# data[].attributes.body
Apana Amboli

# data[].attributes.attachment_link.description
#HistoriaGaliza A deturpaçom da Historia de Galiza tamém passa, como nom, pela manipulaçom com respeito à origem da lingua galega. Adoita-se dizer, falsamente, que o galego nasceu como dialecto do…

# data[].attributes.attachment_link.title
Spread of the Indo-European Languages in Eurasia (by CostasMelas/youtube) | Online Maps Blog | Facebook

# data[].attributes.attachment_link.description
Spread of the Indo-European Languages in Eurasia (by CostasMelas/youtube)

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Nos dous anteriores artigos desta série falávamos a conceção parecida da língua que tinham Carvalho Calero e Peregrin Otero. Em ambos os casos os dous linguistas falavam duma língua proto-romance que denominavam de "galaico" do qual surgiram duas variantes, uma no ocidente e outra no oriente da Gallaecia histórica. Carvalho Calero denominava a primeira como galaico ocidental e à segunda galaico oriental, enquanto que Peregrim Otero reconhecia a primeira como galego medieval e a segunda como leonês medieval da qual surgia o castelhano medieval.

No terceiro artigo veremos como é que o grande linguista moldavo Eugen Coșeriu Presidente da Sociedade Linguística Românica durante os anos 80, atendia à explicação desse paradigma estendido e comum até o dia de hoje.

O Professor Coșeriu a quem tivemos a honra de conhecer durante os anos 80, quando o reintegracionismo assentava a sua filosofia organizando entre outras cousas, os Congressos Internacionais da língua galego-portuguesa na Galiza, geridos desde a AGAL (Associação Galega da Língua), deixou escrito nas Atas do II Congresso da série de seis, dos que falamos e dito por meio da sua colega Miorita Ulrich, quem leu o texto o seguinte originariamente em castelhano (1):
"Pouco depois, a invasão árabe interrompe também este desenrolo, muito antes de que las inovações partidas desde o centro pudessem impor-se, também como norma de conservação, aos centros inovadores da Gallaecia e da Tarraconense. De forma que, agora sim, pode falar-se já do delineamento de uma unidade galega (ou, talvez, galaico-asturiana), sobre todo com a criação do reino das Astúrias, que muito cedo abrange a Galiza. (....) Por outra parte, no entanto, as conservações que opõem esta língua (fala do galego) ao castelhano, ao catalão ou a ambos os dialetos são próprias também do asturiano, pelo menos, do asturiano ocidental, e -o que, outra vez, é mais importante- também algumas das suas inovações se estendem a esse mesmo asturiano ocidental. De acordo com o critério adotado a respeito das línguas que "se estão a delinear", deveríamos, portanto, dizer que -como na época anterior- se está a delinear uma língua "galaico-asturiana" com centro na Galiza; tanto mais, quanto no que diz respeita a uma unidade política "Portugal" ainda não existente".
Como vemos, a ideia é a mesma, só que Coşeriu opta por denominar a essa "galaico" carvalhiano de "língua galaico-asturiana" na que temos de supor estão incluídas as falas galegas mas também as asturianas, ou pelo menos, como nos diz o nosso Professor, as asturianas ocidentais.

Mas vamos, portanto, aprofundar mais no tema:

Sabemos por Alonso Zamora Vicente que isto que diz o o Professor Coşeriu não deve estar muito desencaminhado, pois o romanista espanhol, membro da Real Academia Espanhola afirma no seu livro "Dialectologia Española" (2) que...:
As formas sem ditongo, tão frequentes, não respondem à fala viva, mas a diversos passos operantes sobre os escrivães e tabeliães. O primeiro e mais importante é o influxo do galego. Todo o reino leonês tinha sido fundado sobre a área da antiga Gallaecia e compreendia nos seus limites um território que não ditongava: a Galiza. Sobejam as testemunhas de dentro e de fora da península que identificam Leão com a Galiza. O prestígio cultural da Galiza, sobre tudo no século XII, era enorme: existe, inclusivamente, um documento de 1185, de Matilla de la Seca, para Leste do Araduey, quer dizer, já oriental, que apresenta todas as características galego-portuguesas.
Esta realidade que apresenta o galaico ocidental como determinante na estrutura linguística do leonês é reconhecida pelo mesmíssimo Sanchez Albornoz, tão relutante ao reconhecimento explícito da importância da Galiza nos processos de conformação nacionalitária durante a Idade Média. Assim, nos diz ele (3):
A Galiza teve muita importância: foi núcleo do antigo reino suevo; foi restaurada depois, às vezes como reino aparte em benefício de algum filho segundo do rei leonês; na Galiza costumava-se educar os príncipes, como Afonso V, costume seguida ainda no século XIII; Galiza era, em fim, grande centro religioso, a causa do sepulcro do apóstolo Santiago, cujo templo foi visto como um dos grandes santuários da Cristandade e atraia a peregrinação espanhola e internacional. Por isso a Galiza influiu muito na linguagem leonesa durante o nosso período; Castela influiu mais exatamente um bocado depois, já que a sua hegemonia política não começou até o último terço do século XI.

Ilustração 1: Gallaecia da romanidade tardia.

Há duas cousas diferentes que se extraem destes textos: a primeira é da origem comum das falas galaicas ocidentais ou galego-portuguesas e das falas galaicas orientais ou asturo-leonesas; mas há uma segunda, que é a influência que as primeiras exercem sobre as segundas em épocas posteriores à suposta e inicial unidade do proto-romance galaico, nomeadamente na época do chamado por alguns inteletuais, "esplendor compostelano". Essa influência viria acompanhada de poder político, como não poderia ser de outra maneira, pois política e projeto nacional, e portanto, projeto linguístico, são duas faces duma mesma moeda. Do nosso ponto de vista esse momento de especial exercício de poder que influenciasse singularmente no contexto linguístico galaico, ou se preferirmos galaico-leonês, irradiando uma possível koiné futura com base na Galiza compostelana poderíamos situá-lo temporariamente durante o reinado de Afonso VII Raimundes, o Imperador.

Esta língua galaico-asturiana, em palavras de Coşeriu teria uns limites e podemos conhecer as demarcações da sua versão ocidental com uma certa aproximação, pois Al-Ândalus ao Sul da região de Coimbra marcava umas estremas bastante claras. Mais complicado seria estabelecer os marcos da versão oriental, quer dizer desse asturo-leonês ou galaico oriental do qual temos uma informação mais limitada.

Procuremos também nos textos dos linguistas clássicos do século XX. Recorramos outra vez ao Professor Zamora Vicente, que nos fala dum "Continuum" leonês-aragonês no centro da península só delimitada de forma muito difusa no seus pontos de contacto do que no seu dia tinham sido a Gallaecia tardo-romana e a antiga Tarraconense. Esse ponto de contato é em qualquer caso uma região periférica quer visualizarmos desde a Gallaecia quanto da Tarraconense, mas central dentro do contexto do norte peninsular. Esse espaço corresponder-se-ia com os limites orientais da Castela primigénia com o Reino de Navarra, incluindo dentro desta última a Rioja. Esses parecem ser os limites.

Diz-nos Zamora Vicente (4).
"O oriente aragonês apresenta, ao oriente da península, um correlato com o ocidente leonês. Análogos fenómenos fonéticos, idênticas zonas extremas de interpretação e confusão".
Sanchez Albornoz, também no seu "Origenes del Español" nos dá um prelúdio ao que posteriormente nos foi dizer Zamora Vicente, determinando-nos com mais pormenor o ponto de contato entre leonês e aragonês, entre galaico oriental e tarraconense ocidental. Eis (5)
Hoje em dia certos fenómenos linguísticos do Leste, especialmente do aragonês, reaparecem no Oeste, especialmente no leonês, sendo estranhos ao castelhano; manifestam-se assim atualmente em duas áreas isoladas, uma oriental e outra ocidental, separadas pela interposição da grande massa dialetal castelhana. Tal descontinuidade geográfica é muito chocante; mas muitas vezes temos podido comprovar que essas duas áreas, hoje isoladas, estavam unidas primitivamente por meio do território moçárabe, e que a continuidade antiga da área foi quebrada só a partir de fins do século XI, pelo efeito do progressivo avanço da reconquista castelhana".
Lembremos que o primitivo navarro-aragonês nasce em território riojano e é nesse âmbito que influenciado tanto por cântabros e vascões quanto pelo espaço galaico-leonês e também moçarábico nasce o castelhano. Essa qualidade de benjamim dentro do conjunto de falas romances não se corresponde muito com a mitologia que o próprio castelhanismo linguístico tem criado no que diz respeito das suas próprias origens.

Primeiramente disse-se que as Glossas Emilianenses e Silenses, aparecidas como anotações a textos em latim dum romance muito primitivo ao lado de textos em basco, datado por alguns a finais do século X ou começos do XI, era o primeiro texto em castelhano. A evidência mais clara de entre todas as anotações do Códice está na página 72 do mesmo, onde nos aparece todo um parágrafo de várias linhas que vem dar forma a uma versão do romance falado pelos frades do Mosteiro de São Milhão da Cogolha na Rioja (6).
Con o aiutorio de nuestro dueno Christo, dueno salbatore, qual dueno get ena honore et qual duenno tienet ela mandatione con o patre con o spiritu sancto en os sieculos de lo siecu los. Façanos Deus Omnipotes tal serbitio fere ke denante ela sua face gaudioso segamus. Amen. Trad: Com a ajuda do nosso senhor Cristo, Senhor Salvador, Senhor que está na honra e Senhor que tem o mandato com o pai, com o Espírito Santo nos séculos dos séculos. Faça-nos Deus Omnipotente tal serviço que perante a sua face sejamos ditosos. Amem.
As caraterísticas do castelhano não parecem definir o texto que acima reproduzimos e é por isso que os próprios hispanistas do XX decidiram finalmente que não era o primeiro texto em castelhano primigénio. O Professor Rafael Lapesa Melgar membro da "Real Academia Española" e da "Real Academia de la Historia" teve a valentia de dizer que isso não era castelhano, mas navarro-aragonês, quer dizer, a representação das primeiras falas do espaço linguístico tarraconense ocidental (7).
O romance aparece usado com plena consciência nas Glosas Emilianenses, compostas no Mosteiro riojano de São Milhão da Cogolha, e nas Glosas Silenses, assim chamadas por ter pertencido o seu manuscrito ao mosteiro de Silos, situado ao Sueste de Burgos; provavelmente foi copiado ali dum original procedente de São Milhão da Cogolha. Umas e outras datam do século X ou começos do XI e estão em dialeto navarro-aragonês.
Evidentemente um Estado como a Espanha do século XX, construida sobre uma sólida base paradigmática e mitológica não podia ter uma língua que fosse uma recém chegada ao concerto das línguas latinas. Devia possuir uma língua com avoengo e fidalguice que pudesse concorrer em honra e antiguidade com outras línguas da Romania. Se não eram as Glosas, qual poderia ser a primeira representação escrita da "lengua nacional"? A seguinte opção em ser considerada derivava para um texto muito antigo, localizado no Mosteiro dos Santos Justo e Pastor na localidade leonesa de La Rozuela, ou Roçola, como aparece no próprio texto do que vamos falar. Nele, um frade de nome Ximeno faz conta do número de queijos que ele fez como despenseiro que era do dito mosteiro. O texto foi-nos fornecido por Menendez Pidal no seu "Origenes del Español (8), e está datado por ele por volta do 980, conhecido como a "Nodicia de Kesos".
Nodicia de kesos. S. X (Manuscritos de 956-980) (Christus) Nodicia de kesos que espisit frater Semeno: In Labore de fratres. In ilo bacelare de cirka Sancte Iuste, kesos V; In ilo alio de apate, II kesos; en que[e] puseron ogano, kesos IIII; In ilo de Kastrelo, I; In Ila vinia maiore, II; ....que lebaron en fosado, II, ad ila tore; que (le)baron a Cegia, II, quando la taliaron Ila mesa; II. que lebaron Leione; II. ...s...en u...re... ...que.... ...c... ...e...u... ...alio (?) ... ... ... g...V ane Ece; alio ke leba de sopbrino de Gomi de do...a...; IIII; que espiseron quando ilo rege venit ad Rocola; I. qua Salbatore Ibi venit. Trad: "Relação dos queijos que gastou o irmão Ximeno: No trabalho dos frades, no bacelo perto de São Justo, cinco queijos. No outro do abade, dois queijos. No que puseram ogano (9), quatro queijos. No de Castrillo (Castrelo!!! no original, com K), um. Na vinha maior, dois [...] que levaram em fossado à torre, dois. Que levaram a Ceia quando cortaram a mesa, dois. Dois que levaram a Leão [...] outro que leva o sobrinho de Gomi [...] quatro que gastaram quando o rei veio a Rozuela ("Roçola" sem ditongo no original). Um quando Salvador veio aqui."
O texto tem umas caraterísticas especiais que obrigam a levar a pensar em umas quantas objeções à respeito da sua identificação como texto mais antigo em castelhano: É o primeiro deles que não está localizado em território castelhano. O Mosteiro do qual procedem os textos está na atual localidade de Rozuela ou Roçola, a menos de vinte quilómetros da cidade de Leão. A meados ou finais do século X a língua castelhana talvez pudesse ter sido um lindo desejo para alguns separatistas castelhanos herdeiros do ideário independentista de Fernan González que sonhava com uma Castela livre e independente da Coroa galaica cuja Corte estava sediada em Leão. A segunda objeção é que o texto parece muito mais latinizante e menos romance do que os textos das glosas, ambos próximos temporariamente mas com diferenças importantes do nosso ponto de vista no que diz respeito da distância do modelo escrito latino do qual tomava distância e da proximidade das falas populares às quais não terminava, provavelmente, de ser fiel.

Não podemos considerar, portanto, este texto como um castelhano primordial mas como um resto linguístico que se aproxima à ideia de asturo-leonês.
Cartulários de Valpuesta. Séculos IX-XI (O seguinte é um manuscrito de 1011) In nomine domini nostri Jhesu Christi. Ego Gomez Didaz et uxor mea Ostrozia placuit nobis expontanias nostras volumtates ut conkambiavimus et vindimus nostra billa Onia cum suas kasas et suos omnes abitantes in ea et terras et niveas et ortus et arbusta et totus pomiseros qui in ea sunt et molinos et pescarias et kannariekas in flumine Ueskaet pratis et pascuis et padulibus montes et fontes exitus et regresus omnia rem si conkambiabimus et vindimus ego Gomez Didas et uxor mea Ostrozia a tivi Sanctjo comite et ad uxor tua Urraka cometissa si conkambiabimus et vindimus eo Gomez Didaz et uxor mea Ostrozia ipsa villa Onia ab omini integritate per suos terminos id est terminos illo semdario de Sancti Romani et per illa defesa de domna Eilo... (continua)...
Vejamos, portanto, mais possibilidades na procura dum castelhano originário:

Toca agora contar com os Cartulários de Valpuesta datados desde o século IX, algum datado em 844, até os inícios do século XII. Estes textos já estão em território atualmente administrado pela província espanhola de Burgos, "caput Castellae" na altura e obviamente incluída hoje dentro da Comunidade autónoma de Castela e Leão, e se bem não é Leão, sim é Castela e aliás a "Vetulla". O Cartulário foi localizado no Mosteiro de Santa Maria de Valpuesta, no Concelho burgalês de Berberana rodeado por todas as partes menos por uma pela província basca de Álava. Uma península burgalesa dentro de território alavês cuja capital municipal está a quarenta e cinco quilómetros de Vitória, a atual capital da Comunidade Autónoma Basca e sendo historicamente um território onde se falou basco até tempos relativamente recentes. Os textos apresentam-se-nos assim (10)

Parece-nos também um texto muito latino e pouco romance. Ainda assim, o filólogo Gonzalo Santonja, para além de Diretor do Instituto Castellano y Leonés de la Lengua, afirmava em 2010 que o texto está em latim embora muito afastado da retitude, apresentando um estado tão evoluído e corrompido que se poderia concluir que a língua dos bezerros (11) de Valpuesta é uma língua latina assaltada por uma língua viva, da rua e que se escoa nestes escritos (12).
Cantar del Mio Çid ( manuscrito de 1207) De los sos ojos tan fuertemientre lorando
tornava la cabeça i estávalos catando
Vio puertas abiertas e uços sin cannados,
alcándaras vazías sin pielles e sin mantos
e sin falcones e sin adtores mudados.

