þar sem kemur fram að drengir upplifa ekki jafna mikinn stuðning frá kennurum og stúlkur gera. Tryggvi talar einnig um að margir kennarar hafi haft samband við hann og lýst upplifun sinni af þessu vandamáli.

Tryggvi telur að það verði að skoða skólakerfið á Íslandi betur og skoða þurfi sérstaklega kennsluna vegna hve ólík strákar og stelpur séu og ekki sé tekið nægilegt tillit til þess.

Lítill áhugi Alþingis á þessu málefni hefur valdið Tryggva vonbrigðum og finnur hann ekkert um stöðu drengja í menntakerfinu sem liggi fyrir í kerfinu.
Tryggvi telur að staða kennara sé ekki sérlega góð hér á landi ef litið er til launa, virðingarleysi við kennara, skorts af karlmönnum í starfinu og fyrirmyndir fyrir unga drengi í menntakerfinu, en taka skal skýrt fram að Tryggvi Hjaltson er ekki á nokkurn hátt sérfræðingur í menntamálum.

Heimild: Stefán Árni Pálsson. (2021, 13. janúar). „Var eiginlega gráti næst þegar ég kláraði að taka þetta saman“. Vísir. https://www.visir.is/g/20212060109d

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
„Ég var gráti næst þegar ég kláraði að taka þetta saman" segir greinandinn Tryggvi Hjaltason sem vann rannsókn um stöðu drengja í íslensku menntakerfi. Rannsókn Tryggva leiðir í ljós að 34,4% drengja geta ekki lesið sér til gagns við útskrift úr grunnskóla sem er tvöfalt hærra hlutfall en hjá stúlkum. Þá eru 15% líkur á að drengir á Íslandi fari á hegðunarlyf og þeir eru 20 sinnum líklegri til að vera settir á þunglyndislyf en börn á hinum Norðurlöndunum. Allt um málið í Íslandi í dag.

# data[].attributes.attachment_link.title
Ísland í dag - Enn versnar staða íslenskra drengja - Vísir

# data[].attributes.attachment_link.description
„Ég var gráti næst þegar ég kláraði að taka þetta saman" segir greinandinn Tryggvi Hjaltason sem vann rannsókn um stöðu drengja í íslensku menntakerfi. Rannsókn Tryggva leiðir í ljós að 34,4% drengja geta ekki lesið sér til gagns við útskrift úr grunnskóla sem er tvöfalt hærra hlutfall en hjá stúlkum.

# data[].attributes.body
Bend it like Beckham

Tvær stelpur eiga sér draum að spila atvinnufótbolta eins og fyrirmyndin þeirra David Beckham. Báðar fara gegn óskum foreldra sinna, önnur er af indverskumættum sem á að fara huga að giftingu. Hin klæðir sig ekki kvenlega eins og móðurinn vill, sem gefur í skyn að hún er hrifin af sama kyni. Eins og það sé tengingin á milli...
Þar af leiðandi neyðast aðalpersónur til að velja á milli fjölskyldu og drauminn að spila fótbolta. Báðar fá tækifæri til að spila með liði en ekki án erfiðleika og baráttu. Fyrri stelpan er síðan bönnuð af fjölskyldu sinni að spila þar sem að fótbolti er ekki fyrir stelpur. Að lokum þá yfirgefur hún brúðkaup systur sinnar til að taka þátt í fótboltamóti, með samþykki föður síns.

„Sometimes, to follow your dreams... you've got to bend the rules!“

# data[].attributes.headline
Skaðlegar staðalímyndir og ósýnilegar stelpur

# data[].attributes.subject
Skaðlegar staðalímyndir og ósýnilegar stelpur

# data[].attributes.body
Hér er fjallað um að greiningar á ADHD eru mun algengara hjá strákum heldur en stelpun og þar af leiðandi hefur staðalímyndin verið sú að ADHD sé strákaröskun. Hver kannast ekki við stráka sem eru alltaf á yði og eiga erfitt með að sitja kyrrir, tala mikið og trufla aðra í skólanum. Hvernig er hægt að fá þessa stráka til að passa inn í ,,stelpumiðað" skólakerfi þar sem nemendur sitja og vinna megnið af deginum?

