# data[].attributes.headline
เมื่อฟ้าโอบ และดินอุ่น ขอตามรอยบาทพ่อที่พอเพียง

# data[].attributes.subject
เมื่อฟ้าโอบ และดินอุ่น ขอตามรอยบาทพ่อที่พอเพียง

# data[].attributes.headline
   พระบิดรของแผ่นดิน

# data[].attributes.subject
   พระบิดรของแผ่นดิน

# data[].attributes.headline
พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวกับการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม

# data[].attributes.subject
พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวกับการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม

# data[].attributes.headline
ปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงพระเจ้าอยู่หัว

# data[].attributes.subject
ปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงพระเจ้าอยู่หัว

# data[].attributes.headline
ตามรอยพระยุคลบาทสู่เศรษฐกิจพอเพียง: มิติใหม่ของการพัฒนาเศรษฐกิจการเกษตร

# data[].attributes.subject
ตามรอยพระยุคลบาทสู่เศรษฐกิจพอเพียง: มิติใหม่ของการพัฒนาเศรษฐกิจการเกษตร

# data[].attributes.headline
ตามรอยพ่อ ชีวิตพอเพียง...สู่การพัฒนาที่ยั่งยืน

# data[].attributes.subject
ตามรอยพ่อ ชีวิตพอเพียง...สู่การพัฒนาที่ยั่งยืน

# data[].attributes.headline
   กษัตริย์นักพัฒนา

# data[].attributes.subject
   กษัตริย์นักพัฒนา

# data[].attributes.headline
การศึกษาพระราชดำรัสและพระบรมราโชวาทเกี่ยวกับการดำเนินชีวิตของคนในชาติ

# data[].attributes.subject
การศึกษาพระราชดำรัสและพระบรมราโชวาทเกี่ยวกับการดำเนินชีวิตของคนในชาติ

# data[].attributes.headline
  พระบรมธรรมิกราช

# data[].attributes.subject
  พระบรมธรรมิกราช

# data[].attributes.headline
    คีตมหาราชสดุดี 

# data[].attributes.subject
    คีตมหาราชสดุดี 

# data[].attributes.headline
       พระมหากรุณาธิคุณ อุ่นใจราษฎร์

# data[].attributes.subject
       พระมหากรุณาธิคุณ อุ่นใจราษฎร์

# data[].attributes.headline
นวมรัชขัตติยานุสรณ์: รวมผลงานรำลึกถึงพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช บรมนาถบพิตร

# data[].attributes.subject
นวมรัชขัตติยานุสรณ์: รวมผลงานรำลึกถึงพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช บรมนาถบพิตร

# data[].attributes.headline
หกสิบปีกระเดื่องหล้า ประเลงสวรรค์: รวมบทความทางภาษาไทยเฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงครองราชย์ครบ 60 ปี

# data[].attributes.subject
หกสิบปีกระเดื่องหล้า ประเลงสวรรค์: รวมบทความทางภาษาไทยเฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงครองราชย์ครบ 60 ปี

# data[].attributes.headline
"ในหลวง" พระมหากษัตริย์นักพัฒนาเพื่อประชาชน  

# data[].attributes.subject
"ในหลวง" พระมหากษัตริย์นักพัฒนาเพื่อประชาชน  

# data[].attributes.attachment_link.title
"ในหลวง" พระมหากษัตริย์นักพัฒนาเพื่อประชาชน

# data[].attributes.headline
พระราชดำรัสในหลวง 5 ธันวาคม พุทธศักราช 2555  

# data[].attributes.subject
พระราชดำรัสในหลวง 5 ธันวาคม พุทธศักราช 2555  

# data[].attributes.attachment_link.title
พระราชดำรัสในหลวง 5 ธ.ค.55

# data[].attributes.headline
 เสด็จออกมหาสมาคม 5 ธันวาคม พุทธศักราช 2506

# data[].attributes.subject
 เสด็จออกมหาสมาคม 5 ธันวาคม พุทธศักราช 2506

# data[].attributes.attachment_link.title
เสด็จออกมหาสมาคม 2506 MV ธ สถิตฯ

# data[].attributes.headline
                                   ราชันแห่งราชา 

# data[].attributes.subject
                                   ราชันแห่งราชา 

# data[].attributes.body
"ข้าพเจ้าได้เรียนรู้จากการทำงานที่นี่ว่า ที่ของข้าพเจ้าในโลกนี้คือ การอยู่ท่ามกลางประชาชนของข้าพเจ้า คือ คนไทยทั้งปวง...

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
น้ำหนักของพระมหามงกุฎ

"ข้าพเจ้าได้เรียนรู้จากการทำงานที่นี่ว่า ที่ของข้าพเจ้าในโลกนี้คือ การอยู่ท่ามกลางประชาชนของข้าพเจ้า คือ คนไทยทั้งปวง...

