# data[].attributes.body
Pag ako ay pagbibigyan ng pagkakataon na wakasan ang obra maestrang Noli Me Tangere,  ito ay bigyan ko ng  maganda at masayang katapusan  at magbibigay aral sa nakakarami
Matapos ang mga balitang nagsasabing si Maria Clara ay patay na ay nagsumikap parin si Crisostomo Ibarra na hanapin siya at makalipas ang ilang mga pagsubok na kinaharap ni ibarra ay napagtanto na niya na ni

Ang kanyang antas sa pagiging kura ay naging pari na lamang siya samantalang matapos namang magkatagpo nina sisa at basilio ay nawalan silang pareho ng malay at nang sila ay magmulat ay nakapiling na

# data[].attributes.body
Ang mga may akda ng bawat istorya ay may sariling dahilan ng pagbibigay nito ng wakas. Ngunit kung ako ay bibigyan ng pagkakataon na bigyan ito ng ibang wakas ay pipiliin kong magkatuluyan sila Maria Clara at Crisostomo Ibarra. Ito ay upang magkaruon ng katuturan lahat ng mga isinakripisyo nila.

# data[].attributes.body
Kung ako ay mabibigyan ng pagkakataon na wakasan ang Noli Me Tangere, si Ibarra ay makakatakas sa mga guwardiya civil. Magtatago siya sa isang liblib na lugar at hihintaying na humupa ang mga pangyayari. Habang ginagawa ito ay umiisip siya ng paraan upang makitang muli si Maria Clara. Samantala, si Elias ay makakaligtas pa din. Siya ay aalagaan ni Basilio hanggang sa manumbalik lahat ng kaniyang lakas. Makalipas ang ilang buwan ay magkikitang muli sina Ibarra, Maria Clara, Elias at Basilio. Sila ay mag-iipon ng pera sa pamamagitan ng pagtitinda o part-time jobs hanbang nagpapanggap na ibang tao. Tuturuan ni Ibarra ang tatlo kung paano magsalita ng Espanyol. Gamit ang naipon nilang pera at ang kayamanan na ipanahukay ni Elias kay Basilio, aalis sila ng bansa at mamumuhay sa Espanya. Dito ay magiging matagumpay ang pagmamahalan nina Ibarra at Maria Clara, hanbang sina Elias at Basilio naman ay tila ba magkapatid na ang turing sa isa't-isa.

# data[].attributes.body
Kung ako ay bibigyan ng pagkakataon na wakasan ang obrang Noli me tangere ay may tapos umalis si Ibarra at nag tungo sa Espanya ay dito niya itutuloy ang kanyang pamumuhay kasama ang kanyang mga alaala nung siya ay nasa San Diego pa. Makalipas ng ilang taon ay umuwi na si Ibarra sa San Diego at muli niyang hinanap ang kanyang pinakamamahal na babae na si Maria Clara. Makalipas ng ilang araw ay nahanap niya si Maria Clara at muli silang nag usap. Nang matapos sila mag usap ay napag desisyonan niya na umalis na sa kombento at naging maayos naman ang kanyang pag labas. Nang makalabas na si Maria Clara ay masaya silang nag sama at napag planuhan ng ituloy ang kanilang na-udlot na kasal.

# data[].attributes.body
Kung ako man ay bibigyan ng pagkakataon wakasan ang obrang maestrang Noli Me tangere ay ang wakas ko ay hindi mamatay si Sisa, ngunit ay Hahanapin ni Sisa ang kanyang dalawang anak at magkakaroon na masayang pamilya. Nais ko ring magkaroon ng pagkakataon na magpakasal sina Ibarra at si Maria Clara. Si Elias ay muli niyang mahahanap ang kanyang kasintahan o ang kanyang minamahal na si Salome. Ang bayan ng San Diego ay magiging maunlad at yaman. Matutulungan ng mga tao ang isa't isa at isasakripisyo nila ang sarili nila para makatulong sa ibang tao.

# data[].attributes.body
Kung ako po ay bibigyan ng pagkakataon na magbigay ng wakas ng obra maestrang Noli Me Tangere, nais ko pong wakasan ito sa isang magandang wakas kung saan si Maria Clara at si Ibarra ay magkakatuluyan sa kanilang pag iibigan at magkakaroon ng masayang pamilya.

# data[].attributes.body
Kung mabibigyan ako ng pagkakataon na bigyan ng wakas ang obra maestrang Noli Me Tangere ayos sa aking ninanais , ay makatakas or makaiwas si Elias sa pamamaril sa kanya at dumeretso sa pinagusapang tagpuan nila ni ibarra kasama si Maria Clara na humabol pala sa kanilang dalawa. Kanilang hinukay ang mga kayamanang nakabaon. Ang kanilang mga nahuaukay ay ginamit nila para makapunta sa espanya kasama si basilio para makapagtapos ng pagaaral. naging ayos ang lahat at Nagkatuluyan at nagpakasal na si Maria Clara at Crisostomo Ibarra.

# data[].attributes.body
Naging maganda ang buhay ni Maria Clara sa kumbento dahil  nagpakalayo-layo na rin si Padre Damaso. Sa Maynila siya naglagi hanggang inilipat ng padre provincial sa isang malayong lalawigan upang doon na magmisa. Sana ay hindi namatay si Padre Damaso. Nanungkulan naman ng matagalan  si Padre Salvi sa kumbentong pinapasukan ni Maria. Ilang araw pa ay naging Obispo na rin ito at nagtungong Maynila.

Napabayaan na rin nito ang santo at santang pinananampalatayaan. Naging abala ito sa paglalaro ng liyempo, sabong, at paggamit ng marijuana. Napabayaan niya ang kanyang kalusugan at kabuhayan. Ganap nang nalimot ng mga tao na dati siyang marangya at iginagalang na tao sa kanilang bayan.

Si Donya Victorina ay patuloy sa pagdagdag ng kulot sa kaniyang ulo para magbalatkayo na isang taga-Andalucia. Pero nangungutsero na lang siya ngayon. Hindi makakilos si Don Tiburcio at hindi na rin makapanggamot bilang isang doktor at wala na ring mga ngipin.

# data[].attributes.body
Naging maganda ang buhay ni Maria Clara sa kumbento dahil  nagpakalayo-layo na rin si Padre Damaso. Sa Maynila siya naglagi hanggang inilipat ng padre provincial sa isang malayong lalawigan upang doon na magmisa. Sana ay hindi namatay si Padre Damaso. Nanungkulan naman ng matagalan  si Padre Salvi sa kumbentong pinapasukan ni Maria. Ilang araw pa ay naging Obispo na rin ito at nagtungong Maynila.

Napabayaan na rin nito ang santo at santang pinananampalatayaan. Naging abala ito sa paglalaro ng liyempo, sabong, at paggamit ng marijuana. Napabayaan niya ang kanyang kalusugan at kabuhayan. Ganap nang nalimot ng mga tao na dati siyang marangya at iginagalang na tao sa kanilang bayan.

Si Donya Victorina ay patuloy sa pagdagdag ng kulot sa kaniyang ulo para magbalatkayo na isang taga-Andalucia. Pero nangungutsero na lang siya ngayon. Hindi makakilos si Don Tiburcio at hindi na rin makapanggamot bilang isang doktor at wala na ring mga ngipin.

# data[].attributes.body
Isang buwan na rin ang nakalipas mula noong namatay si Ibarra. Mahimbing na natutulog si Maria Clara sa kanyang silid sa kumbento nang may bigla siyang narinig na kumakatok mula sa kanyang bintana. Kinuha niya ang lampara at dahan-dahang lumabas upang tingnan kung sino iyon. Dali-daling tumakbo si Maria Clara patungo sa kinaroroonan ng binata at kanya itong niyakap habang umiiyak sa tuwa. Tinanong niya sa kanyang kasintahan kung ano nga ba ang tunay na nangyari sapagkat akala niya ay patay na ito. Sinabi ni Ibarra na pumunta siya upang isama ang dalaga sa kanyang pagtakas. Madali namang nag-impake si Maria Clara ng kanyang mga gamit at pagkatapos ay agad-agad na umalis kasama ang binata.

# data[].attributes.body
Kung ako ay bibigyan ng pagkakataon na wakasan ang obra maestrang Noli Me Tangere ang nanaisin kong wakas nito ay:

Nalaman ni Maria Clara na buhay si Crisostomo Ibarra at ito ay naninirahan sa isang lugar kung saan walang nakakakilala sa kanya at magbibigay ng bagong buhay sa kanya. Susundan ni Maria Clara si Crisostomo Ibarra ngunit bago iyon ay kakausapin niya muna ang kanyang tunay na ama na si Padre Damaso at sasabihin ang kanyang nalalaman tungkol sa kaniyang tunay na pagkatao at ang kanyang balak na sundan si Crisostomo Ibarra. Habang nag-uusap ang mag-ama na si Maria Clara at Padre Damaso ay hiniling ni Maria Clara na patawarin na ni Padre Damaso si Crisostomo Ibarra at hayaan siyang sundan si Crisostomo Ibarra upang magbagong buhay. Sa huli, bago magpaalam si Maria Clara ay pumayag si Padre Damaso sa gusto ni Maria Clara at pinangako na hindi niya sasabihin kahit kanino man ang kanyang balak o kung nasaan man siya. Tinuloy naman ni Maria Clara ang kanyang balak na sundan si Crisostomo Ibarra at doon ay nagtagpo sila at namuhay ng masaya at matahimik na magkasama.

# data[].attributes.body
Sa buong akala ni Ibarra'y pansamantala silang maghiwalay ng landas ni Elias matapos nitong tumalon sa ilog. Napagkasunduan nilang dal'wa na pareho silang pupunta sa Espanya, subalit mauuna muna si Ibarra, at matapos ang ilang araw ay saka susunod si Elias. Subalit, sa kasawiang palad ay hindi nagtagumpay ang planong ito sapagkat namatay si Elias nang sya'y pinaulanan ng baril sa ilog. Walang kaalam alam si Ibarra sa pangyayaring ito, at mag-isang tinuloy ang napag-usapang plano.

Nagkakagulo sa bahay ni Kapitan Tiyago nang mabalitaang patay na si Ibarra. Ang kasintahan nitong si Maria Clara ay hindi mapakali. Hindi sya makapaniwala sa nangyari at may kutob syang buhay pa si Ibarra. Kung tutuusin, alam nyang matalino't madiskarte si Ibarra—kayang kaya nyang takasan ang kamatayan. Dahil sa kutob at paniniwalang ito, tumakas si Maria Clara sa kanilang bahay habang nagkakagulo ang mga tao. Bagama't hindi alam kung saan ang patutunguhan, patuloy na naglakad si Maria Clara at hinanap ang kanyang kasintahan. Hindi nya namalayan na nakarating sya sa libingan ng nuno ni Ibarra.

Bigla namang may sunod sunod na nagsalita sa kanyang isip ang—boses niya at ni Ibarra. Napatakip ng tenga si Maria Clara, subalit mas lalong lumakas ang mga tinig. Sa puntong ito'y tanging ingay na lamang ang naririnig nya, maliban sa salitang "Espanya". Palakas ng palakas ang mga boses sa isipan ng dalaga, dahilan ng pagsakit ng kanyang ulo. Sumigaw sya ng napakalakas sa kagustuhang ito'y matigil na, ngunit makalipas ang ilang segundo ay nawalan sya ng malay.

Sa 'di kalayuan ay narinig ni Basilio ang pagsigaw ng dalaga kaya naman hindi sya nagdalwang isip na puntahan ito. Nakita nya ang dalagang duguan ang noo, sa pagka-tama sa bato noong nahimatay ito. Hindi nagtagal ay bumalik ang malay ni Maria Clara. Paulit-ulit nyang binigkas ang salitang "Espanya" gaya ng narinig nya kanina. Naalala ni Basilio ang kanyang ina kaya't lumingon sya upang tingnan ito. Ito'y nakita din ni Maria Clara na agad lumapit sa bangkay ni Sisa.

Kinausap ng dalaga si Basilio at humingi ng tulong upang makapunta sya sa bansang Espanya. Nang tanungin ni Basilio kung bakit sya pupunta roon, walang masagot ang dalaga. Sa katunayan, nawala ang kanyang mga alaala ng mahimatay sya kanina. Bagama't hindi alam kung bakit, tanging pagpunta sa Espanya ang hangarin niya.

Tinulungan naman ni Basilio si Maria Clara, at sinunod ang plano nito. Sinunog nilang dalawa ang bangkay ni Sisa. Hindi alam ni Maria Clara kung bakit, pero hinubad nya ang kwintas na niregalo sa kanya ng kanyang ama at inilagay sa may leeg ng sunog na bangkay. Pagkatapos non ay hinatid ni Basilio ang dalaga kung saan may masasakyan sya papunta sa nasabing bansa.

Bago umalis, binigay ni Maria Clara ang kanyang hikaw kay Basilio at sinabing napakalaki ng halaga nito. Sinabi nya na magtungo si Basilio sa Maynila at gamitin iyon upang mabuhay at mapag-aral ang kanyang sarili. Pagkatapos magkasundo ng dal'wa ay naghiwalay na sila ng landas at tumungo sa kanya kanyang destinasyon.

Tahimik na nagtrabaho bilang guro sa musika si Maria Clara sa Espanya bitbit ang bagong pangalang Lyka. Matapos ang ilang buwan, muling nagkrus ang landas nila ng kanyang kasintahan. Kaagad syang namukhaan ni Ibarra, na ngayo'y si Simoun, subalit naisip nya na imposibleng mapunta ang dalaga sa Espanya at baka kamukha lang nya ito. Si Maria Clara nama'y wala paring kaalam alam sapagkat hindi pa bumabalik ang kanyang alaala. Ang kapalaran ng dalawa ay matutunghayan sa El Filibusterismo, kaangkop ang iba pang mga pangyayaring kaabang-abang.

# data[].attributes.body
Kung Ako ay mabibigyan ng pagkakataon na bigyang wakas ang obra Maestrang Noli Me Tangere, Ang mangyayari ay:

Matapos ang ilang taon na pagkawala ni Ibarra, ay tanging siya'y bumalik sa San Diego na may kasamang grupo na naniniwala sa kaniyang ipinaglalaban. Inaalala niya ang mgakalupitan ng pamumuno ng mga prayle at mga Kastila. Sa panahong iyon nagsimula ang rebolusyion ng mga tao sa San Diego upang mapatalsik ang mga malulupit at masasamang mga tagapamuno ng Bayan. Si Ibarra ay sumama sa  mga ito upang tuluyan ng maging malaya ang kanilang Bayan.

Nalaman ni Ibarra na si Maria Clara ay nasa Kumbento kaya pinuntahan niya ito. Nang makarating doon ay makita niya muli si Maria Clara, Sinabi niya na siya'y hindi patay at siya'y bumalik  na. Wika ni Ibarra na siya'y aalis at sasama sa kaniyang mga kaibigan sa kanilang pinagtataguan upang makagawa ng plano na mapatalsik ang mga Guardia Cibil at ang mga malulupit na namumuno sa San Diego.

Nagmakaawa si Maria Clara na Huwag na siyang Magpatuloy sa misyon at magtago na lang sila sa liblib na lugar upang doon sila manirahan ng mapayapa. Wika rin niya na baka maging totoo na ang Kamatayan ni Ibarra. Si Ibarra ay nagisip, Ipagpapatuloy niya ang kaniyang misyon, ngunit sinabi niya kay Maria Clara na siya'y babalik na buhay at silay mamumuhay sa isang mapayapang bayan na walang batid ng kalupitan at ng kasamaan. Pumayag si Maria Clara.

Matagumpay ang naging misyon ni Ibarra at noo'y inalala niya ang kaniyang pangako kay Maria Clara, Kaya sila'y nagpakasal at namuhay sa mapayapang Bayan.

# data[].attributes.body
Si Elias ay hindi mamamatay bagkus ay matapos siyang madaplisan ng bala ay nakagawa siya ng paraan upang makipagtagpo kay Ibarra sa isang liblib na lugar. Doon ay magkasama nilang nilisan ang bayan at naglakbay hanggang mapagod at malugmok sa daan dahil sa ilang araw na walang pahinga at kain. Mayroong isang lalaki na mukhang mayaman at may impluwensya ang nakatagpo sa kanilang dalawa. Ang lalaking iyon ay matagal nang sumusubaybay sa mga kaganapan sa naturang bayan at kay Ibarra kaya’t nang mamukhaan niyang si Ibarra ang isa sa mga nakalugmok na lalaki ay kaniya itong tinulungan at kinupkop. Ang lalaking ito ang tumulong kay na Ibarra upang makabangong muli at makapagsimula kasama si Elias. Magkakasama silang nagbuo ng mga plano at kilusan na ang tanging hangarin ay ang makatulong sa ibang bayang nangangailangan ng reporma ang pamamalakad. Nilimot na ni Ibarra ang mga kaganapan sa kaniyang nilisang bayan at itinuon na lamang ang sarili sa pangakong gigisingin niya ang mga nahihimbing na kamalayan ng lipunan sa ngalan ng kaniyang Ama.

Lumisan ng panandalian si Elias at sa kaniyang pagbabalik ay may kasama na siyang isang binatang lalaking mukhang mataas ang pinag-aralan at iyon ay si Basilio. Mayroong umako kay Basilio noong siya ay bata pa at siya ay pinag- aral at ninais talaga niyang makatagpo sina Ibarra upang tumulong sa kaniyang mga mabubuting balak.

Madaming natulungan at namulat na bayan sina Ibarra sa buong Pilipinas at onti-unti na niyang nararamdaman na kaniya nang natutupad ang kaniyang pangako. Nararamdaman na din niya ang onti- onting pagkawala ng kanser ng lipunan at maging ang ibang bayan na di pa nila natutunguhan ay kusang binabago na ang kanilang mga patakaran at paraan ng mamalakad at pamumuno sapagkat kanilang napansin ang mga magandang naidulot ng mga panukala nina Ibarra, ngunit sa kabilang dako ay mayroon pa ring hindi mapagtagumpayan si Ibarra at iyon ay ang matagpuan si Maria Clara. Nararamdaman ni Ibarra na may pagkakataong magtatapo silang muli ni Maria Clara upang ipagpatuloy ang naudlot na pagmamahalan kaya’t sa bawat bayan na kaniyang pinatutunguhan ay si Ibarra’y nagbabakasaling kaniyang matatagpuan si Maria Clara ngunit sa kabaligtaran ay hindi niya ito natagpuan. Hindi susuko si Ibarra sa paghahanap kay Maria Clara, sa panandalian ay kaniya munang ipagdiriwang ang kaniyang plano at pangakong onti- onti nang natutupad. Sa kabilang dako ay naniniwala si Ibarra na marahil ang kanilang pagkalayo ni Maria Clara sa isa’t- isa ay daan upang umunlad at makapagsimulang muli at sa tamang oras ay pagtatagpuin silang muli ng tadhana upang ituloy ang kanilang pagmamahalan.

# data[].attributes.body
Dumaong na ang bangka na sinasakyan ni Crisostomo sa isang dalampasigan kung saan siya ay bumaba at natagpuan ang mga taong naghihintay sa sakayan ng barko. Narinig niya sa mga taong naroroon ang balita na may libreng sakayan papuntang Espana sa mga taong makakahula ng sagot sa isang bugtong. Dalawang tao ang pwedeng manalo dahil dito. Determinado siyang manalo sapagkat gusto niyang bumalik ng Espanya at malayo sa mga gwardya sibil at sa bayan ng San Diego. Ang ilan sa mga manlalahok ay ang isang mandaragat “Pedro”, si Crisostomo na nagpanggap na si “Juan” at ang isang nakapanaklob na kasuotan ng isang lalaking hindi kita ang mukha na pinangalanang “Joaquin”.  Nagsimula na ng paligsahan at dito umabot sa puntong sila na lamang dalawa ni Joaqin ang natira at dito na napagtanto ng mga tao na sila ang nanalo. Sumakay sila ng barko at hinila ni Joaquin si Ibarra papuntang isang silid at tinakpan ang bibig. Dito na nagtanggal ng panaklob ng mukha si Joaquin at siya pala ang iniibig ni Cristostomo na si Maria Clara. Nagbalat kayo siya bilang isang lalaking mamamayan. Noong nakarating na sila ng Europa ay namuhay sila sa isang isla kung saan may payapa silang buhay magkasintahan.

# data[].attributes.body
Ang Noli Me Tangere ay importante sa ating mga Pilpino. Simula noong nilikha ito ni Rizal, marami ito naging kontribusyon sa ating bansa dahil sa mga gintong-aral na maaring makuha sa akda. Dahil dito, kung ako’y bibigyan ng pagkakataon gumawa ng aking sariling wakas, sisiguraduhin ko na makabuluhan ito.

Nang masilayan ni Elias ang bangka ng mga guwardiya sibil na lumalapit sa kanilang bangka’y inutusan niyang magtago si Ibarra sa ilalim ng bayong. Pagkatapos sabihin ng binata kay Ibarra na magkita nalang sila muli sa libingan ng nuno ni Crisostomo ay tumalon siya sa lawa upang iligaw ang mga guwardiya sibil. Agad siyang lumangoy nang mabilis habang iniiwasan ni Elias ang mga balang pinapaputok sa kaniya, ngunit natatamaan siya makalipas ang ilang minutong pagsisisid. Sa mabuting palad ay sa kamay lang siya natamaan. Dahil namula ang tubig dahil sa sugat ng kaniyang kamay ay naniwala ang mga guwardiya sibil na napatay na nila si Ibarra. Lubos ang pasasalamat ni Elias noong nalaman niyang hindi na nanganganib ang kaniyang buhay. Pagkatapos mag-isip ay agad siyang lumangoy paalis upang makapunta sa lugar na pinag-usapan nila ni Ibarra.