Heimild: Kristín Hulda Gísladóttir. (2020, 18. nóvember). Skaðlegar staðalímyndir og ósýnilegar stelpur. Flóra. Sótt af https://flora-utgafa.is/9-utgafa/skadlegar-stadalimyndir-og-osynilegar-stelpur/

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ímyndaðu þér tvö ung börn, strák og stelpu.

Strákurinn er alltaf á iði, talar mikið, truflast auðveldlega, gerir oft fljótfærnisvillur, týnir hlutum, grípur fram í og truflar aðra. Hann á líka erfitt með að sitja kyrr, klára heimavinnu, fylgja leiðbeiningum og halda athygli við leik og nám.
Stelpan er hljóðlát og feimin í skólanum, hún vill helst sitja aftast í tímum og tjáir sig ekki mikið. Hún virðist oft vera annars hugar og hún er gleymin. Hana skortir sjálfstraust og hún á ekki marga vini. Hún er óskipulögð, misskilur fyrirmæli og er með mikinn frammistöðukvíða í námi.

Ímyndaðu þér núna að þér sé falið að greina vanda barnanna út frá þessum lýsingum (greiningarvinna fer alls ekki þannig fram í rauninni). Ef þú notar þá þekkingu sem þú hefur um börn og algeng vandamál hjá þeim, hvað myndir þú halda að hrjái strákinn? En stelpuna?

Mörgum dettur eflaust í hug að strákurinn sé með ADHD. ADHD er taugaþroskaröskun sem rúmlega sjö prósent barna og um það bil fimm prósent fullorðinna glíma við og flestir vita að getur birst með þessum eða svipuðum einkennum. Ef þú heldur að einkenni stráksins bendi til ADHD þá hefur þú rétt fyrir þér.

Kannski veistu að stelpan er líklega með það sem er stundum kallað hljóðláta gerðin af ADHD og er algeng birtingarmynd ADHD hjá stelpum.

Lýsingin á börnunum er einföldun á ADHD en ADHD skiptist í fjölmargar gerðir og getur birst með afar ólíkum hætti hjá einstaklingum. Mörg einkenni ADHD eru jafnvel enn minna þekkt en einkenni hljóðlátu gerðarinnar. Til að átta sig betur á fjölbreytileika ADHD er gott að skoða vel merkingu orðanna athyglisbrestur og ofvirkni (þekktustu einkenni ADHD). Brestur á athygli er ekki endilega skortur heldur nær hugtakið yfir alla erfiðleika við að hafa stjórn á athygli. Hjá sumu fólki kemur athyglisbrestur fram þannig að það á erfitt með að festa hugann við eitthvað, hugsanirnar flögra úr einu í annað og það truflast auðveldlega. Athyglisbrestur getur líka verið að halda ofureinbeitingu við eitthvað ákveðið í mjög langan tíma, eyða alltof löngum tíma í það og eiga verulega erfitt með að slíta sig frá því. Ofvirkni spannar einnig vítt svið og getur komið fram með lítið áberandi hætti, svo sem að fikta mikið í hlutum, hárinu á sér, pennum og svo framvegis.

Sumar gerðir ADHD eru algengari hjá strákum eða stelpum en engin gerð er algjörlega bundin við kyn og fólk af öllum kynjum er með allar mögulegar gerðir af ADHD. Hugmyndir flestra um ADHD taka ekki mið af þessum breytileika. Staðalímyndin af ADHD er af æstum strák með einkenni svipuð þeim sem lýst var fremst í greininni. Staðalímyndir eru sjaldan af hinu góða en þegar þær tengjast heilbrigði einstaklinga eru þær sérlega skaðlegar og mikilvægt að reyna að útrýma þeim. Þetta sést einna best í ADHD staðalímyndinni og skaðsemi hennar fyrir stelpur og konur með ADHD.