"Sospiró Mío Çid ca mucho avíe grandes cuidados.
Fabló Mío Çid bien e tan mesurado:
¡Grado a tí, Sennor, Padre que estás en alto!
¡Esto me an buolto míos enemigos malos!" Allí pienssan de aguijar, allí sueltan las rriendas. A la exida de Bivar ovieron la corneja diestra
e entrando a Burgos oviéronla siniestra.
Meçió Mío Çid los ombros e engrameó la tiesta:
"¡Albriçia, Álbar Fánnez, ca echados somos de tierra!
Bom, latina, finalmente...

Ainda assim e a pesar de todos estes obstáculos para identificar o primeiro texto em castelhano, as autoridades espanholas não tiveram o mais mínimo pudor em celebrarem o milenário da sua língua há uns poucos anos, mantendo-se na teima da antiguidade da que posteriormente seria considerada língua de Cervantes.

Vamos ter de pensar que o primeiro escrito em castelhano foi o texto do Cantar del Mio Cid cujo documento chegado aos nossos dias é datado por volta dos finais do XII e começos do S. XIII. Um exemplo do texto é o seguinte:

O novo texto sim nos parece que tem todas as características dum castelhano primitivo embora tingido de elementos linguísticos, geográficos e de outros tipos (jurídicos, sociais,...) que nos levam a localizar o texto em âmbitos fronteiriços castelhano-aragoneses de finais do XII.

O que se está a delinear em esta época (entre a chegada dos romanos à península e a Reforma de Caracalla) são duas unidades que não coincidem com quaisquer das línguas atuais da Península Ibérica, a saber, uma unidade correspondente à corrente de romanização que parte da Tarraconense em direção noroeste e uma unidade correspondente à corrente de romanização que partindo da Bética, se dirige até a costa atlântica e seguindo através da costa, chega até as atuais Galiza e Astúrias, quer dizer, que, se isto tivesse continuado no mesmo sentido, hoje teríamos, provavelmente, na Hispânia, duas línguas românicas: uma para grande parte da Hispânia Citerior, outra para a Hispânia Ulterior e a parte ocidental da Citerior
Ora, centrando novamente o tema:

Se o latim da Gallaecia, nomeadamente o asturo-leonês e o latim da Tarraconense, o navarro-aragonês tinham contato entre si através das terras fronteiriças entre ambas; se há um continuum linguístico anunciado pelos hispanistas do século XX, como é que foi que apareceu um conjunto de isoglossas provenientes do norte cântabro que se pusessem pelo meio separando ambos dialetos romances originando o castelhano? Poderia ser o avanço de cara ao Sul dos cristãos do centro-norte da península que originou essa variante influindo e instalando-se entre os moçárabes do que hoje é o território da Castela "Vetulla" central e meridional, ou bem, que esse romance já existisse de alguma maneira mas nunca antes ocupado como língua escrita mas em qualquer caso, parece-nos que quer vinda dos dialetos cântabros, quer originada nos falares moçarabes localizados no centro da Meseta Norte, pertenceria ao âmbito do velho Convento Jurídico Cluniacense inserido dentro da Gallaecia tardo-antiga.

Para Eugen Coşeriu as linhas de romanização foram duas, uma que teria conformado um latim citerior e outra um latim ulterior (13):
O castelhano impôs-se em Toledo, mas após uma lenta assimilação. Em textos romances dos séculos XII e XIII aparecem abundantes restos dialetais: um documento alcarrenho (15) Referências de 1189 da "outorguet", "oitava", "parella"; um toledano de 1191, "mulleres", "fillos"; o Fuero de Madrid, anterior a 1202 oferece "tella" ("teja"), "cutello" ("cuchillo"), "geitar" ("echar"), "tras le palacio", "in lo portiello" e outras traças não castelhanas. Ainda em 1495 regista Nebrija no seu Vocabulario "faxa o faysa, como en Toledo; faxar o faysar, como alli"
Do nosso ponto de vista e tendo em conta a pertença do Conventus Cluniacense à Gallaecia já desde o século III,, consideramos que o latim galaico oriental bem pôde fazer parte desse latim ulterior do que nos fala Coşeriu, e não tanto do latim citerior que ele considera ao ter em conta uma meseta norte pertencendo à Tarraconense. O que nos falam os restos linguísticos abalizados por Lapesa, Zamora Vicente e Sanchez Albornoz é que existiu em tempos medievais um galaico oriental ou asturo-leonês que tomava contato com o navarro-aragonês partilhando traças dialectais. O castelhano deveu ser originado no norte da Castela histórica, ou mais concretamente, na Cantábria germânica que avançou para sul ocupando zonas ocupadas por uma população proto-castelhana de diversas origens, quer vascona, cântabra e/ou moçarábica. Essas falas cântabras com substrato vascão seriam falas orientais asturo-leonesas e portanto geograficamente incluídas dentro da Gallaecia romana, sueva, visigótica e mesmo dentro do conceito da Yilliqiya andalusi.

Posteriormente, Toledo, incorporado à Coroa em 1085 recebeu a influência populacional e portanto nem só demográfica mas também linguística do Leão a quem lhe correspondiam os vínculos de vassalagem. Isso vê-se manifestado na realidade linguística recolhida por Rafael Lapesa na sua Historia de la Lengua Española (14):

Tal é assim que se não se tivesse dado a assunção do poder castelhano, com a consequente incorporação do seu idioma ao projeto político pan-hispânico, e o caminho da unificação peninsular tivesse seguido as linhas anteriores sem descontinuidade, talvez hoje a situação linguística peninsular teria sido outra, com a língua nascida na Gallaecia com uma extensão não imaginada a dia de hoje, ocupando territórios que hoje estão ocupados pelo castelhano, o qual finalmente não deixa de ser a língua dos cântabros de fala astur-leonesa repovoadores do centro da meseta norte que ampliaram o seu espaço para sul.

1. Coseriu. E; (1987-1989); El gallego en la historia y en la actualidad. In Actas do II Congresso Internacional da Língua Galego-Portuguesa na Galiza. Ed. AGAL. Crunha. Página 797.

2. Zamora Vicente. A.: Dialectologia Española. Ed. Gredos. 2ª Edição, 5ª reimpressão. Madrid. 1989. Página 90

3. Menendez Pidal, R.: Origenes del español. Ed. Espasa-Calpe. 8ª Edição a partir da 3ª corrigida e aumentada. Madrid. 1976. Página 447.

4. Zamora Vicente. A.: Dialectologia Española. Ed. Gredos. 2ª Edição, 5ª reimpressão. Madrid. 1989. Página 211

5. Menendez Pidal, R.: Origenes del español. Ed. Espasa-Calpe. 8ª Edição a partir da 3ª corrigida e aumentada. Madrid. 1976. Página 490

6. https://es.wikisource.org/wiki/Glosas_Emilianenses

7. Lapesa, R.: Historia de la Lengua Española. Ed. Gredos. 9ª Edição 7ª reimpressão corrigida e aumentada. Madrid. 1991. Página 162

8. Menendez Pidal, R.: Origenes del español. Ed. Espasa-Calpe. 8ª Edição a partir da 3ª corrigida e aumentada. Madrid. 1976. Página 24

9. A palavra "ogano" ainda está viva nas falas galegas e recolhida nos dicionários galegos, do qual o Dicionário Estraviz é o último, melhor, mais amplo, com quase 150.000 verbetes, e de maior útil para uma visão lusófona da língua:https://www.estraviz.org/Ogano

10. Menendez Pidal, R.: Origenes del español. Ed. Espasa-Calpe. 8ª Edição a partir da 3ª corrigida e aumentada. Madrid. 1976. Página 33

11. Assim denominada porque estavam escritos sobre pele de bezerro.

12. https://www.elmundo.es/elmundo/2010/11/07/castillayleon/1289123856.html

13. Coseriu. E; (1987-1989); El gallego en la historia y en la actualidad. In Actas do II Congresso Internacional da Língua Galego-Portuguesa na Galiza. Ed. AGAL. Crunha. Página 795.

14. Lapesa, R.: Historia de la Lengua Española. Ed. Gredos. 9ª Edição 7ª reimpressão corrigida e aumentada. Madrid. 1991. Página 189-190

15. A Alcárria é uma comarca que ocupa territórios das atuais províncias castelhano-manchegas de Guadalajara e Cuenca para além de alguns Municípios da província de Madrid.

# data[].attributes.attachment_link.title
A génese da língua duma ótica galega. Eugen Coşeriu e os hispanistas do Século XX (3) - A Pátria

# data[].attributes.attachment_link.description
Nos dous anteriores artigos desta série falávamos a conceção parecida da língua que tinham Carvalho Calero e Peregrin Otero. Em ambos os casos os dous linguistas falavam duma língua proto-romance que denominavam de "galaico" do qual surgiram duas variantes, uma no ocidente e outra no oriente da Gallaecia histórica.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Há duas semanas que a RAG (Real Academia Galega) (1) decidiu reunida em pleno dedicar o dia das Letras Galegas a um dos mais importantes inteletuais galegos do século XX: O Ricardo Carvalho Calero.

Dom Ricardo, como assim o chamamos ainda hoje aquelas pessoas que alguma vez o tratamos (2), foi o primeiro Catedrático de galego da Universidade de Compostela desde 1972 depois de ter passado por uma guerra contra a legítima República Espanhola provocada pelo golpe de estado de Franco em 1936, ser preso e encarcerado por "separatista" para ser libertado em 1941 sem a possibilidade de ser reincorporado ao seu trabalho de docente do ensino público secundário onde ganhava a vida anteriormente ao levantamento militar que desencadeou o conflito armado.

Só a partir dos anos 50 é que consegue trabalho como professor num Liceu de Lugo vinculado historicamente ao progressismo e ao pensamento democrático mas nem sequer nos seus piores anos de perseguição política e ideológica deixou de criar, de escrever e de pensar. Assim elaborou uma interessantíssima e ainda nunca superada " Gramática elementar do Galego Comum" publicada originariamente em castelhano (3) e umas " Normas Ortográficas e Morfológicas para o galego" que a RAG, dentro da qual estava desde 1954, adoptou como próprias em 1971.

Mas a sua mais importante etapa é a partir de 1975 na que propõe a adoção do que se deu em chamar uma proposta reintegracionista da língua, segundo a qual o galego faz parte do conjunto linguístico galego-português, percebido como uma única língua, e não duas, e consequentemente deve ser escrito seguindo as marcas gráficas, gramaticais e morfossintática que o português conservou e mantém na atualidade.

A morte do ditador nesse ano de 1975 motivaria uma ingente mobilização de energias contra ele que o levariam a ser novamente um proscrito dentro do mundo do galeguismo linguístico até a sua morte em 1990, mas nesses quinze anos de renascimento militante e consequente não estaria só, pois um importante número de resistentes que acreditavam nas suas teses foram criando grupos e associações que puseram uma base sólida que sentaria as bases para que o movimento por ele criado fosse crescendo até o ponto de não poder ser obviado e mesmo gerar uma academia em 2008, a AGLP, da qual nos honramos em fazer parte. Aliás, esse crescimento social está a gerar uma muito forte pressão nas instituições galegas que obrigou, mesmo, àqueles que antes o marginalizavam a reconhecerem o seu labor e a lhe dedicarem o ano de 2020 como o ano de Carvalho Calero, manifestado na dedicatória do Dia das Letras Galegas.

Mas este prolongado "introitus" não é tanto para reivindicar a figura de Dom Ricardo, que também, quanto introduzir uma série elementos epistemológicos que têm a ver com uma visão da história da nossa língua não convencional, nem considerada pelo "stablishment" dominante na Península Ibérica.

Essa gnoseologia nasceu já há séculos sob o poder do paradigma castelhanista que em diferentes graus atinge toda a Ibéria impondo-se como dogma de fé. Como é óbvio e por ser Dom Ricardo um poderoso regenerador do arquétipo e do protótipo da forma de visualizarmos e considerarmos a língua é de lei fazermos referência ao conceito que ele tinha da matriz Gallaecia, como um biotério onde fermentaram os romanços mais importantes da península e teremos de recorrer aos seus textos considerados heréticos até agora pelos gestores oficiais da língua. Não chega com considerarmos as variantes galegas e portuguesas como formas resultantes duma mesma língua ainda a dia de hoje, não. Consiste em pormos em valor a sua epistemologia completa e com ela o das suas origens.

No livro " Da fala e da escrita", que Dom Ricardo publicou em 1983, durante os anos da censura "democrática" (4), com a promoção da AS-PG (Associaçom Sócio-Pedagógica Galega) presidida na altura pelo meu querido amigo, companheiro de academia e anteriormente professor de Pedagogia, José Paz Rodrigues (5), foi editada pela histórica "Galiza Editora". Um dos capítulos é dedicado à origem da língua com o nome de " Gallaecia, viveiro de romanços" e nele comenta-se-nos o seguinte (6):

" Implantou-se, logo, o latim em Gallaecia sobre uns estratos nalguma medida influídos pelo domínio celta, pois celta ou para-celta é o indo-europeu hispânico. Recorrendo à necessária abstração, e com as cautelas e reservas que toda abstração implica, podemos falar, em consequência , dum latim gallaeco, do que se derivou um pré-romanço galaico, e mesmo um proto-romanço galeco, que se estendia, diversificado em distintas realizações do Atlântico à Cordilheira Ibérica.