๕๐ ปีเศษต่อมา พระปณิธานของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดชฯ ซึ่งปรากฏอยู่ในลายพระราชหัตถเลขาที่พระองค์ทรงมีถึงพระสหายระหว่างศึกษาอยู่ในทวีปยุโรปครั้งเป็นยุวกษัตริย์ เสด็จขึ้นครองราชสมบัติโดยไม่คาดหมายมาก่อน ไม่เพียงกลายเป็นสัจจะวาจาที่ไม่ผิดเพี้ยนด่างพร้อย หากแต่ที่ที่พระองค์ดำรงอยู่นั้น มิใช่แต่ได้ขึ้นชื่อว่า อยู่ในราชบัลลังก์ยาวนานที่สุดในโลกพระองค์หนึ่งเท่านั้น หากแต่ประทับอยู่ในหัวใจของคนไทยทั้งมวล เป็นศูนย์กลางจิตใจของคนไทยทั้งชาติอีกด้วยพระมหามงกุฎของกษัตริย์ไทยมิได้หนักเพียง ๗,๓๐๐ กรัม แต่หนักจริงเพียงไรนั้น เกินวิสัยที่สามัญชนจะหยั่งรู้ได้

พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เคยมีลายพระหัตถ์ไปยังพระบรมโอรสาธิราช เจ้าฟ้ามหาวชิรุณหิศ สยามมกุฎราชกุมารในขณะนั้น ตรัสเล่าถึงความรู้สึกเมื่อแรกทรงรับราชภารกิจว่า การขึ้นครองราชย์สมบัติในขณะมีพระชนมายุเพียง ๑๕ พรรษา ๑๐วัน ญาติข้างมารดาก็โลเลเหลวไหล ไม่ได้อยู่ในราชการในตำแหน่งที่เป็นหลักเป็นฐาน ญาติข้างพ่อตกอยู่ในอำนาจสมเด็จเจ้าพระยาบรมมหาศรีสุริยวงศ์ ข้าราชการที่รักใคร่ก็ยังเป็นแต่ผู้น้อย ไม่ได้เป็นผู้ใหญ่พอที่จะมีกำลังอุดหนุนได้ พี่น้องร่วมบิดามารดาก็ยังเป็นเด็ก พระองค์เองก็ยังเป็นเด็ก ไม่มีความสามารถรอบรู้ในราชการ ซ้ำยังพระประชวร สมเด็จพระราชบิดาก็สวรรคต มีศัตรูที่เปิดเผยทั้งภายในภายนอกประเทศ

"ในขณะนั้นเปรียบเสมือนศีรษะที่ขาดแล้ว จับเอาแต่ร่างกายขึ้นตั้งไว้ในที่สมมติกษัตริย์ เหลือที่จะพรรณนาความทุกข์ อันต้องเป็นกำพร้า ในเวลาเท่านั้นและความหนักของมงกุฎอันเหลือที่ คอจะทานไว้ได้"

นอกจากต้องแบกรับน้ำหนักของพระมหามงกุฎดังกล่าวแล้ว ทรงระบุด้วยว่า การเป็นพระมหากษัตริย์นั้นเป็นผู้มีความทุกข์อย่างยิ่ง เพราะสมบัติย่อมเป็นที่ปรารถนาของคนทั่วไป ซึ่งมักจะคิดว่า ผู้ที่ได้เป็นพระเจ้าแผ่นดินย่อมมีเกียรติยศยิ่งกว่าคนสามัญ มีอำนาจลงโทษแก่ผู้ที่ไม่พอใจ ยกย่องผู้ที่พึงใจ เป็นผู้มีสมบัติมากใช้สอยได้ตามพึงใจหรือปันแก่ผู้พึงใจได้ตามประสงค์ ฯลฯ แต่ความจริงแล้วหาเป็นเช่นนั้นไม่ ที่ว่า เป็นผู้มีบุญ ๘ นั้น แท้จริงเป็นผู้มีกรรมและมีทุกข์อย่างยิ่ง

พระพุทธเจ้าหลวงทรงเตือนสมเด็จพระบรมโอรสาธิราช สยามกุฎราชกุมารพระองค์นั้นว่า
"อย่าถือว่าเราเกิดมามีบุญ ต้องถือว่าเราเกิดมามีกรรมสำหรับจะเทียมแอกไถ ทำการที่หนัก การที่จะมีวาสนาต่อไปนั้นเป็นความทุกข์ มิใช่ความสุข การที่จะเป็นพระเจ้าแผ่นดิน มิใช่สำหรับมั่งมี ไม่ใช่สำหรับคุมเหงคนเล่นตามใจชอบ มิใช่เกลียดไว้แล้วจะได้แก้เผ็ด มิใช่สำหรับผู้ที่จะกินนอนสบาย ถ้าปรารถนาเช่นนั้นแล้ว มีสองทางคือ บวชทางหนึ่ง เป็นเศรษฐีทางหนึ่ง เป็นพระเจ้าแผ่นดิน แต่สำหรับคนจนและเป็นคนอดกลั้นต่อทุกข์และสุข อดกลั้นต่อความรักและความชังอันจะฉิวขึ้นมาในใจหรือมีผู้ยุยง เป็นผู้ปราศจากความเกียจคร้าน ผลที่จะได้นั้นมีแต่ชื่อเสียงจะปรากฏเมื่อเวลาตายแล้วว่า เป็นผู้รักษาวงศ์ตระกูลไว้ได้ และเป็นผู้ปกกันความทุกข์ของราษฎร ...ถ้าผู้ซึ่งมิได้ทำใจได้เช่นนี้ ก็ไม่แลเห็นเลยว่า จะปกครองรักษาแผ่นดินอยู่ได้"