Rannsóknir sýna að inngrip og aðstoð skila meiri árangri því fyrr sem þau eru veitt. ADHD hefur lengi mælst mun algengara hjá strákum en rannsóknir síðari ára benda til þess að stór hluti kvenna með ADHD fái aldrei greiningu eða séu ranglega greindar með eitthvað annað en ADHD. Talið er að það sé vegna skorts á þekkingu um einkenni sem eru algengari hjá stelpum. Jafnvel þegar stelpur sýna ADHD einkenni sem flestir ættu að þekkja sem slík þá leiðir það ekki endilega til greiningar, heldur eru þær oft stimplaðar sem strákastelpur. Staðalímyndin af einkennum og hugmyndir um að ADHD sé strákaröskun draga úr líkum á því að stelpur fái greiningu. ADHD sem ekki greinist getur haft slæm áhrif á sjálfsmynd og skólagöngu, valdið þunglyndi, kvíða og leitt til drykkjuvanda, svo eitthvað sé nefnt.

Kynjaðar staðalímyndir eiga hvorki erindi í heilbrigðismálum, né annars staðar. Samt eru þær eldgamalt og viðvarandi vandamál, bæði þar og á mörgum öðrum sviðum. Forngrikkir héldu því fram að hystería gæti bara hent konur og stafaði af því að legið hreyfðist til, nafnið hystería er dregið af orðinu hystera sem þýðir leg. Nú til dags birtist vandamálið í hugmyndum um og greiningum á ADHD, einhverfu og fleiri röskunum. Staðalímyndir hafa líka hræðileg áhrif fyrir karla en rannsóknir sýna að læknar eru líklegri til að greina konur með þunglyndi þó þær skori jafnhátt og karlar á mælikvörðum eða séu með sömu einkenni og þeir. Nánar má lesa um skaðsemi staðalímynda fyrir geðheilsu karla í grein minni úr öðru tölublaði Flóru; Tölum um tilfinningar.

Það að útrýma kynbundnum staðalímyndum hefur lengi verið feminískt baráttumál.

Þær viðhalda hugmyndum um að allar konur séu dramatískar, veikburða, tali mikið, séu góðar í heimilisstörfum og illa til þess fallnar að stjórna fyrirtækjum og löndum. Staðalímyndin um karla sendir skilaboð um að þeir eigi að vera sterkir, stórir og harðir af sér, helst bara alveg tilfinningalausir. Kynbundar staðalímyndir taka ekkert tillit til fjölbreytileika samfélagsins. Þær byggja á kynjatvíhyggju og skortir svigrúm fyrir mun á milli einstaklinga. Það er auðvelt að setja feminíska baráttu í samhengi við fyrirbæri eins og óútskýrðan launamun kynjanna, skort á kvenkyns forstjórum og kynbundið ofbeldi. Ávinningurinn af því að útrýma kynbundnum staðalímyndum myndi þó hafa jákvæð áhrif á öllum sviðum samfélagsins, þó það sé ekki alltaf jafn augljóst.

Við sem samfélag verðum að halda áfram að berjast gegn staðalímyndum og úreltum hugmyndum um kyn. Þannig getum við gefið öllum rými til að vera þau sjálf, stuðlað að bættri geðheilsu allra kynja og aukið lífsgæði.

Áhugasömum um ADHD er bent á fræðsluefni hér:

- ADHD samtökin halda úti vefsíðunni adhd.is þar sem finna má vandað fræðsluefni. Í vefverslun þeirra er einnig hægt að kaupa bækur tengdar ADHD.

- Safn upplýsinga og hagnýtra ráðlegginga ætluð foreldrum og kennurum barna sem glíma við einkenni ADHD, kvíða eða álíka vanda. Tekið saman af fagfólki Þroska og hegðunarstöðvar og byggð á vönduðum og viðurkenndum hand- og fræðibókum.
https://www.heilsugaeslan.is/serthjonusta/throska-og-hegdunarstod/#Tab8

- Dr. Russell Barkley er einn helsti sérfræðingur í ADHD í heiminum í dag. Eftir hann eru til ýmsar bækur og fræðigreinar auk þess sem hægt er að finna fjölmörg myndbönd á youtube með viðtölum og fræðslu frá Barkley. Nóg er að slá inn "Barkley ADHD" á youtube til að finna ýmis áhugaverð myndbönd.

