# data[].attributes.headline
Arktyka, Antarktyda i Antarktyka. Czym się od siebie różnią?

# data[].attributes.subject
Arktyka, Antarktyda i Antarktyka. Czym się od siebie różnią?

# data[].attributes.body
W przeciwieństwie do Arktyki, kontynentem jest Antarktyda. To ląd położony najdalej na południe naszej planety, w którego głębi znajduje się biegun południowy. Antarktyda jest najmniej zbadanym spośród kontynentów, ponieważ aż 98 procent jej powierzchni zajmuje pokrywa śnieżno-lodowa o grubości dochodzącej do 5 kilometrów, która tworzy zwarty lądolód.

Zanim Antarktyda pokryta została masami lodu, jej powierzchnią była na ogół dość płaska, równinna. Jednak ostatnie badania georadarowe ujawniły, że gromadzący się przez tysiące lat lód i śnieg diametralnie zmieniły rzeźbę terenu, tworząc głębokie doliny, a nawet wyspy.

# data[].attributes.headline
Pangea uformowała się w karbonie, na skutek zamknięcia się paleozoicznego oceanu Reik i kolizji kontynentu Laurosji z południowym superkontynentem Gondwany. Towarzyszyło temu intensywne wypiętrzanie się gór zwane orogenezą hercyńską, które utworzyło masywne pasmo hercynidów w centrum powstałego lądu. Pangeę otaczał pokrywający całą półkulę Ziemi "wszechocean" Panthalassa, a od wschodu rozcinał ją mniejszy zbiornik oceaniczny – Ocean Tetydy.W okresie jurajskim rozerwanie się Pangei na dwie części – północną Laurazję, oraz południową, odtworzoną Gondwanę, spowodowało powstanie centralnego Oceanu Atlantyckiego. Te lądy uległy dalszemu podziałowi, tworząc dzisiejsze oblicze Ziemi z jej siedmioma kontynentami. Pangea ostatecznie rozpadła się w okresie kredy[1].

# data[].attributes.subject
Pangea uformowała się w karbonie, na skutek zamknięcia się paleozoicznego oceanu Reik i kolizji kontynentu Laurosji z południowym superkontynentem Gondwany. Towarzyszyło temu intensywne wypiętrzanie się gór zwane orogenezą hercyńską, które utworzyło masywne pasmo hercynidów w centrum powstałego lądu. Pangeę otaczał pokrywający całą półkulę Ziemi "wszechocean" Panthalassa, a od wschodu rozcinał ją mniejszy zbiornik oceaniczny – Ocean Tetydy.W okresie jurajskim rozerwanie się Pangei na dwie części – północną Laurazję, oraz południową, odtworzoną Gondwanę, spowodowało powstanie centralnego Oceanu Atlantyckiego. Te lądy uległy dalszemu podziałowi, tworząc dzisiejsze oblicze Ziemi z jej siedmioma kontynentami. Pangea ostatecznie rozpadła się w okresie kredy[1].

# data[].attributes.headline
Pangea – superkontynent istniejący na Ziemi w okresie pomiędzy 300 a 180 milionów lat temu[1]. Słowo "Pangea" pochodzi z greki i w wolnym tłumaczeniu znaczy "Wszechziemia". Pangea nie była pierwszym superkontynentem w dziejach Ziemi, ale jest z nich niewątpliwie najbardziej znanym.

# data[].attributes.subject
Pangea – superkontynent istniejący na Ziemi w okresie pomiędzy 300 a 180 milionów lat temu[1]. Słowo "Pangea" pochodzi z greki i w wolnym tłumaczeniu znaczy "Wszechziemia". Pangea nie była pierwszym superkontynentem w dziejach Ziemi, ale jest z nich niewątpliwie najbardziej znanym.

# data[].attributes.headline
Pangea - ogromny superkontynent powstały z połączenia wszystkich kontynentów. Istniał na początku ery mezozoicznej.

# data[].attributes.subject
Pangea - ogromny superkontynent powstały z połączenia wszystkich kontynentów. Istniał na początku ery mezozoicznej.