Pagkatapos umahon ni Elias sa lawa’y nagtungo siya papunta sa libangan ng nuno ni Crisostomo Ibarra. Sa kaniyang paglalakbay ay nakasalubong niya ang mag-inang si Sisa at Basilio kung saan umiiyak ang batang lalaki kaharap ang kaniyang ina. Nang lumapit si Elias habang hawak ang sugatan niyang kamay ay nakita niyang patay na pala si Sisa. Dahil sa kaniyang nakita’y naawa ang binata kay Basilio. Niyakap ni Elias ang bata at pagkatapos niya patahanin ay kinausap niya. Napag-usapan nila ang kanilang mga naranasan sa buhay at kahit masakit tanggapin ay pumayag si Basillio na sunugin ang bangkay ng kaniyang ina matapos iminungkahi nito ni Elias. Hindi napigilan ni Basilio ang kaniyang mga luha habang minamasdan niya ang pagsunog ng kaniyang ina. Makalipas ang ilang minuto ay nagsimula maghukay sa lupa si Elias na tila may hinahanap. Sapagkat may sugat ang kaniyang kamay ay huminga siya ng tulong kay Basilio. Nakahukay sila ng madaming salapi at nang tingnan ni Basilio ng maigi si Elias ay nagbigay siya ng suhestiyon sa binata. Sinabi ni Basilio na maari silang pumunta sa bahay na tinirhan niya ng dalawang buwan noong nakatakas siya sa mga guwardiya sibil upang magpagaling at magtago doon. Pinag-isipan ito ng mabuti ni Elias, pagkatapos ng ilang minuto’y tumango ang binata ngunit sinabi na may kailangan muna siya puntuhan. Dahil dito, sabay umalis ang dalawa habang dala ang mga salaping nahukay nila.

Sa kabilang banda naman ay walang problemang nakatakas si Crisostomo Ibarra. Hindi siya nakita ng mga guwardiya sibil kaya maingat siyang nagtungo sa libangan ng kaniyang nuno nang makaalis na siya ng bangka upang makita si Elias. Nakarating si Ibarra sa libangan ng walang gulo ngunit kahit dalawag oras na siyang naghihintay ay hindi pa dumadating si Elias. Papaalis na siya nang makita niya ang silweta ni Elias na may kasamang bata. Mabailis na nagsama ang dalawa at matapos ang isang mabilis na pag-uusap ay nagtungo sila sa bahay na tinigilan ni Basilio dati matapos sabihin ni Elias kay Ibarra ang plano ni Basilio. Sa mabuting palad ay nakadating sila ng ligtas, ngunit may mga bagong peklat at sugat sa puso ang bawat isa sa kanila.

Sapagkat akala ng mga guwardiya sibil na patay na si Crisostomo Ibarra ay naibalita sa buong San Diego na wala na sa mundong ito ang binata. Dahil dito, lubos ang lungkot na naramdaman ni Maria Clara noong dumating sa kaniya ang balita. Kapit ilang araw na ang nakalipas ay hindi padin tumitigil ang pagluha ng dalaga. Bagama’t kumulat na ang kalagayan ni Maria sa kanilang lugar ay dali-daling siyang binisita ni Padre Damaso. Dito nila napag-usapan ang magiging kinabukasan ng dalaga. Nilabas ni Maria Clara ang kaniyang sama ng loob kay Padre Damaso sapagkat sa ayaw man o sa gusto niya’y naging desisyon na ni Kapitan Tiyago na ipakasal siya kay Linares. Hindi matanggap ni Maria Clara ang mga balitang dumdating sa kaniya. Dahil dito, isang gabi’y nagpakamatay siya ng walang kasama sa bahay at nagiwan siya ng lihim. Sinulat niya dito na hindi sana siya magpapakamatay kung pinapasok na lamang siya sa kumbento kaysa ipakasal kay Linares. Sa pagdiskubre ni Kapitan Tiyago sa bangkay ng dalaga ay nawalan siya ng malay. Lubos ang naramdamang lungkot ng mga kakilala ni Maria, pati si Padre Damaso’y naging parang baliw dahil sa mga nangyari.

Makalipas ang ilang araw ay dumating kay Crisostomo Ibarra ang pagkamatay ni Maria habang nasa bahay siya na itinuro ni Basilio. Tila umiyak siya ng dugo at hindi makausap ng ilang araw. Pagkatapos ng ilang linggo’y naubos na ang kaniyang mga luha. Simula noon ay nangako siyang gagawin niya ang lahat upang mabago ang sistema ng kanilang bayan. Tinigisan niya ang loob niya at kasama ni Elias, nagsimula sila maghanda upang alisin ang mga kanser ng lipunan. Ngunit, kailangan nilang maghintay sapagkat hindi pa tamang oras.

# data[].attributes.body
Kung ako ang magbibigay wakas sa libro ng Noli Me Tangere, siguro, di kasing-lungkot ng katapusan ng orihinal. Oo, tunay na trahedya ang nangyari sa mga Pilipino noon na gustong ipamulat ni Rizal sa mga Pilipino sa buhay nina Ibarra, Sisa, Elias, Maria Clara at iba pang tauhan kaya malungkot ang kinahatnan nilang lahat pero siguro ako, magdadagdag pa ako. Masyadong malungkot yung katapusan at nakakawalang-pag-asa, nung binabasa ko ito, wala ngang magawa ang mga Pilipino sa mga dayuhan, hawak nilang lahat ng Pilipino sa leeg at labis ang kapangyarihan sa lugar na di naman sa kanila. Sabi ko, baka sa ilang mambabasa, walang pag-asa ang Pilipinas na lumaya kahit na ano ang kanilang gawin kagaya ni Elias at kahit sila'y mayaman na gaya ni Ibarra, sadyang walang butas na malusutan pero, ayoko na maging ganito ang pumasok sa isip ng tao, gusto ko kahit na masakit at malungkot ang naging kapalaran ng mga tauhan, kailangan magbigay pag-asa pa ko sa mambabasa ko. Gusto ko makita nila na kahit na bumagsak na ang mga Pilipino at mga subok na lumaban, di pa nagtatapos dito ang laban. Isa rin siguro sa mga rason ni Rizal sa ganoong katapusan ay gusto niyang ang mga Pilipino ang magpatuloy ng kwento, sila ang magdedesisyon na kung ano ang gagawin at ako, para makatulong na magkaroon pa ng pag-asa at inspirasyon ang mga tao na lumaban, magdadagdag ako ng mga panibagong karakter sa dulo. Mga panibagong karakter na aking bibigyang introduksyon  at gusto ko sa dulo, ang maging bida ay mga kabataan na nagmula sa iba't ibang klase ng pamilya, may mayaman at mahirap, sila yung mga batang nakaririnig ng mga balita tungkol sa nangyari sa San Diego at ito'y tatatak sa kanilang utak hanggang sa lumaki at sila ang matututo mula sa mga mali ng mga sumubok na lumaban para sa kalayaan at sila'y makapag-iisip ng mga bagong taktika at paraan para sa bayan. Kunwari na lamang ay bagong bersyon ni Elias at Ibarra. Isang batang si Juan na nagmula sa pamilya ng mayayaman ay kaibigan ng batang si Paco na mula naman sa mahihirap, sila ay magkaibigan na mangangako sa kanilang mga sarili at bayan na makakahanap rin ng paraan para lumaya ang bansa.

Pagkatapos maglaro ng dalawang bata ay naglalakad papunta sa bahay ni Juan at nang sila'y mapaupo sa balkonahe ay naririnig nila ang mga magulang ni Juan na nag-uusap tungkol sa nangyari kina Ibarra at sa San Diego, habang nanonood mula sa balkonahe ay makikita
nilang hinampas ng isang guardia ang lalaking nagbubuhat ng mabibigat na bato. Sila'y mapapaisip at mapapatingin sa langit. Kanilang makikita ang mga ibong lumilipad na magkakasama papunta sa Kanluran habang palubog ang araw. Mapapag-usapan nila ang kalayaan ng mga ibon at ano ba ang pakiramdam maging malaya. Kanila ring makikita na ang mga malalayang ibong lumilipad ay magkakasama at magkakatipontipon, isang bagay na di nagawa ng mga unang Pilipino noong sinakop ng mga dayuhan. Sila nama'y mapapatingin sa isang ibong nasa hawla sa balkonahe na nasiyap at nakasilip sa mga ibong malaya na lumilipad. Lalapit ang dalawang bata at kanilang bubuksan ang hawla. "Ano ba ang karapatan nating tanggalin ang kalayaan ng isang ibon?" sabi ni Paco. "Huwag na tayong gumaya sa mga dayuhang malupit. Iba tayo sa kanila." sabi ni Juan. Hinawakan ni Paco ang ibon at pinalipad ito. Masayang lumipad ang ibon na malaya at ito'y sumunod sa mga ibong papuntang kanluran. "Hindi tayo maaaring ganto habangbuhay." sabi ni Juan. "Dadating ang panahon na lilipad rin ang Pilipinas at lalaya tayo at tayong mga Pilipino ang kailangang gumawa ng paraan upang mangyari ito at kailangan, buo tayo." sabi ni Paco. Pinanood ng dalawang bata ang paglubog ng araw. "Tapos na ang araw..." simula ni Paco. "Pero may bagong umaga." sabi ni Juan.

Bakit nga ba bata ang napili kong bida sa huli? Sabi nga ni Rizal, ang kabataan ang pag-asa ng bayan, sabi ni Pilosopo Tasyo na ang susunod na henerasyon ay higit na madunong. Kailangan mapuno ng pag-asa ang bayan para mas magkaroon ng determinasyon para kumilos para sa bayan at tayong mga kabataan ay kailangang magising sa katotohanan na ang kinabukasan ng bayan ay nasa ating mga kamay at huwag sana tayong mabibigo, matuto tayo sa mga pagkakamali ng mga nauna sa atin at mangarap para sa bayan at hindi lamang para sa mga sarili. Sa ganitong katapusan, sa palagay ko, di lang magigising ang mga Pilipino sa katotohanan, mabubuhayan pa sila ng pag-asa at inspirasyon.

# data[].attributes.body
Nakatakas si Ibarra sa mga guardia sibil at nagtago. Pumunta siya sa iba't-ibang bayan para magpagaling at magpahinga sa lahat ng mga nangyayari.

Sa kabilang palad, si Elias naman ay natulungan ng isang lalaki sa katabing nayon. Siya ay inalagaan ng pamilya ng lalaki at tuluyang gumaling.

Si Ibarra ay pumunta kung saan-saan, habang nagtatago ay kumakalap ng impormasyon sa kung sino-sino. Sa huli'y ninais niyang kausapin si Elias para bumuo ng plano.

Isang araw ay may nagpadala ng sulat kay Elias. Ang sulat na ito ang naging daan sa pagtatagpo muli ni Elias at Ibarra.

Ilang araw, buwan, o taon mang lumipas ay nagpatuloy ang dalawa sa hangaring mabigyang katarungan ang estado ng buong San Diego. Nagbunga ang kanilang mga pagsisikap, at nagawa nilang lumikom nang mga taong handa ipaglaban ang katarungan. Naisakatuparan nilang mapaalis ang bayan sa kamay ng masasamang tao.

Sa huli, nagtulungan ang bawat mamamayan sa paghubog ng isang bagong umagang naghihintay para sa kanilang lahat.

# data[].attributes.body
Pinalabas ni Crisostomo Ibarra na siya ay namatay na. Ito ang naging plano ni Ibarra sapagkat alam niyang mas lalong gugulo ang bayan kapag nalaman nilang hindi pa patay si Ibarra. Kaya napagdesisyunan niya na pumuntang Europa at iwan si Maria Clara upang doon pansamantalang manirahan.

Sa kabilang dako, si Maria Clara naman ay hindi natuloy sa pagmamadre sa ka dahilanang nawalan na siya ng gana sa lahat. Gabi-gabing umiiyak ang dalaga dahil sa sinapit ng kanyang minamahal. Hindi natatapos ang araw ng hindi naiisip at naaalala ni Maria Clara ang binata.

Taon ang lumipas at unti-unti ng natatanggap ni Maria Clara ang sinapit ni Ibarra. Isang umaga habang naglalakad sa bayan ang dalaga, may nagabot sa kanya ng isang sulat. Binuksan niya ito at laking gulat niya na makita ang litrato ni Ibarra. Iba-iba ang nararamdaman ng dalaga, nangungulila, kasiyahan at pag-asa dahil may malaking posibilidad na buhay si Ibarra, at pagkasabik. Tiningnan niya kung kanino galing ang sulat at laking gulat niya na inisyal ng pangalan ni Ibarra ito.

Maghapong inisip ni Maria Clara ang sulat, hindi niya alam kung siya ay maniniwala dito. Sumapit ang gabi, may narinig na malakas na katok sa pinto ang dalaga. Agad niyang binuksan ang ilaw ng silid at nagtungo sa pintuan. Nang binuksan na niya ang pintuan, siya ay natigilan at kusang pumatak ang luha sa kanyang mata. Ilang beses na siyang kumurap para makumpirma na totoo ang nakikita niya at totoo nga iyon, ito ang kanyang nag-iisang mahal, si Ibarra.

Agad nagyakapan ang dalawa at hindi pa rin makapaniwala si Maria Clara na buhay ang kasintahan. Hindi nakapaghintay ang dalaga at agad niyang tinanong si Ibarra kung ano ba talaga ang nangyari. Nang dahil dito, ikinwento ng binata ang napagpasyahan niyang plano. Inabot sila ng gabi sa dami ng ikinwento ng binata at dalaga, nakita ni Maria Clara na may umaaligid sa kanila. Hindi ito napansin ni Ibarra sapagkat nakatalikod ito. Lumaki ang mata ng dalaga ng hinugot ng isang lalaki ang baril mula sa kanyang bulsa, kaya mabilis niyang niyakap si Ibarra at pinagpalit ang kanilang pwesto. Bago umalingawngaw ang sunod-sunod na pagputok ng baril sinabi ni Maria Clara kay Ibarra na “Mahal kita”

Napaupo si Ibarra sa kanyang kama at ginulo ang buhok. Dalawang taon na ang lumilipas simula noong gabing iyon, laging napapanaginipan ni Ibarra ang insidenteng iyon, ang pagligtas sa kanya ni Maria Clara. Hindi napigilan ni Ibarra ang kanyang sarili na umiyak. Umiyak lang siya nang umiyak hanggang sa walang luha na ang lumalabas sa kanyang mata. Naging ganoon ang gawain ng binata simula noong mawala si Maria Clara. Nagigising siya ng madaling araw at iiyak. Kinapa niya ang lampara sa gilid at sinindihan ito, kinuha niya ang sulat sa kanya ni Maria Clara at muli niya itong binasa sa huling pagkakataon.

Gagawin ko ba talaga ito? Tanong ni Ibarra sa kanyang sarili sabay ang pag-apak sa kanyang upuan. Isang lubid ang nakasabit sa harapan niya. Huminga siya ng malalim at sinabing hindi ko na kaya, sobra na.

# data[].attributes.body
Kung ako ay bibigyan ng pagkakataon na wakasan ang obra maestrang Noli Me Tangere, ang nanaisin kong wakas nito ay pumunta  sa napakalayong lugar si Ibarra upang magtago sa mga Guwardia Sibil na humahabol dito. Hindi niya alam ang kanyang gagawin sapagkat palalim na ang gabi at wala pa siyang nahahanap na pagtutuluyan niya. Hanngang sa may nakita siyang isang lalaki na basang-basa sa may tabi ng ilog. Pinuntahan niya ito at nabigla sa kanyang nakita dahil ang lalaking ito ay si Elias. Niyakap niya ito at tinanong kung ano ang nagyari sa kanya. Sinabi naman ni Elias na siya dinala ng agos mula sa kabilang bayan at napadpad siya rito. Pagkatapos ng ilang minuto, nag-aya si Ibarra na umalis ngunit hindi pumayag si Elias sa kadahilanan hindi na niya kayang lumakad pa sa sakit ng kanyang nadarama. Pinasalamatan niya si Ibarra at may binilin siya na hukayin niya ang perang itinago sa ilalim ng puno na nasa gitna ng gubat. Pagkatapos ng pag-uusap, agad na umalis si Ibarra at nagpatuloy sa paghahanap ng matutuluyan.  May nakita itong isang kubo na may pag-aari ng isang matanda at doon siya tumuloy.  Kinabukasan, hinahanap ni Ibarra ang perang ibinilin ni Elias sa kanya at hinukay niya ito. Nakita niya na ang kumikinang na pera at agad nitong tinago sa kanyang bulsa upang hindi ito mawala pa.

Sa kabilang banda, sa paghihinala na patay na si Ibarra napilitan si Maria Clara na mag-mongha sa kumbento. Napapansin ng iba na nag-iba ang pag-uugali ni Maria Clara. Lagi itong nakatulala sa langit at laging walang pokus sa pagtratrabaho. Dahil dito sinabihan ng mga madre kung ano ang nangyayari kay Maria Clara kay Padre Damaso. Agad naman nakipag-usap si Padre Damaso kay Maria Clara tungkol sa kanyang inaasal. Dahil sa pag-uusap na iyon nalaman ni Padre Damaso na ito ay dahil kay Ibarra. Pakiramdam ni Maria Clara na buhay pa ito at ito ay humingi ng tawad sa mga masasakit na ala-ala. Napagdesisyunan ni Maria Clara na ipahanap si Ibarra at ito naman ay sinunod ni Padre Damaso dahil nagkabati na ang dalawa at gagawin niya ito para sa kanyang anak. Sa kalaunan, nahanap na si Ibarra at sa kanilang muling pagkikita niyakap ni Maria Clara ng mahigpit si Ibarra at binigyan ng matamis na halik. Samantalang, nakita naman ni Linares at ito ay napaluha. Pinaliwanag naman ni Maria Clara kay Linares na hindi na niya ito mahal. Pagkatapos ng limang taon, nagpakasal na ang dalawa sa araw noong muli silang nagkita. Araw na ng kasal ng dalawa ngunit may binabalak si Linares na barilin si Ibarra. Oras nang pagbibigay ng mga pangako sa isa’t isa. Isa sa mga sinabi ni Ibarra ay ang” sisiguraduhing pupunan parin ng tinta at may nakareserbang pluma para sa tula, sabayan m ko gimawa ng kwentong tayong dalawa ang paksa” May sasabihin pa sana si Ibarra ngunit  sumigaw si Linares ng “Katapusan muna”  at pinaputukan ang baril. Ngunit sa halip na matamaan si Ibarra sinagip ito ni Padre Damaso kaya siya ay natamaan ng bala. Naging malungkot man ang kanilang kasal ngunit pinaltan naman ito ng magagandang  biyaya ng magkasama.  Nagkaroon sila ng dalawang anak at sila ay lumipad sa ibang bansa gamit ang pera na binigay ni Elias kay Ibarra. Hindi pa riyan ang pagtatapos ngunit pagkabalik nila ng San Diego, sila na ang namumuno nito at

# data[].attributes.body
Ang bayan ngayon ng San Diego ay mapaya at malayo sa kaguluhang hinarap nito anim na taon na ang nakararaan, dahil ito sa kaalaman at kagitingan ng panibagong pinuno ng bayan na ikinagagalak ng taong bayan. Ang bawat isa ay mapayapang namumuhay sa panibagong pamamahala at oportunidad na naibibigay sa kanila gaya ng kabataan na nabigyan ng pagkakataong mag-aral. Isa si Basilio sa mga batang nagkaroon ng pribilehiyong makapag-aral, ginamit niya ang kayamang itinuro sa kaniya ni Elias sa kaniyang pamumuhay. Matapos ang anim na taon ay unti-unting tinaggap at kalaunay natutunan ng batang si Basilio kung paano mamuhay mag-isa.

Ilang taon na rin ang nakaraan nang maging madre si Maria Clara, magtagal na rin niyang tinanggap ang nabalitang pagkamatay ni Ibarra. Ngunit nakapako sa puso ng dalaga ang nag-iisang ginoo, at nangako siyang hindi niya ito malilimutan. Dumating rin ang dalaga sa puntong nais na niyang mawala sa mundo at sinubukang tumalon sa isang mataas na tore mula sa kumbento, ngunit nakita ang dalaga ng isang madre na matagumpay siyang napigilan. Kinabukasan nama’y kumalat ang balitang may isang dalagang madreng namatay na nagmula lamang naman sa kwentong may isang madreng nagtangkang magpakamatay. Hindi na lamang binigyang pansin ni Maria Clara ang mga balita at sinunod ang payo ng ibang madre na magpalakas ng katawan upang bumuti ang kaniyang kalagayan.

Naglalakad-lakad si Maria Clara sa labas ng simbahan, isang gawaing kaniyang nakaugalian sa loob ng anim na taong pagiging madre.Kaniya itong ginagawa upang magpahinga, karaniwang ding nawawala ang kaniyang mga bahala kapag ginagawa niya ito. Nawala si Maria Clara sa kaniyang kahibangan ng makarinig siya ng isang sanggol na umiiyak. Lumingon ang dalaga sa direksyon ng iyak at nakita niya ang isang babaeng may karga-kargang sanggol na nahihirapang damputin ang isang nahulog na bimpo. Nilapitan ng madre ang mag-ina at pinulot ang bimpong nahulog. “Salamat”, banggit ng ina kasabay ng pag-abot ni Maria Clara ng bimpo. Nginitian lamang ni Maria Clara ang babae, at kasabay noon ay nagsalita ang babae. “Nariyan na ang iyong ama”, banggit ng babae sa kaniyang sanggol. Lumakad na papalayo si Maria Clara at sa kaniyang paglingon ay nakita niya ang pamilyar na mukha ng kaniyang nag-iisang minamahal na si Ibarra.

