# data[].attributes.headline
Meet de motivatie bij de leerlingen voor jouw opdracht

# data[].attributes.subject
Meet de motivatie bij de leerlingen voor jouw opdracht

# data[].attributes.body
https://leerling2020.nl/research/motivatietool/

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Sinds een aantal weken ben ik in mijn lessen (mavo 3, Natuurkunde) gestart met het gebruiken van een skilltree in de les. In dit artikel deel ik mijn eerste ervaringen over hoe ik mijn skilltree heb opgebouwd, gebruik in de lessen en in de toekomst wil gaan gebruiken.
De term skilltree is afkomstig uit (computer)games en betekent dus letterlijk 'vaardighedenboom'. In een game ontwikkelt het personage allerlei vaardigheden door bijvoorbeeld een puntensysteem om zo nieuwe levels of taken vrij te spelen. De te ontwikkelen vaardigheden staan weergegeven in een skilltree waarbij duidelijk wordt welke opdrachten moeten worden behaald om een nieuw level vrij te kunnen spelen. Deze skilltree's kunnen behoorlijk ingewikkelde structuren aannemen.

In mijn ontwikkelde skilltree heb ik gekozen om een hoofdstuk uit de methode (onderwerp: Krachten en bewegingen) op te delen in kleine leerstof onderdelen. Mijn voornaamste reden daarvoor is de, naar mijn mening, onlogische didactische opbouw van de leerstof in het boek. Al deze onderdelen van de leerstof bestaan uit: een deel informatie waarbij het tekstboek als naslagwerk kan worden gebruikt en daarnaast een aantal opdrachten uit het werkboek.

Ik ben gestart door op een groot vel papier de kleine onderdelen leerstof te ordenen met een voor mij logische didactische opbouw. Mijn intentie daarbij was om ook een aantal 'keuzes' voor de leerling in de skilltree te bouwen. Daardoor hoeft de leerling niet alle opdrachten achter elkaar (lineair) te maken. De leerlingen kan daarbij dus meer zelf kiezen aan welke onderdelen hij deze les gaat werken.
Na het afronden van deze eerste opzet die voornamelijk met post-its was opgebouwd heb ik dit omgezet naar een digitale versie. Hierbij merkte ik meteen hoe belangrijk het is om alle informatie in de skilltree op dezelfde manier aan te bieden. De structuur van de skilltree is erg bepalend of dat deze werkbaar is voor de leerling.

Daarnaast heb ik ervaren dat dit proces ook een kritische analyse heeft opgeleverd van de lesstof die we de leerlingen aanbieden. Je probeert in de skilltree de kern van het onderwerp zo duidelijk mogelijk neer te zetten, oftewel wat is nu echt relevant?

Ik heb er voor gekozen om leerlingen zelf het gemaakte werk op de skilltree af te laten tekenen (ik controleer tijdens de lessen natuurlijk ook regelmatig of het daadwerkelijk is gemaakt). Na het afronden van de opdrachten van een paragraaf kunnen leerlingen deze aftekenen met één ster. Wanneer de paragraaf is nagekeken en verbeterd hebben de leerlingen twee sterren behaald. Tenslotte kunnen leerlingen door het maken van het digitaal lesmateriaal nog een derde ster behalen. Aan het einde van mijn skilltree komen alle onderdelen weer samen bij het voorbeeldproefwerk. De leerlingen maken het voorbeeldproefwerk pas wanneer alle voorgaande taken zijn afgerond en ten slotte maken ze gezamenlijk het proefwerk.

Naast de opdrachten uit de methode zijn er nog een drietal practica toegevoegd in de skilltree. Deze practica voeren de leerlingen uit tijdens de les en pas op het moment dat de voorgaande taken in de skilltree zijn afgerond.

In de eerste les van het hoofdstuk over 'krachten en bewegen' heb ik de werking van de skilltree met de leerlingen besproken en een aantal (korte) afspraken gemaakt:

Iedere leerling heeft een eigen skilltree en is zelf verantwoordelijk voor het afstrepen van de gemaakte taken.

De leerlingen ronden alle taken in de skilltree af vóór het proefwerk waarvan de datum tijdens de introductieles wordt vastgelegd met de klas. Alle paragraven moeten met minimaal twee sterren zijn afgerond, oftewel: gemaakt en nagekeken.

De practica voor je uit in tweetallen de werkbladen daarvoor krijg je van docent of TOA.