# data[].attributes.body
Tak ogromne masy lądów i zamknięcie wielu mórz powinny osuszyć klimat i generować ogromne wahania temperatur, tak jak to się dzieje w dzisiejszej centralnej Azji. Bogate zespoły zwierząt i roślin z formacji Karoo, która leżała w sercu południowej części superkontynentu, przeczą temu poglądowi. Prawdopodobnie liczna sieć rzek, które płynęły w głąb kontynentu i zasilały duże jeziora, mogła wpływać chłodząco i stabilizująco na klimat. W triasie klimat zaczął się jednak ocieplać i osuszać. Wilgotne powietrze z mórz i oceanów nie było w stanie dotrzeć tak daleko w głąb Pangei. Powstałe pustynie wraz z łańcuchami górskimi stanowiły trudną do przebycia barierę dla zwierząt i roślin Pangei.

# data[].attributes.headline
            Formowanie się          superkontynentów

# data[].attributes.subject
            Formowanie się          superkontynentów

# data[].attributes.body
Teoria tektoniki płyt i teoria konwekcji w płaszczu Ziemi sugerują, że superkontynenty powstają co pewien czas. Masy kontynentalne skupiają się w jeden superkontynent, by później znowu się rozpaść. Zapis geologiczny wskazuje, że takie cykle trwają około 250 milionów lat.

# data[].attributes.body
Kontynent o powierzchni 17,8 mln kilometrów kwadratowych leżącym na półkuli zachodniej oraz
w większej części na półkuli południowej,
a w mniejszej - na półkuli północnej. Niekiedy uważana jest również za subkontynent Ameryki.

# data[].attributes.body
Europa – część świata(nazywana zwykle, jednak nieściśle, kontynentem) leżąca na półkuli północnej, na pograniczu półkóli wschodnieji zachodniej, której część kontynentalna stanowi wraz z Azją kontynent eurazję.

# data[].attributes.body
Kontynent Azji jest ogromny: rozciąga się ze wschodu na zachód na długości prawie 11 000 km. Azja ma bardzo dobrze rozwiniętą linię brzegową. W części południowej, południowo-wschodniej i wschodniej kontynentu występuje bardzo gęsta sieć długich rzek z wieloma dopływami.

# data[].attributes.body
Amerykę Południową zamieszkuje ponad 418 mln mieszkańców. Ludność Ameryki Południowej jest zróżnicowana rasowo; Brazylia, Peru i Kalumbia to państwa o dużych mieszankach ras. Ludność tubylcza należy do rasy żółtej i zamieszkuje obecnie Andy Środkowe, Peru i Boliwię, gdzie stanowi około 40% ludności.

# data[].attributes.body
Ausralię często opisuje się razem z Oceanią. Ich powierzchnia wynosi 9mln km kwadratowych, z czego na Australię przypada 7,7mln km kwadratowych. Wyspy Oceanii są rozrzucone na Oceanie Spokojnym, większość z nich skupia się w jego południowo-zachodniej części.

# data[].attributes.body
Australia – państwo demokratyczne, położone na półkuli południowej, obejmujące kontynent Australia, wyspę Tasmanię i inne znacznie mniejsze wyspy na Oceanie Indyjskim i Spokojnym. Stolicą kraju jest Canberra, największym miastem jest Sydney. Jest szóstym pod względem powierzchni państwem świata.

# data[].attributes.body
Ludziom i zwirzętom trudno jest przetrwać w tym surowym środowisku, ponieważ na lądowej pustyni temperatura potrafi spaść

# data[].attributes.body
Przebieg umownej granicy Europy z Azją na wschodzie i południowym wschodzie wzbudza kontrowersje. Kwestia ta jest różnie rozstrzygana w nauce poszczególnych krajów, a najwięcej rozbieżności w tej sprawie występuje w nauce anglosaskiej. Polska interpretacja przebiegu granicą Europy azja jest zgodna z ustaleniami Między narodowej Unii Geograficznej