# data[].attributes.body
Kung ako ay bibigyan ng pagkakataon na wakasan ang obra maestrang Noli Me Tangere, ang nanaisin kong wakas nito ay masaya at nagkaroon ng magandang wakas. Magiging mapagapa ang San Diego at masaya ang pamumuhay ng bawat tao. Nakaligtas si Crisostomo at Elias sa mga nahabol sa kanilang mga guardia sibil. Magiging mabait si Padre Damaso kay Crisostomo Ibarra at tinanggap na maginging asawa ni Maria Clara, minahal niya din si Crisostomo bilang manugang at  parang tunay na anak. Magkakaroon din ng masayang wakas sina Sisa at ang kaniyang mga anak, magiging maganda ang kanilang pamumuhay at puno ng pagmamahalan, sina Basilio at Crispin ay lalaking mapagmahal at matatagpuan ang magpapatibok sa kanilang puso. Ang kasal nina Maria Clara at Crisostomo Ibarra ay matutuloy at magkakaroon sila ng pamilya. Ang kanilang buhay ay puno ng saya, pagmamahal at may malakas na pananalig sa Maykapal. Ang kanilang anak ay lalaking magalang, mapagmahal,matulunggin at may takot sa Diyos. Magkakaroon ng kapayapaan, pagtutulunggan at pagmamahalan ang mga tao.

# data[].attributes.body
Kung ako man ay bibigyan ng pagkakataon wakasan ang obrang maestrang Noli Me tangere ay ang wakas ko ay hindi mamatay si Sisa, ngunit ay Hahanapin ni Sisa ang kanyang dalawang anak at magkakaroon na masayang pamilya. Nais ko ring magkaroon ng pagkakataon na magpakasal sina Ibarra at si Maria Clara. Si Elias ay muli niyang mahahanap ang kanyang kasintahan o ang kanyang minamahal na si Salome. Ang bayan ng San Diego ay magiging maunlad at yaman. Matutulungan ng mga tao ang isa't isa at isasakripisyo nila ang sarili nila para makatulong sa ibang tao.

# data[].attributes.body
Inakala ng lahat na si Ibarra ay patay na ngunit doon sila nagkakamali. Balitang balita sa bayan ng San Diego ang nalalapit na magarbo at marangyang pagiisang-dibdib nina Linares at Maria Clara. Nagkalat sa mga dyaryo ang balitang iyon na umabot din hanggang sa mga karatig bayan. May isang lalaki ang nakabasa ng balitang iyon na nagdulot sa kanya ng pighati at lumbay. Hindi niya akalin na ang babaeng lubos niyang minamahal ay ikakasal sa iba. Ang lalaking ito ay walang iba kundi si Crisostomo Ibarra na ang akala ng lahat ay yumao na. Sa araw ng kasal ni Linares at Maria Clara ay napagdesisyunan ni Ibarra na magtungo sa simbahan kung saan ikakasal ang kanyang mahal at upang masilayan din ito kahit sa huling pagkakataon. Nagsuot ng damit na pangmahirap si Ibarra at sombrero upang hindi siya gaanong makilala ng mga tao. Pagkadating ng binata sa simbahan ay bumungad sa kanya ang napakaraming panauhin na naghihintay sa pagdating ng dalaga. Nakita niya si Linares na nasa harapan na ng altar at hinihintay ang pagdating ni Maria Clara. Hindi nagtagal nang may isang engrandeng karwahe ang dumating sa harapan ng mga pinto ng simbahan at sakay sakay dito si Maria Clara na nakasuot ng mahabang puting damit. Lahat ng taong naroroon ay hindi mapigilang humanga sa ganda na taglay ng dalaga. Tila huminto ang mundo ni Ibarra nang makita niya ang babaeng kanyang iniirog na naglalakad patungo sa altar ngunit doon siya tinuklaw ng katotohanan na ang babaeng higit niyang mahal ay ikakasal na sa iba. Dahan-dahang tumulo ang mga luha sa mata ni Ibarra ngunit agad niya naman itong pinunasan. Kahit na masakit ay pinanood pa din niya ang seremonya sapagkat alam niyang sa paraang iyon na lamang niyang magagawang masilayan ang dalaga.

Nasa harapan ng altar sina Linares at Maria Clara. Hawak-hawak ni Linares ang mga kamay ng kanyang mapapangasawa habang sinasabi ang kanyang mensahe sa dalaga. Nagsasalita si Linares na nakatingin kay Maria Clara ng tila may natanaw ang dalaga na lalaking pamilyar sa kanya. Pinagmasdan nang mabuti ng dalaga ang lalaking iyon ngunit hindi niya gaanong maaninaw sapagkat ito ay nakasuot ng sombrero. Lumipas ang ilang segundo ay doon pumasok sa kanyang isipin kung sino ang lalaking iyon at walang iba kundi si Ibarra, ang lalaking tunay niyang mahal. Handa nang bitawan ni Maria Clara ang mga kamay ni Linares ngunit mabilis na tumakbo si Ibarra at lumabas sa simbahan. Nakita ito ng dalaga kaya agad naman niyang binitawan ang kamay ni Linares at hinabol si Ibarra. Tumakbo sa gitna ang dalaga habang nakasuot ng mahabang telang pangkasal. Nakalabas na si Maria Clara sa simbahan at pilit hinahanap si Ibarra ngunit hindi niya ito matanaw ng ayos sapagkat napakaraming panauhin ang naghihintay na makadungaw sa bagong mag-asawa. Sabay ng pagkalito ng dalaga ang pagka rindi nito sa paghiyaw ng mga tao. Sa kabilang banda naman, halata sa mukha ni Linares ang hiya sapagkat hindi niya inakala na magagawa siyang iwan ni Maria Clara sa harap ng maraming tao sa altar. Nagsisigaw si Maria Clara at tinatangis ang pangalan ni Ibarra. “Ibarra, asan ka, magpakita ka sakin!” aniya. Hindi na napigilan ng dalaga ang kanyang emosyon at wala na din siyang pakialam sa kung anong sasabihin ng ibang tao. Tumulo nalang ang mga luha sa mga mata nito habang isinisigaw ang pangalan ng binata. “Ibarra, parang awa mo na, pagpakita ka sakin. Ikaw ang tunay na mahal ko at hindi ko kakayanin kung mawawala ka sa piling ko.” banggit nito. Nagkakagulo na sa labas ng simbahan sapagkat ang dalaga ay nakaluhod na sa sahig at umiiyak. Lumapit sina Kapitan Tiago, Linares, Tiya Isabel at Padre Damaso sa dalaga upang yayain na bumalik na sa altar. “Hindi, hind maari, buhay pa si Ibarra, buhay pa siya, siya ang papakasalan ko!” sigaw niya. Sumagot naman si Kapitan Tiago. “Anak ko, patay na si Ibarra. Namalik-mata ka lang siguro. Tara na at bumalik sa loob ng simbahan.” Umiling nalang ang dalaga habang umiiyak. Doon din niya napagtanto ang kahihiyan na kanyang ginawa kaya pilit siyang tumayo kahit na nanginginig na ang kanyang dalawang tuhod. Tumingin ang dalaga kay Linares at kita sa mata ng binata ang lungkot. Walang nagawa si Maria Clara kundi pilitin ang sarili na maglakad at bumalik sa altar upang ituloy ang seremonya.

Ilang linggo pagkatapos ng kasalan, naging mag-asawa na sina Linares at Maria Clara. Pilit na inaaliw ng dalaga ang kanyang sarili sapagkat hindi pa din niya mapigilan na maisip si Ibarra. Isang gabi, bigla na lamang naduwal si Maria Clara na kanyang ikinagulat. Napansin din niyang madalas siyang nahihilo noong mga nakaraang araw. Doon na lamang napagtanto ng dalaga ang dahilan kung bakit niya nararamdaman ang mga bagay na ito. “Hindi maari, hindi to pwede.” ani ng dalaga habang tumutulo ang luha. Upang makasiguro sa kanyang haka-haka ay nagpatingin si Maria Clara sa doktor at doon niya nalaman na tunay siyang nagdadalang-tao. Sinabi niya ito kay Linares at doon ay nagtaka ang binata. “Papaano nangyari iyon? Bagong kasal pa lamang tayo at hindi pa-“ doon ay napatigil sa pagsasalita ang binata. Agad namang sumagot ang dalaga. “Patawad, patawarin mo ako sa kalapastanganan na aking ginawa. Oo, si Ibarra, si Ibarra ang ama ng aking dinadala. Nagbunga ang aming pagmamahalan bago pa mangyari ang lahat ng ito, patawarin mo ako.” napaluhod ang dalaga sa harap ni Linares habang umiiyak. Nagulat na lamang ang dalaga na may malakas na sampal ang tumama sa kanyang mukha. “Walang hiya, hindi mo man lang ako iginalang!” sigaw ni Linares. Hinawakan ni Linares sa bibig si Maria Clara ng mahigpit at binigyan ng nakakatakot na tingin. “Walang pwepwedeng makaalam nito.” aniya. Lumipas ang ilang segundo, pinakawalan din agad ni Linares ang pagkakahawak niya sa dalaga at lumabas ng padabog ang binata sa silid. Simula noon, lagi nalang binubugbog ni Linares si Maria Clara ngunit walang magawa ang dalaga sapagkat alam niya sa kanyang sarili na siya din naman ang may dahilan kung bakit ito nangyayari sa kanya. Pilit niyang tinitiis at pinakikisamahan ang paguugali ng mapangabuso niyang asawa.

Isang gabi, magkatabi sina Maria Clara at Linares sa higaan upang matulog. Tulog na si Linares samatalang gising pa ang dalaga at hinihimas ang tiyan niyang hindi pa gaanong kalaki. Napatingin bigla ang dalaga sa may gawi ng pinto ng kanilang silid patungo sa asotea. Naramdaman niyang may kumaluskos na siyang nagpakaba sa kanya. Kinuha niya ang lampara at naggawi patungo sa balkonahe. Lumabas siya dito at itinapat niya ang lampara sa ibat-ibang direksiyon ngunit wala naman siyang naaninaw. Papasok na muli siya sa silid upang matulog nang may biglang nagtakip sa kanyang bibig at iginawi siya sa bandang gilid upang hindi gaanong makita. “Mahal ko, ikinagagalak kong makita kang muli.” Kinilabutan ang dalaga sa pamilyar na boses na kanyang narinig at nang tingnan niya kung sino ang lalaking iyon ay ikinagulat ng kanyang mga mata na ito ay si Ibarra. “Ibarra” ani ng dalaga. Napangiti ang binata sa pagkakabanggit ng kanyang pangalan. Hindi nito napigalan na bigyan ng mariing halik sa labi ang dalaga. Masaya ang kanilang mga puso sapagkat sila ay muling nagkita. Yayapusin na sana ni Ibarra si Maria Clara ng biglang dumaing ang dalaga. “Aray” sabi nito. Nagulat ang binata kaya naman tiningnan niya kung anong nangyari. Hindi siya makapaniwala sapagkat nakita niyang puro pasa ang dalaga. “Sinong may gawa ng mga yan?” pagalit na tanong ni Ibarra.  Sinagot naman ito ng dalaga at sinabi na gawa ito ni Linares. Galit na galit ang binata sa kanyang nalaman. “Sumama ka sakin, hindi ka maaring magtagal sa kamay ng walang habas na lalaking iyan. Tayo ay lumayo. Magsimula ng panibagong buhay na magkasama tayo.” Sabi ni Ibarra. Napangiti ang dalaga sa sinabi ng binata at hindi nagdalawang isip na sumama rito. Inalalayan ni Ibarra si Maria Clara upang sila ay makatakas. Agad silang tumakbo ng mabilis at sumakay sa kabayo na dala-dala ng binata. Sa kabilang banda naman, naalimpungatan si Linares at nang tingnan niya kung nasaan ang kanyang asawa ay nawawala ito. Napatayo kaagad si Linares at nakita ang pinto ng balkonahe na bukas at naiwan din sa tabi nito ang lampara. Ipinag-utos kaagad ni Linares na ipahanap si Maria Clara sa mga sundalo na agad namang sumunod sa kanya.

Bumuhos ang malakas na ulan habang sakay-sakay sina Ibarra at Maria Clara sa kabayo upang makatakas. Hindi na nila gaanong naaninaw ang daan sapagkat malakas ang buhos ng ulan. Napatingin na lamang si Maria Clara sa kanilang likudan ng may naaninag siyang ilaw na sumusunod sa kanila. Hindi nga nagkamali ang dalaga at narinig nito ang boses ni Linares. “Mga walang hiya kayo, huwag kayong mag-alala at mahuhuli ko din kayo.” sigaw ni Linares. Nagpaputok ng baril si Linares ngunit hindi naman ito tumama kina Ibarra, ngunit nang muling magpaputok ang binata ay natamaan ang kabayong sinasakyan nina Ibarra at Maria Clara. Napatigil sina Ibarra sapagkat biglang bumagsak sa lupa ang kabayong kanilang sinasakyan. Napabagsak din ang dalaga kasama si Ibarra. Naabutan sila ni Linares kaya walang nagawa ang dalawang kung hindi tumayo at harapin ito. Itinutok ni Linares ang baril kay Ibarra. “Nang dahil sayo, hindi ako magawang mahalin ng babaeng aking mahal. Dahil sayo, nasira lahat ng mga plano ko!” galit na sigaw ni Linares. “Linares, parang awa mo. Sasama ako sayo. Pakawalan mo na lamang si Ibarra.” pagmamakaawa ni Maria Clara. “Hindi, hindi maari, papatayin ko siya” sagot naman ni Linares. Itinutok muli ni Linares ang baril kay Ibarra. Handang-handa nang paputukin ni Linares ang baril nang biglang niyapos ni Maria Clara si Ibarra na naging dahilan ng pagkakatama ng dalaga sa likuran. Dalawang beses ipinaputok ni Linares ang baril kaya naman dalawang beses na natamaan si Maria Clara. Napahiga at napahandusay sa lupa ang dalaga. Hawak-hawak ni Ibarra ang katawan ni Maria Clara habang umiiyak. Aligagang-aligaga at hindi alam ni Linares kung anong gagawin sapagkat nabaril niya ang babaeng mahal niya. Tila nawala sa tamang pag-iisip si Linares at napagdesisyunan din niya na itutok ang baril sa ulo at patayin ang sarili. Nagaagaw buhay si Maria Clara at habang nasa piling siya ni Ibarra ay sinabi niya dito na siya ay nagdadalang tao. Binanggit din ng dalaga na si Ibarra ang ama ng anak na nasa sinapupunan niya. Humagulhol si Ibarra sa nalaman at niyapos ng mas mahigpit ang dalaga. “Basahin mo ang mga sulat na nakalagay sa aking aparador. Nandoon ang mga bagay na nais ko sanang gawin kasama ka, ngunit sa palagay ko ay ikaw na lamang ang makakatupad noon, para sa akin. Ako at ang anak mo ay laging gagabay sa iyo saan ka man naroroon. Mahal na mahal kita, Ibarra.” ani ni Maria Clara bago siya tuluyang binawian ng buhay.

Makalipas ang ilang buwan pagkatapos mamatay ni Maria Clara ay umamin si Padre Damaso sa lahat ng kasamaan na kanyang ginawa. Inako niya na siya ang may pulot-dulo ng lahat at doon napatunayan na walang kasalanan si Ibarra. Nakulong si Damaso samanatala, napawalang-sala naman si Ibarra. Nabasa din ni Ibarra ang sinasabing mga sulat ni Maria Clara. Nakalagay sa sulat na iyon ang naisin ng dalaga na pagpapatuloy sa pagpapagawa ng paaralan na sinimulan ng binata. Humingi ng tulong si Ibarra kay Kapitan Tiago upang mapagpatuloy ang paaralan. Si Ibarra din ang bagong namuno sa bayan ng San Diego at naiayos niya ang sistema nito. Hindi din nakalimutan ni Ibarra na alalahanin ang mga tumulong sa kanya kagaya ni Elias na siyang maituturing na isa sa mabuti niyang kaibigan. Nagtungo si Ibarra sa lawa upang balikan ang alaala ng kanyang ama. Inalala din niya dito ang mga karanasan niya kasama si Maria Clara. Habang nakatingin sa lawa ay hindi mapigilan ni Ibarra na maiyak at mangulila sa mga mahal niya sa buhay.

“Mahal ko, Maria Clara, maayos na ang lahat. Natapos na din na ipagawa ang paaralan na aking sinumulan. Bumalik na din sa kaunlaran ang bayan ng San Diego. Sana masaya kayo para sakin, ikaw at ang ating anak. Kahit di ko kayo kasama dito, lagi kayong nasa puso’t isipan ko. Mahal na mahal ko kayo.” banggit ni Ibarra habang hawak-hawak ang larawan ni Maria Clara at ang bimpo na para sana sa kanilang anak.

# data[].attributes.body
Nakatakas sina Crisostomo Ibarra at Elias mula sa mga humahabol sa kania at nakayanan nilang magtungo sa kumbento upang sunduin si Maria Clara. Palihim siyang nagtungo roon upang walang makakilala sa kaniya, nagsuot siya ng kasuotang hindi aakalaing galing siya sa isang maharlikang pamilya. Sa likod ng kumbento, doon ay inintayan niyang lumabas si Maria Clara upang kausapin ito at itanan. Lumipas ang ilang oras bago lumabas ang dalaga na mayroong hindi maipaliwanag na ekspresyon. Nilapitan siya ng binata at laking gulat nito dahil sa kaniya, noong una ay hindi niya makilala ang binata ngunit noong magsalita ito ay agad niya itong niyakap. Kinausap siya ni Ibarra at hindi ipinahalatang magkakilala sila, pakunwari ay nagtatanong siya ng direksyon at naligaw lamang siya roon. Sinabi ni Crisostomo Ibarra na sa gabi ay tatakas sila at pupunta ng Europa upang doon manirahan. Agad namang sumangayon si Maria Clara dahil sa kaniyang pagmamahal sa binata at dahil gusto na niyang kumawala sa mga problemang kaniyang dinadala. Sa isip niya’y sa tuwing kasama niya si Ibarra, nawawala ang kaniyang mga problema.

Sumapit ang madaling araw, ang oras na sinabi ni Ibarra na sila ay magtatagpo. Pinili nila ang oras na ito sapagkat tulog na ang mga tao at tiyak na walang makakapansin sa binabalak nila. Noong matagpuan niya si Ibarra, inabutan siya nito ng kasuotan na panlalaki at isang salakot upang hindi siya makilala. Madalian siyang nagpalit sa palikuran, matapos niya itong gawin ay lumapit na siya kay Ibarra at hinawakan ang kamay nito. Ngumiti siya sa binata at tilannaluluha ang dalaga sapagkat sawakas, magmamahalan na sila ng malaya. Naglakad sila hawak ang isang lampara at naging mailap sila sa mga gwardya sibil na nagpapatrol. Noong matagpuan nila na wala na ito ay umalis na sila. Naghihintay sa kanila ang isang kalesa at ang kutsero nito ay si Elias. Hindi makapaniwala si Maria Clara sa kaniyang nakita sapagkat mayroong dalawang kahon na nakalagay sa karawahe at nilalaman nito ang kanilang mga gamit, talagang pinagplanuhan ng maigi ito ni Ibarra. Kahit na ganoon, hindi niya mapanatag ang kaniyang sarili sapagkat pakiramdam niya ay may mangyayaring hindi maganda. Sumakay na sila ni Ibarra sa kalesa at pinaandar na ito ni Elias.

Nakarating sila sa daungan ilang oras bago umalis ang barkong kanilang sasakyan. Hindi mapalagay ang puso ni Maria Clara sapagkat kasama na niya ang kaniyang pinakamamahal. Kinausap saglit ni Ibarra ang kapitan ng barkong kanilang sasakyan at napag alaman ni Maria Clara na kaibigan ito ng kaniyang sinisinta. Hindi alam ni Maria Clara kung bakit siya kinakabahan at noong oras na mapalingon siya sa gawing dinaanan nila kanina, nanlaki ang kaniyang mga mata noong makita ang isang kalesa, ilang kabayo at kung sino ang mga sakay dito. Sina Linares at ilang gwardya sibil. Nagtagpo ang mga mata nila ni Linares at lumabas ang isang malaking ngisi sa kaniyang labi. Bumaba ang lalaki sa sinasakyan niyang karawahe matapos tumigil nito. Napansin ni Crisostomo ang pamumutla ni Maria Clara at tiningnan ang gawi kung saan tumitingin ang sinisinta. Laking gulat niya noong makita si Linares at akmang hihilahin si Maria Clara noong may biglang humawak sa magkabila niyang braso pati na rin sa dalaga. Lumapit si ng may malaking ngisi sa labi habang hawak ang isang baril, noong makita iyon ng mga taong nakakasaksi ay agad silang nagtakbuhan paalis sa lugar na iyon. Itunutok ni Linares ang baril sa ulo ni Ibarra at sinabing. “Sa tingin mo hindi ko malalaman ang planong ninyong pagtakas?” Tumawa siya ng sarkastiko at matalim lamang siyang tiningnan ni Crisostomo. Pinipilit niyang alisin ang pagkakahawak sa kaniya ng dalawang gwardiya sibil. “Huwag mo nang tangkaing umalis Ibarra, dito na kayo mamatay.” Sambit ni Linares ng may ngisi sa labi. “Huwag mong idamay si Maria Clara, Linares. Ako nalang ang patayin mo.” Matapang naman na sagot ni Crisostomo.