Este pré-romanço ou proto-romanço teve que apresentar primitivamente duas variantes, a atlântica e a mesetenha; é dizer, o fundamento do galego e o fundamento do leonês. E ambos romanços, em contacto com formas idiomáticas exteriores, produziram duas inflexões ou dialetos que estavam chamados a eclipsar culturalmente, como consequência da suas fortuna política, as respetivas polas nas que agromaram, implantado sobre o substrato moçarábico lusitano, o galego deu origem ao português. Projetado sobre o adstrato euskara, convertido às vezes em substrato pela penetração política leonesa, ou em superestrato pelas vicissitudes da repovoação, o leonês deu origem ao castelhano. Português e castelhano seriam, pois, originariamente, dialetos fronteiriços do galego e do leonês, respetivamente. A Gallaecia seria um viveiro de romanços. Quando os nossos eruditos ou afeiçoados do século XX incidiam teimosamente no erro de considerarem o castelhano como um derivado do galego, não faziam mais do que confundir, segundo a exposição anterior, o galego com o galaico ou galeco. Deste, sim se derivaria o castelhano, mas não através do galego -galego-ocidental- embora sim através do leonês -galeco-oriental- (Carvalho Calero,R.: 1983: pp 16-17) (7)

Dom Ricardo concebia a família Ibero-romance como o conjunto de falares nascidos na antiga Gallaecia onde os parentescos se apresentavam nítidos para ele. Galaico Ocidental e Galaico Oriental eram as duas formas variantes dessa proto-lingua nascida no espaço ocupado pela Gallaecia tardo-romana, sueva e proto-medieval manifestadas como línguas plenas em tempos muito posteriores mas ligadas ao território que os historiadores galegos atuais identificam também com um Reino da Galiza alto-medieval e inclusivamente bem reconhecido e verificado durante a Idade Média plena. Completa Dom Ricardo a sua narração com o seguinte texto que continua o anterior:

Galaico Ocidental e Galaico Oriental

A relação, portanto, do galego e o castelhano seria muito estreita, como que o seu parentesco, a nível românico, é de segundo grau. O castelhano seria, não filho, mas sobrinho do galego. Os irmãos seriam o galaico ocidental, ou galego, e o galaico oriental, ou leonês. O galego, na sua fronteira sul, transformar-se-ia em português; como o leonês, na sua fronteira oriental, se transformaria em castelhano. A osmose entre irmãos -galego e leonês-, pais e filhos -galego e português e ainda leonês e castelhano-, tios e sobrinhos -galego e castelhano e ainda leonês e português- e co-irmãos -português e castelhano- é, portanto, doada e continua, como que a um certo nível todas estas formas romances são realizações do latim galaico (Carvalho Calero, R.: 1983: pp 18). (7)

Dom Ricardo tinha-o muito claro e assim o deixou escrito. Mas ele, para além de publicitar claramente uma forma de conceber as origens da nossa língua, hoje conhecida internacionalmente com o nome de português, deixa dito com diáfana expressão o vínculo galaico da outra língua ibero-romance. Algo que para um castelhano de hoje seria especialmente subversivo e mesmo, vistos os matizes racistas e supremacistas do nacionalismo espanhol clássico, até seria considerado ofensivo. Mas aí fica dito, nada mais e nada menos que por Dom Ricardo, o Professor que foi reprimido e censurado em épocas franquistas mas também censurado, ocultado, silenciado e marginalizado durante a etapa mais democrática da história do Estado Espanhol. Mas por se houvesse a mais mínima dúvida de ser esta narração dos factos histórico-linguísticos uma invenção gratuita dele, recorreremos em próximos textos a outros autores de não menos prestígio, mesmo internacional, cuja apresentação do organograma linguístico-familiar coincide com o exposto pelo nosso querido e admirado Dom Ricardo.

Será em breve, mas antes, para terem uma boa compreensão das cousas, vão lendo este texto.

Referências:

1. Real, de "Rei", mas não de "realidade".

2. Eu conheci Dom Ricardo, um 31 de janeiro de 1986 em Rianjo, com motivo do centenário do nascimento de Castelao. Eu era um rapaz de 23 anos e ele um lúcido aposentado de 76, quando a minha militância linguística me levou a admirá-lo imensamente mas daí em diante poucas vezes teve a oportunidade de falar com ele....só duas, acho, pois só quatro anos depois faleceria deixando-nos uma muito boa herança e um insuperável exemplo de coerência.

3. https://books.google.es/books?id=YsMQggGe1KwC&printsec=frontcover&hl=es&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false

4. Teremos de distinguir a que denominamos de "censura democrática" levada a cabo contra Dom Ricardo e os seus seguidores desde 1975 em adiante, da "censura franquista" nascida com a guerra civil contra a República em 1936 e continuada até 1975 em formas e graus diversos

5. https://www.academiagalega.org/academia/membros-numerarios/333-paz-rodrigues-jose-1950.html

https://dialnet.unirioja.es/servlet/autor?codigo=333196

Adapto à Norma do Acordo o texto de Carvalho Calero. Em origem está na norma denominada AGAL (Associaçom Galega da Língua), norma que durante épocas pré-AO usamos alguns galegos reintegracionistas. Só há algumas pequenas variantes a dia de hoje superadas ou em vias de superação, como por exemplo "umha/algumha/nengumha" por "uma/alguma/nenhuma"; terminações em "-çom/-çons" em vez de "-ção/-ções" ou "Canto/Cando/..." por "Quanto/Quando/..."

Carvalho Calero, Ricardo.: Da fala e da escrita. Galiza Editora. Ourense. 1983

# data[].attributes.attachment_link.title
A génese da língua duma ótica galega - A Pátria

# data[].attributes.attachment_link.description
Há duas semanas que a RAG (Real Academia Galega) (1) decidiu reunida em pleno dedicar o dia das Letras Galegas a um dos mais importantes inteletuais galegos do século XX: O Ricardo Carvalho Calero. Dom Ricardo, como assim o chamamos ainda hoje aquelas pessoas que alguma vez o tratamos (2), foi o primeiro Catedrático de [...]

# data[].attributes.attachment_link.description
It looks like you were misusing this feature by going too fast. You've been temporarily blocked from using it. If you think this doesn't go against our Community Standards let us know.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
A historia está repleta de curiosas serendipias. Xa non só en ámbitos como o científico ou o tecnolóxico, onde deron lugar a grandes descubrimentos, senón tamén noutros campos onde a importancia dos feitos causais parece aínda menos relevante. É o caso, por exemplo, da investigación lingüística que estes días sorprendeu co achado inesperado dun documento histórico excepcional: a primeira receita médica escrita en galego, datada no 2 de abril de 1477 e que, curiosamente, atopábase anotada no anverso dunha acta notarial.

Os seus descubridores foron os investigadores Ricardo Pichel, da Universidade de Alcalá e o Instituto da Lingua Galega (ILG), e Rodrigo Pousa, adscrito á Universidade de Vigo, que destacan a importancia deste achado considerado como "unha pequena xoia ao ser a primeira mostra coñecida ata o momento no espazo cultural galego e no período medieval no que respecta á literatura técnica de natureza médica non asociada ao mundo animal".

O texto en cuestión, custodiado polo arquivo da Real Chancillería de Valladolid -o máis importante de España no relativo á conservación de arquivos xudiciais do Antigo Réxime- consérvase copiado na parte posterior dun documento orixinal outorgado polo notario de Muros Pedro de Antelo, e que forma parte da documentación probatoria dun litixio xudicial que os Mariño de Lobeira -nobres galegos orixinarios da zona de Arousa- mantiveron co Arcebispado de Santiago pola xurisdición de varias vilas adscritas por aquel entón ao alfoz de Muros. Entre elas algunhas pertencentes aos municipios de Outes e Mazaricos, adscritas aínda na actualidade ao partido xudicial muradano.

Aínda que se descoñece quen puido ser a persoa que copiou a receita na traseira da acta notarial, os investigadores apuntan como moi probable a autoría dalgunha persoa próxima aos Mariño de Lobeira que, ou ben a recolleu dun texto médico máis amplo ou que actuou a modo de escribente dalgún médico ou boticario da zona. O que si se sabe con seguridade é que se trataba dun medicamento con efectos laxantes dirixido a algunha persoa con doenzas gastrointestinais do que, ademais do seu modo de preparación, tamén se indican outros datos como a dosificación ou posoloxía. Nesa descrición incluso se nomea á "casa de Gonçalvo do Ribeiro" como o lugar ao que acudir para facerse cos produtos ou ingredientes necesarios para a elaboración da receita: "O que vier de casa de Gonçalvo do Ribeiro pisarés todo en unha cunca..."

Neste sentido, tal e como sinalan Pichel e Pousa na Revista de Historia Murguía que publicou o estudo, esta non é unha peza asimilábel aos textos médicos canónicos, como manuais ou tratados de carácter teórico ou descritivo, senón que responde máis ben a un exemplo do que se coñece como "medicina práctica", baseada en gran medida en textos "extraacadémicos", como compendios divulgativos ou cadernos de médicos de carácter persoal que circulaban na época. Polo que, máis alá da valiosa información lingüística que se pode extraer do texto, apuntan os descubridores da receita, o vocabulario técnico empregado nel contribúe tamén a documentar o coñecemento existente sobre o comercio marítimo baixomedieval e altomoderno galego, por canto son moi escasas as testemuñas da presenza e utilización de certas especias foráneas, como é caso do sene de Alexandría ou da canafístula, recollidas nesta receita.

Do mesmo xeito, este documento tamén evidencia, en opinión dos investigadores, "a hexemonía do uso escrito do galego en todos os ámbitos funcionais e instrumentais do amplo espectro socio-profesional e cultural dos galegos e galegas da época como son os campos notarial, xurídico-normativo, literario, historiográfico ou técnico-científico e, ademais, neste período de finais do século XV no que a interferencia do castelán comezaba a ser moi invasiva".

Neste sentido, os investigadores non descartan a aparición de novas receitas entre a amplísima documentación do contencioso xudicial iniciado polos Mariño de Lobeira.

# data[].attributes.attachment_link.title
A primeira receita en lingua galega foi escrita por un notario de Muros en 1477 para un medicamento de efectos laxantes

# data[].attributes.attachment_link.description
A historia está repleta de curiosas serendipias. Xa non só en ámbitos como o científico ou o tecnolóxico, onde deron lugar a grandes descubrimentos, senón tamén noutros campos onde a importancia dos feitos causais parece aínda menos relevante.

# data[].attributes.attachment_link.title
A orixe da nosa lingua guapa - Primavera das Letras

# data[].attributes.body
As cantigas de Santa María

# data[].attributes.attachment_link.title
Cantigas de Santa María, por que en galego?

# data[].attributes.headline
LINGUA máis importante na Península no séc. XIII

# data[].attributes.subject
LINGUA máis importante na Península no séc. XIII

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
O Arquivo da Real Academia Galega acaba de completar unha importante incorporación aos seus fondos dixitalizados dispoñibles na Rede. A colección de pergameos da institución, 285 escritos do século XII ao XVIII, inclúe bulas, privilexios reais, foros, doazóns, contratos de compravenda, sentenzas xudiciais e outros manuscritos, de orixe pública e privada, agora dispoñibles para todo o público no Arquivo Dixital de Galicia. A RAG celebra así o Día Internacional dos Arquivos e, nas vésperas desta conmemoración, propón unha viaxe desde academia.gal á Idade Media, guiada polos académicos Pegerto Saavedra e Henrique Monteagudo, a través de dous destes pergameos destacados: o máis antigo da RAG e o máis vello dos escritos en galego da institución.

O 10 de maio de 1259 Sancho Fernández e a súa dona, Maior Fernández, asinaban unha venda de eguas ao mosteiro de Caaveiro. O documento que a recolle é, de todos os pergameos datados da RAG, o máis antigo escrito en galego, nun momento en que a nosa lingua aínda empezaba a consolidarse neste tipo de textos. "Aínda que se conservan uns poucos documentos notariais redactados en galego desde a década de 1230-1240, ata 1250 a lingua que se utilizaba nestes textos era o latín, como na xeneralidade dos escritos, con excepción das cantigas trobadorescas. A partir do ascenso ao trono do rei Afonso X O Sabio (1252) comeza a usarse cada vez máis o galego, pero antes de 1260 os documentos nesta lingua aínda son escasos", explica o académico Henrique Monteagudo.

# data[].attributes.attachment_link.title
Os documentos que certifican que o galego era a lingua máis importante da Península no século XIII -

# data[].attributes.attachment_link.description
O Arquivo da Real Academia Galega acaba de completar unha importante incorporación aos seus fondos dixitalizados dispoñibles na Rede. A colección de pergameos da institución, 285 escritos do século XII ao XVIII, inclúe bulas, privilexios reais, foros, doazóns, contratos de compravenda, sentenzas xudiciais e outros manuscritos, de orixe pública e privada, agora dispoñibles para todo o público no Arquivo Dixital de Galicia.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Published on

1. 1. O REINO DE GALIZA Do esplendor medieval á decadencia dos Séculos Escuros.

2. 2. DA IDADE MEDIA á ILUSTRACIÓN (Séc. V - séc. XVIII) * IDADE MEDIA (Séc.V-XV) *Alta Idade Media (séc. V-XI) *Nacemento do Reino Suevo da Gallaecia (411)Reino Suevo da Gallaecia (411) *Nacemento das Linguas románicas (séc. VIII) *Baixa Idade Media (séc. XII-XV) *Nacemento das Literaturas románicas (séc. XII) (Galego: 700 anos de normalidade lingüística)(Galego: 700 anos de normalidade lingüística) * SÉCULOS ESCUROS (séc. XVI-XVII) *O Reino de Galiza fica sometido ao reino de Castela *A sociedade galega deixa de ser monolingüe en galego * ILUSTRACIÓN (séc. XVIII) e REXURDIMENTO (séc. XIX) *A rexenta Mª Cristina retíralle o título de Reino a Galiza (1833)A rexenta Mª Cristina retíralle o título de Reino a Galiza (1833) *Nace o Galeguismo, baixo o nome de Provincialismo. (Galego: 500 anos de conflito lingüístico)(Galego: 500 anos de conflito lingüístico) Lingua galega: normalidade e conflito. X. R. Freixeiro Mato. (Laiovento, 97).

3. 3. A IDADE MEDIA (séc.V - séc. XV)

4. 4. A GALIZA MEDIEVAL Nacemento do Reino de Galicia. Mapa de Galicia a través do tempo (411-1833) 411

5. 5. A GALIZA MEDIEVAL Mapa político do sureste europeo arredor do 600 dc

6. 6. A sociedade medieval: unha sociedade feudal O feudalismo presenta unha sociedade moi xerarquizada na que a nobreza señorial e eclesiástica posuía o poder mentres que o pobo debía pagarlles un FORO por cultivar as súas terras. Os artesáns e os comerciantes que vivían nos burgos opúñanse a estes privilexios.

7. 7. A sociedade medieval: unha sociedade piramidal

8. 8. A sociedade medieval: unha sociedade relixiosa s. VIIIs. VIII

9. 9. Mapa político do noroeste da Península Ibérica no ano 891 (s. IX) A GALIZA MEDIEVAL

10. 10. Mappamundi. Etimoloxías, Realizado no ano 946. O manuscrito repousa en Madrid, na Real Academia de la Historia, en España A GALIZA MEDIEVAL

11. 11. A GALIZA MEDIEVAL Mappamundi do Beato de Burgo de Osma. Ano 1086. Na Península Ibérica apréciase na metade sur o nome "Span" (Hispania), en todo o norte-noroeste o nome "Gallecia" e na súa franxa costeira norte "Asturias".

12. 12. A GALIZA MEDIEVAL Mapa da disputa territorial por Castela entre os monarcas de Galiza e Navarra, a comezos do século XI.

13. 13. A GALIZA MEDIEVAL (...) Los que escaparon desta rota fueron a llevar las tristes nuevas al Rey don Alonso, que estava en Toledo; fuele dolorosa y amarga, porque no tenia otro hijo, lloróle como un David a Absalon; y en la lengua que se usaba dixo, con dolor y lagrimas que quebrava el coraçon: Ay meu fillo, Ay meu fillo, alegria de mi coraçon, et lume dos meos ollos, solaz de miña vellez; Ay meu espello, en q me soya ver, et con quen tomava moy gran prazer. Ay meu herdero mayor; Afonso VI (1047-1109), o rei ao que o Cid fai xurar en Santa Gadea que non tivera nada que ver na norte do seu irmán Sancho I (conde de Castela), foi rei de Galiza e León. Aquí chora a morte de seu fillo en galego, porque era a súa lingua, a que se usaba.

14. 14. OCamiño de Santiago

15. 15. Brasóns das casas nobiliares dos Traba e dos Castro. O Arcebispo Xelmírez inicia a construción da catedral no s.XII. O Mestre Mateo realiza o Pórtico da Gloria. Compónse o Códice Calixtino. Opoderda nobreza eclesiástica galega. Xelmírez s.s. XIIXII

16. 16. Afonso Reimúndez (Afonso VII), fillo de dona Urraca e neto de Afonso VI, é coroado rei de Galiza en Compostela, polo conde de Traba e o arcebispo Xelmírez. *1111: rei de Galiza que gobernou Toledo. *1126: herda os reinos de León e Castela. *1135: é coroado Emperador en León, coa participación dos nobres e os bispos galegos. *1143: Afonso Henriques (Afonso I de Portugal), curmán de Afonso Reimúndez ademais de neto de Afonso VI, proclama a indepenencia do Condado Portucalense. *1174: Portugal é recoñecido como reino de seu polo papa de Roma. 1111 A GALIZA MEDIEVAL (BIM, séc.XII-XV).