แรกนั้น พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดช มิได้เตรียมพระองค์ว่า จะต้องครองราชย์สมบัติ หลังการเปลี่ยนแลงการปกครองจาก ระบบสมบูรณาญาสิทธิราชย์ มาเป็นระบอบประชาธิปไตย ได้เพียง ๒ ปี พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว ในหลวงรัชกาลที่ ๗ ทรงสละราชสมบัติ รัฐบาลได้กราบทูลอัญเชิญพระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอานันทมหิดล ซึ่งขณะนั้นทรงมีพระชนมายุเพียง ๘ พรรษาเศษขึ้นครองราชสมบัติสืบสันตติวงศ์ตาม กฎมณเฑียรบาล แม้ราชบัลลังก์จะไม่ว่างเว้น แต่พระเจ้าอยู่หัวอานันทมหิดล พร้อมด้วยพระเชษฐภคินี สมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอ เจ้าฟ้ากัลยาณิวัฒนา และสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดช พระราชอนุชา ซึ่งขณะนั้นทรงดำรงพระอิสริยยศเป็น สมเด็จพระเจ้าน้องยาเธอ เจ้าฟ้าภูมิพลอดุลยเดช ยังต้องประทับรับการศึกษาอยู่ที่ประเทศสวิตเซอร์แลนด์ ภายใต้การดูแลของสมเด็จพระราชชนนีศรีสังวาลย์ ประชาชนคนไทย ซึ่งไม่เคยห่างหายจากสถาบันพระมหากษัตริย์ จึงได้แต่ถวิลถึงเวลาที่พระเจ้าอยู่หัวองค์ใหม่จะเสด็จนิวัติพระนคร ๔ ปีให้หลังเวลานั้นจึงมาถึงปี พ.ศ. ๒๔๘๑ ทุกพระองค์จึงเสด็จกลับมาเยือนประเทศไทยพร้อมกัน

ในชั่วเวลาเพียง ๕๙ วัน ที่ประทับอยู่ในประเทศนั้น ได้ปลุกความจงรักภักดีในสถาบันพระมหากษัตริย์ของคนไทย ซึ่งฝังอยู่ในสายเลือดให้ตื่นขึ้นโดยทั่วหน้า นี่นับว่า เป็นปรากฏการณ์ที่สำคัญเป็นอย่างยิ่ง เพราะประเทศเพิ่งเปลี่ยนผ่านระบอบการปกครองมาและแรงสะเทือนใจ อันเนื่องมาจากสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงสละราชสมบัติก็ยังตกค้างอยู่ในหัวใจของคนไทยเวลานั้นจำนวนมาก

หลังจากเสด็จกลับไปทรงรับการศึกษาอีกครั้ง ๗ ปีต่อมา ในวันที่ ๒๙ พฤศจิกายน ๒๔๘๘ สมเด็จพระเจ้าอยู่หัวอานันทมหิดล สมเด็จพระอนุชาธิราชและสมเด็จพระราชชนนี เสด็จพระราชดำเนินกลับจากประเทศสวิตเซอร์แลนด์ ตามคำกราบบังคมทูลเชิญเสด็จนิวัติพระนครเป็นครั้งที่ ๒ ในวันที่พระมหากษัตริย์หนุ่มและพระอนุชาธิราช ซึ่งพระรูปสง่างามได้ปรากฏพระองค์นั้น หนังสือพิมพ์ยุคนั้นรายงานว่า "เป็นครั้งแรกในช่วง ๑๐ ปีที่คนไทยมีหัวใจร่วมกันเป็นหนึ่งเดียว"

ตามเส้นทางเสด็จฯนั้น มีแต่ผู้คนมารับเสด็จกันเต็มไปหมด ถึงกับยืนกันเป็นชั้นๆ พระจริยาวัตรอันเรียบง่ายแต่งดงาม รวมทั้งความรัก ความผูกพันระหว่างสองพระองค์ ซึ่งประทับอยู่ด้วยกันจนแทบมิเคยทรงห่างจากกัน และพระราชกรณียกิจที่ทรงบำเพ็ญตลอดช่วงหลายเดือนที่ประทับอยู่นั้น ได้ยังหัวใจอันแห้งผากของปวงพสกนิกร ซึ่งเพิ่งผ่านพ้นวิกฤตจากสงครามโลกครั้งที่ ๒ มาหมาดๆ ให้ฟื้นกลับมาชุ่มชื่นและเป็นสุขอย่างที่สุด

แต่ในขณะที่ทุกคนกำลังก้าวหน้าต่อไปด้วยความหวังนั้น โลกของคนไทยก็ถล่มลงอีกครั้ง ๙ มิถุนายน พ.ศ.๒๔๘๙ สมเด็จพรเจ้าอยู่หัวอานันทมหิดลเสด็จสวรรคต พระนาม "อานันทมหิดล" นั้นหมายความว่า ผู้เป็นที่รักแห่งแผ่นดิน พระองค์เสด็จมาสู่ประชาชนชาวไทยในฐานะผู้เป็นที่รักแห่งแผ่นดินและจากคนไทยไปในฐานะผู้เป็นที่รักแห่งแผ่นดินโดยแท้ ระหว่างที่คนไทยทั้งแผ่นดินโศกเศร้าและอาลัยรักพระเจ้าอยู่หัวอานันทมหิดลเป็นที่สุดนั้น ความในพระราชหฤทัยของพระอนุชาธิราชและสมเด็จพระราชชนนนีนั้นยิ่งทับทวีคูณท่ามกลางความสับสนรวนเรนั้น ประชาชนต่างปริวิตกว่า สมเด็จพระราชชนนีจะไม่ทรงยินยอมให้พระอนุชาธิราชรับราชสมบัติ เมื่อพระบรมวงศ์ศานุวงศ์ชั้นผู้ใหญ่หลายพระองค์ รวมทั้งข้าราชการชั้นผู้ใหญ่ทั้งฝ่ายหน้าฝ่ายใน นายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีได้เข้าเฝ้าฯ กราบบังคมทูลสมเด็จพระราชชนนีว่า สมเด็จพระอนุชาธิราชมีสิทธิในราชบัลลังก์ สมเด็จพระราชนนีได้ตรัสถามพระราชโอรสว่า