Gagnlegar bækur um ADHD:

- Lærðu að hægja á og fylgjast með eftir Kathleen G. Nadeau og Ellen B. Dixon. Meðal annars fáanleg hér: https://www.forlagid.is/vara/l%C3%A6r%C3%B0u-a%C3%B0-h%C3%A6gja-a-og-fylgjast-me%C3%B0/

- ADHD og farsæl skólaganga sem gefin var út af Menntamálastofnun og má nálgast frítt í rafrænni útgáfu hér:
https://mms.is/namsefni/adhd-og-farsael-skolaganga-handbokrafbok

Heimildir:
https://pediatrics.aappublications.org / content / 135 / 4 / e994.short https://link.springer.com / article / 10.1007 / s00431-006-0299-5 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov / 12402565

# data[].attributes.attachment_link.title
Skaðlegar staðalímyndir og ósýnilegar stelpur - Flóra

# data[].attributes.attachment_link.description
Ímyndaðu þér tvö ung börn, strák og stelpu. Strákurinn er alltaf á iði, talar mikið, truflast auðveldlega, gerir oft fljótfærnisvillur, týnir hlutum, grípur fram í og truflar aðra. Hann á líka erfitt með að sitja kyrr, klára heimavinnu, fylgja leiðbeiningum og halda athygli við leik og nám.

# data[].attributes.body
Bil milli kynja í skólakerfinu eyks

# data[].attributes.attachment_link.description
Þegar sonur Tryggva Hjaltasonar var að hefja grunnskólagöngu sína, ræddi Tryggvi við kennara og komst að því að þeir voru margir sammála um staða drengja innan skólanna væri ekki nógu góð. Tryggvi starfar hjá CCP, er formaður Hugverkaráðs Samtaka iðnaðarins og tekur þátt í átaki í Eyjum vegna menntunar drengja.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Drengir eiga undir högg að sækja í skólakerfinu á Íslandi og víðar. Hermundur Sigmundsson og Tryggvi Hjaltason eru sannfærðir um að með réttu áreiti og hvatakerfum megi rétta hlut þeirra.

Það eru öflugir kraftar að ganga yfir íslenskt samfélag. Að minnsta kosti er erfitt að komast að annarri niðurstöðu ef kafað er ofan í stöðu drengja.

Áskoranir

Að meðaltali er staðan fyrir dreng á Íslandi í dag sú að það eru:

34% líkur á að hann muni ekki geta lesið sér til gagns eftir grunnskóla, fer hækkandi

15% líkur á að hann fari á hegðunarlyf

Hann er 20 sinnum líklegri til að vera settur á þunglyndislyf en börn í öðrum norrænum ríkjum

Hann fær lækkandi skor á samræmdum prófum í gegnum skólagöngu sína á meðan systir hans og vinkona fá hækkandi skor

Hann hefur fáar karlfyrirmyndir í námi og þeim fer fækkandi með hverju ári, einungis 17,5% af kennurum hans í grunnskóla eru karlmenn

Líklegra er að honum leiðist í skóla en systur hans eða vinkonu

Mamma og pabbi munu kaupa allt að 2,5 sinnum minna af bókum fyrir hann en fyrir systur hans

Á aldrinum 10-19 ára er hann líklegri til þess að taka sitt eigið líf en jafnaldrar á Norðurlöndunum

Í framhaldsskóla eru 40% líkur á því að hann sé orðinn stórneytandi á klámi

Minni líkur eru á að hann klári framhaldsskóla en jafnaldrar hans hjá flestum vestrænum þjóðum

Minni líkur eru á að hann fari í háskóla en jafnaldrar hans í öllum OECD-löndum og þær fara lækkandi

Framangreind staða er því miður einungis brot af fjöldamörgum gagnapunktum sem hafa birst opinberlega undanfarin ár um slæma stöðu drengja í íslensku samfélagi. Gögn og niðurstöður sem birtast ítrekað frá opinberum aðilum, ráðuneytum og virtum alþjóðlegum og innlendum stofnunum eins og landlækni, Menntamálastofnun, menntamálaráðuneytinu, PISA, OECD, UNICEF, WHO og samnorrænum könnunum varpa ljósi á ískyggilega heildarmynd.