17. 17. A GALIZA MEDIEVAL (BIM, séc.XII-XV). Mapa político dos reinos do Norte da Península Ibérica. Fins do século XII

18. 18. O GALEGO, LINGUA ESCRITA Joam Soares de Paiva Primeiros textos... Primeiros textos...

19. 19. O GALEGO, LINGUA ESCRITA Primeiros textos... Primeiros textos... No mundo non me sei parelha, Mentre me for como me vai, Cá já moiro por vós, e - ai! Mia senhor branca e vermelha. Queredes que vos retraia Quando vos eu vi em saia! Mau dia me levantei, Que vos enton non vi fea! E, mia senhor, desd'aquel'di, ai! Me foi a mi mui mal, E vós, filha de don Paai Moniz, e bem vos semelha D'haver eu por vós guarvaia, Pois eu, mia senhor, d'alfaia Nunca de vós houve nem hei Valia d'ua correa. Cantiga da Guarvaia ou da Ribeirinha. Pai Soares de Taveirós

20. 20. O GALEGO, LINGUA ESCRITA Primeiros textos... Primeiros textos... Ai eu coitada! Como vivo en gran cuidado Por meu amigo Que ei alongado! Muito me tarda O meu amigo na Guarda! Ai eu coitada! Como vivo en gran desejo Por meu amigo Que tarda e non vejo! Muito me tarda O meu amigo na Guarda! Atribuída a Sancho I

21. 21. A GALIZA MEDIEVAL (BIM, séc.XII-XV). Miniaturas medievais de Fernando II e Afonso VIII. Derradeiros reis de Galiza e León, recollidas no Tombo de Toxos Outos. s.XIII.

22. 22. A GALIZA MEDIEVAL (BIM, séc.XII-XV). Miniatura medieval de Afonso IX e Berenguela Tombo do Mosteiro de Toxosoutos (Lousame, Reino de Galicia) AS CORTES DE LEÓN (1188) Primeiras Cortes representativas de Europa e do mundo , precursoras dun Parlamento moderno. Nesa asemblea naceu un compromiso que obrigaba a todas as partes, comezando polo mesmo rei: os chamados Decreta de 1188, recoñecidos pola UNESCO como o embrión da democracia representativa, moi anterior á famosa Carta Magna do rei de Inglaterra Xoán sen Terra, que data de 1215.

23. 23. O GALEGO, LINGUA ESCRITA (BIM, séc.XII-XV). Foro do Burgo de Castro Caldelas, privilexio rodado do rei Afonso VIII (ou Afonso IX). Primeiro documento real conservado en lingua galega. Allariz, 1228.

24. 24. s. XIV As guerras dinásticas pola coroa de Castela (FACTORES SOCIO-POLÍTICOS) levarán o Reino de Galiza á Primeira substitución nobiliar Henrique de Trastamara Pedro I, o Xusticeiro (o Cru, para os casteláns) séc.XII-XV). O inicio da decadencia. 1ª Substitución nobiliar

25. 25. séc.XII-XV). O inicio da decadencia. As revoltas Irmandiñas s. XV A mediados do s. XV, os burgueses e os labradores, levantáronse contra a violencia e os abusos dos señores, derrotando parte das fortalezas e castelos señoriais. Entre 1461 e 1467 os Irmandiños queimaron arredor de 130 castelos. Os nobres, desposuídos dos seus castelos buscaron refuxio en Castela. Atopárono na raíña Isabel I reorganizáronse, derrotaron aos Irmandiños e recuperaron as súas posesións. Castelo de Sandiás, destruído polos irmandiños no 1467.

26. 26. séc.XII-XV). O inicio da decadencia. 2ª Substitución nobiliar s. XV Xoana a Beltranexa Isabel, a Católica Nova guerra dinástica pola coroa de Castela. FACTORES SOCIOPO-LÍTICOS levarán o Reino de Galiza á segunda substitución nobiliar. Finalizada, Galiza ficará sometida a Castela. Ao gañar Isabel a Católica, suprimiu o reino de Galiza, o seu dereito a voto nas cortes e implantou un novo sistema administrativo. A partir desa época, só se imprimiron escritos en castelan e en latín, o galego quedou reducido a un ámbito coloquial, apartado do ensino, só se mantivo como lingua oral. Galego: Lingua do pobo

27. 27. A GALIZA MEDIEVAL (BIM, séc.XII-XV). Sometemento do Reino de Galiza ao Reino de Castela s. XV Resistencia dos nobres galegos ós Reis Católicos Artigo principal: Doma y castración del Reino de Galicia. "En aquel tiempo se comenzó a domar aquella tierra de Galicia, porque no sólo los señores y caballeros della pero todas las gentes de aquella nación eran unos contra otros muy arriscados y guerreros... (cronista aragonés, Jerónimo de Zurita)

28. 28. Lingua deLingua de reisreis Lingua doLingua do O GALEGO MEDIEVAL (séc.VIII- XV): De lingua de reis, a lingua do pobo.

29. 29. O GALEGO MEDIEVAL (séc.VIII- XV): Do monolingüismo á substitución lingüística

30. 30. INICIO DOS SÉCULOS ESCUROS s. XV Mapa dos reinos e territorios gobernados polos Reis Católicos arredor do ano 1500. A dúas cores os reinos que foron sometidos no seu mandato: Galicia, Navarra e Granada.

31. 31. INICIO DOS SÉCULOS ESCUROS s. XV-XVI De mîn a triste Frouseyra, que por treyçon foy vendida, derribada na ribeyra, ca jamais se veo vencida. Por treyçon tamben vindido Jesus nosso redentor, e por aqueestes tredores, Pero Pardo meu señor. Pranto da Frouseira, século XV-XVI. Anónimo

32. 32. SÉCULOS ESCUROS (XVI-XVII) S. XVI Mapa cartográfico do Reino de Galiza. s.XVI. Feito por Ioannes Baptista Vrints, cartógrafo flamenco ao que lle encargaron a elaboración dos mapas dos reinos peninsulares.

33. 33. SÉCULOS ESCUROS (XVI-XVII) s.XVII Portada da obra "Descripción de la costa del reyno de Galizia", cartografía da costa do reino, realizada por Pedro de Teixeira Albernas, cartógrafo portugués, arredor de 1625

34. 34. SÉCULOS ESCUROS s.XVII Mapa do reino de Galiza elaborado por Gérard Mercator e Jodocus Hondius, cartógrafos flamencos, cun detalle do mesmo no que aínda se situaba Ponferrada como entrada do reino. 1619.

35. 35. SÉCULOS ESCUROS (séc. XVI- XVII) Desprezo dos galegos na literatura castelá dos Séculos de Ouro (XVI-XVII)O pobo galego foi obxecto dun proceso secular de desprestixio etno-cultural por parte da cultura rival de Castela. A lingua castelá tiña o privilexio do control ideolóxico e social na Coroa de Castela. Numerosos exemplos nos proporcionan os escritores casteláns, principalmente dos Séculos de Ouro, para demostrar o proceso de desprestixio dos galegos e das galegas e da súa cultura, desde este momento minorizada... Xabier Lago Mestre, presidente da Asociación Fala Ceibe do Bierzo

36. 36. SÉCULOS ESCUROS (séc. XVI- XVII) Desprezo dos galegos na literatura castelá dos Séculos de Ouro (XVI-XVII) Quevedo Con un cuerto de turrón y con agua y con gragea, goza un Píramo barata Cualquier Tisbe Gallega (...) (Clara referencia ás criadas galegas, das cales os satíricos ríanse delas por sucias e estúpidas) Corita en cogote, y Gallega en ancas; Gran mujer de pullas para los que pasan (...) Novo exemplo da burla pola fealdade das galegas.

37. 37. SÉCULOS ESCUROS (séc. XVI- XVII) Desprezo dos galegos na literatura castelá dos Séculos de Ouro (XVI-XVII) "Gallegos. Gente non sancta. Esto el vulgo que los nobles es de lo mejor de España". Lope de Vega Galicia, nunca fértil de poetas mas si de casas nobles ilustres capitanes y letrados Hay gallega, rolliza como un nabo entre puerca y mujer, que baja al río y lava más gualdrapas que un esclavo cantando como un carro en el estío". Porque han de ser los criados (salvo en todo los gallegos) obedientes como ciegos, y, como mudos, callados

38. 38. A ILUSTRACIÓN (séc. XVIII) En 1944 creouse o Instituto Padre Sarmiento de Estudios Gallegos, coa pretensión de continuar o labor do Seminario de Esdudos Galegos FREI MARTÍN SARMIENTO Ningunoqueno sepalalenguagallega conbastanteextensión, podráenseñar bienel latínaunniño gallego. Destierro todo vocabulario alfabético yentablo quetodas las reglas gramaticales seescriban engallego puro. Afirmo, yfirmo quejamás sesabráciencia algunaconfundamento, si no seestudiaconel idiomaquesehamamado. Édesatinado crerqueunneno queaíndanon saibaalinguapropia, poidaaprenderoutra estranxeira. EncadacidadeouviladeGaliciahaberíade haberalgúns quesededicasenaensinarlles ós nenos alinguagalega, conextensiónecon propiedade.

39. 39. GALEGUISMO E REXURDIMENTO (séc. XIX) Fin do Reino de Galicia A rexente María Cristina, viúva de Fernando VII e nai de Isabel II, no ano 1833, divide o territorio galego nas 4 provincias que hoxe coñecemos (con vida administrativa dependente directamente de Madrid) e retíralle o título de reino a Galiza. 1833 NACEMENTO DO GALEGUISMO, BAIXO O NOME DE PROVINCIALISMO. Inicio da recuperación lingüística e do REXURDIMENTO literario.

40. 40. FONTESFONTES * Lingua galega: normalidade e conflito. X. R. Freixeiro Mato. (Laiovento, 97). * Páxina web "wikipedia" ("galipedia"): * O reino de Galiza * O galego na Idade Media * Os Séculos Escuros * Libro de apoio (Consorcio Editorial) PARA MÁIS INFORMACIÓN: *O Panteón Real da catedral de Santiago de Compostela garda os restos dos últimos monarcas de Galicia *O reino de Galiza ...borrado da Historia.

# data[].attributes.attachment_link.description
Published on 1. O REINO DE GALIZA Do esplendor medieval á decadencia dos Séculos Escuros. 2. DA IDADE MEDIA á ILUSTRACIÓN (Séc. V - séc. XVIII) * IDADE MEDIA (Séc.V-XV) *Alta Idade Media (séc. V-XI) *Nacemento do Reino Suevo da Gallaecia (411)Reino Suevo da Gallaecia (411) *Nacemento das Linguas románicas (séc.

# data[].attributes.attachment_link.description
traballo de investigación do 1º trimestre

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Published on

1. 1. O GALEGOHOXEPasado recente, presente e futuro da linguagalega. 35 anos de aparente normalidadedemocrática.De 1978 a 2013

2. 3. CONTEXTO HISTÓRICO

3. 4. CONTEXTO HISTÓRICO

4. 5. LEXISLACIÓNA aprobación da Constitución Española de 1978 abriu unha nova etapade recoñecemento do plurilingüismo no Estado españolrecoñecemento do plurilingüismo no Estado español e deimportantes dereitos para as linguas distintas do castelán.

5. 6. LEXISLACIÓNArtigo 31. El castellano es la lengua española oficial del Estado.Todos los españoles tienen el deber de conocerla yel derecho de usarla.2. Las demás lenguas españolas serán también oficialesen las respectivas Comunidadesde acuerdo con sus Estatutos.3. La riqueza de las disitintas modalidades lingüísticasde España es un patrimonio culturalque será objeto de especial respeto y protección.

6. 7. LEXISLACIÓN

7. 8. LEXISLACIÓNArtigo 5º1. A lingua propia de Galiza é o galego.2. Os idiomas galego e castelán son oficiais e todos teñen o dereito deos coñecer e os usar.3. Os poderes públicos de Galiza garantirán o uso normal e oficial dosdous idiomas e potenciarán o emprego do galego en todos os planosda vida pública, cultural e informativa, e disporán dos medios necesariospara facilitar o seu coñecemento.4. Ninguén poderá ser discriminado por causa da lingua.

8. 9. LEXISLACIÓN"A Constituciónde 1978, ao recoñeceros nosos dereitosautonómicos comonacionalidadehistórica, fixo posiblea posta en marchadun esforzoconstrutivoencamiñado á plenarecuperación da nosapersonalidadecolectiva..."

9. 10. LEXISLACIÓN"Un dos factoresfundamentais desarecuperación é a lingua, porser o núcleo vital da nosaidentidade. A lingua é amaior e máis orixinal cracióncolectiva dos galegos...""Únenos co pasadodo noso pobo, porque del arecibimos como patrimoniovivo, e uniranos co seufuturo, porque a recibirá denós como legado daidentidade común..."

10. 11. LEXISLACIÓNA presente Lei,de acordo coestablecido no artigo 3ºda Constitución e noartigo 5º do Estatuto deAutonomía, garante aigualdade do galego edo castelán comolinguas oficiais deGalicia e asegura anormalización dogalego como linguapropia do noso pobo."

11. 12. LEXISLACIÓNTítulo IArtigo 1º. O galego é a lingua propia deGalicia. Todos os galegos teñen o deber decoñecelo e o dereito a usalo.Artigo 2º. Os poderes públicos de Galizagarantirán o uso normal do galego e docastelán, linguas oficiais da Comunidade.Artigo 3º. Os poderes públicos de Galiciaadoptarán as medidas oportunas para queninguén sexa discriminado por razón de lingua.

12. 13. LEXISLACIÓNTítulo IIIArtigo 12º.1. O galego, como lingua propia de Galicia é tamén lingua oficial entodos os niveis educativos.2. A Xunta de Galicia regulamentará a normalización do uso daslinguas oficiais no ensino, de acordo coas disposicións da presente Lei.Artigo 13º.1. Os nenos teñen dereito a recibir o seu primeiro ensino na súalingua materna. O Goberno galego arbitrará as medidas para facer efectivoese dereito. As Autoridades educativas da Comunidade Autónoma arbitraránas medidas encamiñadas a promover o uso progresivo do galego noensino.2. Os alumnos non poderán ser separados en centros diferentespor razón de lingua. Tamén se evitará, a non ser que con carácterexcepcional as necesidades pedagóxicas así o aconsellaren, aseparación en aulas diferentes.

13. 14. LEXISLACIÓNParte II. Artigo 7º.1. Recoñecemento, respecto, necesidade de promoción e fomentodo uso oral e escrito das linguas rexonais ou minoritarias na vida públicae na vida privada.2. Adopción de medidas especiais a favor das linguasrexionais ou minoritarias, destinadas a promover unha igualdadeentre os falantes destas linguas e o resto da poboación ou a ter enconta as súas situacións particulares, sen ser considerado comoun acto de discriminación cara aos falantes das linguas máisestendidas.3. Compromiso de promover a comprensión mutua entre todos osgrupos lingüísticos do país, obrando de tal xeito que o respecto, acomprensión e a tolerancia en relación ás linguas rexionis ouminoritarias figuren entre os obxectivos da educción e da formacióndispensadas no país...4. As partes comprométense a tomar en consideración osdesexos expresados polos grupos que utilizan estas linguas.