Zwykle przyjmuje się, że Europa rozciąga się od Oceanu Atlantyckiego na zachodzie do gór Ural na wschodzie oraz od Oceanu Arktycznego na północy do Morza Śródziemnego,Morza Czarnego i gór Kaukaz na południu (Kaukaz w niektórych interpretacjach jest zaliczany do Europy, a w niektórych nie)

# data[].attributes.body
Najmroźniejszy, najsuchszy i najbardziej wietrzny kontynent na świecie, zawiera aż 90 procent globalnych zasobów słodkiej wody. Antarktyda to dom między innymi dla pingwinów. Ludzie mieszkają na niej tylko w bazach polarnych, które rozsiane są od wybrzeży aż po sam biegun południowy. Ludziom i zwierzętom ciężko jest przetrwać w tym niezwykle surowym środowisku, ponieważ na lodowej pustyni temperatura potrafi spaść w najzimniejszych miesiącach roku, pośród nocy polarnej, do blisko minus 100 stopni.

# data[].attributes.body
Europa jest najbardziej rozczłonkowaną częścią świata, o silnie rozbudowanej linii brzegowej, której długość wynosi ok. 38 tys. km (bez linii brzegowej wysp).

Linia Brzegowa
Około 25% powierzchni kontynentu stanowią półwyspy, spośród których największym jest
Półwysep Skandynawski 800 tys km

# data[].attributes.body
w Europie jest znacznie łagodniejszy niż klimaty innych obszarów położonych na tej samej szerokości geograficznej. Różnica ta zauważalna jest zwłaszcza zimą, w zachodniej i północnej części kontynentu. Główną przyczyną tego zjawiska jest ciepły prąd morski – Golfstrom (Prąd Zatokowy), opływający Europę od zachodu. Dzięki niemu na norweskich Lofotach istnieje największa na świecie anomalia termiczna, której wartość dochodzi do +25 °C. W rejonie Europy na równoleżniku 60°N ta anomalia wynosi średnio +8 °C, a na równoleżniku 70°N około +12 °C.
Drugą przyczyną łagodnego klimatu jest przewaga wiatrów zachodnich, co w połączeniu z niemal równoleżnikowym układem najważniejszych łańcuchów górskich, powoduje, iż ciepłe masy powietrza znad Oceanu Atlantyckiego docierają głęboko na wschód kontynentu.

# data[].attributes.body
Około 66% powierzchni Europy należy do zlewiska Oceanu Atlantyckiego, 16% do zlewiska Oceanu Arktycznego, a wody z pozostałej części kontynentu spływają do zbiorników wewnątrzkontynentalnych, spośród których największym jest Morze Kaspijskie

# data[].attributes.body
Antarktyda to jedyny kontynent na którym nie ma żadnego państwa.

# data[].attributes.body
Jest kontynentem na południu ziemi. Znajduje się na nim biegun południowy.Jest otoczony przez ocean południowy. Ma powierzchnię 14,0 mln km², prawie dwa razy większy od Australii. OK. 98% Antarktydy pokrywa polarna czapa lodowa o grubości  1,9 km. Antarktyda to najzimniejszy, najsuchszy i najbardziej wietrzny kontynent.Jest uznawany za kontynent pustynny. Temperatura tam spada nawet do -90°C.

# data[].attributes.body
Trzeci co do wielkości kontynent, leżący na półkuli północnej i zachodniej

# data[].attributes.body
Ameryka Południowa ma słabo rozwiniętą linię brzegową. Wzdłuż jej zachodnich wybrzeży również rozciąga się potężne pasmo górskie - Andy. Największą rzeką jest Amazonka. Nizine Amazonki porastają wilgotne lasy równikowe.

# data[].attributes.body
Ma dobrze rozwiniętą linię brzegową

# data[].attributes.body
Powierzchnia wynosi 24 miliony km²

# data[].attributes.body
Największa na świecie rafa koralowa, położona wzdłuż północno-wschodnich wybrzeży Australii na Morzu Koralowym.