Tanging pag-iyak na lamang ang nagawa ni Maria Clara dahil wala siyang lakas upang labanan ang mga gwardiya sibil na nakahawak sa kaniya. “Ganoon ba?” Sabi naman ni Linares at itinutok ang baril kay Maria Clara. Binitawan ng mga gwardiya sibil si Maria Clara at pilit na kumakawala si Crisostomo sa mga kamay ng may hawak sa kaniya ngunit hindi niya magawa. Bumaling naman si Linares kay Maria Clara. “Hindi ko kayo papatayin, kung pakakasalan moko.” Ngumisi siya matapos sabihin iyon. Tiningnan lamang siya ng masama ni Maria Clara. “Tapos na ang pagiging mahina ko! Sige patayin mo ako, ngunit huwag mong papatayin si Crisostomo. At kahit na pakasalan kita hindi ikaw ang mahal ko!” Sigaw niya at nakatangap siya ng malakas na sampal mula kay Linares. “Kung hindi ka mapapasaakin. Mabuti pang mawala ka na lamang, paalam.” Sambit niya bago binaril si Maria Clara tiyan nito. Napasigaw si Crisostomo dahil doon at sawakas ay nakalaya na siya mula sa mga gwardiya sibil. Agad niyang dinaluhan si Maria Clara at bumubuhos na ang mga luha mula sa kaniyang mga mata. “Huwag kang pipikit, dadalhin kita sa pagamutan. Nakikiusap ako, huwag mo akong iwan.” Sambit ni Ibarra habang hawak sa kaniyang mga bisig si Maria Clara. Gamit ang natitirang lakas, hinawakan ni Maria Clara ang pisngi ni Crisostomo. “Mahal kita” sinabi niya iyon ng puno ng sinseridad bago lagutan ng hininga. Sumigaw ng napakalakas si Crisostomo habang pilit na ginigising ang sinisinta. Masama naman ang tingin sa kanila ni Linares. “Gusto mo bang sumunod sa kaniya?” Mapang asar na tanong niya kay Crisostomo, ngunit tumango ito na ikinagat nito. “Pinatay mo ang buhay ko, kaya mabuti pang mamatay na lamang din ako.” Sagot nito ng gamit ang nakakatakot na tono. Hindi nagpatinag si Linares at tinutok ang baril dito, ngunit bago pa niya barilin si Crisostomo ay nagsidatingan na ang mga gwardiya sibil. Napag alaman nilang ang mga gwardiya sibil na nandoon ay nagpapanggap lamang at tauhan ito ni Linares. Dumating din sina Padre Damaso at hindi siya makapaniwala sa kaniyang nakikitang patay na ang kaniyang anak.

Lumipas ang araw, linggo, buwan, at taon ngunit simula ang pangyayaring iyon hindi na muling ngumiti si Ibarra. “Kamusta?” Tanong niya sa puntod ni Maria Clara. “Masaya ka na ba?” Dagdag pa niya. Araw araw siyang pumupunta sa puntod ni Maria Clara na tila dito na siya tumitira. Parati siyang nandoon, nagkukwento tungkol sa mga naganap sa kaniya. At ngayong walong pu’t pitong taong gulang na siya, hindi parin siya tumitigil. “Mahal kita” huli niyang sabi bago siya pumikit at niyakap ang krus sa puntod ni Maria Clara. Ganoon nalamang siya nahimlay kasama ang kaniyang pinakamamahal hanggang sa bawian na siya ng buhay.

# data[].attributes.body
Kung ako ay mabibigyan ng pagkakataon na wakasan ang obra maestrang Noli Me Tangere ay tatakas si Crisostomo Ibarra at siya ay tutungo sa malayong lugar at doon makikita niya si Maria Clara na galing sa kumbento sa lugar na iyon. Nang magusap sila sa isang gilid ay maiisipan ni Maria Clara na sumama kay Ibarra at sila ay tutungo sa lugar na hindi makikita ng mga tao sa San Diego. Makalipas ang ilang oras ay nakarating sila sa bayan ng Alegria na isang bukirin sa Visayas at doon sila mabubuhay ng payapa.

Sa pagtigil nila doon ay Isang araw makikita nila si Elias at napagtantunan nagbabakasyon siya doon. Tinawag niya ito at inanyayahan sa kanilang munting bahay kubo. Naghanda ang magkasintahan ng makakain para sa kanilang bisita. Tinanong ni Maria Clara kung nagkakausap parin sila ni Solome. Sinabi naman ni Elias na nagkaayos na silang dalwa at nagkaisang dibdib muli. Utang na loob ni Ibarra ang pagligtas sa kanya sa mga gwardya sibil. Taon ang lumipas ang nagisang dibdib na ang magkasintahan at nagkaroon na sila ng anak at namuhay ng tahimik at taimtim.

# data[].attributes.body
Kung aking mabibiyan ng wakas ang Noli Me Tangere, Kung saan si Crisostomo Ibarra ay napunta sa isang lugar, isang lugar na magbibigay sa kanya ng bagong buhay, Sa bagong bayan na binisita ni Ibarra, dito niya makikilala ang isang binibini na mayroon ng isang napakabait na pamilya na tinulungan niya siya sa pagtuklas ng kaginhawaan at tulungan siyang patuloy at makakaranas kay Ibarra ng masidhing damdamin para sa dalaga. Gayundin, sa wakas ay naging minamahal at nagkaroon ng pamilya. Sa pagdalaw ni Ibarra sa paligid doon, ang mga gumagamit doon ay nakita na nagustuhan siya at kalaunan ay naging director din siya ng bayan kasama ang kanilang pamilya. Narito naisip ni Ibarra na maaaring magbigay sa kanya ng isa pang inaasahan o buhay kung saan ang istilo ng kanyang tatay na si Don Rafael ay isang bayan ng San Diego dati at ngayon ay gagawin niya ito sa ilaw ng katotohanang naalala din ng kanyang napagwalang tatay. na sa pangyayari na naaalala namin ay isang kagalang-galang. Ito ay magiging isang lugar na walang kamali-mali kung saan taliwas sa kung ano ang naganap sa mga gawa ng iyon sa San Diego na mayroong maraming mabubuti at hindi magagawang gawain sa paligid ng hindi matapat na reklamo ng hindi tunay na pagpupulong na kung saan ang dahilan ay hindi ito pinasigla ni Ibarra din. makuha at hayaan ang kanyang kamag-anak na kanilang pinangangasiwaan na mabuti upang makamit ang pagkakasundo at katumbas na nangyari sa mga tao.

# data[].attributes.body
Kung bibigyan ako ng pagkakataong mabago ang pagtatapos ng obra maestra na Noli Me Tangere, magtatapos ito sa pagkakaroon ng pagkakataon na pakasalan si Maria Clara at ni Ibarra. Hayaang mabuhay ang bawat isa sa kanilang buhay sa pamamagitan ng pagpapatawad at pagtrato sa bawat isa sa kung gaano kadilim ang kanilang mga tauhan ngunit maliban kay Elias. Nais niyang maging malaya sa simula, upang lumakad sa ilaw at maging sa mga kamay ng Diyos at higit sa lahat upang pahalagahan ang mga sandali ng kanyang pamilya at mga mahal sa buhay. Para sa akin, nabuhay nang perpekto si Elias. Pagtulong sa iba na nangangailangan, isakripisyo at tanggapin ang sinuman mula sa kung sino sila.

# data[].attributes.body
Nakatakas si Ibarra mula sa mga guwardiyang gustong humuli sa kaniya. Pumunta siya sa malayong lugar upang magtago. Ayos ang pamumuhay ni Ibarra tahimik, walang kaguluhan, at madami siyang napagkukunan ng mahahalagang bagay upang mabuhay dahil sa kalikasan. Ngunit may kulang sa kaniyang buhay. At ito ay si Maria Clara. Walang araw na di niya iniisip ang dalaga. Ang hindi alam ng binata ay iniisip din siya ni Maria Clara. Sa tuwing naiisip nila ang isa't isa binabalikan nila ang mga matatamis na alaala na ginawa nila noong sila'y magkasama pa.

Isang araw nanaginip si Ibarra na kumakaway sa kaniya si Elias na tila papalayo sa kaniya ang direksyon nito. Nakangiti itong lumalayo. Doon napagtanto ni Ibarra na wala na si Elias. Kalungkutan ang kaniyang naramdaman. Ngunit mas nangibabaw ang mga magagandang bagay na ginawa ni Elias kay Ibarra. Taos puso itong nagpapasalamat kay Elias. Dahil namatay na si Elias at si Sisa ginawa ni Basilio ang habilin ni Elias sa kaniya makalipas ang mga taon na nagdaan. Nakahukay siya ng pera at ginto. Kaniyang itong ginamit upang makapagaral kasama si Crispin. Muli silang nagkita. Lagi nilang bitbit ang alaala ng kanilang butihing at mapagmahal na ina. Ang iba ay ginagamit nila sa kabutihan kagaya ng pagbibigay ng kahit kaunting tulong sa mga mahihirap.

Nagbago ang ugali ni Padre Damaso kung noo'y masama ngayon naggawa ng kabutihan upang makabawi sa lahat ng kaniyang nagawang kasamaan. Ang dating may masasamang karakter ay naging mabuti ngayon. Magkalayo man ang lugar nina Ibarra at Maria Clara dala dala nila ang pag-asa na sa tamang panahon muli silang magkikita. At aayon din sa kanila ang tadhana.

# data[].attributes.body
Ang maari maging wagas ay buhay ang dalawang pangunahing tauhan na sina Ibarra at Maria Clara at magkakaroon sila ng happy ending. Si ibarra ay nagpakalayolayo siya ay pumunta sa Europa at si Maria Clara naman ay nasa kumbento. Laging iniisip ng dalawa ang isat isa. Pumunta si ibarra sa Europa sa paghahandang bumalik sa San diego upang itama ang mga mali doon.

Nagpasya na muli bumalik si ibarra sa San diego at agad niya hinanap ang kanyang kasintahan Si Maria Clara napadaan si Ibarra sa may kumbento at may narinig siya nahimig hindi niya akalain na ito ang muli nila pagkikita. Noong araw na iyon ay napakasaya ng puso nina ibarra at maria clara sila ay nagusap at nagpasya umalis sa San diego upang mamamuhay ng sila lang dalawa at dahil maayos at payapa na ang san diego.

# data[].attributes.body
Sa ilalaim ng langit na puno ng kumikislap na estrelya, isang dalaga ang naglalakad sa tabi ng daan, may dala itong bagahe sa kaliwang kamay. Bawat paghakbang niyang ginagabayan ng ilaw na galing sa bilog na buwan, pabigat nang pabigat ang kaniyang pakiramdam. May nararamdaman siyang mali, ngunit sa sabik niyang makita ang kasintahan ay ipinagsawalang bahala niya ito. Nang makarating siya sa isang bahay kubong tila ilang buwan nang di nagagalaw ay agad niyang binuksan ang pintong gawa sa pinagtagpi-tagping kawayan. Nilibot ng kanyang paningin ang silid at hinanap ang inaasam niyang makita, ngunit isang magabok at abandonadong silid ang bumungad sa dalaga. Kumunot ang kanyang noo nang kanyang makitang walang hudyat ng buhay ang bahay. Pumasok siya at naglibot ng silid, dahil sa kanyang bagaheng dala-dala, nadali niya ang isang kahoy na kahon. Napatingin siya roon at nakita ang isang sobreng kulay kape na may tuyong bulaklak na nasa sahig. Nilimot niya ang sobre at walang atubiling binuksan habang nanginginig ang mga kamay. Habang binasa niya ang sulat na nasa loob ng sobre ay napaupo siya sa malapit na papag at di makapaniwala. Ito ay isang sulat na galing sa kanyang kasintahang si Elias, na ngayo’y napag alaman niyang sumakabilang buhay na. Ang sulat ay galing kay Elias mismo, tila ba alam na niyang siya’y mamamatay kung kaya’t nag-iwan siya ng isang liham para sa kaniyang kasintahang si Salome. Naiyak na lamang si Salome habang patuloy na binabasa ang liham ng kabiyak. Matapos siya ay ibinalik niya ito sa dating sobreng lalagyan, may napansin siya ritong kumikinang. Nang kanyang tingnan muli ang sobre ay may nilalaman itong isang kwintas. Isang kwintas kung saan nakahulma sa pilak ang kanyang pangalan; Salome. Ito ay isang kwintas na pinagipunan mismo ni Elias upang maibigay sa kanyang iniirog, bagamat may pagkamahal ang kwintas ay hindi ito naging hadlang upang kanyang mapasaya ang kanyang kasintahan. Mas lalong napaiyak si Salome, hinawakan ang kwintas nang mahigpit at inilapit sa kaniyang pusong durog-durog.

Sa loob in isang silid ng kumbentong iniilawan ng dalawang gaserang nakapatong malapit sa bintana, isang dalaga ang matiim na pinagmamasdam ang bilog na buwan sa gitna ng madilim na kalawakang puno ng mga tala. “Maria Clara!” Tawag ng isa pang dalaga nang makapasok sa silid. “Bakit Salome?” Tanong naman ni Maria Clara. “Tulala ka na naman sa kalawakan.” Pangungutya ni Salome. Matapos makauwi ni Salome galing Mindoro at nalamang pumanaw na si Elias, napagdesisyunan niyang magmongha na lamang at manatili sa kumbento. Namatay  na ang kaisa-isa niiyang pamilya sa kanyang inang bayan kaya naman si Elias na lamang ang kanyang kasama, ngunit pumanaw nga ito kaya naman naisip ng dalagang mas makabubuti ang kanyang gagawing desisyon sa sarili niya at makakapaglingkod rin siya sa Diyos, habang palaging suot ang kwintas na bigay ni Elias. Doon niya nakilala si Maria Clara at nalamang tila parehas sila ng pinagdadaanang kasawian. Bagamat noong una silang magkita ay malamig ang pakikitungo ni Maria Clara kay Salome, habang nagtagal ay naging malapit sila. Si Salome ang tumutulong kay Maria Clara na hindi magpaka-preso sa kanyang silid. Paminsan minsan, nalabas ang dalawang dalaga at naglilibot sa hardin katabi ng kumbento. Nang dumating si Salome ay nag-iba ang buhay ni Maria Clara at nagkaroon ng pag-asa. Naging mabuti para sakanilang dalawa ang presensya ng isa’t-isa, tila ba sila’y nagkawalay na magkapatid na muling nagkita.

Isang araw ay magkatabi ang dalawang dalaga habang nakaupo sa isang bangko sa harap ng kumbento. Nag kekwentuhan lamang ang dalawa habang naawit paminsan minsan. Napadako naman ang tingin ni Maria Clara sa kabilang kalye at nahagip ng kanyang mga mata ang isang binata. Isang lalaki ang kaagad na pumasok sa kaniyang isipan; si Crisostomo Ibarra. Napatayo si Maria Clara mula sa Bangko na ikinagulat naman ni Salome. “Bakit?” Nagtatakang tanong ni Salome. “Sandali…” Sagot ni Maria Clara nang hindi tinatanggal ang mata sa kanyang nakita. Bago pa man makasagot si Salome ay nagmamadaling hinabol ni Maria Clara ang binata. “Ibarra!” Desperadang tawag ni Maria Clara sa biinata ngunit napahawak ang dalaga sa kanyang bibig at tumingin sa paligid dahil sa pangalang kanyang nasabi. Hanggang kasalukuyan ay hinahanap parin si Ibarra at hindi alam kung saan napunta. Nabalik ang tingin ni Maria Clara sa binatang ngayon ay napatigil na sa kanyang kinatatayuan, napalingon nang kaunti sa kanyang kanan at nagpatuloy sa paglalakad. “Sandali!” Tugon ni Maria Clara at sinundan ang binata. Sa bilis ng mga hakbang ng binata, nahirapan ang dalaga sa pagsunod dito. Kumaliwa naman ang binata sa isang eskinita, at nakita itong pagkakataon ni Maria Clara na makita ang binata. Pagkakaliwa ni Maria Clara sa parehas na eskinita ay bumungad sa kanya ang isang pader. Napasandal na lamang ang dalaga sa pader na iyon at napahawak sa kaniyang ulo nang may kabiguan. “Tama na Maria…tumigil ka na…” Banggit nito sa sarili habang napaupo sa sahig at tumulo ang isang luha sa kanyang pisngi. Lingid sa kanilang kaalaman ang isang binatang nakikinig habang nakaupo sa sanga ng isang punong malapit sa pader. Napahinga ang binata nang malalim habang isinandal ang likod sa katawan ng puno. “Hindi pa ngayon…Maria…”

Habang nagbabasang taimtim ng libro si Maria Clara, pinukaw ni Salome ang atensyon nito at iniabot ang isang sobreng gawa sa lumang papel. Nagtataka man ay kinuha parin ito ng dalaga at pinasalamatan ang kaibigan. Pagkabukas ng sobre ay isang liham ang tumambad sa kanya, nakita naman niiya ang kanyang pangalang nakasulat sa panimulang bati nito. Nagulat naman ang dalaga sa kanyang nabasa; “Alam kong ako’y iyong nakita noong isang araw”. Biglang lumitaw sa kaniyang alaala ang paghabol niya sa isang binata noong isang araw. Nagningning naman ang kaniyang mga mata nang mabasang magkita sila sa asotea na kanilang dating lugar. Napadako naman ang kaniyang paningin sa lagdang nakasulat na C.I. Dumating ang araw na kaniyang pinakahihintay; ang pagkikita nila ni Ibarra. Tahimik na nagiintay ang dalaga habang nakaupo. May dumating namang isang binatang tumawag ng pangalan nito. Napatunghay naman ang dalaga nang marinig ang boses ng kaniyang inaasam makita. “Ibarra…-“ “Simon. Simon ang itawag mo sa akin.” Napatigil naman nang bahagya ang dalaga ngunit napagtantong muli ang sitwasyon ng binata. Tumango lamang ang dalaga habang nakatingin parin sa binatang nakasuot ng sombrerong tinatakluban ang mata nito. Nag-usap ang dalawa at nagkamustahan. Nang tanungin ni Maria Clara ang tungkol sa kanilang relasyon, biglang napatigil si Ibarra. “Hindi na tayo pwede. Alam mo naman yon. Ginagawa ko ito para sa iyong kaligtasan.” Pangaral ng binata. “Ngunit kaya ko naman. Gagawin ko ang lahat para sa iyo” Pagsabat ni Maria Clara. Pilit paring nagdadahilan si Maria Clara, lahat ay gagawin niya magsama lamang silang muli. Ngunit tila ba gumuho ang kanyang mundo nang biglang may sinabi si Ibarra. “May iba na akong iniibig…kaya kung pwede ay tumigil ka na.” Kasinungalingan. Saad ni Ibarra sa kanyang isip, kahit kailan ma’y hindi kukupas ang pagmamahal ni Ibarra kay Maria Clara ngunit kinakailangan niya itong gawin. Kung ito ang paraan upang mapalayo ang dalaga sa kanya, gagawin niya…para kay Maria Clara at sa kaligtasan niya. Napatulala naman ang dalaga at nanikip ang dibdib. Bago pa man siya makapagsalita, napatingin siya sa lumiliit na pigura ng binata habang papalayo ito. Tumulo na ang mga nagbabadyang luha mula sa kaniyang mga mata at tunging na lamang sa pintuan kung saan nagtungo si Ibarra.

Sa kabilang dako naman nina Basilio at Crispin, ang pera pinahukay sa kanya ni Elias ay kaniyang ginamit sa pag-aaral. Sila ay nagtungo ng Maynila upang doon mag-aral. Dahil nga nawalan na ng buhay parehas ang mga magulang nila, si Basilio at Crispin na lamang ang magkasama.

Isang araw, nakaupong muli si Maria Clara sa bangkong malapit sa kumbento. Nakapinta sa mukha ng dalaga ang kalungkutan. Napahinga na lamang ito nang mamalim at hiindi napansin ang isang batang papalapit dito. Nagtatakang pinagmasdan ng bata ang dalaga, napansin naman ng dalaga na may tumitingin sa gawi nito kaya napatingin ito sa tabi niya. Nagulat siya nang makita niya ang isang batang nakasuot ng puting polo. “Bakit po kayo malungkot?” Tanong ng bata habang nakatingin sa mata ng dalaga. “Wala ito…pasensya na” saad ni Maria Clara at ngumiti nang kaunti sa bata habang pinunasan ang tumulong luha sa kanyang pisngi . Inabot ng bata ang isang puting panyo sa dalaga habang ngumiti. “Wag na po kayong malungkot” Masayang saad ng bata. Napangiti naman ang dalaga sa kabaitang taglay ng bata. ”Salamat…ano nga pala iyong pangalan?” Tanong ni Maria Clara matapos niyang punasan ang kaniyang luha. “Ako po ay si Crispin.” Sagot ng bata habang nakangiti.