14. 15. LEXISLACIÓNParte II. Artigo 8º.En materia de ensino, as partes comprométense, noreferente ao territorio onde se falan esas linguas, senprexuízo do ensino da lingua oficial do estado, a preverunha educación preescolar, un ensino primario, unensino secundario, un ensino técnico e profesional,un ensino universitario e cursos de educación paraadultos ou de educación permanente asegurados naslinguas rexionais ou minoritarias; a asegurar o ensinoda historia e da cultura das cales a lingua rexional é aexpresión; a asegurar a formación inicial e permanentedos docentes para poñer en práctica isto...

15. 16. LEXISLACIÓNOBXECTIVOS XERAIS:1. Garantir a posibilidade de vivir en galego a quen así o desexe,sabendo que conta co amparo da Lei e das Institucións.2. Conseguir para a lingua galega máis funcións sociais e máisespazos de uso...3. Introducir na sociedade a oferta positiva de atender ao cidadán ouao cliente en galego como norma de cortesía dun novo espírito deconvivencia linüística.4. Promover unha visión afable, moderna e útil da lingua galega queesfarele prexuízos, reforce a súa estima e aumente a súademanda.5. Dotar o galego dos recursos lingüísticos e técnicos necesarios queo capaciten para vehicular a vida moderna.

16. 17. LEXISLACIÓNOBXECTIVOS ESPECÍFICOS DA ÁREA DE ENSINO(secretario desta área, Anxo Lorenzo):1. Garantir que todo o profesorado teña plenacompetencia para desenvolver o seu labor docenteen galego...2. Alcanzar un uso maioritario do galego nadocencia...3. Fomentar o uso progresivo do galego desde a etapapreescolar, para superar as fortísimas carencias quese observan...4. Lograr que o ensino obrigatoria garanta unhacompetencia plena en galego...5. Priorizar no ensino en galego a oralidade.

17. 18. LEXISLACIÓNO presente decreto desenvolve a Lei de NormalizaciónLingúística, como o Decreto 247/1995, que recoñecía que aadquisición dunha competencia comunicativa engalego por parte do alumnado só se pode conseguir através da utilización vehicular desta lingua nunha partesignificativa do currículo. Por iso agora derrógase ocitado decreto e elaborase unha nova normativa orientadaá obtención dunha competencia axeitada do galego noensino obrigatorio, co fin de propiciar a igualdade plena eefectiva entre as dúas linguas oficiais por parte de todaa poboación escolar, garantindo igualmente a mesmacompetencia en ambas as dúas linguas.

18. 19. LEXISLACIÓN Garantirase o cumprimento do establecido para esta etapa noPXNLG (04) En EP I¡impartiranse en galego Coñecemento do Medio,Matemáticas e Educación para a Cidadanía; garantindo acompetencia lingüística propia do nivel nas dúas linguasoficiais. Na ESO impartiranse en galego as Ciencias Sociais, Cienciasda Natureza, Matemáticas e Educación para a Cidadanía. No Bacherelato o alumnado recibirá polo menos o 50% da súadocencia en galego, nos termos establecidos para esta etapano PXNLG (04) Ademais das materias establecidas, o claustro completará onúmero de materias até un mínimo do 50%.

19. 20. LEXISLACIÓN1. Decreto para o plurilingüismo, non para a normalización do galego comomanda a LNL. Elimínase ese termo do texto legal. Os ENL pasan a chamarseEDLG.2. Consulta ás familias pola lingua materna do fillo/a, non a establece aadministración, que abdica das súas funcións.3. Reparto das linguas vehiculares do ensino en tres terzos:*33% para o castelán*33% para o galego*33% para a Lingua estranxeira (nomeadamente inglés)4. En todas as áreas, materias ou módulos impartidos en galego ou castelán oalumnado poderá utilizarnas manifestacións oral e escrita a lingua oficial dasúa preferencia.5. As Matemáticas, a Tecnoloxía deben ser impartidas en castelán ou, se haiposibilidade de facelo, poderán ser impartidas en inglés, pero non en galego.

20. 21. LEXISLACIÓNO Tribunal Superior de Xustiza de Galiza declarou ilegal o decreto para odeclarou ilegal o decreto para oplurilingüismoplurilingüismo en aspectos claves e tumba dous dos piares básicos nos que seasentaba.* Anula o artigo 5.2., no que se estipulaba a realización dunhaenquisa vinculante entre os pais e as nais en Educación Infantil. Nestesentido o TSXG indica que os poderes públicos teñen encomendada aprogramación xeral do ensino, de cuxa potestade a Administración, neste casoeducativa non pode abdicar. A sentenza establece unha interpretación deacordo coa cal non poderá haber aulas exclusivamente en español edeberán fixarse medidas para a adquisición do galego en contornoscastelanizados.* Anula o artigo 12.3., no que se establecía que o alumnado poderíausar na aula a lingua da súa preferencia, neste caso porque é contrario aodesenvolvemento da Lei de Normalización Lingüística e ao fomento do usoprogresivo do galego. Con respecto ao apartado da liberdade do alumnado paraexpresarse en castelán nas materias de obrigada impartición en galego indicaque promovía "insubmisos á normalización do idioma".

21. 22. A SITUACIÓNACTUAL DA LINGUA.A LNL dedica o seu título III ao uso do galego no ensino. Declara ogalego lingua oficial de toda a comunidade educativa e recoñece odereito de todos os nenos galego-falantes a recibir o seu primeiro ensinona súa lingua materna.A pesar do importante avance legal que supuxo a promulgación destalei, a realidade do día a día nos centros de ensino demostrou que ogalego progresara moi pouco en canto á súa utilización como linguavehicular doutras materias.Ante esta situación, nos inicios do séc. XXI, moitos colectivos deron avoz de alarma e denunciaron a sangría de falantes galegos que estaba avivir o noso idioma. As autoridades políticas aceptaron levar a cabounha análise da realidade lingüística do país coa fin de porlle remedio.Como resultado naceu o PXNLG.Informe do Consello Escolar de Galicia (2007)

22. 23. A SITUACIÓNACTUAL DA LINGUA.Para acadar os obxectivos do devandito Plan, recolléronse as súasindicacións no Decreto 124/2007, polo que se regulaba o uso e apromoción do galego no ensino, que prescribía un mínimo do 50% dasmaterias en galego.Pero, co argumento de poñerlle fin a unha suposta "imposición" dogalego, o partido que hoxe está no goberno derrogou este decreto(aplaudido polo Consello de Europa) e substituíuno en 2010 polodenominado "decreto do plurilingüismo", que reducía a presenza dogalego nas aulas ao 33% en Primaria e Secundaria e en Infantildeixábao ao azar da escolla de nais e pais. Dous anos despois daaprobación da controvertida norma a Consellaría de Educaciónrecoñeceu, en sede parlamentaria, que a situación descrita non secorrespondía coa realidade. Aínda así mantivo e segue a manter envigor, a pesar de 6 sentenzas en contra, o Decreto do Plurilingüismo.Datos de A MESA POLA NORMALIZACIÓN LINGÜÍSTICA (Outubro 2012)

23. 24. A SITUACIÓNACTUAL DA LINGUA.Os medios de comunicación representan na sociedade de hoxe un dosinstrumentos máis poderosos no asentamento dos valores sociais e culturais.Tense afirmado que a realidade non existe se non aparece nos medios. Noreferente á normalización das linguas, o seu uso nos medios, sobre todo nosmáis influentes, é decisivo. Se un idioma non ten presenza nos medios decomunicación, o camiño cara á súa marxinación resulta inevitábel.Na prensa diaria, a incorporación do galego foi realmente escasa. A prácticatotalidade dos diarios son de expresión castelá, reservando para o galego unespazo case irrelevante. Na primeira década do séc. XXI existía un único xornalescrito integramente en galego, Galicia hoxe (desde maio de 2003), continuadorde O correo galego (que viña sendo publicado desde 1994) e un semanario,vinculado ao sector nacionalista, A nosa terra. Ningún dos dous sobrevive nasegunda década do séc. XXI; tampouco o Xornal de Galicia, nacido en 2008servíndose do galego e do castelán para a súa edición. O ano 2011 foi terriblepara a prensa galega. Hoxe, Galiza non conta con ningún xornal impresoexclusivamente en galego, só o semanario Sermos Galiza veu suplir o espazoque deixara A Nosa Terra. Pola contra si podemos atopar diversas publicaciónsdixitais (Praza Pública, Sermos Galiza, A Nosa Terra, Dioivo...).

24. 25. No que respecta á radio e aos medios audiovisuais, que son osque actualmente presentan un maior grao de penetración e influencia nasociedade, a situación non é moi diferente. Actualmente, contamos cunhaúnica emisora que emita integramente en galego, a Radio galega (ademaisdalgunhas outras de carácter local de menor relevancia). Nas demais, tantonas públicas como nas privadas, a presenza do castelán é case total. Unhaproba de que neste sector a situación non mellorou foi a desaparición deRadio 4 que emitía totalmente en galego; outra proba de que a situacióntampouco está a mellorar hoxe é que a creación de Radio Galega Músicacolocouse ao servizo da música foránea, sen apenas presenza da músicaque actualmente se fai no país.Na televisión, o galego só aparece de maneira habitual naprogramación da TVG, creada en 1985, e nalgunhas conexións territoriaisde TVE-1 e TVE-2 en Galicia. No resto da programación destas canlespúblicas, así como nas privadas Antena 3, Tele 5 e A Sexta ou naamplísima banda de emisións vía satélite, o galego simplemente non existe.A SITUACIÓNACTUAL DA LINGUA.

25. 26. A SITUACIÓNACTUAL DA LINGUA.No final do séc. XX, a presenza do galego era mínima tanto nosprogramas informáticos como en Internet. Pero, grazas a iniciativasextraoficiais, desde o ano 1996 até hoxe, podemos dicir que a Rede é o espazopúblico moderno que máis se serve do galego. A administración autonómicacomezou nos inicios do séc. XXI a prestar servizos en liña ao cidadán. Desdeentón apareceron numerosas páxinas web en galego e introducíronse osprimeiros buscadores e portais especializados en temática galega, entre os quedestacou Vieiros, o primeiro en ser creado, ou o xerador de blogues Blogaliza.Entre as 20 linguas do mundo máis utilizadas no "tuenti" atopamos o galego.Outro dos campos nos que o galego ten aínda un longo percorrido porandar é o da publicidade. A pesar de que as enquisas manifestan unha boadisposición do consumidor galego cara á publicidade en galego (catro de cadacinco galegos son partidarios do emprego da nosa lingua nos anunciospublicitarios), as empresas continúan a mostrar un grande receo a deixar deusar o castelán. Obsérvase así que mesmo na programación da TVG o casteláné claramente maioritario, a pesar de estaren primados economicamente osanuncios en galego.

26. 27. A SITUACIÓNACTUAL DA LINGUA.A oficialidade supuxo un importante paso adiante no terreo legal e institucional noproceso de incorporación do galego a todos os campos da sociedade: adquire orango de lingua vehicular en todas as actuacións da administración autonómicae local. Recupérase a súa presenza na esfera administrativa e institucional quenon coñecía desde a Idade Media. Hoxe en día o funcionamento administrativo deinstitucións como a Xunta de Galicia ou o Parlamento galego desenvólvesehabitualmente en lingua galega, nas relacións escritas (formularios, comunicados,disposicións oficiais...), non nas relacións orais por parte do funcionariado e altoscargos, que manifestan aínda un grao de castelanización moi elevado.Na administración local obsérvase unha lenta tendencia cara ao uso do galego nadocumentación oficial (convocatorias, bandos, resolucións, anuncios...). Se ben, aideoloxía do grupo político predominante determina que nun organismo da admón.se empregue galego ou castelán.É de destacar a oposición sistemática dalgúns concellos a aplicar a lexislaciónvixente. Algúns casos chamativos son os concellos de A Coruña, Ponteareas ou aPobra do Caramiñal que continúan incumprindo a lexislación sobre toponimia, aoempregar os seus topónimos respectivos na forma castelanizada.

27. 28. A SITUACIÓNACTUAL DA LINGUA.A actividade pública dos partidos políticos hoxe desenvólvese en galego.Isto, que empezou por ser unha práctica militante por parte de minoríasnacionalistas nas décadas de 1960 e 1970, foi asumido progresivamentepolas demais ideoloxías, esencialmente desde o recoñecemento oficial daautonomia galega. Aínda así, o grao de coherencia no seu uso é moi distintoduns grupos políticos a aoutros: móvese entre o emprego do galego por unhaconvición real de que só se pode defender un país a partir do respecto evaloración da súa propia lingua e un uso populista condicionado por unhasesixencias esencialmente electoralistas.Estase deste xeito a consolidar entre certos representantes políticos e cargospúblicos unha especie de diglosia invertida, de características contrarias átradicional: falan galego nos contextos formalizados (intervencións noparlamento, nas roldas de prensa, perante as cámaras de televisión...) ecastelán nos contactos administrativos internos e nos contextos informais.Estes feitos permítennos falar dun uso ritual ou protocolario ou litúrxico dogalego. Máis que un sinal de normalización, este comportamento representaun novo risco para unha recuperación real da lingua.

28. 29. A SITUACIÓNACTUAL DA LINGUA.Na actualidade, a actividade cultural é un dos sectores onde o galegoexperimentou un maior fortalecemento. Ademais de conservar o seu carácter devehículo oral da cultura popular, a súa importancia como soporte da culturaescrita foi medrando nas últimas décadas. Hoxe existe xa un importante mercadopara o libro en galego. Contribúen positivamente neste proceso o aumento delectores potenciais en galego a raíz da progresiva implantación da nosa lingua nosistema sistema educativo e nos medios de comunicación. O número de librospublicados en galego aumenta de ano en ano (2156 libros en 2001, 1231 librosen 1998, 577 libros en 1990 ou 218 libros en 1982). Con todo, o castelán segue aser claramente dominante. É o idioma dos libros escritos noutras linguas.O teatro consolidouse nos últimos anos como un dos sectores melloridentificados coa nosa lingua. No cinema, a situación é ben distinta. Asexperiencias desenvolvidas neste campo, como Sempre Xonxa, Continental,Fisterra, Fronteira sur, Trece badaladas, O lapis do carpinteiro, 18 comidas,Pradolongo e algunha outra, representan intentos interesantes, pero unhaestrutura empresarial por consolidar. Se ben é importante resaltar a boa saúde daque comezaran a gozar as curtametraxes e o cinema de animación antes da criseeconómica.

29. 30. A SITUACIÓNACTUAL DA LINGUA.No campo da relixión, a pesar de que a Igrexa foi sempre unhainstitución que se sentiu moi vinculada á sociedade galega,paradoxicamente foi tamén unha das que se mostrou nos usoslingüísticos máis afastada desta sociedade. A excepción ven dalgúnssectores máis progresistas do clero e de certas asociacións de cristiáns(Irimia). O número de misas que actualmente se celebran en galegonon supera o 15%, sendo no ámbito rural onde o castelán é máispredominante. Trátase dunha práctica lingüística aínda máissorprendente se temos en conta que a inmensa maioría dos cregosgalegos (por riba do 80%) declaran ser galego-falantes habituais. Osrepresentantes máximos da xerarquía católica empregan sempre ocastelán nas intervencións públicas e nos documentos pastorais.