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
tropical and subtropical coniferous forests

# data[].attributes.body
Kordyriely - najdłuższy łańcuch górski na Ziemi

# data[].attributes.body
Od zachodu Amerykę Północną otacza Ocean Spokojny, od północy Ocean Arktyczny, a od wschodu Ocean Atlantyczny. Ameryka Północna od Azji oddzielona jest Ciśniną Belgijską. Na południu łączy się z.Ameryką Południową Południowa część nazywana jest Ameryką Łacińską .

# data[].attributes.body
Zwierzęta: Koala, psy Dingo, Kangury, Dziobak, Emu, Kolczatki, Diabeł Tasmański.
Rośliny: Figowce, palmy, pandanusy, liany, epifity

# data[].attributes.body
Najbardziej rozpowszechnionymi językami na tym kontynecie są Hiszpański i Portugaliski

# data[].attributes.body
Do największych półwyspów Azji należą: Półwysep Arabski - położony między Morzem Czerwonym, Morzem Arabskim i Zatoką Perską. Jest największym półwyspem świata, zajmuje 2,78 mln km2. Półwysep Indyjski jest trójkątny, wcina się w Ocean Indyjski. Zajmuje powierzchnię bliską 2,1 mln km2, czyli około 2/3 terytorium Indii. Półwysep Indochiński oblewany jest od wschodu wodami Morza Południowochińskiego i Zatoki Tajlandzkiej, a od zachodu - Morza Andamańskiego i Zatoki Bengalskiej. Największe wyspy w Azji to Burneo, Sumatra i Jawa. Archipelagi to m.in. Archipelag Malajski, Filipiny i Wyspy Japońskie . W centum Azji leżą w centrum Azji leżą najwyższe góry świata, w tym Himalaje - najdłuższy łańcuch górski na Ziemi. Himalaje leżą w południowej Azji, a mają ponad 2,5 tys. kilometrów długości i około 250 kilometrów szerokości, najwyższym szczytem jest Mount Everest. Rozciąga się na terenach Pakistanu, Indii, Chin, Nepalu i Bhutanu

# data[].attributes.body
Ostatni fiord w Europie Południowej znajduje się w Czarnogórze.

Great Belt Bridge w Danii to największy most w Europie. Most ma 18 kilometrów długości.

Rosję zamieszkuje blisko 200 tysięcy Polaków.

W Neapolu znajduje się wulkan grożący wybuchem. Może to nastąpić w każdej chwili. Znajduje się on w większości pod wodą.

Polak Marek Kamiński był pierwszą osobą na świecie, która w przeciągu jednego roku zdobyła biegun północny i południowy.

Niemcy – Dopuszczalna zawartość alkoholu we krwi dla osób które prowadzą pojazd wynosi aż 0,5 promila.

W szwajcarskiej armii służba wojskowa trwa całe życie.

Kobiety w Danii mają zakaz noszenia peruk.

# data[].attributes.body
Stolica Hiszpanii – Madryt jest najbardziej zieloną stolicą Europy.

80%  Grecji stanowią tereny górzyste, natomiast tysiące angielskich słówpochodzi właśnie z języka greckiego

# data[].attributes.body
Unia Europejska, UE – gospodarczo-polityczny związek 28 demokratycznych państw europejskich. Unia powstała 1 listopada 1993 na mocy podpisanego 7 lutego 1992 traktatu z Maastricht jako efekt wieloletniego procesu integracji politycznej, gospodarczej i społecznej. Korzenie współczesnej integracji europejskiej sięgają okresu powojennego i ograniczały się do 6 państw zachodnioeuropejskich. Państwa te tworzyły wiele form i mechanizmów współpracy, powoływały organizacje, instytucje i organy, których celem było wzmocnienie jedności między nimi. W 1993 nadrzędną wobec wszystkich poprzednich organizacji została Unia Europejska, sama otrzymując nieznaną wcześniej hybrydową formułę sui generis

# data[].attributes.body
Świat zwierzęcy kontynwntu Azjatyckiego jest bardzo bogaty.Z ptaków na uwagę zasługują:pardwy,alki i mewy na południowym wschodzie żyją tygrysy syberyjskie , jenoty i makaki. Na stepach żyją antylopy suhaki , susły ,bobaki i chomiki, a z gadów  na uwagę zasługują mokasyny dalekowschodnie i stepowe żółwie.W Azji mozna również spotkać dwugarbne wielbłądy , gazele , Dżejrany , pantery śnieżne , niedźwieddzie himalajskie oraz powoli ginący pandy wilekie.