# data[].attributes.body
Kung ako ay bibigyan ng pagkakataon na wakasan ang obra maestrang Noli Me Tangere, nais ko itong wakasan na nalaman ng maaga ni Maria Clara na buhay pa si Crisostomo Ibarra upang hindi siya nakaranas ng pag kalungkot at nais ko rin na wala na hahadlang sa pag iibigan nila Maria Clara at Crisostomo Ibarra upang mag karoon sila ng masayang katapusan sa obra maestrang Noli MeTangere at nais ko rin na nahanap ng maaga ni Sisa si Basilio upang makapiling pa niya  ang kaniyang anak ng mahabang panahon at hindi mamatay si Sisa at makikita pa niya na lumaki ng maayos ang kaniyang anak. At nais ko rin wakasan ito na nakaligtas si Elias at nakita niya muli si Salome at silang dalawa ay nabuhay ng masaya at payapa. Nais ko rin na maging payapa na ang bayan ng San Diego at mawala na ang mga kanser sa lipunan upang maging matiwasay ang pamumuhay ng mga tao sa bayan ng San Diego.

# data[].attributes.body
Para sa akin, kung bibigyan ko ng wakas ang Noli Me Tangere ay makakatakas si Ibarra at makakarating siya sa malayong isla. Kasama si Elias ay makakaligtas sila at magtatago sa isang isla. Magkakaroon sila doon ng bagong buhay kasama ang mga mababait na mamayan sa isla na iyon. Walang nakakakilala sa kanya doon kaya siya ay ligtas. Hindi maunlad ang isla na kanyang napuntahan at simple lang ang pamumuhay doon. Magkakaroon siya ng bagong mga kaibigan na ituturing siya na kapamilya. Magkakaroon ng kasintahan si Elias doon at makakabuo ng sariling pamilya. Tuluyan nang nakalimutan ni Elias ang minamahal niya na si Salome.

Si Maria Clara ay makakaramdam ng labis na lungkot at pangungulila sa kanyang minamahal na si Crisostomo Ibarra. Ilang taon niyang iniintay na bumalik si Ibarra at halos nawawalan na siya ng pag-asa. Hindi niya malaman kung buhay pa ba si Ibarra. Pinadala siya ng kanyang ama sa Espanya at doon pinag aral ulit ng pagdodoktor. Bitbit ang pag-asa na makikita niyang muli si Ibarra ay pumayag siyang magtungo sa Espanya at mag-aral habang iniintay ang minamahal niyang kasintahan.

Nakita ni Linares ang labis na pagmamahal ni Maria Clara kay Ibarra. Napag-isipan niya na labis na ang sakit na nadarama ni Maria Clara at kung ikukulong niya ang dalaga sa kanya ay alam niyang parehas silang hindi sasaya sa isa’t-isa. Maayos siyang nakapagpaalam kay Maria Clara at humingi ng paumanhin. Napagpasyahan niya na lumipad papuntang ibang bansa at doon manirahan. Nakatagpo siya ng babaeng  mamahalin siya. Nagkaroon siya ng sariling pamilya at nabuhay sila ng masaya at puno ng pagmamahal.

Umuwi si Maria Clara ng bansa at naging isang ganap na doktor. Inanyayahan siya na sumali sa isang misyon ng medikal sa isang hindi naabot ng tulong sa bansa. Nag-aalinlangan pa siya dahil pagod pa siya galing sa byahe. Pumayag na siya dahil gusto din niya makatulong.

Masaya ang mga mamayan sa isla noong nalaman nila na magkakaroon  ng misyong medikal sa kanilang isla dahil minsan lang may mag abot ng tulong sa kanila. Naghanda sila ng masasarap na pagkain upang pasasalamat sa mga doktor at nars na mag aabot ng tulong sa kanila. Matagal na nagkatitigan sina Ibarra at Maria Clara. Halos sampung taon silang hindi nagkita. Napaiyak ang dalawa sa tuwa at pangungulila sa isa’t isa. Napagpasyahan ng dalawa na magkaroon ng bagong buhay sa islang iyon at magkaroon ng pamilya. Hindi nasayang ang pagiging doktor ni Maria Clara dahil nanatili na siya sa islang iyon. Nagtayo siya ng maliit na klinik na nagbibigay ng libreng serbisyong medikal sa mga mamayan.

# data[].attributes.body
Kung ako ay mabibigyan ng pagkakataon na tapusin ang obra maestra ng ating bayani na si Jose Rizal na Noli Me Tangere bibigyan ko ang nobela na ito ng magandang at masayang pagwawakas. Ang wakas na gusto kong mangyari sa nobelang ito ay magkaroon ng makatarungang wakas. Kung saan hindi mabibitin ang mga magbabasa at mabibigay sila ng sapat na kaalamanan hingil sa mga nagyari sa bawat tauhan sa istorya. Lumipas ang madaming taon napagisipan ni Crisostomo Ibarra na hanapin ang kanyang minamahal na si Maria Clara. Halos may isang taon na hinahanap ni Ibarra si Maria Clara ngunit ito ay hindi niya matagpuan subalit hindi siya nawalan ng pagasa at hindi naging rason para tumigil sa paghahanap sa kanyang dakilang pagibig. Kaya patuloy pa din siyang naghahanap at naghihintay sa nakatakdang panahon na hinanda ng tadhana para sa kanilang dalawa. Humiling din siya kay bathala na gagawin niya at lahat basta muli lamang silang magkita ng kanyang minamahal. Tatlong taon ang lumipas at dumating na ang araw at ang panahon na hinihintay ni Ibarra. Natagpuan na niya ang babaeng rason kung bakit hindi siya sumusuko sa pagsubok ng buhay. Ang kanyang dakilang pagibig na si Maria Clara. Silang dalawa ay muling pinagtagpo ng tadhana. Sinabi ni Ibarra na si Maria Clara na ang una at huling pagibig niya, sinabi din nito na hindi na niya sasayangin ang pagkakataon na hiniling niya kay bathala. Nagpasalamat din si Ibarra kay Maria Clara sapagkat naghintay pa din siya kahit na natagalan ang muli nilang pagkikita. Pagkatapos ng kanilang paguusap ay kaagad silang umalis para magtanan at napagpasya nil ana mabuhay na lamang ng mapayapa at tahimik sa bukid kung saan walang nakakakilala sa kanilang dalawa.

# data[].attributes.body
Kung mabibigyan ako ng pagkakataon na wakasan ang obra na ito ay bibigyan ko ng isang pagkakataon na magsama muli si Ibarra at Maria Clara. Nakita natin ang bawat sakripisyo nilang dalawa at karapat-dapat silang mamuhay ng payapa. Lahat tayo ay pinapangarap na maikasal sa taong mahal natin at bakit natin ito ipagkakait sa kanila. Pagkakataon na sumaya muli sa piling ng kanilang mahal. Pangarap nilang maikasal sa isa’t-isa at bumuo ng pamilya ay matutupad. Dapat rin magkaroon ng pagkakaisa sa bawat bayan. Kailangan nilang bitawan lahat ng masasamang pangyayari para habang nabubuhay silang lahat ay walang galit sa kanilang puso. Kay padre damaso naman ay mabuhay pa ng matagal para mas makilala niya si Maria Clara bilang anak niya at sana matanggap na niya si Ibarra para sa kanyang anak para wala ng tutol sa kanilang pagmamahalan.  Mabubuhay din si Sisa para makasama niyang muli ang kanyang anak na si Basilio at mamumuhay ng tahimik at masaya.

# data[].attributes.body
Sa paglipas ng ilang araw na pagkawala ni Ibarra ay kumalat sa buong bayan na natagpuan siyang patay. Nakarating ang balita kay Maria Clara kaya siya'y labis na nagdalamhati. Hindi siya kumain, lumabas ng silid niya, maging kumausap ng kahit na sino. Muli niyang pinuntahan ang ilog na pinupuntahan nila ni Ibarra noong sila'y bata pa. Naalala niya ang mga alaalang ginawa nila sa ilog pati ang pangako niyang pakakasalan niya si Maria Clara.

Nakalipas ang ilang buwan pero paulit-ulit paring pinupuntahan ni Maria Clara ang ilog hanggang sa dumating sa puntong ninais ni Maria Clarang sundan si Ibarra sa kamatayan. Nang nasa ilalim na siya ng tubig, pumikit siya ngunit narinig niya ang boses ni Ibarra. Agad siyang umahon at nakita ang binata. Niyakap niyang mahigpit si Ibarra at naiyak sa sobrang tuwa. Sinabi ni Ibarra ang nangyari sa kanya maging ang plano niya para sa kanya maging sa buong bayan.

Sa pagbaba ng araw ay naisip ni Ibarra kung pano niya maitatakas si Maria Clara. Pinilas nila ang laylayan ng saya ni Maria Clara at itinapon sa ilog upang isipin ng mga taong nagpakalunod si Maria Clara dahil sa pagkawala ni Ibarra. Umalis sila sa bayan at nagpakalayo. Nanirahan sila sa isang maliit na kubo kung saan ito'y tago. Nagsimula silang mag-aral at magplano para sa ikabubuti ng bayan.

Sa paglipas ng ilang buwan ng pagpaplano ay bumalik sila sa kanilang bayan at naibalik ang katarungan ng mga tao. Naging mapayapa ang bayan at nawala ang mga kanser ng lipunan. Kinasal sila Ibarra at Maria Clara at nagkaron ng masayang pamilya. Naging kapitan heneral si Ibarra at umunlad ang bayan.

# data[].attributes.body
Simula noong pangyayari sa lawa,  naglakbay palayo Ibarra at naghahanap ng bahay na matitigilan. Sa kanyang mahabang paglalakbay may nakasalubong ito na estranghero. Nakilala ng estranghero si Ibarra at nagpakilala ito bilang isa sa mga taong may utang na loob sa kanyang ama. Inimbita nito si Ibarra sa kanyang tahanan sa may bundok kung saan naroroon din ang kanyang asawa at mga anak. Malaking pasasalamat ni Ibarra sa estranghero. Kapalit ng pagkupkop sa kanya, tinuruan ni Ibarra ang kanyang mga anak ng pagbasa at pagsulat at tumulong ito sa paghahanap ng mga pagkain at kagamitan sa bundok upang mabuhay. Humingi ng tulong si Ibarra sa paghanap kay Elias at kalaunan ay nahanap ito. Pagkatapos ang mahabang pahinga ni Ibarra at ni Elias ay nagsimula ito magplano para sa ikabubuti ng hinaharap na sinuportahan naman ng estranghero.

Itinakas ni Tiya Isabel si Maria Clara sa kumbento at agad na umalis sa San Diego. Ilang taon ang nakalipas, may sariling tahanan na si Ibarra kasama sina Elias, Basilio, at si Sisa. Nakita ni Ibarra ang mag-ina noong siya ay bumisita sa dating bayan at iniyayahan na sumama sa kanya upang maghiganti laban sa mga hindi makatarungan na nagpahirap sa kanila. Sa gitna ng paglalakbay ni Ibarra ay pumasok siya sa natagpuang simbahan. Pumasok siya sa madalim na simbahan at may nadaling babae. Nahulog ang dala-dalang bayong nito na agad naman iniabot ni Ibarra. Nagtama ang kanilang tingin at agad nakilala nila ang isa’t isa. Umumpo sila sa malapit na bangko at nagkamustahan sina Ibarra at Maria Clara. Sa tinagal ng paghihintay ni Maria Clara kay Ibarra, nagpaalam ito sa kanyang Tiya Isabel at nagsimula ito ng bagong buhay kasama ang kanyang minamahal.

Abala ang lahat sa paghahanda at pagkupkop ng mga kakampi para sa muli nilang pagbabalik sa dating bayan. Naghihintay na lamang sila ng tamang pagkakataon upang maghiganti at baguhin ang bayan para sa ikabubuti nito.

# data[].attributes.body
Habang hinihintay ni Maria Clara si Ibarra, pinadalhan siya ni Ibarra ng isang liham na nagsasabi sa kanya na magtagpo sa labas ng kanyang bahay nang walang nakakaalam at maghintay para kay Ibarra doon at habang nangyayari iyon, sinubukan nilang malutas ang problema sa pamamagitan ng pagtakas sa guwardiya sibil at agad na pumunta  kay Maria Clara upang hilingin siyang magpakasal sa isa't isa. Habang lahat ng iyon ay nangyayari, Napagtanto ni Padre Damaso na hindi niya kailangang gawin ito sa kaniyang anak at tunay na minamahal niya nga si Ibarrakaya hinayaan na lamang niya na sila ay magpakasal sapagkat ito ay tunay na pag-ibig.

# data[].attributes.body
Kung ako ay mabibigyan ng pagkakataon na tapusin ang Noli Me Tangere ay sana ay nagtagumpay sina Crisostomo at Elias sa kanilang layunin at Nong sila ay hinahabol ng mga guardia sibil. Sana ay nagkatuluyan sina crisostomo at Maria Clara gayon din sina elias at Salome. Kung ako ay nabigyan ng pagakakataon gagawin masaya ang pagtatapos nito at magkaroon ng mga supling ang mga magkasintahan.

# data[].attributes.body
Kapag ako ay bibigyan ng pagkakataon na gawin ang wakas ng Noli Me Tangere ay gusto ko mabigyan ng magandang pagtatapos si Crisostomo Ibbara at Maria Clara na maging masaya at sa lahat din ng kasali sa storya ay mawala ang galit sa puso nila at maging maayos ang tapos ng storya na ito.

# data[].attributes.body
Kung bibigyan ako ng pagkakataong baguhin ang pagtatapos ng obra maestra na Noli Me Tangere, magtatapos ito sa hindi inaasahan ni Maria Clara na makita si Ibarra na buhay at malaya, magtagpo ang kanilang mga mata at si Maria Clara ay tatakbo patungo kay Ibarra, dahil naisip niya na namatay siya sa kamay ng Guardia Sibil. Tatakbo silang magkakasabay upang maghanap ng isang lugar kung saan makakahanap sila ng ligtas na lugar upang manirahan na malayo sa panganib.

# data[].attributes.body
Kung ako ay bibigyan ng pagkakataon na wakasan ang obra maestrang Noli Me Tangere ay si Ibarra habang malayo kay Maria Clara, ay mahal pa rin niya ito, ay mahal pa rin niya ito at di nag tagal ay nag punta si Ibarra sa kinaroroonan ni Maria Clara at nagpakasal silang dalawa.

# data[].attributes.body
Kung ako ay bibigyang pagkakataon para wakasan ang obra maestrang  Noli me Tangere  ang nanaisin kong wakas ay masaya at puro pagmamahalan kaya sisimulan ko ito sa pagkakaroon ng pangalawang pagkakataon para kina Ibarra at Maria Clara hindi nagawang limutin ni Ibarra si Maria Claria dahil sa taglay nitong magagandang katangian gaya ng pagiging mapagmahal, mabait, masipag, at maunawain. At makalipas ng isang taon ay naging malaya na silang nagpakasal at bumuo ng sariling pamilya nagkaroon ng dalawang supling. Kaya naman maligayang naninirahan sa isang payapang lugar  sina Maria Clara at ang kanyang pamilya. Mula ngayon ay magkasama na silang dalawa at sabay na nilang haharapin ang mga problema sa buhay. Sa hinaba haba ng kanilang istorya tila nanaig pa rin ang kabutihan at pagmamahalan nila at hindi naging hadlang sakanila ang pagiging malayo sa isat isa.

# data[].attributes.body
kapag ako ay nabigyan ng pagkakataon wakasan ang obra maestrang Noli Me Tangere

Si ibarra at si maria clara ay nagkatuluyan at nawala na ang kanilang mga problema.

# data[].attributes.body
Ang Noli Me Tangere ay isang akdang puno ng napakaraming emosyon at gintong-aral. Kung ako man ay mabibigyan ng pagkakataon na magsulat ng panibago nitong wakas, ito ang aking lilikhain:

Nang masilayan ni Basilio ang kanyang ina’y mabilis na tumulo ang kanyang mga luha. Kanyang naramdaman ang mabagal na paghinga nito. Agad siyang naghanap ng mga prutas at tubig sa paligid bilang paghahanda sa paggising ni Sisa. Nakausap niya ang isang sugatang lalaki na si Elias at sinunod niya ang lahat ng mga sinabi nito. Sinunog niya ang katawan ni Elias at naghukay para makuha ang mga salaping tinago ng lalaki. Nagising si Sisa habang naghuhukay ang kanyang anak. Pinayuhan muna siya ni Basilio na manatili sa kanyang pwesto sapagkat patapos na siya dito. Nang makuha na ni Basilio ang lahat ng salapi ay binalingan niya ang kanyang ina. Agad niyang napansin ang hindi nito paggalaw at pagtanaw lamang sa malayo. Narinig ni Basilio ang pagbulong ni Sisa ng pangalan ni Crispin. Lumuluhang inalalayan ni Basilio ang ina sa pagtayo at sabay silang naglakbay papunta sa Maynila upang tumakas.

Pagkatapos ng pagsakripisyo ni Elias ng sarili niyang kaligtasan, agad na tumungo sa Ibarra sa malayo. Mula sa islang kanyang dinaungan, nakaabot siya sa Batangas at tuluyan na siyang tumigil sa paglakbay nang makarating siya sa Mindoro. Dito niya nakilala ang isang binibining si Salome. Sapagkat hindi niya alam ang nakaraan ni Elias at ng dalaga, hindi niya ito nakilala. Nagtanong siya sa babae kung mayroon itong alam na bakanteng bahay o upahan. Hinatid siya ni Salome sa isang lumang bahay sa kanilang bayan. Ang dati nitong may-ari ay isang kababata ni Salome na matagal nang pumanaw, kaya’t ilang taon na din itong hindi natitirahan.

Kinilala si Elias bilang Simon sa buong bayan. Binago niya ang kanyang itsura. Nag-iba siya ng estilo ng buhok at nagpaitim ng balat sa ilalim ng araw. Nagtrabaho siya sa negosyo ng pamilya nina Salome. Sa isang pahayagan niya nabasa ang kumakalat na balitang patay na ang anak ni Kapitan Tiyago, si Maria Clara. Napuno ng lungkot ang kanyang puso at ilang buwan niyang pinagluksaan ang pagpanaw ng dating kasintahan.

Dahil sa balitang kumakalat na patay na si Maria Clara ay unti-unting sumasabog ang mga emosyong tinatago ni Padre Salvi. Ang tinatago niyang paghanga sa dalaga ay kumakain na sa kanyang mga damdamin. Dumagdag lamang sa kanyang mga isipin ang naging kapalaran ng pamilya ni Maria Clara; ang pagkamatay ni Padre Damaso, ang pagkabalisa ni Kapitan Tiyago, at pagsali ni Tiya Isabel sa mga sabong at bisyo.

Sa lungsod ng Maynila, siniguro ni Basilio na gamitin nang maayos ang perang ibinigay sa kanya ni Elias. Nag-aral siya nang mabuti at nagsikap na makapagtapos ng kursong medisina. Gamit ang lahat ng kanyang natututunan ay sinubukan niyang pagalingin ang kanyang ina. Si Sisa ay tuluyan nang hindi nagsalita. Sa ilang taong magkasama sila ng anak sa apartamento ay wala siyang mabanggit na salita dahil sa trauma. Labis na ikinabahala ni Basilio ang palaging ginagawa ni Sisa na pagtitig sa labas ng bintana. Kung hindi man nagbabasa si Basilio ng mga aklat ng medisina, siya ay nakikipag-usap sa kanyang ina. Kahit wala siyang nakukuhang sagot ay hindi pa din ito naging hadlang sa kanyang pagkwento. Hindi man tuluyang nabalik sa tamang pag-iisip si Sisa ay hindi pa din nagbago ang pagmamahal niya para sa anak. Araw-araw niyang pinapakinggan ang kwento nito habang taimtim na pinagmamasdan ang mga ulap, inaalala ang kanyang bunso, si Crispin.

Sa kabilang dako naman, labis na ipinagtataka ni Ibarra ang mga dumadating na liham sa kanyang bagong tahanan. Linggo-linggo siyang may natatanggap na sulat mula sa isang babaeng may pangalang “Estella”. Napansin niya na para sa dating may-ari ng bahay ang mga liham. Pinaalam niya kay Estella ang sitwasyong ito at ikinagulat niya ang patuloy pa ‘ding pagpapadala ng dalaga ng mga sulat. Ngunit, hindi na ito nakapangalan sa pumanaw na kaibigan ni Salome, para na kay Simon ang mga mensaheng ito. Ang pagpapalitan nila ng mga liham ay umabot ng ilang buwan. Ngunit, hindi na kinaya ng dalawa ang distansya sa isa’t isa. Napagpasyahan nila na magkita na. Nagtungo si Ibarra sa Aklan, ang probinsyang nagsisilbing tahanan ni Estella.

Hindi na nakayanan ni Padre Salvi ang hindi paghanap sa sinisinta. Palihim siyang pumasok sa kumbento na pinapasukan ni Maria Clara. Nilibot niya lahat ng mga silid nito hanggang sa mapatunayan niya sa sarili na buhay pa ang dalaga. Labis niyang ikinatuwa nang makita itong mahimbing na natutulog sa isang kwarto. Dahan-dahan niyang ginising si Maria Clara at inanyayahan na tumakas ng kumbento. Lahat ng naramdamang takot ni Maria Clara para sa padre noon ay tila naglaho. Dahil sa kanyang kagustuhan na makalaya na sa kumbento kung saan siya ikinulong nang matagal na panahon, agad siyang pumayag sa mungkahi ng lalaki. Sa ilalim ng maliwanag na buwan at madilim na kalangitan, si Maria Clara at Padre Salvi ay sabay na tumakbo at lumayo sa mga multo ng nakaraan.