De skilltree's blijven op school. Via de elektronische leeromgeving is een digitale variant beschikbaar, zodat leerlingen thuis ook inzicht hebben in de skilltree.

Deze afspraken dienen voor mij eigenlijk als randvoorwaarden voor het werken met de skilltree tijdens de lessen. Naast deze afspraken heb ik aangegeven tijdens welke lessen er uitleg zal zijn over een specifiek onderwerp. De leerlingen kunnen dan kiezen om de uitleg te volgen of zelf verder te werken aan de taken op de skilltree.

Meteen bij de start merkte ik dat veel leerlingen het prettig vinden om vanaf de eerste les een duidelijk overzicht te hebben van de lesstof en bijhorende taken. Het is helder wat er van de leerlingen wordt verwacht, wat ze moeten inleveren en wanneer het proefwerk zal zijn.

Daarnaast zijn de leerlingen in de les met verschillende taken bezig (vanwege de keuzemogelijkheden) dat biedt een voordeel bij het samenwerken in de lessen. Wanneer het maatje van een leerling bijvoorbeeld ziek is kan deze leerling met een andere klasgenoot samenwerken die op hetzelfde punt is in de skilltree.

Ten derde merk ik dat een gedeelte van de leerlingen prima in staat is om de taken en opdrachten voor zichzelf te plannen en in de gestelde periode uit te voeren. Uiteraard zijn er ook een aantal leerlingen die hier behoorlijk moeite mee hebben. Het is prima om deze leerling even te laten 'zwemmen', maar ze mogen niet verdrinken bij het werken met de skilltree. Daarbij is de rol van de docent denk ik essentieel om eventuele problemen op tijd te signaleren, leerlingen te helpen en heldere afspraken met deze leerlingen te maken.

Ik denk dat de skilltree ontzettend veel mogelijkheden kan bieden in de lessen, maar zeker niet zomaar in elke les kan worden ingezet. Het is belangrijk om goed na te denken over wanneer je de skilltree wil inzetten en op welke manier (structuur / randvoorwaarden) je dat gaat doen. Ook zal het ene onderwerp of thema beter passen om een skilltree bij te gebruiken dan het andere.

Na mijn eerste ervaringen met de skilltree in de klas ben ik zeker van plan deze nog op andere momenten in te gaan zetten. Een voorbeeld zou kunnen zijn tijdens een van de al bestaande natuurkundeprojecten die we uitvoeren bij onderwerpen 'Het weer' en 'Licht en beeld'. De (groepjes) leerlingen zouden dan niet de volledige skilltree te hoeven doorlopen, maar bijvoorbeeld naast het gezamenlijke gedeelte een aantal keuzedelen kunnen uitvoeren. Daardoor hebben leerlingen ook écht iets te kiezen.
Daarnaast is de skilltree natuurlijk prima uit te breiden met kleine formatieve toetsen om te kijken waar de leerling staat. Deze zouden als onderdelen in de skilltree kunnen worden opgenomen of in de lessen kunnen worden aangeboden.

Succes met het ontwerpen van je eigen skilltree!

# data[].attributes.attachment_link.title
Skilltree, hoe zet je ze in tijdens de les? - Vernieuwenderwijs

# data[].attributes.attachment_link.description
Sinds een aantal weken ben ik in mijn lessen (mavo 3, Natuurkunde) gestart met het gebruiken van een skilltree in de les. In dit artikel deel ik mijn eerste ervaringen over hoe ik mijn skilltree heb opgebouwd, gebruik in de lessen en in de toekomst wil gaan gebruiken.

# data[].attributes.headline
Executieve functies ontwikkelen met denkspellen

# data[].attributes.subject
Executieve functies ontwikkelen met denkspellen

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
We vragen leerlingen vaak om te plannen, organiseren, door te zetten en de aandacht er bij te houden; vaardigheden die belangrijk zijn voor hun ontwikkeling. Leerlingen hebben soms veel moeite met deze denk- en gedragsvaardigheden (executieve functies) en het is dan ook goed om hier met hen aan te werken, en dan het liefst op een leuke en gezellige manier. Dat kan! Met het spelen van spellen train je deze vaardigheden. In dit artikel lees je op welke manier.
Executieve functies

Executieve functies zijn de functies in je brein die ervoor zorgen dat je rationele beslissingen neemt, impulsen beheerst en je kunt focussen op wat belangrijk is. De ontwikkeling van deze vaardigheden vindt plaats in de prefrontale cortex. Dat begint al voor de geboorte en gaat door tot ongeveer het 23ste levens jaar.