# data[].attributes.body
Bóbr Europejski
Foka szara
Ryś
Żubr
Wilk

# data[].attributes.body
Jeż Europejski
Kozica Polska
Łoś Europejski
Niedźwiedź Brunatny

# data[].attributes.body
Azja jest najbardziej zaludnionym kontynentem, na którym żyje ponad 50% ludności całego świata. Rozmieszczenie ludności jest bardzo nierównomierne. Najgęściej jest zaludniona Azja Wschodnia i Azja Południowo-Wschodnia.

# data[].attributes.body
Największy półwysep - Półwysep Arabski.
Największe jezioro: Morze Kaspijskie
Najgłębsze jezioro: Bajkał
Największa nizina: Zachodnio Syberysjka
Najwyższe pasmo górskie: Himalaje
Najwyższy szczyt: Mount Everest
Największa depresja: Morze Martwe
Najwyżej położna wyżyna: Wyżyna Tybetańska
Najludniejsze państwo: Chiny
Największe państwo: Rosja

# data[].attributes.headline
W Ameryce Północnej przeważają góry i wyżyny. Średnia wysokość terenu wynosi: 781m. Najwyższy punkt: Denal (6194 m) na Alasce. Najniższy punkt jest w Dolinie Śmierci (86 m n.p.m.). Ponad 64% powierzchni leży powyżej 30 m

# data[].attributes.subject
W Ameryce Północnej przeważają góry i wyżyny. Średnia wysokość terenu wynosi: 781m. Najwyższy punkt: Denal (6194 m) na Alasce. Najniższy punkt jest w Dolinie Śmierci (86 m n.p.m.). Ponad 64% powierzchni leży powyżej 30 m

# data[].attributes.body
Ten kontynent zamieszkuje 524 miliony ludzi. Gęstość zaludnienia jest niewielka w porownaniu do średniej gęstości zaludnienia świata- wynosi 21,5 ludzi/km2.

# data[].attributes.headline
Miejsca w Ameryce Północnej, które warto zwiedzić

# data[].attributes.subject
Miejsca w Ameryce Północnej, które warto zwiedzić

# data[].attributes.body
To park pełen gejzerów, gorących źródeł i kanionów. Położony jest na terenie trzech stanów: Wyoming, Montana oraz Idaho. Znaczna większość parku leży na wysokości 3 tys. metrów nad poziomem morza. Park Yellowstone to najstarszy park na świecie. Na jego terenie znajdujesię wulkan o tej samej nazwie. Park ten często wykorzystywany jest do realizacji filmów kastroficznych.

# data[].attributes.body
To jedno z najbardziej znanych miejsc w Ameryce Północnej. Znajduje się w stanie Arizona. Jest przepiękny. Wysokie i wyżłobione pomarancziwo-czerwono-fioletowo-brązowe skały tworzą niezwykły klimat i krajobraz

# data[].attributes.body
Wybrzeże to bogate jest w piękne wodospady, doliny pełne drzew oraz góry. Najbardziej zjawiskowym widokiem są jednak przepiękne klify i to one przyciągają najwięcej turystów.

# data[].attributes.body
Drugi pod względem wielkości kontynent na Ziemi. Zajmuje 30,37 mln km², czyli ponad 20,3% ogólnej powierzchni lądowej świata. Przechodzą przez niego południk 0 stopni, obydwa zwrotnik i równik.

# data[].attributes.body
W kilku krajach Afryki wciąż trwają wojny domowe i innego rodzaju konflikty zbrojne. Najgroźniejszymi punktami zapalnymi wciąż   pozostają Darfur w Sudanie, Sudan Południowy, wschodnia część Demokratycznej Republiki Konga, Czad, Wybrzeże Kości Słoniowej , Somalija, północna część Nigerii i Libia.