Malakas ang pagbuhos ng ulan sa Aklan. Puro mga nakabukas na payong lamang ang makikitang bitbit ng mga mamamayan sa lugar. Sa kabila ng masamang panahon ay hindi pa ‘din matanggal ang titig ni Estella sa kalye sa harapan ng kanyang tahanan. Agad na namuo ang isang ngiti sa kanyang labi nang makita ang isang imaheng tumatakbo papunta sa kanya. Binuksan ni Estella ang pinto at mahigpit na niyakap ang binata. Napatawa ang lalaki at binalik ang yakap sa dalaga. Bumitaw si Estella sa yakap at muling ngumiti sa kanyang kasintahan. "Simon."

Si Maria Clara naman ay tahimik na nakaupo sa isang silya ng bago niyang tirahan. Kasama niya dito sa tahanan si Padre Salvi. Ilang buwan na ang nakalipas ngunit, hindi pa ‘din mapawi ang tensyon sa pagitan ng dalawa. Ano man ang gawin ng pari ay hindi pa ‘din sila magkasundo ng dalaga. Lumipas ang panahon na limitado lamang ang mga salitang sinasabi nila sa isa’t isa. Pumatak ang isang luha mula sa mata ni Maria Clara habang nakatanaw sa pagpatak ng ulan. Tila ba’y dinadamayan ng langit ang kanyang kalungkutan. Napabuntong-hininga na lamang si Padre Salvi sa kilos ng dalaga at binuklat ang papel na nakapatong sa kanyang mesa, ang pahayagan ng probinsyang kanilang ginagawang taguan, ang diyaryo ng Aklan.

# data[].attributes.body
Lubos na makabuluhan ang naging wakas ng obra maestrang Noli Me Tangere ngunit kung ako ay mabibigyan ng pagkakataon na ibahin ito, ito ang nais kong wakas.

Nang mangyari ang tugisan sa lawa ay tumalon si Elias, hinubad niya ang damit para akalain na patay na si Ibarra ngunit kinaya pa ni Elias na lumangoy ngunit nung tumagal ay hindi na niya kinaya. Dinala siya ng agos ng tubig sa kabilang bayan. May isang matandang nakakita sa kanya na tila walang malay kaya tinulungan siya nito at pagkatapos ng paghihintay ng 2 araw ay nagising si Elias. Mahina siya ngunit naisipan niyang lumabas muna at magpahangin malapit sa lawa. Nagulat at natuwa siya dahil nakita niya sa kabilang bahagi ng tabi ng lawa si Ibarra. Ikinuwento ni Ibarra na nakaligtas siya mula sa mga guardia sibil sapagkat siya ay nanatiling nakatago hanggang sa umalis na ang mga ito kaya nagtungo siya sa gubat. Nagpasalamat si Ibarra kay Elias sa kanyang ginawa at tanging nasa isip pa rin ni Ibarra ay si Maria Clara.

Ilang araw nalang ang natitira bago pumasok si Maria Clara sa kumbento ay nakita siya ni Padre Damaso na naiyak  at tinanong siya nito. Sinabi niya na pakiramdam niya ay buhay pa si Ibarra at humingi ito ng tulong kay Padre Damaso na ipahanap ito at patawarin na alang-alang sa kanya. Nagmakaawa si Maria Clara na hayaan siyang maging masaya kaya napapayag niya si Padre Damaso. Sinubukang hanapin si Ibarra at nang matagpuan ito ay tatakbo na sana si Ibarra at Elias ngunit pinigilan siya. Sinabi ni Padre Damaso na hindi gulo ang pinunta niya kundi hinihiling niya na bumalik na si Ibarra sa San Diego at pakasalan si Maria Clara. Ikinagulat ito ni Ibarra sapagkat hindi niya ito inaasahan dahil sa kasamaan nito. Sumama silang dalawa ni Elias at pagkadating sa bayan, tumungo agad sila kay Maria Clara. Nang magkita sila ay labis ang kanilang kasiyahan na di mapaliwanag. Dito nakita ni Padre Damaso kung gaano kasaya ang kanyang anak kaya napagtanto niya na dapat na niyang baguhin ang sarili niya para sa kanyang anak. Naipakasal si Ibarra at Maria Clara ngunit pagkatapos ng ilang buwan ay namatay din si Padre Damaso dahil matanda na din ito kaya si Ibarra ang naipalit na kura ng bayan. Ginawa ni Ibarra ang lahat upang maging maganda ang buhay ng bawat tao sa kanilang bayan kasabay na ng pagtupad niya ng kagustuhan ng kanyang ama na magpatayo ng paaralan. Dito nagsimulang magbago ang bayan ng San Diego, naging maayos ang pamamalakad at naging maunlad.

# data[].attributes.body
Matapos makatakas sa mga Guardia Civil, pinili ni Elias na magtungo sa kagubatan upang magtago at piliing ito ang kanyang maging huling hantungan. Habang naglalakbay papaloob sa gubat ay napadpad si Elias sa libingan ng matandang kastila. Dito ay nakita niya si Basilio na pinipilit gisingin ang kanyang ina. Saktong paglapit ni Elias kay Basilio ay nagising si Sisa na balisa pa sa mga pangyayari. Hindi alam ng mag-ina ang gagawin sa lalaking duguan na humihungi ng tulong sa kanila. Hiniling ni Elias na ang kanyang bangkay ay sunugin pagkamatay sapagkat alam niyang hindi na siya magtatagal ngunit bago pa man siya matapos magsalita ay nawalan na ito ng malay. Kinabukasan, nagising si Elias sa isang kubo sa palayan. Pinilit niyang bumangon hindi niya ito magawa dahil sa mga sugat na nagmula sa tama ng bala. Matapos  marinig ang pagdaing ni Elias ay kaagad na pumasok si Basilio sa silid na kinalalagyan ni Elias. Dito ay kinwento ni Basilio na matapos mawalan ng malay si Elias ay pilit siyang inakay ng mag-ina patungo sa bahay ng kumupkop kay Basilio noon panahong tinutugis pa ito. Lubos na nalulungkot si Elias sapagkat mas ninais niyang mamatay kesa mabuhay ng walang patutunguhan, nagpasalamat siya kay Basilio at sa pamilya ng nanggamot sa kanya bago muling umalis pagkakain ng agahan. Bago umalis ay sinabi ni Elias kay Basilio kung saan nakabaon ang kayamanan na nakuha niya sa bahay ni Ibarra noong nasusunog ito at sinabing gamitin ito ng bata upang ipagamot ang binti ng kanyang ina na sugatan sa mga haplit ng alperesa at ipambayad ito sa pag-aaral. Pagkakain ng agahan ay dali-daling umalis si Elias sa bukid at nagtungo ng Batangas ng walang pasabi.

Sa paniniwalang patay na si Ibarra ay lalong napawalay si Maria Clara ay wala nang nakapigil pa sa kanya na pumasok sa kumbento upang magmongha. Simula noong kumalat ang balita ng pagkamatay ni Ibarra ay tila higit na nag-iba si Maria Clara sa paguugali. Parati na siyang balisa at tulala, maraming beses na siyang napapagsabihan ng mga madre sapagkat sila ay nangangambang walang patutunguhan ang pagmomongha ng dalaga at higit na lalo't sila'y nagaalala sa kalalagyan nito. Kalaunan ay bumalik na sa katiwasayan ang pagiisip ni Maria Clara ngunit siya ngayon ay malimit na magsalita at  hindi na ngumingiti.

Mula sa lokasyon na itinuro ni Elias ay naghukay si Basilio ng malalim hanggang sa natagpuan niya ang isang sisidlan na naglalaman ng limpak-limpak na salapi na siguradong matutustusan ang pamumuhay nilang mag-ina. Sa galak ay napaupo si Basilio at napasandal si isang malaking puno. Naalala niya ang kanyang mga plano na nabanggit sa ina noon, napaluha siya sapagkat malabong matutupad na niya ito sapagkat matagal nang nawawala si Crispin at pinaniniwalaang patay na, habang ang kanyang ina naman ay   bumalik na sa tamang isip ngunit iika-ika na. Pinili ni Basilio na magtungo sa Maynila at doon magsimulang muli. Nagaral si Basilio ng medisina sa layong magamot ang paa ng kanyang ina na hindi na bumuti ang kondisyon kahit ilang beses na niyang naipagamot at gamitin ang kanyang pera na maiipon sa propesyon upang magpatayo ng paaralan para sa mga batang lansangan na walang pribilehiyong magaral, katulad ng dati niyang kinalalagyan. Subalit kahit gaano man siya magpursigi sa buhay ay hindi pa rin siya nilulubayan ng mga pasakit. Huling taon na niya sa pag-aaral ng medisina ngunit ang kanyang ina ay dinapuan ng malalang lagnat at unti-unting nanghina. Ang sakit ng kanyang ina ay patuloy na lumala ng isang taon hanggang sa araw ng pagtatapos ni Basilio ng kolehiyo. Pagkauwi ni  Basilio at ipinakita sa ina ang kanyang diploma at katibayan ng pagiging isang ganap na doktor. Niyakap siya ni Sisa at napaluha sa tuwa, pagkakasandal sa unan ay pumanaw na si Sisa ng nakangiti matapos ang isang taon ng paghihirap mula sa kanyang lagnat.

Sa kabilang banda, si Maria Clara naman ay umiiyak sa kanyang kwarto sa kumbento, dinadamdam ang pagkamatay ni Ibarra kahit ilang taon na itong patay. Umuulan noong gabing iyon. Kasabay ng pagbuhos ng ulan ay ang pagpatak ng luha ni Maria Clara. Sinisisi niya ang kanyang sarili  sa pagkamatay ni Ibarra at dinadamdam ang sinapit ng kanyang buhay. Sa pagdadalamhati ay pinili na niyang magpatiwakal. Tumalon siya mula sa pinakamataas na tore ng kumbento at kinabukasan ay natagpuan ng dalawang Guardia Civil na nakahandusay. Ang balitang ito ay kumalat sa buong bayan ngunit hindi nasabi ang pangalan ng dalagang nagpakamatay. Buhay pa si Maria Clara, naagapan siyang gamutin sapagkat bali lamang ang natamo niya dahil nasalo siya ng putik. Sinabi niya na ipagkalat na siya ay patay na sapagkat ayaw na niyang magkaroon ng kinalaman pa sa mundo. Nagbayad din siya sa isang manunulat ng isang pahayagan upang ipamalita ang kanyang pagkamatay. Kumalat ang balita hindi lamang sa bayan kundi sa iba't-ibang panig ng mundo, nabasa rin ito ng isang lalaki na napaluha sa kanyang nabasa.

Makatapos ang ilang taon, nagtungo ang isang lalaki sa kumbento upang iparehistro ang kanyang babaeng sanggol para mapabinyagan ito. Makalipas ang ilang araw ay bibinyagan na ang bata. Iniabot ng lalaki ang sanggol sa madre upang mabuhusan ng agua bendita. Tinanong ng madre kung ano ang pangalan ng lalaki, "Simoun po". "at ang bata?" ani ng madre. Ngumiti ang lalaki, tila nangungulila "Maria Clara, ipinangalan ko siya sa aking kababata na lubos kong minahal noong nabubuhay pa". Kinutuban ang madre sa kanyang narinig. Nanginginig niyang tinanong ang lalaki sapagkat hindi niya mamukaan. "Crisostomo?" naluluhang tanong ng madre. Natulala si Simoun, saka lamang niya nakilala ang madre noong marinig niyang tawagin siya nito sa kanyang pangalan. Naluluhang ngumiti si Crisostomo.

# data[].attributes.body
Kung ako man ay mabibigyan ng pag kakataon na bigyang wakas ang obra maestrang Noli Me Tangere ang aking gagawing wakas ay magkakaroon ng kapayapaan sa bawat isa na nasa San Diego. Sila ay mag bibigay tawad sa isa't isa. Magkakabalikang muli si Maria Clara at si Ibarra dahil masyadong maraming pag hihirap ang nang yari sa kanilang buhay, hahanapin nila ang jsa't isa. Walang magiging tutol sa kanilang pag mamahalan at sila ay magiging malaya. Kay Elias naman ay makikita niyang muli ang babaeng mag mamahal sa kaniya ng tunay, si Salome. Si Sisa ay hindi mamatay dahil mas maganda na makasama niya ang anak. Mabubuhay ang mga tao sa San Diego ng mapayapa at puno lamang nag pag mamahalan. Isa pa ay maayos ang pag papatakbo sa kanilang bayan.

# data[].attributes.body
Si Ibarra ay tumago nung siya ay tumakas sa mga guwardya sibil at bumalik sa San DIego upang hanapin nya si Maria Clara at ito'y itakas. Nakita nya ito sa simbahan at linipas ang araw upang siya ay kunin sa gabi. Sila ay nagsama ngunit nagtago sila sa publiko. Hinanap rin nila si Salome upang sabihin ang nangyari sa kanyang kasintahan. Lumipas ang limang taon at bumalik sila sa San Diego at sinimulan nilang ayusin uli ang bayan at umunlad ito.

# data[].attributes.body
Isang buwan na rin ang nakalipas mula noong namatay si Ibarra. Mahimbing na natutulog si Maria Clara sa kanyang silid sa kumbento nang may bigla siyang narinig na kumakatok mula sa kanyang bintana. Kinuha niya ang lampara at dahan-dahang lumabas upang tingnan kung sino iyon. Nang siya’y makalabas agad siyang natigilan nang makita ang likod ng isang binata. Hindi siya maaaring magkamali. Ito ang kanyang kasintahang si Ibarra.

Dali-daling tumakbo si Maria Clara patungo sa kinaroroonan ng binata at kanya itong niyakap habang umiiyak sa tuwa. Tinanong niya sa kanyang kasintahan kung ano nga ba ang tunay na nangyari sapagkat akala niya ay patay na ito. Ikinwento naman ng binata kung paano niya napalabas na siya ay namatay na at sinabi ang tunay niyang pakay kung bakit niya pinuntahan ang dalaga. Sinabi ni Ibarra na pumunta siya upang isama ang dalaga sa kanyang pagtakas. Madali namang nag-impake si Maria Clara ng kanyang mga gamit at pagkatapos ay agad-agad na umalis kasama ang binata.

Minabuti ng magkasintahan na dumaan sa gubat malapit sa kumbento sapagkat ito ay liblib at malabong may makakita sa kanila rito. Magkahawak-kamay silang naglalakad habang dinadama ang malamig na simoy ng hangin. Hindi pa rin makapaniwala ang dalaga na kasama niya ang minamahal niyang sa kanyang pag-aakala ay namayapa na. Sa gitna ng katahimikan ay bigla na lamang sinambit ni Ibarra kung gaano niya kamahal ang dalaga. Labis na saya ang naramdaman ni Maria Clara sa kanyang narinig kaya’t hindi niya napigilang yakaping muli ang binata at sabihin na mahal na mahal niya ito. Nang kumalas sa pagkakayakap ang magkasintahan, biglang umalingawngaw ang ilang putok ng baril.

Makalipas ang isang linggo, may isang matandang magtotroso ang naglilibot sa kagubatan. Habang naglalakad ay bigla niyang naramdaman na parang may natapakan siyang patay na hayop. Nang kanyang tingnan ito ay bigla siyang napaatras sa nakita. Patay na katawan pala ito ng isang binata at dalaga. Dali-dali siyang humingi ng tulong upang maialis doon ang dalawang bangkay. Matapos ay napagtanto nilang ang mga ito pala ay bangkay nina Crisostomo Ibarra at Maria Clara. Hanggang sa kamatayan ay hindi pa rin talaga nila iniwan ang isa’t-isa.

# data[].attributes.body
Kung ako ay mabibigyan ng pagkakataon upang wakasan ang nobelang “Noli Me Tangere” ang gagawin kong pagtatapos ay ipapakita ko ang tunay na pagmamahal, ang pagsasakripisyo. Sa bandang huli makakaligtas si Ibarra at Elias laban sa mga guardia sibil ngunit mas pipiliin na lamang ni Ibarra na lisanin muna ng panamantala  ang San Diego. Kahit na alam niyang nandodoon ang kanyang tunay na kasiyahan at iyon ay si Maria Clara. Mahirap man para sa kanya ngunit kailangan niya itong gawin para sa ikabubuti nilang dalawa at para sa kanyang kaligtasan. Sumulat si Ibarra kay Maria Clara kung saana siya patungo, sinabi niya na kapag maayos na ang lahat ay maari na siyang sundan ng dalaga.  Di nagtagal lumipas ang isang taon at napagdesisyunan ni Maria Clara na sundan ang kanyaang kasinatahan. Nagtungo siya sa Espanya kung saan namalagi si Ibarra. Duon namuhay sila ng simple at nagkaroon ng dalawang supling. Sa hinaba haba ng takbo ng kanilang istorya tila nanaig pa rin ang kabutihan at pagmamahalan nila sa isa’t isa.

# data[].attributes.body
Kung ako ay bibigyan ng pagkakataong wakasan ang Noli Me Tangere ang nanaisin kong ang maging wakas nito ay matatakasan ni Elias ang pamamaril sa kanya at magkikita sila ni Ibarra doon sa kanilang pinagusapang tagpuan. Makakatakas din si Ibarra at makakapunta sa kanilang tagpuan ni Elias na kasama si Maria Clara na humabol pala sa kanilang dalawa. Hinukay nila ang mga kayamanang nakabaon. Ginamit nila ang kayamanan upang makalayo at pumunta sa Espanya kasama si Basilio kung saan doon nakapagtapos ng pagaaral si Basilio. Ikinasal sina Maria Clara at Crisostomo at bumalik sila ng Pilipinas upang ayusin ang gulo sa kanilang bayan ng San Diego. Matagumpay nila itong nagawa at sila na ang naging pinuno ng San Diego kung saan mapayapa na at wala ng mga taong nagrerebelde dahil sa kalupitan ng mga nakatataas dahil maalam makinig sa mga hinaing ng bayan ang kanilang pinuno.

# data[].attributes.body
Pagkatapos ng tugisan sa lawa ay nag karoon ng isang matinding bagyo, napapadpad ang bangkang sinasakyan ni Ibarra sa isang isla, may nakakita sakanya na mag asawa at doon siya tumuloy pansamantala.

Makalipas ang ilang araw ay nag paalam na si Ibarra para hanapin ang kanyang kasintahan na si Maria Clara, natagpuan niya si Maria Clara sa isang bahay sa probinsya . Inaya ni Ibarra si Maria Clara na mag tungo sa ibang bansa para doon ipagpatuloy ang kanilang pamumuhay at mga plano sa buhay, ngunit tumanggi si Maria Clara dahil hindi sapat ang kanilang perang pang gastos.

Nakita nila si Basilio na naglalakad mag-isa at nilapitan ito ni Ibarra. Sinabi ni Basilio kay Ibarra na patay na ang kanyang ina na si Sisa at Elias ay patay na at sinunog niya ang kanilang mga bangkay. Isinama ni Ibarra at Maria Clara si Basilio sa kanilang paglalakbay at nakatulong ang perang hinukay ni Basilio. Makalipas ang ilang linggo ay nakahanap sila ng bayan sa probinsya kung saan ay konti palang ang nakatira doon sila nag simula ulit at pinappatuloy ang kanilang pamumuhay.

# data[].attributes.body
Kapag ako ay nabigyan ng pagkakataon na wakasan ang obra maestrang Noli Me Tangere ang wakas na ito ay:

Pagkatapos makalayo at makaligtas ni Crisostomo Ibarra sa mga guardia sibil, ito ay nagtago sa isang bayan kung saan walang sino man ang nakakakilala sa kanya. Si Maria Clara naman ay papasok pa lang sa kumbento nang may marinig siyang balita na may nakakita kay Ibarra sa isang bayan. Ito ay ikinagulat ni Maria Clara dahil ang akala niya ay namatay na ang lalaking kanyang minamahal. Kaya kinausap ni Maria Clara si Padre Damaso at sinabi niya na hindi na siya tutuloy sa pagiging madre dahil hahanapin niya sa Crisostomo Ibarra at ito ay papakasalan na niya. Pumayag na si Padre Damaso dahil alam niya na magiging masaya ang anak niya rito. Nagkita na sila Maria Clara at Crisostomo Ibarra. Plinano na nila ang kasal at nang sila ay makasal, lumayo na sila sa bayan ng San Diego at nabuhay sila ng payapa at nagkaroon ng masayang pamilya.

# data[].attributes.body
kung ako'y mabibigyan ng pag kakataon na maisulat ang wakasan ng Noli Me Tangere. lalagyan ko ito ng masayang wakas. isusulat ko na lahat ng tao ng San Diego ay nagka-ayos. nagkabati, at malayo sa gulo. para kina Maria Clara at Crisostomo Ibarra. nais kong iligay na sila'y muling maging masaya at magmahalan at mamuhay sa maginhawa at mapayapang lugar kung saan ito'y malayo sa San Diego.

# data[].attributes.body
kung ako ay pagbibigyan ng pagkakataon na wakasan ang noli me tangere ay gusto kong pag pakalayo sina chrisostomo ibarra at maria clara kung saang lugar sila makakapamuhay ng maayos at bigyan ng pag kakataong makapag mahalan si chisostomo ibarra at maria clara makapamuhay ng maayos na walang gulo at napakatahimik at mag karoon ng maayos na pamilya at makapag kasal sila sa isang simbahan.

# data[].attributes.body
kung ako ay mabibigayn ng pagkakataon upang wakasan ang obra maestrang noli me tangere ay palisin si ibarra at pumunta  sa malayong lugar upang makalayo sa gulo at para din maging mapayapa ang kanilang buhay sa mahabang panahon.

# data[].attributes.body
Ang nanaising kong wakas ay si Padre Damaso ay pumayag sa pagpapakasal nina Maria Clara at Ibarra at si Padre Damaso ay umamin na sa lahat ng kanyang ginawa at bigyan ng pagkakataon upang patawarin ang kanyang mga kasalanan.