30. 31. A SITUACIÓNACTUAL DA LINGUA.Nas organizacións empresariais, os usos lingüístivos estáncondicionados pola composición social e polos hábitos decomportamento da clase á que pertencen os seus integrantes. É unsector moi remiso ao emprego do idioma galego. Sirva como anécdotailustrativa a petición que en 1984 facían os empresarios ourensáns deque unha carta da INTG "les sea traducida al cristiano" por estar escrita"en un idioma que desconocemos totalmente".O mundo da economía e das finanzas, integrado nas estruturaseconómicas estatais, desenvólvese igualmente case con exclusividadeen castelán. Só se ve un certo grao de galeguización nalgúns ámbitosrelativos ao contacto co público, como a correspondencia cos clientesou a publicidade, debidos en boa parte á resposta a iniciativas denormalización do sector promovidas por grupos non institucionais, comoA Mesa pola normalización lingüística ou á Coordinadora Galega deEquipos de Normalización e Dinamización da Lingua (CGENDL).

31. 32. CONCLUSIÓNSEVOLUCIÓN DALINGUA HABITUAL ENGALIZADESDE 1924 ATÉ 1974(MONOLINGÜISMO)

32. 33. CONCLUSIÓNS1. LINGUA INICIAL

33. 34. CONCLUSIÓNS2. LINGUA HABITUAL

34. 35. CONCLUSIÓNS3. COMPETENCIAS LINGÜÍSTICAS

35. 36. CONCLUSIÓNS4. LINGUA NO ENSINO

36. 37. CONCLUSIÓNS5. ACTITUDE LINGÜÍSTICA

37. 38. CONCLUSIÓNSGALEGOGALEGOCASTELÁNCASTELÁNDIGLOSIADIGLOSIAINVERTIDACONTEXTOS FORMAISCONTEXTOS INFORMAISCONTEXTOS FORMAISCONTEXTOS INFORMAIS

38. 39. CONCLUSIÓNS

39. 40. CONCLUSIÓNS

40. 41. FONTES* O galego e as leis. Pilar García Negro (Ed. DoCumio).* Lexislación da lingua galega. Xunta de Galicia.* Constitución Española (1978).* Estatuto de Autonomía (1981).* Lei de Normalización Lingüística (1983).* Carta europea das linguas... (1992/2001)* Plan Xeral de Normalización da Lingua Galega(2004)* Mapa Sociolingüístico de Galicia (2010)* Libro de apoio (Consorcio Editorial)

# data[].attributes.attachment_link.description
Published on 1. O GALEGOHOXEPasado recente, presente e futuro da linguagalega. 35 anos de aparente normalidadedemocrática.De 1978 a 2013 3. CONTEXTO HISTÓRICO 4. CONTEXTO HISTÓRICO 5. LEXISLACIÓNA aprobación da Constitución Española de 1978 abriu unha nova etapade recoñecemento do plurilingüismo no Estado españolrecoñecemento do plurilingüismo no Estado español e deimportantes dereitos para as linguas distintas do castelán.

# data[].attributes.attachment_link.description
No ano 1950, un grupo de galeguistas entre os que se encontraban Ramón Piñeiro, Otero Pedrayo, Fernández del Riego, Ferro Couselo e outros, nace a editorial Galaxia,que axiña se converterá nun dos principais instrumentos da recuperación cultural galega. Os galeguistas exiliados

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
TEMA 11 (2º BACH): O GALEGO DE 1936 A 1975: CARACTERÍSTICAS LINGÜÍSTICAS FUNDAMENTAIS. CONTEXTO HISTÓRICO E SITUACIÓN SOCIOLINGÜÍSTICA

1. Características lingüísticas fundamentais

Os escritores en galego desde o Rexudimento enfrontáronse ao problema de como representar por escrito unha lingua oral da que non coñecían tradición escrita. Contra mediados do século XX xa se contaba cunha recente tradición escrita, a que se fora conformando cos escritores do século XIX e do 1º terzo do século XX.

Nesta época pode falarse dunha tendencia á , especialmente no que respecta ao uso de acentos diacríticos con diversas funcións diferenciadoras: acentos graves ( simplificación da normas ortográficas à), agudos ( é) e circunflexos ( pôr), apóstrofos ( n´outras) e guións ( d-este, co-a). A partir de agora usaranse só os acentos graves (´) e desaparecerán paulatinamente o uso de apóstrofes e guións para indicar encontros vocálicos.

Tamén hai que sinalar unha moderación da tendencia ao diferencialismo característico do galego escrito do 1º terzo do XX, de maneira que diminúe o uso de hiperenxebrismos, pseudoevolucións, arcaísmos e dialectalismos. A este proceso de depuración que supón delimitar o que é galego do que non é galego (depurar a lingua de castelanismos pero tamén de solucións inventadas e inexistentes na fala para evitar os castelanismos) contribuíu de maneira definitiva o estudo científico da lingua galega. A partir de mediados dos anos 60 na Universidade de Santiago de Compostela e arredor da cátedra de Lingua e literatura galega e dos estudos de Filoloxía Románica realízanse diversos estudos sobre o galego falado.A partir destes traballos, que supoñen unha base sólida de coñecemento da lingua, iníciase a elaboración dun modelo de lingua estándar na década dos 70.

Con todo, e dependendo dos autores, o galego das obras literarias clásicas desta época -iso que vós chamades de maneira inexacta galego antigo- presentará diferencias chamativas con respecto ao galego estandarizado dos vosos textos ecolares ao que estades afeitos: unhas normas de acentuación diferentes, dialectalismos, cultismos adaptados de maneira diferente, vulgarismos (n´ A esmorga tedes moreas de exemplos), arcaísmos (moi queridos por Álvaro Cunqueiro e de gran rendemento estilístico na súa poesía)... que iremos identificando a medida que leamos os textos na clase.

2. Contexto histórico e situación sociolingüística

O golpe de estado militar de 1936 contra o réxime democrático da II República Española significa unha ruptura radical con todos os logros da cultura galega do 1º terzo do século XX.

A terrible represión política que se levou a cabo sistematicamente nos territorios que quedan baixo o poder dos sublevados obriga a que cesen repentinamente a súa actividade asociacións culturais, xornais, revistas e editoriais comprometidas coa recuperación da lingua e a cultura galega. A pluralidade política queda suspendida e os membros e simpatizantes de partidos de esquerdas, nacionalistas ou simplemente defensores da república e da democracia son perseguidos. O asasinato, o exilio e o ostracismo cébanse en todos aqueles que non apoien o golpe de estado.

A victoria do réxime fascista de Franco supuxo:

·A perda das liberdades democráticas.

·A instauración dunha política de uniformización ideolóxica, lingüística-cultural e relixiosa (o nacional-catolicismo).

·A entrada nunha forte recesión económica causada polos efectos da guerra e por unha política autárquica que restrinxe as relacións comerciais co exterior. O resultado foi un retroceso brutal do nivel de vida da maioría da poboación, condenada á escasez e ao racionamento de produtos de primeira necesidade durante máis dunha década, mentres florecía o mercado negro ( estraperlo) coa complicidade das autoridades.

A situación non mellorou ata a década dos 50, en que a ONU revocou o acordo na que instaba aos seus membros a retirar os seus embaixadores dee Madrid. Neste momento EEUU e o Reino Unido deciden retomar as relacións diplomáticas con España. O réxime empeza a ter recoñecemento internacional e, en contrapartida, vese obrigado a ofrecer algúns signos de apertura que van favorecer un tímido repunte cultural.

Octavilla propagandística difundia na Coruña en 1942

Neste periodo a lingua galega, que antes da guerra estaba gañando espazos na vida pública (prensa, radio, discursos políticos, introdución no sistema de ensino), quedou totalmente prohibido no ámbito público e a nivel oficial. Desde a propaganda do réxime volve a insistirse nos vellos estereotipos de rusticidade e incultura asociados ao uso do galego pero, ademais, agora engádese un novo estigma negativo: o carácter antipatriótico de quen o utilizaba. Só se admitía o seu uso entre xente de moi baixa formación educativa, en ámbitos familiares ou asociado a unha visión folclórica e embrutecida da cultura galega (pensemos no éxito de personaxes como Xan das Bólas nas películas da época).

Hai varios aspectos que teñen unha gran influencia na importante desgaleguización da sociedade galega durante esta época:

A escola: a escolarización obrigatoria funciona como un elemento moi eficaz de desgaleguización. O galego, que era a lingua da maioría dos escolantes, non só estaba ausente dos plans educativos, senón que era motivo de castigo e ridiculización para aqueles nenos que o usaban na escola.

Os medios de comunicación de masas: a partir dos anos 60 en que boa parte das clases baixas accede á sociedade de consumo, tanto a radio como a televisión e o cine difunden modelos de conduta "modernos" sempre identificados co uso do castelán (pensade que en moi poucos países se dobran absolutamente todos os produtos audiovisuais que chegan de fóra e que isto só cabe interpretalo como parte dunha política lingüística de uniformización).

A emigración: as penosas condicións económicas que perduraron durante décadas despois da guerra e o desenvolvemento industrial a partir dos anos 60 en zonas moi localizadas (Madrid, País Vasco, Barcelona) impulsaron a moita xente a emigrar (ao estranxeiro, a cidades industriais do estado, a cidades galegas). O cambio de hábitat tamén é un factor importante para que as persoas cambien os seus hábitos lingüísticos e, sobre todo, un factor que dificulta a transmisión xeracional.

Polo tanto, durante o franquismo acelérase a desgaleguización da sociedade galega e chega a afectar a sectores que foran tradicionalmente os garantes da súa transmisión: clases baixas traballadoras, habitantes do medio rural emigrados...

Ao mesmo tempo, o galego empeza a ser de novo obxecto de interese e reivindicación entre a oposición antifranquista que ve na represión da lingua un instrumento máis de suxugación do poder totalitario que queren combater. O galego será a lingua vehicular do sindicalismo, do feminismo e de boa parte partidos clandestinos que loitan para debilitar o réxime franquista: é, como ben dixo Celso Emilio Ferreiro, a lingua proletaria do meu pobo.

# data[].attributes.attachment_link.title
TEMA 11 (2º BACH): O GALEGO DE 1936 A 1975: CARACTERÍSTICAS LINGÜÍSTICAS FUNDAMENTAIS. CONTEXTO HISTÓRICO E SITUACIÓN SOCIOLINGÜÍSTICA

# data[].attributes.attachment_link.description
TEMA 11 (2º BACH): O GALEGO DE 1936 A 1975: CARACTERÍSTICAS LINGÜÍSTICAS FUNDAMENTAIS. CONTEXTO HISTÓRICO E SITUACIÓN SOCIOLINGÜÍSTICA 1. Características lingüísticas fundamentais Os escritores en galego desde o Rexudimento enfrontáronse ao problema de como representar por escrito unha lingua oral da que non coñecían tradición escrita.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Published on

1. 1. A lingua galega na 1ª etapa do s. XX (1900-36)

2. 2. 1. Evolución xeral do s. XXAcentúase a situación deconflito lingüístico iniciada no s. XIXao se desenvolveren dúastendencias opostas:a) a presión estatal e socioeconómicaque espalla o castelán como linguade prestixio: maior penetración comolingua de relación social nas zonasurbanas, presenza exclusiva ou maioritaria nos medios dedifusión...b) as demandas e prácticas favorábeis ao uso normalizado dogalego: ideario galeguista e aposta pola súa presenza en todos osámbitos e contextos.

3. 3. 2. Contexto históricoA sociedade galega.● A maioría do país é rural, malvive do campo, pero medran as cidades e comeza a cobrar unha relativa importancia o sector industrial.● Prodúcese unha emigración masiva a América.● É un período de axitación social, que comeza co agrarismo liderado por sindicatos como Solidaridad Gallega ou Acción Galega.● Espállase a instrución primaria (en castelán).

4. 4. 2. Contexto históricoA política estatal.● A etapa da Restauración baseouse nun sistema caciquil e bipartidista.● Durante a ditadura de Primo de Rivera (1923-31) perseguíronse as linguas e culturas periféricas.● A IIª República española (1931-36) recuperou as liberdades e apostou polo recoñecemento das realidades nacionais (Catalunya, Euskadi, Galiza).

5. 5. 3. Marco sociolingüístico● O galego é a lingua da inmensa maioría: poboación rural e clases populares urbanas.● Exprésase nel a rica cultura popular, unha relevante literatura culta e unha pequena parte do mundo político e científico.

6. 6. 3. Marco sociolingüístico● No castelán están instaladas as elites urbanas.● É o único idioma do ensino, da igrexa, dos medios e do Estado, desde onde se difunden actitudes negativas cara ao galego.● Globalmente, a castelanización avanza, ao medraren as cidades e estenderse a educación primaria.

7. 7. 4. Entidades e feitos normalizadores O agrarismo. ● As reivindicacións dos campesiños a comezos de século son apoiadas polo galeguismo rexionalista. ● En 1907 fúndase a revista A Nosa Terra e pronúnciase o primeiro mitin en galego (Lugrís Freire, Betanzos). A Real Academia Galega. ● Creouse en 1906 e tiña entre os seus obxectivos estudar e dignificar o idioma, pero non contou nesta etapa con suficientes medios.

8. 8. 4. Entidades e feitos normalizadores As Irmandades da Fala. ● Movemento cidadá asociativo. Nace na Coruña en 1916 por iniciativa de Antón Vilar Ponte. ● Ten como obxectivos básicos a defensa da identidade galega e o fomento e dignificación da lingua. ● O seu órgano de expresión foi o xornal A Nosa Terra (1916- 1936).

9. 9. 4. Entidades e feitos normalizadores As Irmandades da Fala. ● Realiza por primeira vez demandas de galeguización plena. ● Con coherencia no emprego da lingua e con iniciativas: teatro culto, Escolas de Ensino Galego, Método de lectura en galego, etc. ● Na Iª Asemblea Nacionalista ( Lugo, 1918) nace o novo galeguismo político, que vai reivindicar a cooficialidade.

10. 10. 4. Entidades e feitos normalizadores A Xeración Nós. ● Colectivo de intelectuais de prestixio e ampla presenza pública (Losada Diéguez, Risco, Otero, Castelao...) que traballou a prol de Galicia concibida como unha nación que precisa de autogoberno. ● Conseguiu modernizar a cultura e lingua galegas, conectándoas directamente cos movementos europeos, e ampliar os espazos de cultivo: ensaio, discursos académicos, estudos científicos... ● Algúns medios que empregaron foron a revista Nós (1920-36), editoriais (Nós, Céltiga...) ou colaboracións na prensa.

11. 11. 4. Entidades e feitos normalizadores O Seminario de Estudos Galegos. ● Entidade vinculada á universidade fundada en 1923 por profesores e estudantes (Bouza Brey, Filgueira Valverde...). ● Conseguiu que a universidade atendese a realidade propia e incorporou a lingua galega aos traballos científicos, aos distintos campos do saber. ● A sección de Filoloxía elaborou as primeiras Normas ortográficas e morfolóxicas do galego, en 1933.

12. 12. 4. Entidades e feitos normalizadores O Partido Galeguista. ● Organización política herdeira do nacionalismo das Irmandades, fundouse en 1931. ● Defendeu a cooficialidade en igualdade co castelán. Castelao, deputado nas Cortes da República, reclamou ese recoñecemento na Constitución española. ● O maior logro foi a aprobación do Estatuto de Autonomía, plebiscitado días antes do levantamento fascista, no que se recoñecía a oficialidade.