Ljóst er að enginn vill hafa ástandið svona og það þarf að bregðast við. Það er grundvallar færniviðmið fyrir velferðarþjóðfélag að geta skapað börnum góðar aðstæður til að þroskast, læra, dafna og líða vel. Flestir eru því eflaust sammála um mikilvægi þess að kafa dýpra ofan í framangreind vandamál með lausnamiðuðum hugsunarhætti og fara síðan í kjölfarið að virkja auðlindir af krafti til að snúa við þessari þróun.

Vísindi

Við skoðum tvo mikilvæga þætti sem rannsóknir sýna að geti haft meiri áhrif á menn en konur. Annars vegar er það virkni testosteróns og hins vegar dópamíns.

Testosterón: Geschwind og Galaburda, hafa sýnt með rannsóknum að testosterón-hormón sem drengir hafa í mun meira magni en stúlkur að meðaltali, getur haft áhrif á þróun heilastarfsemi þeirra í fósturlífinu. Þessi áhrif testosteróns á heilastarfsemi gera drengi að ýmsu leyti „viðkvæmari" og er talinn vera einn orsakavaldur þess að drengir eru líklegri til að lenda í vanda með hreyfiþróun og málþróun og greinast oftar með einhverfu, ADHD og vandamál með lestur. Þess vegna er gífurlega mikilvægt að drengir fái ríkulegt áreiti, eins og að talað sé við þá, jafn mikið og talað er við stúlkur. Rannsóknir sýna að meira er talað við stúlkur en drengi frá fæðingu og vísbendingar eru uppi um að íslenskir foreldrar leggi mun minna að drengjum að lesa en stúlkum. Þá er mikilvægt að drengir fái góða þjálfun á svokallaða bókstafs - hljóða-tengingu í byrjun lestrarkennslu. Aukið testosterón getur líka þýtt meiri þörf fyrir líkamlega útrás og áhættutöku. Þar gæti aukin hreyfing og í einhverjum tilfellum keppni verið áhugahvetjandi og leitt til aukinnar einbeitingar.

Dópamín: rannsóknir sýna meiri virkni af taugaboðefninu dópamíni hjá karlmönnum, sem getur meðal annars tengst þáttum eins og mikilvægi ástríðu og áhugadrifs þegar kemur að afstöðu gagnvart verkefnum eins og námi og árangri. Dópamín sem er oft lýst sem eftirvæntingarboðefni, veitir ánægjutilfinningu þegar verðlaun og uppskera eru fram undan. Aukið magn af dópamíni og sérstaklega meiri sveiflur á því sviði eins og einkenna fremur karlmenn eru þó sérstakir áhættuþættir þegar kemur að fíknieinkennum.

Þar sem dópamín tengist einnig námi, árangri og viðurkenningu getur það verið mótandi þáttur gagnvart ástríðumyndun. Rannsóknir okkar sýna að ástríða er mikilvægari þáttur í drifi karlmanna gagnvart verkefnum. Einnig hafa karlmenn sterkara samband milli ástríðu og þrautseigju. Konur hins vegar hafa sterkara samband milli þrautseigju og gróskuhugarfars. Þetta gæti gefið vísbendingar um það að til að fá drengi til að nota sinn viljastyrk og þrautseigju er skynsamt að leita eftir tækifærum þar sem þeir geta unnið að verkefnum sem tengjast þeirra ástríðu eða sterkum áhuga. Framangreindur þáttur á vissulega einnig við um stúlkur, en drengir kunna að vera líffræðilega viðkvæmari gagnvart mikilvægi þess að slíkur neisti sé kveiktur. Lykillinn hér er að fanga áhugann.