# data[].attributes.body
Kung ako'y bibigyan ng pagkakataong wakasan ang obra maestrang Noli Me Tangere, ito ay maitama ang mga pagkakamali na nagawa ng mga karakter sa istorya upang magkaroon ng mas magandang wakas

# data[].attributes.body
Kung ako ay bibigyan ng pagkakataon na wakasan ang obra maestrang Noli Me Tangere, ang nanaisin kong wakas ay masaya at puro pagmamahalan kaya sisimulan ko ito sa pagkakaroon ng pangalawang pagkakataon para kina Crisostomo Ibarra at Maria Clara kung saan malaya na silang magpakasal at bumuo ng sariling pamilya. Mamumuhay sila ng tahimik at magkakaroon ng mga anak. Lahat ng masasamang gawain ng ibang tauhan ay maitutuwid at magagawa nilang magbago. Magkakaroon ng kapayapaan at pagkaka-isa ang San Diego na sanhi ng pag-unlad. Nagbago rin si Padre Damaso kaya pinatawad siya ni Ibarra at naging masaya siya makitang masaya ang anak kasama ang pamilya niya kay Ibarra. Muling nagkita sina Elias at Salome kaya nagkaroon sila ng pagkakataon na ipagpatuloy ang naudlot nilang pag-iibigan. Hindi namatay si Sisa at siya ay gumaling, muli niyang nakasama ang  dalawang anak at masayang-masaya si Crispin dahil natupad ang kanyang pangarap na magkaroon ng bagong buhay na hindi kasama ang ama.

# data[].attributes.body
Kung ako ay mabibigyan ng pag kakataon na mawakasan ang Noli Me Tangere. Ang gagawin ko ay umalis si ibara at mag punta sya sa isang malayo na lugar upang hindi na siya mapahamak at mas makaiwas na sila sa problema.  Dahil kung mahal talaga ni Ibara si Maria Clara ay aalis siya para maging ligtas silang pareho ni Maria Clara. Sa hule  ay si Ibara ay nakahanap na ng bagong babaeng mamahalin. Pero wala parin mas makakahigit kung gaano nya minahal si Maria Clara .

# data[].attributes.body
Kung ako ay bibigyan ng pagkakataon mawakasan ang Noli Me Tangere, nais ko sanang mabigyan ng pagkakataong maging masaya at malaya sina Maria Clara at Crisostomo Ibarra.
Gayon din sa lahat ng mga karakter sa kwento, sana matapos na lahat ng galit inggit at pighati sa isat isa at mamuhay sila ng maganda at malaya sa anumang gulo.

Si Ibarra ay natakas mula sa gwardya sibil na humahanap sa kanya at pumunta sa malayong lugar. Sa kanyang pagtakas nabalitaan ni Ibarra na buhay pa si Maria Clara kung kayat laking tuwa nito at gumawa siya ng tiyempo na maiparating kay Maria Clara na buhay pa si Ibarra. Naramdaman ni Maria na buhay pa si Ibarra kung gaya hindi siya tumuloy sa pagiging madre.

May kumakalat na sulat mula kay Ibarra at na kita ito ni Maria Clara

# data[].attributes.body
Kung aking bibigyan ng katapusan ang nobelang noli me tangere at el filibusterismo ay gusto ko ito ay magwawakas ng maganda at masaya ito ang gusto kong mangyari sa sunod na nobela... matagpuan na hindi patay si maria clara at maipakasal sa wakas sila ni chrisostomo ibarra at ikwento sa mga anak nila ang pinagdaanan nila sa kanilang buhay. naging matalino at at nagkaroon ng marangyang buhay si basilio, nagkaroon muli ng lakas si elias at natupad ang gusto niyang gawin ito ay inaasahan ko at sana makita ko ito na mangayari sa nobelang kaduktong “el filibusterismo”

# data[].attributes.body
Hindi man ako ang may akda o ang nagsulat ng obrang Noli Me Tangere, ngunit kung bibigyan ako ng chansang baguhin o bigyan ng sariling hangganan ang kalunos-lunos na wakas nito, ay sisiguraduhin kong....(to be continued)

# data[].attributes.body
Kung ako'y bibigayan ng pagkakataon na isulat ang  wakasan ng Noli Me  Tangere ay ito ang aking isusulat.

Si ibarra ay

# data[].attributes.body
Kung ako ay mabibigyan ng pagkakataon na isulat ang wakasan ng Noli Me Tangere, lalagyan ko ito ng masayang wakas, gayunman ay dadamayan ko din ng kawalan, kalungkutan, digmaan, at kapayapaan. Iuuwi ko ang obra maestra sa wakas na ang lahat ay naging masaya, lahat ay nagkapatawaran, at lahat ay tinanggap lahat ng nangyari para sa ikabubuti ng kapwa Pilipino.

# data[].attributes.body
Kung akoy mabibigyan ng pagkakataon na wakasan ang obra maestrang Noli Me Tangere ay aking tatapusin sa paraan na si Crisostomo Ibarra ay mapadpad sa isang lugar na kung saan ay malayo sa bayan ng San Diego at mayroong maginhawang pamumuhay na kanyang dapat maranasan hindi katulad ng naranasan niya noon na puro hirap lamang at ang magkaroon siya ng isang babaeng kanyang mamahalin panghabang buhay at ang kanilang magiging masayang pamilya para mas lalong maginhawa ang kanyang pamumuhay at para makaranas si Crisostomo Ibarra ng isang maginhawang pamumuhay at walang pagaabala o pangangamba .

# data[].attributes.body
kapag ako ay nabigyan ng pagkakataon wakasan ang obra maestrang Noli Me Tangere ito ay ang

Nakaligtas si Crisostomo at elias nung sila ay hinahanap ng mga guardia sibil nakaiwas sila. nung sila ay nakatakas hahanapin ni Elias si Salome at hahanapin din ni Crisostomo si Maria Clara noong nahanap na nila ang kanilang kasintahan sila ay maguusap ngunit hindi na naabutan ni elias si salome dahil nakaalis na siya kaya't sinubukan niyang pumunta sa libingan ng lolo ni Crisostomo at doon niya nakita ang mag inang si Basilio at si Sisa doon at nakikipag usap sila sa isa't isa sinasabi ni Basilio kay Sisa na magsasama sila at hindi magiiwanan at patagong nakikinig si elias sa mag ina samantalang si Crisostomo naman ay pinuntahan si Maria Clara nang walang nakakakita tuwang tuwa si Maria Clara nung nakita niya si Crisostomo ngunit nakita sila ni Padre Damaso gustong awayin ng pari ang binata ngunit nalulungkot si Maria Clara pag nakikita silang nagaaway iniwan silang dalawa ni Maria Clara upang magkausap at dito nagkaayos ang lahat ng mga karakter sa nobela.

# data[].attributes.body
Masiklab na apoy ang nakikita ng mga naninirahan sa San Diego. Ngunit tatlong tao ay nakaalis sa apoy isang bata at dalwang lalaki. Mga iyak ng sakit ang naririnig sa bahay ni Kapitan Tiyago, Matapos sabihin ang katotohanan kay Maria Clara, patuloy siyang umiyak dahilan sa katotohanan ng kanyang ama, Magiging mongha  at pagkadinig na pagkawala ng kanyang mahal na si Crisostomo Ibarra. Ang kutis niya ay patuloy nawawala ang ganda, ang dati niyang magagandang mga mata ay nawawalan ng kulay at ang kanyang kalusugan ay patuloy nang nawawala. Sa susunod na araw ay sa kanyang kama doon ang natira ang walang buhay na bangkay ni Maria Clara. Araw na iyon sa araw ng Noche Buena ay nawala ang buhay ni Maria Clara. Noong Noche Buena na iyon ang masiklab na apoy ang nakita sa sementeryo, Ang dalwang lalaki at bata ay nasa bahay sa Kagubatan. Ang Lalaking malapit nang mamatay ay nabuhay si Elias ang nakahiga sa isang kama. Ang mga sugat at tama ng bala ay patuloy gumanda ang kanyang kalusugan. Si Pedro ang ama ni Basilio ang nagligtas sa dalwa, Nagpapasalamat ang dalwa kay Elias at nagsimula na magaral ang kanyang ama ay nagsimula na mag trabaho bilang isang mangingisda. Si Elias naman ay kahit nahuli siya Noche Buena, Nagtago si Elias papuntang San Diego upang makita ang si Ibarra.  Sa mga kuro-kuro sa bayan ng San Diego nadinig niya ang pagkamatay ni Maria Clara, Ang Paglipat ni Padre Damaso at marami pang iba ngunit di siya mapaniwala sa nadinig niya. Sa bangkang papuntang Mindoro ay naabutan ng bagyo. Noong nadinig niya ang balita na ang mga bangkay ay makikita sa dalampasigan. Doon nakita ang nawalang buhay na bangkay ni Salome, Naalala ang kanyang kapatid dahil sa dalampasigan. Bumalik siya sa San Diego sa harap ng bahay ni Kapitan Tiyago doon nakita si Crisostomo Ibarra sa tabi ng bahay. Matapos magkita ang  dalwa nag simula silang mag plano sa kinahaharpan.

# data[].attributes.body
Habang binabasa ko ang Noli Me Tangere ang aking naramdaman ay puno ng sakit at lungkot kaya ang gusto ko ngayon na mangyari as buhay ni Ibarra ay masaya. Kahit magkalayo sina Ibarra at Maria Clara ang kanilang pagmamahal ay hindi kukupas kailanman at dumating rin ang araw na sila ay nagkatagpo. Sila ay nagtanan, lumayo sa malayong lugar at may mga taong nakilala sa kanila. Tinulungan nila sina Ibarra at sila rin ay nagpakasal, nagkaroon ng masayang pamilya. Binisita nila ang kanilang lugar na kung saan sila lumaki. Naalala nila ang masasaya at malulungkot na pangyayari sa kanilang mga buhay. Naging maayos na ang buhay nila simula noon at walang problema ang kanilang nasapi.

# data[].attributes.body
Nakatagpo si Ibarra ng mabait na mag-asawa pagkatapos ng barilan ng mga gwardya sibil. Pinatira si Ibarra ng mag-asawa sa kanilang bahay, nalaman ni Maria Clara na buhay si Ibarra kaya naman ay itinigil niya na ang pagmamadre  at hinanap si Ibarra. Nalaman ni Ibarra ang nangyari kay  Maria Clara kaya naman ay hinanap niya agad ito sa pag-aakalang baka  hinahanap rin siya ni Maria Clara.
Matapos ang isang araw pumunta si Ibarra sa pasukan ng San Diego upang dito hintayin si Maria Clara kung ito ay maghahanap sa labas ng bayan. Nang mag hapon na ay nakita nga ni Ibarra si Maria Clara na may takip sa ulo. Nilapitan niya ito at kaagad namang niyakap. Napa-iyak nalang ang dalawa ng magkasama uli sila. Kinuha ni Ibarra ang lahat ng kaniyang salapi, upang mag-ibang bansa sila ni Maria Clara at doon sila manirahan. Bago umalis ay pinasalamatan ang mag-asawa at si Elias.

# data[].attributes.body
Si Ibarra ay mahal parin si maria Clara, kahit malayo siya sa kanya.
at kahit mag kalayo silang dalwa hindi nila kinakalimutan ang isat-isa. Marami paring tumututol sa kanilang pag mamahalan pero sila ay nanatiling tapat sa isat-isa. maraming taon ang lumipas nag kakita na uli ang dalawa at namuhay sila ng payapa. at walang problema.

# data[].attributes.body
Si Ibarra habang malayo kay Maria Clara, ay mahal pa rin niya ito, kahit maraming tumututol sa kanilang pinagmamahalan, ay pinipilit pa rin nilang hindi nila kalimutan ang isa't isa. Sumusulat na si Ibarra kay Maria Clara ng Liham ng palihim dito, napagpapatuloy nila ang kanilang pagmamahalan.

Habang Lumilipas ang Panahon, Si Damaso'y nagkasakit at hanggang dumating na hindi na siya makalakad. Si Damaso'y nanghina na ng nanghina at hindi na rin siya makaalis sa kaniyang kama. Ganun pa man, Siya'y inaalagaan ng mga tao sa simbahan.

Hindi nagtagal, si Ibarra pumunta kay Maria Clara ng walang nakaaaalam, sila'y nagtanan at iniwan ang Bayan ng San Diego, pinili nila na mahalin ang isa't isa dahil sinunod nila ang kanilang mga puso, kinalaunan sila'y nagpakasal na at nagkaroon ng anak.

Dito, sila'y namuhay na ng mapayapa at wala nang nanggugulo, wala na tumututol sa kanilang kasiyahan. At wala na rin masyasdong problema ang kanilang nadadaanan. Sapagkat mayroon na silang isa't isang nagmamahalan kasama ang kanilang anak.

- Huwag nating pigilan kung ano ang gusto ng ating puso, ating sundin ang puso natin sapagkat isang buhay lamang ang mayroon tayo.

# data[].attributes.body
Sa lahat ng masasamang nangyari kay Ibarra, nakatakas ito at pumunta sa malayong lugar. Si Maria ay hindi natuloy ang pagiging madre dahil nararamdaman parin niya na buhay pa si Crisostomo. Nabalitaan ni Ibarra na buhay pa si Maria kaya gumawa ito ng paraan para magkaraoon ng komunikasyon sa dalaga. Nagpadala ito ng sulat at ang ipanangalan niya ay ang tawagan nila ni Maria para hindi mahalata ng mga tao na buhay pa ito. Nabasa ni Maria ang sulat at pumunta ito sa lugar na sinabi ni Crisostomo upang sila’y magkita. Noong sila’y magkita ay nagyakapan ng mahigpit at nangako sa isa’t isa na hindi na muling maghihiwalay.

Kinuha ni Ibarra lahat ng kayamanan niya at nagtungo sila ni Maria sa ibang bansa upang mamuhay ng payapa. Kinasal sila doon at nagkaroon ng dalawang anak. Pinalaki nila ito ng maayos at nananalig sa Diyos. Ikwinento nina Maria at Crisostomo ang mga nangyari sa kanila noon at kung paano nila ito nalagpasan. Napagpasyahan ng dalawa na bumalik sa Pilipinas kasama ang mga anak matapos ang ilang dekada. Noong nakauwi na sila ay nagulat ang mga tao at natuwa. Simula noon, sila ang namahala sa bansang Pilipinas at ang tanging hangad nila ay paglingkudan ang taong bayan at tulungan ang mga ito.

# data[].attributes.body
Sa pagtatapos ng nobelang ito, may posibleng kinalabasan ng mga pangyayaring naganap sa buhay ng mga pangunahing tauhan na sina Crisostomo Ibarra at Maria Clara. Si Ibarra ay nakatakas na mula sa mga guwardiya sibil na humahanap sa kanya. Sa kabila ng lahat ng hirap na dinanas niya, kailangan niyang magpatuloy sa kanyang buhay. Umalis siya mula San Diego, dahil sa pagtataksil sa kanya ng sarili niyang bayan. Pumunta siya sa Maynila para mag-isip ng paraan, upang hanapin niya ang kanyang kasintahan na si Maria Clara.

Ginawa na niya ang lahat ng kanyang naisip na mga paraan, pero nabigo siya sa paghahanap sa kanya. Si Ibarra ay naging malungkot, dahil hindi niya nahanap ang kanyang minamahal. Siya ay umupo muna para magpahinga doon sa liwasan. Pagkatapos niyang magpahinga, siya ay nagpatuloy sa paghahanap. Ngunit meron siyang nadatnan sa malayo na isang babae, nilapitan niya ito upang alamin kung sino iyon. Nalaman niya na iyon pala ay si Maria Clara. Sila ay naging masaya, sapagkat ito na ang pagkakataon nilang pagkikita. Sila ay may pinag-usapan tungkol sa mga nangyari sa kanila at sila ay nagkaintindihan mula roon. Gabi na, pero nagpatuloy pa rin silang nag-usap sa kanilang mga hinaharap. Nagyakapan sila, at sinabi na mahal na mahal nila ang isa't isa.  Nagpatuloy na sila sa kanilang buhay, at haharapin nila ang mga hamon nang magkasama.

# data[].attributes.body
Kung ako ay bibigyan ng pagkakataon na bigyang wakas ang nobelang Noli Me Tangere, ito ay bibigyan ko ng isang masaya at magandang in pagtatapos. Aking napagtanto na ang nobelang ito ay puno ng sakit at pighati, kaya naman gusto ko ito matapos ng maayos at masaya ang bawat karakter. Si Maria Clara ay nagdesisyon na magmunimuni muna sa labas ng kumbento at nagisip kung tunay nga bang patay na si Ibarra. Siya ay nagpunta sa ilog kung saan sinabing natagpuan ang bangkay nito. Dito niya napagtanto na hindi ito si Ibarra, at mayroong tumulong sakanya upang makaalis o makalayo. Hinanap ni Maria Clara sa tulong nadin nina kapitan Tiyago kung saan maaring magtungo si Ibarra, at sa kanyang ikasasaya ay natagpuan din niya ito. Napawalang bisa ang kasalanan ni Maria Clara at Linares. Nagakatuluyan si Ibarra at Maria Clara kung saan sila ay mamumuhay ng mapayapa, magkakaron sila ng munting pamilya kung saan sila ay magkakaron ng tahimik at maganda na pagsasama. Nagtulungan sila at ng mga mabubuting kaibigan nila para itaguyod padin ang ekonomiya ng kanilang mahal na bayan.

# data[].attributes.body
Kung ako ay pagbibigyan ng pagkakataon na wakasan ang obra maestrang Noli Me Tangere, maari ko itong bigyan ng magandang katapusan sapagkat sa aking sariling opinion ay karamihan ng mga kabanata sa istoryang ito ay mga pagluluksa, lumbay, hinagpis, lungkot, puot, sawi at pangungulila.

Pagkatapos ng pangyayari, nagmumuni si Maria Clara sa kumbento kung tunay bang patay na si Ibarra. Dito niya napagtantuan o nag dalawang isip na kung si ibarra ang bangkay na nakita sa ilog, marahil dapat niya itong makita para malaman ang katotohanan.

Kagabihan, umalis si Maria Clara sa kumbento para puntahan ang ilog na nasabing namatay doon si ibarra. Patakbo niya itong pinuntahan at lubusang pumapatak ang mga luha niya.

Noong papunta na siya sa ilog, namatnan ni Maria Clara ang puno ng Balete at nakita roon sina Basilio, Elias at ang namumutlang bangkay ni Sisa. Pinuntahan niya ang mga ito at tinulungan. Tinanong ni Maria Clara kung nabalitaan nila na namatay na si Ibarra. “Ha? Malabong Mamatay si Ibarra sapagkat siya ay nagtago sa ilalim ng mga bayong noong kami ay pabalik ng pasig. Iniligaw ko ang bangka sa mga padating na palwa. Marahil ay hindi ko alam kung saan siya ngayon patungo ngunit sana siya ay ligtas.

Kumuha ng tulong si Maria clara sa mga malalapit na tao para dalhin sa malapit na pamagutan sina Sisa at Elias at bantayan si Basilio.

Samantala naman ay napadpad si ibarra sa maynila. Bumalik siya sa san diego upang itama o i klaro ang lahat. Sa dulo ay nagwagi din siya sa tulong nina kapitan tiyago. Dito rin nangyari na ipinagwalang bisa ni Padre Damaso ang kasalan nina Maria Clara at Linares. Sapagkat ikasasaya  na lamang ni Padre Damaso Ang kasayahan ng kanyang anak.

Nagkita ang dalawa na masaya muling nagkita. Luhaan ang mga mata ng dalawa na magkayakap. Sa huli ay nagpakasal silang dalawa at nanirahan parin sa bayan ng san diego upang tulungan ang ekonomiya sapagkat ito ang pangarap ni ibarra simula pa.

# data[].attributes.body
Pagkatapos ng mga pangyayari na naranasan ng bawat karakter sa nobela. Kung ako ang pagbibigyan ng pagkakataon ay hindi pa natatapos ang mga kabanata para sa buhay nina Ibarra. Dahil sa pagligtas ni Elias kay Ibarra ay lumayo si Ibarra sa lugar kung saan siya nakaranas ng paghihirap na ito. Pumunta siya sa lugar kung saan doon niya ipagpapatuloy ang kanyang buhay. Sa lugar kung saan siya napadpad ay muling babangon si Ibarra at nagsikap upang maging isang marangal na tao. Sa kanyang pagsisikap, dala dala niya ang ala-ala sa San Diego.

Lumipas ang mga taon ay muling bumalik si Ibarra at napagpasyahan na hanapin si Maria Clara. Dumating ang araw na sila'y muling nagtagpo. Sa pagtatagpong ito ay muli silang bumangon ng magkasama. Nagkapamilya at isa rin sa marangal na tao na tumataguyod sa San Diego. Sa kanilang pamamahala ay marami silang nagbago. Ang masama ay naging maganda kung saan ang San Diego ay muling nakaranas ng simula.