"รับไหมลูก" สมเด็จพระราชโอรส ตรัสสั้นๆเพียงว่า "รับ"

บรรดาผู้อยู่ในที่ประชุมนั้น จึงพร้อมใจกราบถวายบังคมเป็นการตอบรับที่ไม่มีใครทราบเลยว่า พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวองค์ใหม่ทรงตั้งพระราชหฤทัยว่า จะครองราชย์สมบัติเพียงชั่วระยะเวลาหนึ่ง เพื่อจัดงานพระบรมศพของสมเด็จพระบรมเชษฐาธิราชให้สมพระเกียรติเท่านั้นในห้วงเวลานั้น แผ่นดินเกลื่อนไปด้วยความโศกสลดข่าวคราวพระราชชนนีไม่ไยดีต่อพระกระยาหาร หรือภาพสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวพระองค์ใหม่ทรงกรรแสเป็นพักๆ ในงานพระบรมศพนั้น ทำให้คนไทยน้ำตานองหน้า

วันหนึ่ง ระหว่างเสด็จพระราชดำเนินไปถวายพระบรมศพสมเด็จพระเชษฐาธิราชที่พระที่นั่งดุสิตมหาปราสาท หนึ่งในประชาชนที่มารอเฝ้าอยู่ได้กราบบังคมทูลว่า "ต่อไปนี้ไม่มีฝนหลวงแล้ว" จึงทรงมีรับสั่งปลอบใจประชาชนว่า "ในหลวงยังอยู่ พระอนุชาต่างหากไม่มีแล้ว" ในระหว่างพระบรมเชษฐาธิราชดำรงพระชนม์ชีพอยู่นั้น พระผู้เป็นที่รักแห่งแผ่นดินได้นำความสุข ความหวังและอนาคตมาสู่ประชาชนชาวไทย และประชาชนทุกหมู่เหล่าก็ถวายความจงรักภักดีอย่างสุดอกสุดใจ ในวันที่พระอนุชาธิราชได้รับราชภาระนั้นแทน เป็นช่วงทรงประสบกับความทุกข์อย่างที่สุด ประชาชนไทยมวลก็ร่วมทุกข์เทวษนั้น ด้วยเป็นภาวะร่วมทุกข์ร่วมสุขระหว่างพระเจ้าแผ่นดินกับปวงอาณาประชาราษฎร์โดยแท้ ความผูกพันเช่นว่านั้นปรากฏชัดอยู่ในพระราชนิพนธ์เรื่อง "เมื่อข้าพเจ้าจากสยามมาสู่สวิสแลนด์" ซึ่งพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ทรงพระราชนิพนธ์พระราชทานในหนังสือวงวรรณคดีตีพิมพ์เมื่อเดือนกันยายน พ.ศ.๒๔๘๙ ถึงช่วงเสด็จไปสวิสแลนด์เพื่อทรงศึกษาต่ออีกรอบว่า

"เมื่อรถแล่นไปไม่ถึง ๑๐ เมตร มีหญิงคนหนึ่งเข้ามาหยุดรถแล้วส่งกระป๋องให้เราคนละใบ ราชองครักษ์ไม่แน่ใจว่า จะมีอะไรอยู่ในนั้น บางทีอาจจะเป็นลูกระเบิด เมื่อมาเปิดดูในภายหลังปรากฏว่า เป็นท็อฟฟี่ที่อร่อย ตามถนนผู้คนช่างมากมายเสียจริงๆ ที่ถนนราชดำเนินกลาง ราษฎรเข้ามาใกล้ชิดรถที่เรานั่ง กลัวเหลือเกินว่า ล้อรถของเราจะทับแข้งทับขาใครเข้าบ้าง รถแล่นผ่านฝูงชนไปอย่างที่สุด ถึงวัดเบญจมบพิตร รถแล่นได้เร็วขึ้นบ้าง ตามถนนที่ผ่านมา ได้ยินเสียงใครคนหนึ่งร้องออกมาดังๆว่า "อย่าละทิ้งประชาชน" อยากจะร้องบอกเขาลงไปว่า ถ้าประชาชนไม่ "ทิ้ง" ข้าพเจ้า แล้ว ข้าพเจ้าจะ "ละทิ้ง" อย่างไรได้ แต่รถได้วิ่งเร็วและเลยไปไกลเสียแล้ว..."