13. 13. Orixe das imaxes:http://www.diarioliberdade.org:84/archivos/imagenes/190212_oficialidade_linguistica.jpghttp://www.galizacig.com/avantar/files/images/CapaCadernoAgrarismo.preview.jpghttp://static.labrujulaverde.com/files/2011/04/PROCLMACION-II-REPUBLICA.jpghttp://lh3.ggpht.com/_F7gB7Ab52Oc/SsBuvAHydlI/http://www.elcorreogallego.es/img/noticias/20060517/14_2384.jpghttp://www.realacademiagalega.org/image/image_galleryhttp://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/48/Carnet_das_Irmandades_da_Fala_de_1917.jpghttp://0.static.wix.com/media/063867_f296984937793e560aff441d4d5c1db5.png_1024http://www.egu.es/egu/adjuntos/fotos/135226/Filgueira_Valverde_1.jpghttp://www.galiciaespallada.com.ar/bovedanunmitin.jpghttp://vello.vieiros.com/25xullo/anosaterra.gif

# data[].attributes.attachment_link.description
Published on 1. A lingua galega na 1ª etapa do s. XX (1900-36) 2. 1. Evolución xeral do s. XXAcentúase a situación deconflito lingüístico iniciada no s.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Published on

Presentación "apañada" con Lourenzo Álvarez

1. 1. A SITUACIÓN DA LINGUA DURANTE A DITADURA FRANQUISTA (1936-1976)

2. 2. VARIOS... <ul><li>&quot;- La lengua castellana será la lengua de la civilización del futuro, porque el inglés y el francés son lenguas tan gastadas que van camino de su completa disolución. </li></ul><ul><li>- Se hablan en España otras lenguas más que la lengua castellana? </li></ul><ul><li>- Puede decirse que en España se habla sólo la lengua castellana, pues aparte de ésta sólo se habla el vascuence que, como lengua única, sólo se emplea en algunos caseríos vascos y quedó reducido a funciones de dialecto por su pobreza lingüística y filológica. </li></ul><ul><li>Y cuáles son los dialectos principales que se hablan en España? </li></ul><ul><li>Son cuatro: el catalán, el valenciano, el mallorquín y el gallego..&quot; </li></ul><ul><li>(Catecismo patriótico de 1939) </li></ul>

3. 3. VARIOS... &quot;El que de vosotros olvide su lengua española o la cambie por otra, dejará de ser español y cristiano. Por traición contra España y pecado contra Dios! Y tendrá que escapar de España! Y, cuando muera, su alma traidora irá al infierno.&quot; (Giménez Caballero, 1943) &quot;Querer usarlo [o galego] en la correspondencia comercial, en los oficios burocráticos, en el periodismo y aun en la novela post-freudiana, supone un inconcebible disparate, un verdadero sacrilegio verbal, algo muy cercano a la blasfemia.&quot; (J. Sierra en La Noche , 1948) &quot;... el gallego es hoy una lengua, por un lado rural, y por otro, poética, y nada más; que para escribir ciencia o filosofía los gallegos tendrán que escribir en castellano (que lo hacen espléndidamente)&quot; (Dámaso Alonso, 1950)

4. 4. Revista publicada en Arxentina por Luís Seoane Xornal galego editado por galegos emigrados e exiliados en Arxentina Teatro Solís de Montevideo, no que se estreou a obra de Castelao Os vellos non deben de namorarse Cartaz publicitario con motivo da estrea da obra e Castelao traballan- do coas máscaras orixinais Exposición realizada pola colectividade galega de Bos Aires durante a Guerra Civil en apoio da causa republicana

5. 5. Prohibiste-lo galego nas escolas para producir no espírito dos nosos rapaces un complexo de inferioridade, facéndolles crer que falar galego era falar mal e que falar castelán era falar ben. Expulsáste-lo galego das igrexas facendo que os representantes de Cristo explicaran o Evanxeo no idioma oficial, que o pobo non falaba nin comprendía ben. Refugáste-lo galego dos tribunais de xustiza e chegastes a castelanizar barbaramente as toponimias galegas.  E de que vos valeu? Porque despois de máis de catro séculos de política asimilista, exercida con toda riqueza de astucias e violencias, o noso idioma está vivo. Sodes, pois, imperialistas fracasados. Castelao, Sempre en Galiza (adaptación) (1944)

6. 6. Primeiros libros de poesía e narrativa publicados en Galiza durante o franquismo

7. 7. A presenza dos libros citados proba que Franco non reprimía frontalmente este flanco da expresión en galego. Non houbo esa sorte. Para o franquismo é máis importante (eficaz) crear unha atmosfera de medo, un clima de receos, un mesto tecido de sospeitas, de tal xeito que escribir en galego, que non está formalmente prohibido, se sinta como un risco evidente. Tampouco estaba prohibido pronunciar conferencias na nosa lingua pero ninguén, naquel entramado de medos e ameazas, o fixo ata dez anos despois de terminada a guerra civil. Informe sobre a lingua galega (presente e pasado). X. Alonso Montero. Ed. do Cumio. 1991

8. 8. X. M. ÁLVAREZ BLÁZQUEZ OTERO PEDRAYO FERNÁNDEZ DEL RIEGO IGLESIA ALVARIÑO FERRO COUSELO ASEMBLEA FUNDACIONAL DA EDITORIAL GALAXIA

9. 9. 1º NÚMERO DA REVISTA GRIAL A REVISTA, NA ACTUALIDADE

10. 10. <ul><li>" Hable bien. </li></ul><ul><li>Sea patriota. No sea bárbaro </li></ul><ul><li>Es de cumplido caballero que usted hable nuestro idioma oficial, o sea, el castellano. Es ser patriota. </li></ul><ul><li>Viva España y la Disciplina y Nuestro Idioma Cervantino. </li></ul><ul><li>Arriba España!" </li></ul>Breve crónica da castelanización Panfleto distribuído na Coruña en 1955

11. 12. 1966 Anos 70

12. 13. <ul><li>1947. Cómaros verdes. Aquilino Iglesia Alvariño. </li></ul><ul><li>1949. Discurso de Otero Pedrayo . </li></ul><ul><li>1950. Morte de Castelao en Bos Aires. </li></ul><ul><li>1951. A xente da barreira. Carvalho Calero. </li></ul><ul><li>1951. Fundación da Editorial Galaxia. </li></ul><ul><li>1961. Memorias dun neno labrego. Neira Vilas. </li></ul><ul><li>1962. Longa noite de pedra . Celso Emilio Ferreiro. </li></ul><ul><li>1963. Autorización á RAG para celebrar o Día das Letras Galegas. </li></ul><ul><li>1964. Nacemento na clandestinidade da UPG. </li></ul><ul><li>1965. Nacemento na clandestinidade do PSG. </li></ul><ul><li>1965. A lingua e a literatura galega pasan a formar parte dos estudos universitarios de ílosofía e Letras en Santiago de Compostela. </li></ul><ul><li>1968. Nacemento da Nova Canción Galega. </li></ul><ul><li>1971. Nacemento do ILG. </li></ul><ul><li>1973. Primeiras Mostras de Teatro de Rivadavia. </li></ul><ul><li>1973. Informe dramático sobre la lengua gallega . X. Alonso Montero. </li></ul><ul><li>1976. Conflito lingüístico e ideoloxía en Galiza . Francisco Rodríguez. </li></ul>Datas para lembrar

13. 14. EVOLUCIÓN DA LINGUA HABITUAL EN GALIZA DESDE 1924 ATÉ 1974 (MONOLINGÜISMO)

14. 15. Deserción lingüística das clases altas e medias GALEGO: Lingua proletaria do meu pobo!

15. 16. Deitado fronte ao mar... Lingua proletaria do meu pobo, eu fáloa porque si, porque me gusta, porque me peta e quero e dame a gana; porque me sae de dentro, alá do fondo dunha tristura aceda que me abrangue ao ver tantos patudos desleigados, pequenos mequetrefes sen raíces que ao pór a garavata xa non saben afirmarse no amor dos devanceiros, falar a fala nai, a fala dos avós que temos mortos, e ser, co rostro erguido, mariñeiros, labregos da linguaxe, remo e arado, proa e rella, sempre. Eu fáloa porque si, porque me gusta e quero estar cos meus, coa xente miña, preto dos homes bos que sofren longo unha historia contada noutra lingua.. Celso Emilio Ferreiro. Lomnga noite de pedra . !962 .

# data[].attributes.attachment_link.description
Published on Presentación "apañada" con Lourenzo Álvarez 1. A SITUACIÓN DA LINGUA DURANTE A DITADURA FRANQUISTA (1936-1976) 2. VARIOS... "- La lengua castellana será la lengua de la civilización del futuro, porque el inglés y el francés son lenguas tan gastadas que van camino de su completa disolución.

# data[].attributes.attachment_link.title
El Reino de Galicia en los mapas medievales

# data[].attributes.body
Vídeo con preguntas

# data[].attributes.attachment_link.description
Edpuzzle video lesson. Make any video your lesson. Take a video and crop it, add your voice or embed questions at any point.

# data[].attributes.headline
Formación da Lingua Galega. Vídeo explicativo:

# data[].attributes.subject
Formación da Lingua Galega. Vídeo explicativo:

# data[].attributes.body
Substrato, estrato latino, superestrato e adstratos

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Published on

Formación da lingua galega

1. 1. AS ORIXES DO GALEGO

2. 2. 1.b. Substratos indoeuropeos :

3. 3. Que é o indoeuropeo?

4. 4. Xermanas e árabes Lingua que, nun territorio determinado, se introduciu amplamente dentro da área doutra e aínda que non conseguiu asentarse definitivamente deixou nesta algúns trazos. Superestrato Latín vulgar Lingua da que procede o galego-portugués. Lingua de orixe Linguas celtas Lingua que, a consecuencia dunha invasión de calquera tipo, queda somerxida ou substituída por outra en que deixa pegadas. Os trazos máis estables do substrato pertencen sobre todo á fonética, ao léxico non fundamental e á toponimia. A morfoloxía e o léxico básico, en cambio, raramente sobreviven na lingua de importación. Substrato

5. 5. Linguas de substrato : <ul><li>Pobos mesturados, ágrafos, sen unidade lingüística, enfrontados </li></ul><ul><li>Chegada romanos = asimilación cultural </li></ul><ul><li>Linguas prerromanas deixaron: topónimos, léxico común (plantas, accidentes orográficos, útiles...) </li></ul>

6. 6. 1.a. Substratos preindoeuropeos (Idade de Pedra): Son tres conxuntos: ✏ Euroafricano ou mediterráneo: deixounos palabras como: cosco, gabanceira, mata, queiroga . Palabras coa raíz carr- carrasco, carroucho, carqueixa . ✏ Hispanocaucásico : coto, sobaco, morango (morodo, amorodo, amorote,...). ✏ Tirrénica : t ouza, morea, petouto, barro, lastra, cádavo, esquerdo, cama, abarca, balsa, veiga . De todo este conxunto de pobos e culturas, só chegou ata nós o nome de oestrimnios .

7. 7. <ul><li>* Trazos do substrato prerromano: </li></ul><ul><ul><ul><li>* A raíz carr: carr apucho </li></ul></ul></ul><ul><ul><ul><li>A raíz mor: amorodo </li></ul></ul></ul><ul><ul><ul><li>O sufixo -asc, usc: Tarasca </li></ul></ul></ul><ul><ul><ul><li>O sufixo -ego: galego </li></ul></ul></ul><ul><ul><ul><li>Topónimos en -obre, abre: Baiobre </li></ul></ul></ul><ul><ul><ul><li>Outras voces: balsa,barro,lama,laxe </li></ul></ul></ul>

8. 8. <ul><ul><ul><li>Ao substrato celta no galego atribúenselle os seguintes fenómenos fonéticos: </li></ul></ul></ul><ul><ul><ul><li>Desaparición do -n- latino intervocálico: BONAM > boa; SONARE > soar. </li></ul></ul></ul><ul><ul><ul><li>Evolución do grupo consonántico latino -CT- > -it- : NOCTEM > noite; LECTUM > leito; </li></ul></ul></ul><ul><ul><ul><li>Sonorización das consoantes oclusivas xordas latinas P, T, K > b,d,g. e desaparición das sonoras latinas B,D,G: LUPUM > lobo; METUM > medo; CAECUM > cego; LEGEM > lei; PEDEM > pé; RIVUM > río. </li></ul></ul></ul>

9. 9. Latinización :

10. 10. Proceso de asimilación e incorporación dos pobos ibéricos ó mundo romano. ETAPAS: 1ª. Ata fins do séc. I a.C.: hostilidades

11. 11. 2ª. Desde o 29 a.C - séc. III d.C.: aspirar á cidadanía romana. LATÍN = lingua de prestixio = primeiras inscricións latinas

12. 12. 3ª Romanización: século III d.C. Imposición do latín como única lingua oficial.

13. 13. * Xermánico * Árabe Linguas de superestrato : Decadencia do Imperio Romano por presión dos pobos xermánicos

14. 14. Xermanos

15. 15. xa estaban bastante latinizados Nº invasores reducido Nivel cultural baixo Organización administrativa baixa Os pobos xermánicos fusionáronse grazas a:

16. 16. Trazos do superestrato xermánico: Antropónimos: Afonso,Luís,Elvira Topónimos: * ar: Gondomar * mil: Samil * ende: Madrosende * monde: Baamonde * riz:Mondariz,Guitiriz * ulfe: Randulfe Léxico da guerra e costumes: guerra, helmo,espía,agasallar

17. 18. <ul><li>Cultura árabe moi avanzada (arte, agricultura, técnica, ciencia) </li></ul><ul><li>Achega léxica de orixe árabe: </li></ul><ul><li>Agricultura e gandería: cenoria, albeitar </li></ul><ul><li>Construción: alicerce, albanel,azotea </li></ul><ul><li>Administración: alcalde, alcaide, alférez </li></ul><ul><li>Ciencia: cifra, logaritmo, cénit, xarope, álxebra </li></ul><ul><li>Topónimos: AMezquita, Sada </li></ul><ul><li>Expresións: oxalá, debalde </li></ul>

18. 19. Principais evolucións fonéticas: CLAMARE > chamar; PLAGAM > chaga Palatalizan: Ch Grupos cons.: CL, FL, PL, AURUM > ouro; TAURUM > touro Evoluciona a: ou O ditongo: AU TENERE > ter; CALENTEM > quente Desaparecen As consoantes: N, L FACTUM > feito; NOCTEM > noite Evoluciona a: it O grupo cons. CT VEDERE > ver; LEGERE > ler Desaparecen As consoantes: -B-, D, G POPULUM > pobo; AMICUM > amigo Sonorizan: B, D, G As consoantes: P, T, K Exemplos Galego Latín

19. 20. Formación histórica do léxico <ul><li>A maioría do léxico galego procede do LATÍN VULGAR </li></ul><ul><li>clasifícase segundo : </li></ul><ul><li>a época na que foi introducido, </li></ul><ul><li>a evolución que sofre ao longo da historia. </li></ul>Cultismo semicultismo Patrimonial

20. 21. Patrimoniais: Incorporáronse : na colonización romana Transmitíronse : por vía oral Evolucionaron : totalmente (transformacións fonéticas) Constitúen : a maior parte do noso léxico Exemplos: CAELUM > ceo; DIRECTUM > dereito CAUSAM > cousa; AURICULAM > orella

21. 22. Semicultismos: Evolucionaron : parcialmente (pequenos cambios) Menos cás palabras patrimoniais, máis cós cultismos Exemplos : DELICATUM > delicado; patrimonial: "delgado" MIRACULUM > milagre; posible evolución: "mirallo" FLACCUM > fraco; posible evolución: "chago"

22. 23. Cultismos: Incorporáronse: tardiamente Evolucionaron:pequenas alteracións Exemplos : COLLOCARE > colocar; COLUMNAM > columna Os tecnicismos: son cultismos específicos das ciencias, artes, técnica e oficios; nomean: obxectos, operacións... Fórmanse por: Incorporar palabra gregas ou latinas: mecánica Creación de neoloxismos con elementos gregos e latinos:encefalograma Os latinismos son expresións puramente latinas: Apriori, ídem, lapsus, ipsofacto, voxpopuli