# data[].attributes.body
Afryka znajduje się po obu stronach równika oraz po obu stronach południka 0. Jednakże nie ma w niej terenów leżących na południowy zachód od przecięcia się równika i południka 0.
Położenie Afryki w niskich szerokościach geograficznych powoduje, iż na kontynencie występuje zjawisko górowania Słońca w zenicie, co przekłada się na znacznie wyższe usłonecznienie możliwe (teoretyczne) niż ma to miejsce na wyższych szerokościach (np. w Europie).

Większość granic Afryki to granice morskie. Afrykę opływają dwa oceany: Atlantycki i Indyjski. Jedynym morzem Atlantyku jest opływające od północy Morze Śródziemne, które oddziela Afrykę od Europy. Do systemu Oceanu Indyjskiego należy Morze Czerwone, które oddziela Afrykę od Półwyspu Arabskiego i półwyspu Synaj, należących do Azji. Jedynym połączeniem lądowym z sąsiednim kontynentem jest Przesmyk Sueski. Jest on przecięty Kanałem Sueskim, który jest uznawany za dokładne wytyczenie granicy umownej.

# data[].attributes.body
Afryka jest kontynentem bardzo bogatym w zasoby naturalne, których wielkość właściwie nie została oszacowana, a wiele nie jest eksploatowanych. W starym podłożu Afryki znajduje się wiele cennych surowców metalicznych, m.in. rudy żelaza, niklu, miedzi, manganu, antymonu, chromu, kobaltu, wandu, uranu oraz bogate złoża złota, srebra, platyny i diamentów. Pokłady żelaza i boksytu pochodzą z gleb czerwonych, stąd są stale odtwarzane w obecnych warunkach. W młodszych skałach występuje węgiel kamienny, ropa naftowa, gaz ziemny, uran i inne surowce pochodzenia osadowego.

# data[].attributes.body
1. Na terenie tego kontynentu leży 13 państw, z czego największym jest Brazylia o powierzchni ponad 8,5 miliona kilometrów. Prawie w każdym z nich językiem urzędowym jest hiszpański, wyjątek stanowi Gujana (angielski), Surinam (niderlandzki), Trynidad i Tobago (angielski) oraz wspomniana wcześniej Brazylia (portugalski).
2. Najwyższy szczyt tego kontynentu oraz obu Ameryk znajduje się w Argentynie. Aconcagua, bo o nim mowa wznosi się na wysokość 6960,8 metra n.p.m. Pierwszym zdobywcą góry był Matthias Zurbriggen, który dokonał tego 14 stycznia 1897 roku.
3. Najdłuższą rzeką tego kontynentu jest oczywiście Amazonka. Jej konkretna długość nie jest do końca znana. Niektóre źródła podają wartość 6400 kilometrów, zaś inne wskazują 7040 kilometrów, co czyni ją także najdłuższą rzeką na świecie - dokładnie o 390 kilometrów dłuższa od Nilu.

# data[].attributes.body
Dominującym typem ukształtowania powierzchni są rozległe wyżyny o wyraźnych krawędziach opadających ku wybrzeżom. Ku wewnętrznym kotlinom wyżyny opadają pod małym kątem. Niziny mają charakter niecek. Największą z nich jest Kotlina Kongo. Góry znajdują się na północy (góry Atlas) i południu (Góry Smocze), górski krajobraz występuje również na Wyżynie Abisyńskiej.

# data[].attributes.body
W Afryce znajdują się wszystkie strefy klimatyczne gorące, bardzo gorące i niektóre podstrefy klimatu umiarkowanego, lokalnie nawet klimat umiarkowany oceaniczny chłodny. Według podziału Okłowicza i Martyn, Afryka leży w strefach: I – okołorównikowej, II – zwrotnikowej (na północy prowincja 5a – śródziemnomorska 5c – saharyjsko-arabska na południu prowincja 4a – afrykańsko-madagaskarska).W regionalizacji Alisowa i Sorkiny w Afryce można wyróżnić strefy: równikową, podrównikową, zwrotnikową, podzwrotnikową.