คุณจิราภา อ่อนเรือง นักหนังสือพิมพ์อาวุโส ได้เล่าไว้ในหนังสือ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดช (ในหลวงของเรา) ว่า แม้พระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดช จะทรงรับครองราชย์สมบัติแล้ว แต่ขณะนั้นประชาชนก็ยังลังเลใจว่า พระองค์จะครองแผ่นดินไปโดยตลอดหรือไม่ ซึ่งพระเจ้าวรวงศ์เธอ กรมหมื่นพิทยลาภพฤติยากรตรัสเล่าให้ฟังถึงมูลเหตุที่ทำให้พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงรับราชสมบัติว่า พระองค์เคยกราบทูลถามสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวเรื่องนี้ ซึ่งทรงมีพระราชดำรัสตอบว่า "เพราะฉันเป็นคนไทย ประชาชนเขาต้องการให้ฉันทำหน้าที่นี้"

เหตุข้อนี้ ปรากฏอีกครั้งเมื่อ ๒๐ ปีหลังจากเสด็จกลับจากสวิตเซอร์แลนด์คราวนั้น ทรงได้พบกับชายผู้เคยร้องให้ทรงได้ยินว่า "อย่าละทิ้งประชาชน" อีกครั้งหนึ่งชายผู้เป็นอดีตพลทหารแต่ต่อมาได้ไปทำนาอยู่ต่างจังหวัด ได้กราบทูลว่า"ท่านคงจำผมไม่ได้ ผมเป็นคนร้องไม่ให้ท่านทิ้งประชาชน" พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวรับสั่งว่า "เรา น่ะหรือที่ร้อง" ชายผู้นั้นตอบว่า "ใช่ครับ ตอนนั้นเห็นหน้าท่านเศร้ามาก กลัวจะไม่กลับมา จึงร้องออกไปเหมือนคนบ้า"
พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ตรัสว่า "นั่นแหละ ทำให้เรานึกถึงหน้าที่ จึงต้องกลับมา..."

๕ พฤษภาคม พ.ศ.๒๔๙๘ มีพระราชพิธีบรมราชาภิเษก ในพระราชพิธีดังกล่าว พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดช ทรงหลั่งทักษิโณทกและตั้งพระราชสัตยาธิษฐาน โดยมีพระบรมราชโองการอันอุดมไปด้วยความหมายอย่างอเนกอนันต์ว่า "เราจะครองแผ่นดินโดยธรรมเพื่อประโยชน์สุขของมหาชนชาวสยาม"

ม.ร.ว.คึกฤทธิ์ ปราโมช เคยกล่าวไว้ว่า พระบรมราชโองการดังกล่าว เป็นเสมือนสัญญาประชาคม ข้อความคำว่า "เราจะครองแผ่นดิน" นั้น ไม่มีปัญหา เพราะเมื่อทรงอยู่ในฐานะพระมหากษัตริย์ก็ทรงเป็นประชุมของชาติ ทรงครองแผ่นดินตามสิทธิและหน้าที่และพระราชอำนาจทั้งปวงที่อยู่ในพระราชกำหนดกฎหมาย แต่คำว่า "โดยธรรม" นั้นน่าจะคิดกันว่า หมายความว่าอย่างไรในทางพระพุทธศาสนานั้นได้กล่าวถึงธรรมของผู้ปกครองแผ่นดินซึ่งเรียกว่า "ทศพิธราชธรรม" ไว้ว่ามีอยู่ด้วยกัน ๑๐ ประการคือ

๑. ทาน การให้
๒. ศีลการสังวรรักษากายวาจาให้สะอาดปราศจากโทษ
๓. การบริจาคเสียสละ
๔. ความชื่อตรง
๕. ความอ่อนโยน
๖. การกำจัด ความเกียจคร้านและความชั่ว
๗. ความไม่โกรธ
๘. การไม่เบียดเบียนผู้อื่นตลอดจนสัตว์อื่นๆให้ทุกข์ยาก
๙. ความอดทนต่อสิ่งที่ควรอดทนเป็นเบื้องหน้า
๑๐. การปฏิบัติไม่ให้ผิดจากการที่ควร ไม่ควรและดำรงอาการคงที่ ไม่ให้พิการด้วยความยินดียินร้าย

ประการแรกนั้น ทรงปฏิบัติอย่างเคร่งครัด นับแต่เสวยราชสมบัติเป็นต้นมา ประการที่สองนั้น ทรงประพฤติอยู่ในศีลสมบูรณ์ ทรงประพฤติปฏิบัติพระราชภารกิจในทางพระวรกายและทางพระวาจาให้เป็นที่สะอาดงดงามตามขัตติยะราชประเพณีอยู่เป็นนิจ ไม่เคยบกพร่องในเรื่องการเสียสละนั้นเล่า นอกจากพระราชทานพระราชทรัพย์บรรเทาความทุกข์ยากของปวงประชาราษฎร์แล้ว สำคัญที่สุดคือ ทรงเหนื่อยยากพระวรกาย เพื่อปฏิบัติพระราชกรณียกิจโดยไม่รู้จักจบจักสิ้น ในเรื่องความซื่อสัตย์ก็ ทรงมีพระราชอัธยาศรัยซื่อตรงต่อประเทศชาติ ประชาชน และต่อหลักการแห่งประชาธิปไตย ดำรงพระองค์สมกับคำกล่าวที่ว่า "กษัตริย์ตรัสแล้วมิคืนคำ"

ข้อที่ห้า พระองค์ทรงมีพระราชอัธยาศัยอ่อนโยนต่อชนทั่วไป ไม่เคยถือพระองค์ จะทรงมีพระราชปฏิสันถารต่อผู้ใดก็ตาม สมควรแก่ฐานะคนผู้นั้น ทรงมีพระสัมมาคาราวะอ่อนน้อมต่อผู้เจริญด้วยวัยวุฒิหรือแก่สมณะชีพราหมณ์ราชธรรม ประการที่หก ตบะ คือการเผากิเลส เผาความเกียจคร้าน ความสุขสบายส่วนตนเพื่อประโยชน์ส่วนรวม ประการนี้เห็นได้ชัดว่า ทรงปฏิบัติธรรมะข้อนี้ได้อย่างดีเยี่ยม