# data[].attributes.body
Kung aking bibigyan ng wakas ang obra maestrang Noli Me Tangere ay aking tatapusin kung saan si Crisostomo Ibarra ay napadpad o nakarating sa isang lugar, isang lugar kung saan ay magbibigay sa kanya ng bagong buhay kung saan malayo ito sa bayan ng San Diego. Ninanais ni Ibarra na malayo na lamang sa bayan ng San Diego lalo pa at alam niyang maaring magdulot lamang ito ng mas malalang kaguluhan kaya’t kahit lumayo siya kay Maria Clara ay nagkausap at napagdesisyonan nan g dalawa na lumayo na lamang sapagkat ito ang makakabuti kahit na mahirap. Sa bagong bayan na napuntahan ni Ibarra, dito ay makakakilala siya ng isang dalaga na tila ba ay parang si Maria Clara at may napakabait na pamilya na siya naman tumulong sa kanya upang makahanap ng matutuluyan at tulungan ito sa araw-araw at si Ibarra naman mabibighani sa dalaga at kanlaunan ay naging magkasintahan at nagkaroon ng pamilya. Habang tumatagal si Ibarra sa lugar na iyon ay tila nagugustuhan siya ng mga tao doon at kanlaunan ay naging isa rin siyang tagapangasiwa sa bayan kaakibay ang kanyang pamilya. Dito ay naisip ni Ibarra na maaring ito ang magbibigay sa kanya ng bagong pag-asa o buhay kung saan gaya ng kanyang ama na si Don Rafael ay napaunlad nito ang bayan ng San Diego noong mga nakaraang panahon at ngayon naman ay siya ang gagawa nito bilang pag-alala na din sa kanyang namayapang ama na kung ating matatandaan ay isang marangal. Magiging isang maayos na lugar ito na kung saan kabaligtaran ng mga nangyari noon sa bayan ng San Diego na maraming hindi tama at maling pagpapatakbo sa bayan gaya ng maling paratang sa hindi naman talaga nagkasala na kung kaya’t naging inspirasyon din ito ni Ibarra upang magkaroon at maging maayos ang siyang bayan na kanyang pinapangasiwaan upang makamtan ang kapayapaan at pagtrato ng pantay pantay ng mga mamayan.

# data[].attributes.body
Kahit hindi tanggap ng karamihan ang relasyon nina Ibarra at Maria Clara ay hindi na lamang nakinig si Ibarra sa mga sinasabi nila. Gustong gawin ni Ibarra ang lahat para lang makita niya ulit si Maria Clara. Pinaglaban din ni Ibarra si Maria Clara sa mga taong nanghuhusga sa kanila. Ilang buwan nang hindi nagpaparamdam si Ibarra kay Maria Clara ay naisipan niya muli kung paano siya maghahabol sa kanya. Kahit gaano kahirap ang balakid, tinuloy pa rin ni Ibarra na hanapin ito. Sa sobrang tagal niyang hinanap si Maria Clara ay nakausap na niya muli ito. Sinubukan muli kung paano kausapin si Maria Clara, kahit ang tagal na nilang hindi pinaparamdam yung isa’t isa. Tinanong din pati ni Ibarra kung pwede din magsimula ulit sila at kalimutan ang lahat. Tinanggap ni Maria Clara ito nang lubusan at binigyan niya ng mahigpit na yakap si Ibarra.

# data[].attributes.body
Nagkita sina Ibarra at si Elias, na nanghihina dahil sa bala na kaniyan tinamo sa pagligtas kay Ibarra, agad na nagtungo sila sa bahay ni pilosopo tasyo para manatili pansamantala at doon ay itinuro ni elias kay Ibarra ang gagawin upang matanggal ang bala sa kaniyang katawan. Matagumpay na natanggal ni Ibarra ang bala at tuluyan ng nagpapagaling si ellias.

Naglibot si Ibarra ng nagbalatkayo, nagbago ng kasuotan at ginupit ang buhok para siya ay hindi makilala ng mga tao. Nakita niya si basilio at nagpatulong siya na magpadala ng liham kay maria clara para masabing buhay pa si Ibarra at sila ay magtanan, pumunta sa espanya at doon manirahan

Nakapag-aral sa magandang paaralan si basilio at inalagaan siya ni Ibarra at maria clara. nagpakasal si Ibarra at maria, nagkaroon ng masayang pamilya Malaya sa ano mang gulo at si elias ay nagpaiwan sa balak na mailigtas ang kaniyang kasamahan

# data[].attributes.body
Nagpakamatay si Maria Clara dahil sa ginawa sa kaniya ni Padre Salvi, at sa labis na lungkot dahil hindi na tuluyan nagpaparamdam sa kaniya si Ibarra. Namatay din si Kapitan Tiago dahil hindi na niya naalagaan ang kaniyang sarili. Si Donya Victorina ay iniwan na ni Don Tiburcio at pinakasalan niya ang kapitang heneral. Si Basilio naman ang nagtuloy ng plano ni Crisostomo Ibarra na magpatayo ng paaralan.

# data[].attributes.body
Pinaglaban nina Crisostomo Ibarra at Maria Clara ang kanilang pag-iibigan. Nagwagi sina Maria Clara at Crisostomo Ibarra na ibalik ang kanilang  pakikipag-ugnayan sa isa’t-isa at silang dalwa ay nagpakasal  at nabuhay ng masaya ngunit napagdesisyonan ni Maria Clara na sabihin ito sa kanyang ama na kinalaunan ay tinanggap din naman sila ni Padre Damaso  at matagumpay na naipatalsik si Padre Salvi. Hindi naman namatay si Sisa at sila ay nagkasama-samang buong pamilya. Ang bayan ng San Diego ay namuhay ng tahimik at mapayapa.

# data[].attributes.body
Walang Hanggang Pagmamahal ang ini-alay ni Ibarra Kay Maria Clara, hahamakin ni Ibarra ang lahat maprotektahan lang at makamit ang kanyang pinapangarap na dalaga na si Maria Clara, nagkaroon man ng ilang balakid o problema ay hindi ito naging hadlang upang maipakita ni Ibarra ang tunay nitong pagsinta sa dalagang si Maria Clara, napagisipan nadin ni Ibarra na kalimutan o lisanin na ang San Diego at pumunta sa ka maynilaan, nang si Ibarra ay dumating na sa maynila siya ay kaagad na nagtungo sa simbahan at dito na sila nagkita ng kaniyang pinakamamahal na si Maria Clara dito nagsimula ang ilang usapan lalong lalo na ang mga katanungan ni Ibarra na nangangailangan ng kasagutan, magmula noon sa tuwing pagsikat at paglubog ng araw sa may simbahan ito ang kanilang nagiging tagpuan at naging isang alaala na kung saan sila nagkita at nagmahalan ulit.

# data[].attributes.body
Naging maganda ang mga sumunod na nangyari kay Crisostomo dahil napagisipan nila ni Maria Clara na gumawa ng pamilya at bumili ng bahay sa malayong lugar na mas tahimik at payapa. Wala ng magawa si Padre Damaso dahil gusto ng anak nyang si Maria Clara na mangyari yon ang mapangasawa nya si Ibarra at bumuo ng masaya at maayos na pamilya. Ito ay ang tinatawag na happy ending dahil ang huli nito ay nagkaroon sila ng dalawang anak, isang babae at isang lalaki. Na sa matagal na panahon walang sinuman ang makakapaghiwalay sa kanilang dalawa o sa kanilang pamilya dahil aalagaan ni Ibarra ang kanyang pamilya sa hirap at ginhawa at sa kanyang makakaya.

# data[].attributes.body
Kung ako ay bibigyan ng pagkakataon na wakasan ang obre maestrang noli me tangere ay bibigyan ko ito ng maganda at masayang kwento. Ipaglalaban ni Crisostomo Ibarra ang kanyang pagmamahal kay maria clara, hahanap siya ng ibidensya na ang mga pari na ang mga nagpapatakbo ng bayan ay isang mga demonyo dahil sa pag gahasa ni padre damaso kay maria clara. Noong nakahanap si crisostomo Ibarra ng ibidensya ikinalat nya sa bayan ng san diego at hindi mapatawad ng mga tao sa bayan ng san diego at hinatulan siya ng kamatayan dahil sa pag gahasa kay maria clara, Noong nagging Malaya na si maria clara at nag sama na sila ni crisostomo ibarr ay umalis sila at itinuloy ang kanilang kasal at sila ay lalayo sa gulo at gagawa ng masayang pamilya namalayo sa gulo at kanilang nakaraan

# data[].attributes.body
Kung ako ay mabibigyan ng pag kakataon na gawan ng sariling wakas ang Obra Maestrang Noli Me Tangere ay ito ang aking wakas.

Nalunod si Ibarra ngunit may sumagip sa kanya, isang mangingisda. Ngunit noong gumising na si Ibarra ay wala na siyang na aalala, kabilang na ang kanyang pangalan. Buong galak siyang pinatira ng mangingisda at ipinakilala pa siya sa kaibigan ng mangingisda.

Ng isang araw ay tinuruan siyang mag isda, pinapunta siya sa bayan ng San Diego upang ibenta ang kanilang mga nahuli. Walang nakaka kilala sa kanya dahil na lamang sa haba ng kanyang bigote at sa kanyang maruruming damit.

Nag taka si Ibarra kung bakit mag isang nainirahan ang matandang mangingisda sa gubat at ang kanyang kasamahan. Nalaman niyang itinakwil ang mga mangingisdang kanyang kasama ng isang padre dahil na lamang hindi maganda ang kanilang pag kahuli ng mga isda. Tila nagalit si Ibarra at mas lalong nag trabaho para maka gawa sila ng munting tirahan.

Ng mag punta si Ibarra sa isang kahuyan ay wala siyang magawa at inukit na lamang ang mga kahoy gamit ang kanyang maliit na balisong. Hanggang sa nag lago ang kanyang ka alaman at pinag benta na niya ang kanyang mga unikit hanggang sa naka gawa sila ng kampo sa dati nilang tirahan.

Isang araw, may mga madre na bumisita sa kanyang tindahan, namimili sila ng mga magagandang disenyo na naka ukit sa kahoy. Nakuha ang atensyon ni Ibarra sa isang magandang binibini. Naka tingin lamang ito sa kanya na tila naluluha kahit nakatayo lamang si Ibarra.

Ng tawagin ng isang madre ang binibini ay nalaman niya ang kanyang pangalan. Maria Clara. Hindi nawala sa isip ni Ibarra ang binibini at nag kamabutihan sila.

Hindi na kinaya ni Maria Clara at inilabas na niya ang katotohanan. Ang mga nangyari noon at ang pangalan ni Ibarra. Akala ni Maria Clara ay magagalit si Ibarra sa kanya ngunit hindi, natuwa pa si Ibarra. Ngunit sa plano niyang mag pakasal sa binibini ay na alala niyang isa itong madre. Onti onting tinanggap ni Ibarra na hindi talaga sila pwede sa isa't isa at nawalan na ng pag asa.

# data[].attributes.body
Si Crisostomo ibarra ay hindi tumigil mahalin si Maria Clara kahit ito ay nasasaktan na dahil sa mga ginagawang kasamaan nila Padre Damaso sa kanila, Si Maria Clara ay gumagawa ng paraan para hindi sila makita na siya ay umaalis tuwing gabi dahil may mga plano silang hindi alam ni Padre Damaso. Tila hindi nag tagal ay naka handa na ang mga gamit nila Crisostomo Ibarra at Maria Clara dahil sila ay pupunta na ng Maynila. ngunit hindi nag tagal ay natuklasan din ito ni Padre Damaso ngunit huli na ang lahat dahil nalaman ng mga kababayan na Muntik na Gahasahin ni Padre Damaso si Maria Clara, at lalong mas nagulat ang mga tao at pinatawaran ito ng malaking kaparusahan ang Kamatayan, tila umalis na sina Maria Clara at Crisostomo Ibarra dahil ayaw na nilang makita ang Paring muntik na siyang gahasahin, at tila si Padre Damaso ay hindi narin nagtagal at nawala narin ito. Pagkatapos ang Lahat Namuhay na silang mapayapa at nagkaroon ito ng pamilya.

# data[].attributes.body
Si Ibarra lamang ang may alam kung ano ang nangyayari ni Maria Clara sila ay lagi nag papadala ng sulat sa isa’t isa , Si Ibarra ay hindi muna aalis ng San Diego hanggan maayos ang masamang pamumuno ng mga pari, kaniyang rin gigisingin sa katotohanan ang mga tao ng San Diego , nung nalaman na ng mga tao ang katotohanan ay kanilang kinampihan si Ibarra at sila ay nag rebelde sa mga Guwardia Sibil at sa mga Paring may masasamang balak. Napatapon nila ang mga corrupt at masasamang tao sa kanilang mga puwesto at kanilang ginawang bagong Kapitan ng San Diego si Ibarra , inayos ni Ibarra ang mga maling panuntunan at mga maling paniniwala inayos din niya ang mga paaralan at iba. Dahil kay Ibarra kaniyang napa unlad ang bayan ng San Diego siya rin ay nag padala ng sulat kay Maria Clara na pwede na siyang bumalik sa bayan at mag katuluyan na sila.

# data[].attributes.body
Umalis si Ibarra upang magtungo muli sa Espanya at upang mas lalo pa siyang makatulong sa pagpapa unlad ng San Diego. Makalipas ang ilang taon, bumalik siya at ipinagpatuloy ang kanyang pagtulong sa pagpapa unlad ng bayan ng San Diego.

Lumipas ang panahon at natuloy rin ang kasal ni Ibarra at ni Maria Clara. Natanggap na din ito ni Padre Damaso at siya'y humingi ng tawad sa kanyang mga nagawang masama kay Ibarra. Marami ang natuwa at sumuporta kina Ibarra at Maria, kaya naman masaya nilang ipinagdiwang ang kanilang kasal. Unti-unti naring nagiging maayos ang lahat kaya naman sila ay namumuhay na ng maayos at mapayapa.

# data[].attributes.body
9 St. Mark

Kung ako ay bibigyang pagkakataon para wakasan ang Noli me Tangere ay ito ang nais kong wakas.

Nakaligtas si Ibarra mula sa pagkalunod dahil sa pagligtas sakaniya ng isang matandang mangingisda. Bumalik si Ibarra sa bayan ng San Diego at nakita niyang si Kapitan Tyago ay palaboy laboy na lamang at sobrang namayat at si Padre Damaso ay namatay na. Nag tanong siya ng tungkol kay Maria Clara ngunit walang nakakaalam. Kaya’t ginawa ni Ibarra ang lahat ng kaniyang makakaya para maka hanap ng balita kay Maria Clara.

Pagtapos ng ilang araw na pagtatanong ay nalaman niya na pumasok sa kumbento si Maria at nag madre. Nang malaman ni Ibarra ang balitang yoon ay ginulat niya si Maria sa pagbisita niya sa kumbento. Sinabi niya na hindi sya ang may gawa ng pag-aalsa. Ipinagpaalam niya kay Maria Clara na siya ay babalik na sa Espanya para ayusin ang kaniyang buhay at hindi na babalik sa Pilipinas. Nagbilin si Maria Clara na siya ay huwag kalilimutan, na laging mag-iingat at laging susulatan.

# data[].attributes.body
Pinaglaban ni Maria Clara ang pag-iibigan nila ni Ibarra kaysa sa umiyak na ng umiyak. Hindi namatay si Elias dahil nailigtas siya ni Ibarra. Nagwagi sina Ibarra at Maria Clara na ibalik ang kanilang engagement at nagpakasal sila sa lalong madaling panahon kung saan imbitado si Elias. Nagtagumpay si Ibarra na ipatalsik sina Padre Salvi at Padre Damaso dahil meron siyang nakuhang ebidensya kung gaano kasama at kalupit si Padre Damaso. Si Padre Salvi naman ay nahuli ni Ibarra na naninilip kay Maria Clara kaya ito ay kaniyang binugbog  at nakarating ang balita sa mga mamayan ng San Diego at sa Kapitan Heneral. Magsisinungaling sana si PadreSalvi sa Kapitan Heneral ngunit mas pinaniwalaan niya si Ibarra at doon sa Maynila pinalipat ng Kapitan Heneral si Padre Damaso at Padre Salvi. Malakas ang ulan noong papunta na sana sina Padre Damasao at Padre Salvi sa Maynila. Sila’y dumaan doon sa shortcut papuntang Maynila dahil gustong gusto na nilang umalis doon sa San Dieo sa madaling panahon dahil pinahiya sila ni Ibarra at wala na silang mukhang maihaharap sa mamayanan ng San Diego. Doon sa shortcut ay may bangin at sa kadahilanang madulas ang daan dahil malakas ang ulan nahulog sa bangin ang sinasakyang kalesa nina Padre Damaso at Padre Salvi na naging dahilan ng kanilang pagkamatay.

# data[].attributes.body
Sila Ibarra ay nagbangka upang makatakas sa mga sundalo at napadpad sila sa isang baybayin na may mga sundalong nagbabantay sa kanila ngunit hindi ito ang sundalo na humahabol sa kanila ang mga sundalong ito ay taga ibang bansa at naisip ni Ibarra na nasa ibang bansa na sila doon siya namuhay ng payapa at siya ay naging mayaman at kinuha niya si maria clara at sila ay nagpakasal.

# data[].attributes.body
kung pagbibigyan ako ng pagkakataon baguhin ang wakas ng nobela na noli me tangere ay bibigyan koto ng magandang wakas upang ang mga magbabasa ay hindi malungkot sa wakas.
mahuhuli si padre salvi sa mga ginagawa niya na masama. at si padre damaso naman ay maghihirap sa kanyang sakit

maninirahan si maria clara na tahimik ang kanyang buhay at walang makikialam nais ko din bigyan si ibarra at maria clara na magkita muli at bigyan sila ng magandang wakas.

# data[].attributes.body
Nagpadala ng sulat si Ibarra kay Maria Clara mula sa Espanya na naglalaman ng katotohanang naganap ukol sa buhay ng binata magmula nang makatakas siya sa bayan ng San Diego sa tulong ni Elias, ang sulat ay natanggap ni Maria Clara dahil sa tulong ni Basilio na lumuwas sa Espanya para mag-aral gamit ang gintong ipinagkaloob sa kanya ni Elias, Nagkatagpo ang landas nila ni Ibarra sa Espanya at nagpasalamat siya kay Ibarra dahil nabalitaan niya ang pagtulong ni Ibarra sa kanyang ina nang ito'y nabubuhay pa. Nang makatapos ng pag-aaral si Basilio sa Espanya ay umuwi siya sa San Diego dala ang sulat ni Ibarra para kay Maria Clara.

Ang balitang patay na si Maria Clara ay walang katotohanan, ang utak sa pagapakalat ng balita ay walang iba kung hindi si Maria Clara rin; Inutusan niya si Basilio na ikalat sa bayan ang kanyang pagkamatay para makatakas siya ng kumbento papuntang Espansya nang walang nakakapansin, pagdating niya sa Espanya ay nagpakasal sila ni Ibarra at nabiyayaan ng supling na ipinangalan nila namayapang  ama ni Ibarra na si Don Rafael Ibarra.

# data[].attributes.body
nagdadalawang isip si Ibarra kung mananatili siya sa San Diego o kaya naman ay tumungo siya sa Espanya, at sa huli ay napag pasyahan niya na umalis sa San Diego at magtungo sa Espanya. Makalipas ang ilang taon ni Ibarra sa Espanya ay may mga bago siyang natutunan upang mapaunlad kanyang bayan

# data[].attributes.body
Pagkatapos sa nangyari kay Crisostomo Ibarra ay lumisan siya sa bayan ng San Diego at nagtungo siya sa Maynila upang doon hanapin si Maria Clara. Nang makita na niya si Maria Clara ay niyaya niya ito na magpakalayo-layo muna at magtungo sa Espanya upang doon  makapagsimula muli ang kanilang pagsasamahan. Sa paglisan nila ay wala nang narinig na balita tungkol sa kanilang dalawa at doon sa Espanya ay ipinagpatuloy ni Crisostomo Ibarra ang mga plano at balak na naudlot dahil sa mga hindi magandang pangyayaring nangyari sa San Diego.

Simula noon ay naging masaya na sila ni Maria Clara at pag dating ng tamang oras at panahon ay babalik rin sila sa Pilipinas upang mamuhay ng maayos at magkapagpakasal silang dalawa at para matulungan din ni Ibarra ang mga mamamayan ng San Diego na mapaunlad ang sistema ng ekonomiya at makamit ang katarungang kaniyang inaasam para sa kaniyang ama.

# data[].attributes.body
kung ako ay bibigyan ng pagkakataon na wakasan ang nakabibighani at nakamamanghang obra maestrang Noli Me Tangere nananisin kong magkaroon ito ng maganda at makabuluhang wakas na magbibigay aral sa nakararami lalo na sating mga mamayanang pilipino at ito ang nais kong maging lahad ng wakas nito

matapos ang mga balitang nagsasabing si maria Clara ay patay na ay nagsumikap parin si Crisostomo Ibarra na hanapin siya at makalipas ang ilang mga pagsubok na kinaharap ni ibarra ay napagtanto na niya na si maria clara ay nasa kumbento lamang at namamalagi doon bilang isang mongha at kasabay ng pagkakabunyag ng katotohanang ito ay lumabas nadin ang katotohanan sa likod ni padre damaso at sa mapagpanggap niyang paguugali kayat naman ipinadala siya sa iabng bayan upang doon mamalagi at bumaba na ang kanyang antas sa pagiging kura ay naging pari na lamang siya samantalang matapos namang magkatagpo nina sisa at basilio ay nawalan silang pareho ng malay at nang sila ay magmulat ay nakapiling na nilang muli ang isat isa at si maria clara naman at crisostomo ibarra ay nagkasamang muli

# data[].attributes.body
Patagong binalikan ni Crisostomo Ibarra si Maria Clara para sa kanilang pagmamahalan. Hindi nila ito pinaalam sa maraming tao dahil mapapahamak uli ang isa sa kanila. Nawalan na ng balita ang mga tao tungkol kay Ibarra at Maria Clara.