Jongeren met zwakke executieve functies hebben moeite met het ordenen van hun werk, ze raken hun huiswerk kwijt of vergeten het in te leveren. Hun rugzak, schriften en bureau zien er dan ook vaak wanordelijk uit. Ze vinden het moeilijk om zich ergens toe te zetten, zijn snel afgeleid of hebben moeite met het plannen van hun werk. Ze raffelen hun werk af of kunnen juist heel erg treuzelen. Ze weten vaak niet waar te beginnen met een project of opdracht en stellen hun werk tot het laatste moment uit. Dat kan komen doordat ze het werk niet overzien of omdat ze niet kunnen inschatten hoeveel tijd een taak kost.

Richard Guare en Peg Dawson (Executieve functies bij kinderen en adolescenten, 2010) hebben veel onderzoek gedaan naar de executieve functies en zij onderscheiden ze als volgt:
Denkvaardigheden:

Planning/prioritering: een plan maken en beslissen wat belangrijk is.

Organisatie: informatie en materialen ordenen.

Werkgeheugen: informatie in je geheugen houden bij het uitvoeren van complexe taken.

Timemanagement: tijd inschatten, verdelen en deadlines halen.

Metacognitie: een stapje terug doen om jezelf en de situatie te overzien en te evalueren.

Gedragsvaardigheden:

Respons-inhibitie: nadenken voordat je iets doet.

Emotieregulatie: emoties reguleren om doelen te behalen of gedrag te controleren.

Volgehouden aandacht: aandachtig blijven, ondanks afleiding.

Taakinitiatie: op tijd en efficiënt aan een taak beginnen.

Flexibiliteit: flexibel omgaan met veranderingen en tegenslag.

Doelgericht gedrag: doelen formuleren en realiseren zonder je te laten afschrikken.

Tegenvallende schoolprestaties worden bij veel leerlingen veroorzaakt door zwakke executieve functies. Ze zijn slim genoeg, maar hebben moeite om dingen te onthouden, op tijd aan taken te beginnen of hun werk geconcentreerd af te maken. Zwakke executieve functies komen voor bij leerlingen met ADD, ADHD, autisme en leerstoornissen, maar ook bij veel leerlingen zonder diagnose. Bij meer- en hoogbegaafde leerlingen zijn deze functies ook vaak minder goed ontwikkeld. Deze vaardigheden ontwikkelen zich door middel van herhaling en oefening. Juist de kindertijd en de adolescentie zijn van groot belang voor de vorming van gewoonten. Gedragingen en gewoonten die geoefend worden, worden sterker en blijven behouden. Denk hierbij bijvoorbeeld aan sporten, videogames en autorijden. Eveline Crone (Het puberende brein, 2008) schrijft in haar boek uitgebreid de werking van de hersenen van de puber en het ontwikkelen van de executieve functies.

Executieve functies bepalen in hoge mate je schoolsucces. Misschien zelfs wel meer dan intelligentie. Omdat de prefrontale cortex pas laat uitontwikkeld is, kun je je voorstellen dat leerlingen veel hulp nodig hebben bij het ontwikkelen van deze functies. Daarom is coaching erg geschikt om leerlingen te helpen de gewoonten te ontwikkelen waar ze gedurende hun hele schoolcarrière - en natuurlijk de rest van hun leven - veel aan hebben. Door middel van het spelen van spellen kun je op een speelse manier helpen bij het ontwikkelen van deze vaardigheden. Een coach kan deze leerlingen helpen door de juiste vragen te stellen
en gerichte feedback te geven.

Waarom spellen inzetten?

Spellen bieden cognitieve uitdaging en daarnaast is spellen spelen ook nog erg leuk. De meeste leerlingen doen het graag en zijn zich niet bewust van het feit dat ze daadwerkelijk iets aan het leren zijn.

Met het spelen van spellen kunnen leerlingen leren omgaan met het maken van fouten. Ze leren flexibel te zijn (De tegenstander doorkruist mijn plan, dus moet ik het aanpassen). Ze moeten een plan bedenken en onthouden. (Heb je je aan je plan gehouden? Heb je bedacht waar je plan fout kon gaan? Moest je even een paar stappen terug doen? Wist je toen nog wat je plan was?) Ze moeten reflecteren op hun eigen handelen (Waar ging het verkeerd? Wat had ik anders kunnen doen?).