ถัดมาคือ ความไม่โกรธและอวิหิงสา คือ ความไม่เบียดเบียนนั้นเล่าก็มิเคยปรากฏว่า ได้เคยกริ้วผู้ใดให้ได้รับความเดือดร้อน หรือ ก่อทุกข์ให้ผู้หนึ่งผู้ใด ตรงกันข้ามมีแต่ทรงพระมหากรุณาต่อคนทั้งปวงโดยสม่ำเสมอพระราชธรรมประการที่เก้า คือ ความอดทนนั้น หากพิจารณาความเป็นไปของเหตุการณ์บ้านเมืองแล้ว ย่อมประจักษ์ว่า เกือบจะเรียกได้ว่า หาผู้ใดเสมอเหมือนมิได้ ทรงอดทนต่อบุคคล ต่อสถานการณ์และต่อความผันผวนต่างๆ มาได้โดยตลอด มิเคยละทิ้งธรรมะในข้อนี้เลย ประการสุดท้ายคือ อวิโรธนะนั้นเล่า ไม่เคยประพฤติผิดจากพระราชจริยาวัตรของพระมหากษัตริย์ คือ ทรงยกย่องผู้ที่มีความดีความชอบ ควรแก่การอุปถัมภ์ยกย่อง ทรงปราบคนที่ควรจะปราบโดยความยุติธรรม และไม่เคยปรากฏว่า ทรงมัวเมาอยู่ในลาภยศวาสนาแต่อย่างใด หากแต่ทรงปฏิเสธลาภที่ไม่เป็นประโยชน์หรือลาภที่มิควรได้ตลอดมา...

ตลอด ๗๐ ปีที่ครองราชย์สมบัติมา พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดช ทรงครองราชย์ธรรมทั้ง ๑๐ ประการนี้ รวมทั้งธรรมที่ควรประพฤติ อาทิ สังคหวัตถุ ๔ ฯลฯ มาโดยตลอดและทรงเสียสละกำลังพระวรกายและพระราชทรัพย์เพื่อความเจริญรุ่งเรืองของบ้านเมืองและความผาสุกของประชาชนมาโดยตลอด แม้ในยามที่ทรงพระประชวรก็มิได้ว่างเว้น

พระองค์มิได้ประทับอยู่แต่พระราชอาสน์ใต้ร่มพระเศวตฉัตรหรืออยู่แต่พระบรมหาราชวัง หากแต่ทรงอุทิศเวลาในชีวิตส่วนใหญ่ไปในการดับทุกข์บำรุงสุขให้กับประชาชนทุกหมู่เหล่า ทุกเชื้อชาติ ศาสนา ที่อยู่ใต้พระบรมโพธิสมภาร ไม่ว่าเขาเหล่านั้นจะยู่ในถิ่นใด จะทุรกันดาร หรือไม่เพียงไรก็ตาม ๗๐ ปี ที่ผ่านมาพระองค์เสด็จพระราชดำเนินไปต่างประเทศนับครั้งได้ ทรงใช้เวลาเกือบจะทั้งหมดทั้งสิ้นประทับอยู่แต่ในประเทศ อยู่ท่ามกลางหมู่มวลประชาชนของพระองค์สมกับที่ทรงตั้งพระราชปณิธานที่ว่า "ที่ของข้าพเจ้าในโลกนี้คือ การอยู่ท่ามกลางประชาชนของข้าพเจ้า คือ คนไทยทั้งปวง..."

สมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ พระราชนิพนธ์ไว้ในหนังสือ "ความทรงจำในการเสด็จต่างประเทศทางราชการ" ไว้ว่า "ข้าพเจ้าเคยคิดมาแต่ไหนแต่ไรแล้วว่า การไปต่างประเทศย่อมเป็นที่น่าตื่นเต้นยิ่งนัก โดยเฉพาะผู้ที่ยังอยู่ในวัยหนุ่มวัยสาว นับแต่ พ.ศ. ๒๔๙๕ เป็นต้นมา เมื่อข้าพเจ้ามีอายุเพียง ๑๙ ปี ได้ตามเสด็จพระเจ้าอยู่หัวกลับมาเมืองไทย พร้อมด้วยลูกสาวคนโต ซึ่งมีอายุไม่ถึงขวบในครั้งนั้น แล้ว จนมีอายุ ๒๗ ปี ข้าพเจ้ายังไม่ได้ย่างกรายไปจากบ้านเกิดเมืองนอนอีกเลย ทั้งนี้ก็เพราะพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวตั้งพระทัยไว้อย่างแน่วแน่ว่า จะไม่เสด็จออกนอกประเทศ ถ้าไม่ทรงมีเหตุที่สำคัญพอ ในฐานะที่ทรงเป็นประมุขของชาวไทย สมควรจะประทับอยู่ในบ้านเมือง เพื่ออยู่ใกล้ชิดกับราษฎรของท่านให้มากที่สุด ถึงแม้เมื่อเสด็จแปรพระราชฐาน ก็ทรงแปรอยู่ในประเทศเรานี่เอง ทรงเหนือบ้าง ทางใต้บ้างแล้วแต่โอกาสจะอำนวย ไม่ได้ทรงคิดจะเสด็จไปทรงสกีนอกประเทศตอนหน้าหนาว หรือเปลี่ยนบรรยากาศอย่างคนอื่นในฐานะเดียวกันนี้เลย..."