Möguleikar

Grunnleggjandi þættir í heilastarfsemi einstaklinga tengjast hvíta og gráa efni heilans. Þar mætti kalla gráa efnið tölvu heilans og hvíta efnið leiðslurnar í tölvunni. Hreyfing, góð tengsl og að læra nýja hluti hafa jákvæð áhrif á heilbrigða virkni í gráa og hvíta efni heilans. Þessir þrír þættir ættu að vera í fókus gegnum allt lífið.

Hreyfing: rannsóknir sýna að hreyfing skapar betri ró, einbeitingu og sjálfsmynd sem er góður grunnur fyrir nám. Öll börn og unglingar ættu að minnsta kosti að hreyfa sig í einn tíma á dag. Út af hærri testosterónvirkni hjá drengjum er regluleg hreyfing sérlega mikilvæg fyrir þá. Til þess að auka líkurnar á góðri einbeitingu og hámarksupptöku lærdóms m.t.t. minnis er mikilvægt að hafa ekki of langar kennslustundir, eða að hámarki 35-40 mín. með 10-15 mín. hléi inn á milli.

Tengsl/samkennd: Paul Gilbert, prófessor skrifaði bók sem kom út árið 2009 og heitir „The Compassionate Mind". Hann leggur þar áherslu á mikilvægi vingjarnleika, samkenndar, gæða samtala og samveru fyrir okkar heilastarfsemi. Hlý samvera hefur áhrif á hormónastarfsemina á jákvæðan hátt. Hormónið oxytósín hefur áhrif á vellíðunartilfinningu okkar. Gilbert bendir á að umhyggja og þróun hennar, það að upplifa góðvild, hlýju og samúð, er gífurlega mikilvæg til að aðstoða okkur við að öðlast tilgang með lífinu og aukna hamingju. Þessi upplifun hefur jákvæð áhrif á alla okkar líkamsstarfsemi, styrkir ónæmiskerfið, minnkar streitu og segja má að hún sé nokkurs konar vítamín fyrir okkar heilastarfsemi. Í skólanum er sérlega mikilvægt að vinna með þessa þætti. Jákvæð viðbrögð þegar einstaklingar eru að gera sitt besta eða ná að framkvæma það sem þeir ætluðu sér eru því mjög mikilvæg. Þar eru foreldrar og kennarar í lykilhlutverki. Síðan er að sjálfsögðu aldrei hægt að verðleggja gildi jákvæðra félagslegra tengsla.

Ástríða/læra nýja hluti: gefum börnum og unglingum möguleika á að vinna meira með þætti sem tengjast þeirra áhugasviði. Hjálpum þeim að finna ástríðuna og þróa hana. Í sambandi við lestur, finnum texta og bækur sem einstaklingurinn hefur áhuga á að lesa. Eflum vinnu með skapandi skrif þar sem barnið/unglingurinn fær að vinna með viðfangsefni sem það velur sjálft. Eflum möguleikann á verkefnavinnu sem byggir á samvinnu þar sem gefast líka möguleikar á nýskapandi hugsun.

Drengirnir okkar eru margir á erfiðum stað. Undirritaðir eru sannfærðir um að með réttu áreiti og hvatakerfum ásamt auknu aðhaldi og umræðu er hægt að stórbæta stöðu drengja í íslensku samfélagi. Framangreindir þættir gagnast vonandi sem innlegg í þá góðu umræðu sem farin er af stað, umræðu sem þarf að dýpka á flestum sviðum samfélagsins hvort sem það er í skólanum, í félagsstarfinu, á Alþingi eða á heimilinu.
Hermundur Sigmundsson er prófessor í lífeðlislegri sálfræði við Háskólann í Þrándheimi og Háskólann í Reykjavík og Tryggvi Hjaltason er sérfræðingur hjá tölvuleikjafyrirtækinu CCP.

# data[].attributes.attachment_link.description
Drengir eiga undir högg að sækja í skólakerfinu á Íslandi og víðar. Hermundur Sigmundsson og Tryggvi Hjaltason eru sannfærðir um að með réttu áreiti og hvatakerfum megi rétta hlut þeirra. Það eru öflugir kraftar að ganga yfir íslenskt samfélag. Að minnsta kosti er erfitt að komast að annarri niðurstöðu ef kafað er ofan í stöðu drengja.