23. 24. cálido Caldo CALIDUM Colocar Colgar COLLOCARE Concilio Concello CONCILIUM Cultismo Voz patrimonial LATÍN

24. 25. Regular Regra Rella REGULAM Plena Prea(mar) Chea PLENAM Clavícula Caravilla Chavella CLAVÍCULAM Cultismo Semicult. Voz patrimonial LATÍN

25. 26. Chegou o momento de estudar

26. 27. exercicios tema 1

27. 28. 1. Relaciona as formas galegas coas correspondentes latinas: bieito VERSORIA chavella DOMINA prazo ABELLA abelá SALTU xanela CITO vello PLACITU soño BENEDICTU caveira IANUAELLA vasoira BRACCHIU eixada IOCULARE sono MATAXA dona MATTIANA brazo ASCIATA xesta VEC'LU xograr GENISTA feo SOMNU madeixa CLAVIC'LA souto CALAVARIA mazá FOEDU cedo SOMNIU VERSORIA DOMINA ABELLA SALTU CITO PLACITU BENEDICTU IANUAELLA BRACCHIU IOCULARE MATAXA MATTIANA ASCIATA VEC'LU GENISTA SOMNU CLAVIC'LA CALAVARIA FOEDU SOMNIU VASOIRA DONA ABELÁ SOUTO CEDO PRAZO BIEITO XANELA BRAZO XOGRAR MADEIXA MAZÁ EIXADA VELLO XESTA SOÑO CHAVELLA CAVEIRA FEO SOÑO

28. 29. 11. Coloca nos ocos a palabra correspondente que aparece ó final. Clasifícaas segundo a súa orixe. - A sopa estaba saborosa e non quedou nada na pota , pero o carneiro ó espeto estaba un pouco cru. - Esta ben o orgullo de gañar . Pero non debes gabarte demasiado. - Dese home din que rouba o diñeiro dos ricos para dárllelo ós pobres. - Estendeu a toalla de cor branco no chan e deitouse xardín no como se estivese na praia. - O cosco recobre os grans de millo e outros cereais. - Os xermanos antes de britar ou infrinxir un pacto non podían menos que esgrimir as espadas. - Unha pala é un burato ou cova baixo as pedras do río, onde se esconden as troitas. - A lastra é unha laxe de pouca espesura que se usa para facer valados. - Esa alfaia que roubaron é un torque de ouro celta. - No xardín lixou a roupa que era o seu orgullo pois era un modelo único dun alfaiate galego; agora terá que limpala cun xabón especial.

29. 30. <ul><li>Substratos preindoeuropeos (Idade de Pedra): </li></ul><ul><li>Son tres conxuntos: </li></ul><ul><li>Euroafricano ou mediterráneo: deixounos palabras como: cosco . </li></ul><ul><li>Tirrénica: lastra, abarca . </li></ul><ul><li>Os paraceltas: pala. </li></ul><ul><li>Xermanas: Os que entraron no propio latín e que os romanos levaron por todo o Imperio: roubar, sopa, branco, xabón, orgullo, tregua, gañar,rico. Xermanos: britar, esgrimir. </li></ul><ul><li>Á visigoda : roupa, espeto. </li></ul><ul><li>O terceiro estrato de xermanismos é o formado polos que chegaron coas peregrinacións medievais, procedentes do francés ou do provenzal: xardín, toalla, gabarse. </li></ul><ul><li> Árabes: alfaia, alfaiate. </li></ul>

30. 31. Guillerme árabe cattus arroz ibérica wardom gato celta barro barro xermano alruz aceite árabe wilhelm gardar xermano alzait P.PATRIMONIAL LINGUA ÉTIMO

31. 32. <ul><li>BESTIAM : besta, becha </li></ul><ul><li>MACULAM : mácula, mágoa, mancha </li></ul><ul><li>CLAVICULAM : cravella, chavella </li></ul><ul><li>INSULAM : insua, illa </li></ul><ul><li>FLUXUM : frouxo </li></ul><ul><li>REGULAM : regular, regra, rella </li></ul><ul><li>PLENAM .: plena, prea-, chea </li></ul>

32. 33. 4.Indica a forma galega que corresponde a cada unha destas palabras latinas: PLICARE > pregar ALTARIU > outeiro CLAUSA > chousa IEIUNU > xexún NEBULA > néboa CATENA > cadea SAXU > seixo ALTERU > outro LAETU > ledo TRUCTA > troita

33. 34. plena fría PLENAM plano litigar LIMPIDUM lidar límpido PLANUM fríxida chea/cheia FRIGIDAM prea-(mar) chan/chao LITIGARE RESULTADOS ÉTIMOS

34. 35. 7. Dá unha voz patrimonial (como mínimo) emparentada lexicamente con cada un dos seguintes cultismos: Plano: chan / chao Clave: chave Personalidade: persoa, persoal Medicina: menciña Pleno: cheo Secretario: segredo Solitario: solteiro Audición: oír Directo: dereito Flamante: rechamante

35. 36. 8. Nas seguintes palabras, nas que se indica a evolución do latín ó galego, hai algunhas evolucións fonéticas que poden atribuírse ó substrato celta. Explica que fenómenos fonéticos se producen en cada un dos casos: TE CT U > teito BO N A > boa RI P ARIA > ribeira FA CT U > feito Ve n a > vea AMI C U > amigo CI T O > cedo CAE C U > cego SE C ARE > segar FOE D U > feo DIRE CT U > dereito CU P A > cuba

36. 37. 9. Pon as formas galegas correspondentes a cada unha das seguintes palabras latinas e indica que fenómenos fonéticos teñen lugar en cada caso: LA CT EM > leite LU N AM > lúa PE CT UM > peito FACERE > facer G E N ISTAM > xesta FO LI AM > folla RO T AM > roda O CT O > oito ARE N AM > area SO N ARE > soar LU P UM > lobo NO CT E > noite LA N A > la BO N A > boa

37. 38. subir a algún sitio agatuñando; rubir saga maneira, feito, procedemento ataviar nome xenérico de antigas lendas escandinavas trepar peza da armadura que cubría a cabeza e o rostro, con viseira talar que se vangloria e se arroga méritos extraordinarios britar destruír, cortar ufano hasta de ferro puntiaguda que serve para asar carne ou peixe guisa quebrantar, violar, infrinxir helmo presente, regalo espeto adornar, asear agasallo

# data[].attributes.attachment_link.description
Published on Formación da lingua galega 1. AS ORIXES DO GALEGO 2. 1.b. Substratos indoeuropeos : 3. Que é o indoeuropeo? 4. Xermanas e árabes Lingua que, nun territorio determinado, se introduciu amplamente dentro da área doutra e aínda que non conseguiu asentarse definitivamente deixou nesta algúns trazos.

# data[].attributes.headline
DE LINGUA DE PRESTIXIO A LINGUA MINORIZADA

# data[].attributes.subject
DE LINGUA DE PRESTIXIO A LINGUA MINORIZADA

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Published on

Breve historia do paso da lingua galega de prestixio a minorizada

1. 1. O galegOO galegO:: de lingua de prestixiOde lingua de prestixiO a lingua minOrizada.a lingua minOrizada.

2. 2. As orixesAs orixes:: * Nace no s. IX d.C.Nace no s. IX d.C. (latín+linguas de(latín+linguas de substrato e superestrato)substrato e superestrato) * Xa no s. XI vai substituíndo ao latín nos textosXa no s. XI vai substituíndo ao latín nos textos escritos.escritos. * Convértese na única lingua empregada por todaConvértese na única lingua empregada por toda a poboacióna poboación latín só en textos escritoslatín só en textos escritos de carácter culto.de carácter culto.

3. 3. IDADE MEDIAIDADE MEDIA ALTA IDADE MEDIA s. V - s.XI BAIXA IDADE MEDIA s. XII - s.XV Nacemento das linguas románicas s. VIII-IX Nacemento das literaturas románicas s.XI-XII-XIII

4. 4. O galego na Idade MediaO galego na Idade Media -ss. XII-XIII. XII-XIII:: esplendoresplendor * lingua de cultura + latínlingua de cultura + latín * falado por toda a poboaciónfalado por toda a poboación * 1ºs textos en galego1ºs textos en galego: documentos notariais,: documentos notariais, testamentos, contratos.testamentos, contratos. * literaturaliteratura: cantigas de amor, amigo e escarnio: cantigas de amor, amigo e escarnio * cantigas de Santa María: Afonso X o Sabio.cantigas de Santa María: Afonso X o Sabio. * LinguaLingua totalmente normalizadatotalmente normalizada: usos sociais extensos: usos sociais extensos

5. 5. Lingua deLingua de reisreis O GALEGO NA IDADE MEDIAO GALEGO NA IDADE MEDIA Lingua doLingua do Séculos IX-XV 700 anos de Normalidade lingüística Galego: idioma para a educación dos reis Galego: lingua lírica de poetas non galegos Sociedade galega medieval: monolingüe en galego

6. 6. O GALEGO NA IDADE MEDIAO GALEGO NA IDADE MEDIA DoDo monolingüismomonolingüismo áá substituciónsubstitución lingüísticalingüística s.IX - s.XI Galego: lingua oral Galiza: monolingüe en galego s.XII - s.XV s.XII Galego: lingua oral e lingua escrita (Primeiros textos literarios: 1196) s.XIII Galego: lingua literaria da PI (Inicio da castelanización do poder: Fernando VII e Afonso X) s.XIV s.XV Galego: comeza a súa decadencia. Galiza: sen corte e sen chancelería. Morte do Conde de Barcelos en1350. Fin da escola trobadoreca gal-port. Galego: lingua do pobo. Castelán: lingua do poder. Galiza: sometida á coroa de Castela.

7. 7. Orixe do conflito: s. XIV-XVOrixe do conflito: s. XIV-XV * Comezan loitasdinásticas.Comezan loitasdinásticas. * Galiciaapoianobrezaperdedora.Galiciaapoianobrezaperdedora. * Entran nobreseeclesiásticosforáneos. (cortecastelá)Entran nobreseeclesiásticosforáneos. (cortecastelá) * Traen o castelán.Traen o castelán. * S. XV: RRCC "proceso dedomaecastración deS. XV: RRCC "proceso dedomaecastración de Galicia"Galicia" * Asóciase:Asóciase: - Castelán usosformaiseclasesaltas- Castelán usosformaiseclasesaltas - Galego: usosinformaiseclasesbaixas.- Galego: usosinformaiseclasesbaixas. * Linguaforáneadominante/linguaautóctonaLinguaforáneadominante/linguaautóctona minorizadaminorizada (castelán)(castelán) (galego )(galego )

8. 8. A RecuperaciónA Recuperación:: --S. XVIIIS. XVIII: a Ilustración: a Ilustración primeiras voces enprimeiras voces en defensa da lingua (reclámase o seu uso endefensa da lingua (reclámase o seu uso en Administración, Ensino e Igrexa)Administración, Ensino e Igrexa) --S.XIX: RexurdimentoS.XIX: Rexurdimento (Rosalía, Curros Enríquez,(Rosalía, Curros Enríquez, Eduardo Pondal)Eduardo Pondal) - a) Gramáticas, dicionarios, historias de Galicia.a) Gramáticas, dicionarios, historias de Galicia. - b) Uso da lingua como arma de defensa e reivindicación.b) Uso da lingua como arma de defensa e reivindicación.

9. 9. s. XX-XXI: estatus legals. XX-XXI: estatus legal 1º terzo1º terzo:: Grupo NósGrupo Nós (Castelao, Risco,(Castelao, Risco, Cuevillas...)Cuevillas...) - Emprego en actos públicos: conferencias,Emprego en actos públicos: conferencias, mitins, discursos.mitins, discursos. - Novos dicionarios e gramáticas (breves peroNovos dicionarios e gramáticas (breves pero de certa importancia)de certa importancia) - Emprego literario: rexurdir da prosa (novela,Emprego literario: rexurdir da prosa (novela, ensaio e relato breve) e teatro.ensaio e relato breve) e teatro. - Non normativizada e pouco normalizada.Non normativizada e pouco normalizada.

10. 10. A Guerra Civil e a posguerraA Guerra Civil e a posguerra:: a longa noite de pedra.a longa noite de pedra. * Represión política, social e lingüística.Represión política, social e lingüística. - Exilio, fusilamentosExilio, fusilamentos * Imposición do castelánImposición do castelán prohibición deprohibición de usar o galego.usar o galego. - No ensinoNo ensino - Na AdministraciónNa Administración - Medios de ComunicaciónMedios de Comunicación - Só ámbito familiar (aumentan os prexuízos e oSó ámbito familiar (aumentan os prexuízos e o sentimento de autoodio)sentimento de autoodio)

11. 11. Fin da ditaduraFin da ditadura:: novos vieirosnovos vieiros * Anos 70-80.Anos 70-80. - débil presenza no ensino universitario.- débil presenza no ensino universitario. - materiais para o seu estudo- materiais para o seu estudo - democracia=liberdade lingüística- democracia=liberdade lingüística - 1978: Constitución Española (lingua- 1978: Constitución Española (lingua oficial)oficial) - pouco uso oral, castelán lingua A/galego lingua B- pouco uso oral, castelán lingua A/galego lingua B - perda intraxeracional de falantes.- perda intraxeracional de falantes. - prexuízos importantes.- prexuízos importantes. - Estatuto de Autonomía (1981)----lingua propia- Estatuto de Autonomía (1981)----lingua propia - Lei de Normalización Lingüística (1983)- Lei de Normalización Lingüística (1983)

12. 12. Actualidade.Actualidade. * Lingua normativizada : posúe normativa oficial, abondosa eLingua normativizada : posúe normativa oficial, abondosa e importante produción literaria, presenza destacada na internet.importante produción literaria, presenza destacada na internet. * Aínda sofre desprestixio social e moitos prexuízos (usos informais,Aínda sofre desprestixio social e moitos prexuízos (usos informais, ideolóxicosideolóxicos asociada a unha determinada opción política...)asociada a unha determinada opción política...) * Escasa presenza medios de comunicación (prensa, radio...)Escasa presenza medios de comunicación (prensa, radio...) * Mocidade e mundo urbano: uso reducido.Mocidade e mundo urbano: uso reducido. * Maior coñecemento da lingua galega e menor emprego activo.Maior coñecemento da lingua galega e menor emprego activo.

# data[].attributes.attachment_link.description
Published on Breve historia do paso da lingua galega de prestixio a minorizada 1. O galegOO galegO:: de lingua de prestixiOde lingua de prestixiO a lingua minOrizada.a lingua minOrizada. 2. As orixesAs orixes:: * Nace no s. IX d.C.Nace no s. IX d.C. (latín+linguas de(latín+linguas de substrato e superestrato)substrato e superestrato) * Xa no s.

# data[].attributes.attachment_link.title
As orixes do galego en Rianxo. Sustrato, estrato e superestrato.

# data[].attributes.attachment_link.title
Presentación: formación da lingua galega

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Á luz das últimas investigacións e da man dos maiores expertos de Europa dispoñémonos a explorar a creación, o auxe e a caída do Reino Suevo de Galicia. Esta é a historia do primeiro reino medieval de occidente, pero tamén é un relato sobre como se fai a historia e sobre como nola contaron.

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
as mellores series galegas e toda a produción propia de galicia

# data[].attributes.attachment_link.description
Á luz das últimas investigacións e da man dos maiores expertos de Europa dispoñémonos a explorar a creación, o auxe e a caída do Reino Suevo de Galicia. Esta é a historia do primeiro reino medieval de occidente, pero tamén é un relato sobre como se fai a historia e sobre como nola contaron.