ถึงเวลานี้พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ทรงเจริญพระชนมายุยิ่งแล้ว แต่พระราชปณิธานนี้ก็ยังมั่นคงมิเปลี่ยนแปลง หากนับย้อนมาจากการเสด็จพระราชดำเนินเยือน ออสเตเรีย อิหร่าน สหรัฐอเมริกา และแคนาดาในปี พ.ศ. ๒๕๑๐ มาจนถึงปัจจุบัน ที่ผ่านมามีเพียงครั้งเดียวที่เสด็จพระราชดำเนินออกจากพระราชอาณาจักรคือ เสด็จพระราชดำเนินเยือนลาว ๒ วัน ๑ ราตรี คือ ในวันที่ ๘-๙ เมษายน พ.ศ.๒๕๓๗ หัวใจของประชาชนในชาติไม่เคยต้องว้าเหว่ เพราะองค์พระประมุขที่เป็นที่รักยิ่งของเราไม่เคยห่างไกลจากพสนิกรของพระองค์ท่านเลย

เคยมีผู้กราบบังคมทูลถามว่า ทรงเคยรู้สึกเบื่อหน่ายในการที่ต้องเสด็จพระราชดำเนินไปที่โน่นที่นี่บ่อยๆหรือไม่ ทรงรับสั่งว่า ไม่ทรงเหนื่อยเพราะสิ่งนี้เป็นหน้าที่ของพระองค์

"ประชาชนจ้างฉันมาเป็นพระเจ้าแผ่นดิน เป็นหน้าที่ของฉันที่จะต้องทำหน้าที่ให้เขาอย่างเต็มที่"

ทรงรับสั่งถึงพระราชภารกิจของพระองค์ว่า"การที่จะไปส่วนไหนของประเทศก็ตาม ข้าพเจ้าเห็นว่า มีความจำเป็นอย่างยิ่งที่จะต้องได้สอดส่องความเป็นอยู่ของประชาชนให้ดีเพราะถ้าหากว่า ความเป็นอยู่ของประชาชนในส่วนใดของประเทศก็ตามมีความบกพร่องก็ทำให้ประเทศชาติเป็นส่วนรวมเสียหายไปได้ อ่อนแอลงไปได้" (๑ ตุลาคม พ.ศ.๒๕๒๖)

มีการศึกษาพระราชภารกิจของพระองค์ไว้ว่า ทันที่ทีขึ้นครองราชย์ เมื่อปี พ.ศ.๒๕๒๖ พระองค์เสด็จพระราชดำเนินไปพระราชทานความช่วยเหลือประชาชนในทันทีและการพระราชทานความช่วยเหลือในช่วงแรก ซึ่งต่อเนื่องมาจนถึงปี พ.ศ.๒๔๙๕ นั้น เป็นการพระราชทานความช่วยเหลือ เพื่อบรรเทาความทุกข์เฉพาะหน้าเพราะขณะนั้นการสาธารณสุขของประเทศยังไม่ก้าวหน้า แต่หลังจากทรงเริ่มโครงการพัฒนาชนบทด้วยการขยายพันธุ์ปลาหมอทั่วประเทศในปี พ.ศ.๒๔๙๕ ถึงขณะนี้เกิดโครงการพระราชดำริ โครงการหลวง โครงการตามพระราชประสงค์ ผลิตแนวคิดด้านการพัฒนาซึ่งอยู่บนพื้นฐานของความเรียบง่ายและยั่งยืนมาอย่างต่อเนื่อง

ทฤษฏีและโครงการเหล่านี้ไม่เพียงแต่จะเป็นตัวอย่างแนวทางให้ประชาชนเห็นถึงแนวทางการดำเนินชีวิตเพื่อความผาสุก หากแต่ยังเป็นตัวอย่างให้รัฐบาลได้ตระหนัก ซึ่งพิสูจน์มาหลายต่อหลายครั้งแล้วว่า แนวทางการพัฒนาของรัฐบาลหลายชุดนั้นหาได้อยู่บนพื้นฐานความเข้าใจและเข้าถึงประเทศไทย และประชาชนชาวไทยเหมือนพระองค์ท่าน พระองค์ทรงช่วยเหลือคนจนคนด้อยโอกาสในสังคม เนื่องจากพระองค์ทราบดีว่า หากมีคนจนผู้ด้อยโอกาสจำนวนมากจะส่งผลกระทบต่อความมั่นคงของชาติ หากน้อมนำพระราชดำรัสที่เคยตรัสไว้ไม่ว่าจะเป็นช่วงใดก็ตามมาพิจารณาให้ถ่องแท้แล้วยิ่งจะเป็นที่อัศจรรย์ว่า พระราชดำรัสเหล่านั้นไม่เคยล้าสมัย หากแต่เป็นหลักคิดซึ่งเป็นหลักชัยได้ในเรื่องนั้นๆ ได้ทุกกาลสมัย เป็นได้ทั้งอุดมการณ์ของชาติและพลเมือง เป็นค่าที่ควรนิยม เป็นหลักปรัชญา ซึ่งเอามาเป็นกุญแจแก้ไขปัญหาต่างๆที่เกิดขึ้นกับบ้านเมือง

สิ่งนี้มีค่าเกินกว่าจะกล่าวอ้างสิ่งอื่นใดมาเทียบเคียงได้หลายสิบปีมาแล้ว มีผู้สื่อข่าวต่างชาติเคยขอพระราชทานติดตามไปดูเวลาทรงงานในพื้นที่ต่างๆ ซึ่งต่อมานักข่าวผู้นั้นได้รายงานว่า พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวของไทยเป็นกษัตริย์ที่ทรงงานหนักที่สุดในหมู่ ๒๐ ราชวงศ์ที่มีอยู่ทั่วโลก

ถึงเวลานี้คนไทยทุกผู้ทุกนามก็ยังสามารถกล่าวอ้างสัจจะวาจาเช่นนี้ได้อย่างหัวใจคับพองกับคนทั้งโลก แม้จะพ้นวิสัยของคนสามัญทั้งหลาย แต่ก็ไม่เหลือวิสัยของคนสามัญชนทั้งหลายที่เป็นพสกนิกรจะรู้ว่า น้ำหนักของพระมหามงกุฎที่ทรงแบกรับในฐานะองค์พระมหากษัตริย์ไทยนั้นเกินจะพรรณนา ด้วยสำนึกในพระมหากรุณาธิคุณ รัฐบาลในนามประชาชนชาวไทย จึงได้น้อมเกล้าฯถวายพระราชสมัญญา "มหาราช" แด่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวในวันที่ ๕ พฤษภาคม พ.ศ.๒๕๓๐ หลายปีมานี้ ด้วยพระชนมายุและพระวรกายที่ตรงตรากตรำมาเนิ่นนานปี มิอาจจะเอื้ออำนวยให้ทรงงานได้เช่นเหมือนเมื่อก่อนแต่การเสด็จประทับ ณ โรงพยาบาลก็มิได้หยุดยั้งการบำเพ็ญพระราชกรณียกิจ เพื่อประโยชน์สุขของมหาชนในประเทศ เพื่อให้ประเทศชาติบ้านเมืองดีขึ้น ดังที่เคยมีพระราชดำรัสไว้ว่า
"คำว่า องค์ประมุขนั้น แสดงถึงส่วนรวมของประเทศ คือ แต่ละคนรวมกันเข้าเป็นประชาชน เป็นสังคมของประเทศ ผู้ที่อยู่ในที่นี้ก็เป็นส่วนหนึ่งของประชาชน เป็นส่วนหนึ่งของประเทศ ถ้าแต่ละคนอยากดีก็ต้องช่วยกันให้ประเทศดีขึ้น..."
๔๙ ปีที่แล้ว ผู้สื่อข่าวต่างประเทศผู้หนึ่งได้ทูลถามพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวว่า มีพระราชประสงค์ให้รัชสมัยของพระองค์จารึกในประวัติศาสตร์ไว้อย่างไร ? พระองค์มีพระราชดำรัสตอบว่า "ความปรารถนาคือว่า รัชกาลนี้ขอไม่จารึกในประวัติศาสตร์ ไม่ให้มี..."

ทรงมีพระราชดำรัสว่า "เราไม่ต้องการประวัติศาสตร์" เหตุผลของพระองค์ท่านคือ "ถ้ามีความสงบ มีความ เรียบร้อย ของประเทศชาติ จะไม่เป็นประวัติศาสตร์ เราไม่ต้องการประวัติศาสตร์ เวลาไหนที่มีสงคราม มีความยุ่งยากตีกันนั้นนะเป็นประวัติศาสตร์ ฉะนั้น ที่ต้องการคือ ต้องการให้เมืองไทยอยู่ไปอย่างสงบ ไม่ต้องมีอะไรโลดโผนเท่าไหร่ ไม่ต้องมีชื่อ ไม่ต้องดัง แล้วจะมีความสุขและจะยั่งยืน..."
หมายเหตุ : บทความนี้ปรับปรุงจากบทความเรื่อง "ที่อยู่ของพระมหากษัตริย์ไทย" ซึ่งเคยตีพิมพ์ครั้งแรกในหนังสือตามรอยพระบาทชาติมั่นคง เรื่องโดย ภัทระ คำพิทักษ์

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
พระราชประวัติ

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
พระราชกรณียกิจ

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
ในหลวงสวรรคต

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
พระเจ้าอยู่หัวสวรรคต

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช

# data[].attributes.attachment_link.title
ราชันย์แห่งราชา

# data[].attributes.attachment_link.description
น้ำหนักของพระมหามงกุฎ "ข้าพเจ้าได้เรียนรู้จากการทำงานที่นี่ว่า ที่ของข้าพเจ้าในโลกนี้คือ การอยู่ท่ามกลางประชาชนของข้าพเจ้า คือ คนไทยทั้งปวง... ๕๐ ปีเศษต่อมา ...

# data[].attributes.headline
         พระมหาชนก แห่งแผ่นดิน

# data[].attributes.subject
         พระมหาชนก แห่งแผ่นดิน

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
วารสารวัฒนธรรม ปีที่ ๕๖  ฉบับที่ ๑  มกราคม - มีนาคม ๒๕๖๐

# data[].attributes.attachment_link.title
วารสารวัฒนธรรม ปีที่ ๕๖ ฉบับที่ ๑ มกราคม - มีนาคม ๒๕๖๐

# data[].attributes.attachment_link.description
วารสารวัฒนธรรม ปีที่ ๕๖ ฉบับที่ ๑ มกราคม - มีนาคม ๒๕๖๐

# data[].attributes.headline
พระราชประวัติพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช

# data[].attributes.subject
พระราชประวัติพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
สํานักข่าวไทย TNAMCOT

# data[].attributes.attachment_link.title
พระราชประวัติ