Daarnaast worden de leerlingen behoorlijk op de proef gesteld als het gaat om emotieregulatie en respons-inhibitie (Kun je tegen je verlies? Wat deed je toen het niet lukte? Kun je op je beurt wachten? Kun je rustig overleggen? Heb je de spelregels eest gelezen?) Al deze vaardigheden worden getraind als je spellen speelt.

De spellen die hiervoor het meest geschikt zijn, zijn grofweg op te delen in vier categorieën:

denkspellen voor 1 speler (bijv. Rushhour, Katamino of IQlink)

strategische denkspellen (bijv. 4 op een rij, Carcassonne of de kolonisten van Catan)

coöperatieve spellen (bijv. Het Verboden eiland of de Legenden van Andor)

reactiespellen (bijv. Set!, Panic lab of Triovision)

Laten we als voorbeeld van 4 op een rij nemen. Een spel dat iedereen wel kent. Het begint al met het uitdenken van een plan (planning) en daarmee wordt ook meteen je werkgeheugen getraind, want dat plan moet je onthouden. Door doelgericht gedrag hoop je je plan ten uitvoer te kunnen brengen, maar de kans is groot dat je flexibel moet zijn, omdat je tegenstander je zet dwarsboomt. Dan wordt de emotieregulatie op de proef gesteld. Kun je je beheersen of raak je geïrriteerd? Het wordt hier wel duidelijk dat je met het spelen van een spel een heleboel vaardigheden tegenkomt, die je in meer of mindere mate ontwikkeld hebt.

Terugkoppeling naar het dagelijkse (school)werk

Het is belangrijk om het werken met de spellen terug te koppelen naar het dagelijkse (school)werk. Als de leerling in een moeilijke situatie terecht komt, kun je refereren naar het spelen met een spel.
"Weet je nog toen je het spel speelde? Toen kon je wel doorzetten bij een moeilijk level."
En: "Weet je nog hoe het voelde toen je het moeilijke level gehaald had? Was het de moeite waard om door te zetten?"
Of: "Wat deed je toen je bij het spel de kans niet kreeg om je zet te spelen? Kun je dat nu ook doen?"
Of: "Weet je nog hoe je bij het spel alle stukken en kaartjes moest ordenen? Hoe kun je dat met je huiswerk ook doen?"

Door de leerling bewust te laten worden van zijn gedrag en vooral van de succeservaringen tijdens het spelen van de spellen, kun je hem makkelijker coachen in het dagelijkse werk. Jullie zullen zeker vooruitgang boeken.

Wil je meer weten over het ontwikkelen van de executieve functies met behulp van spellen? Kijk dan eens op www.speeljevaardig.nl. In het boek SPEEL JE VAARDIG staat een ruime keus aan bruikbare spellen. Bij elk spel vind je een korte uitleg en een QR-code voor de online speluitleg. Met de toegevoegde registratiebladen kan de leerling, samen met de coach, op een eenvoudige manier de vorderingen bijhouden.

Veel speelplezier!

# data[].attributes.attachment_link.title
Executieve functies ontwikkelen met denkspellen - Vernieuwenderwijs

# data[].attributes.attachment_link.description
We vragen leerlingen vaak om te plannen, organiseren, door te zetten en de aandacht er bij te houden; vaardigheden die belangrijk zijn voor hun ontwikkeling. Leerlingen hebben soms veel moeite met deze denk- en gedragsvaardigheden (executieve functies) en het is dan ook goed om hier met hen aan te werken, en dan het liefst op ...

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
De scholen in het leerlab Leerling eigenaar leerproces maakten vier vaardighedenrubrics. Hoe zetten ze de rubrics in de praktijk in? "Het praat makkelijker als er iets tastbaars op tafel ligt".

Criteria

In het leerlab zijn rubrics ontwikkeld voor reflecteren, leerstrategieën toepassen, regie nemen over het eigen leerproces en samenwerkend leren. Ze beschrijven de weg naar het einddoel in vier stappen, legt docent en mentor Johanneke Braam van het Amadeus Lyceum uit. "Daardoor zie je waar een leerling staat: wat gaat goed, wat minder goed? Zeker in de onderbouw denken leerlingen al snel dat iets goed is als ze er genoeg tijd aan besteden en het er goed uitziet. Maar als docent leg je veel meer criteria aan en dat wordt nu duidelijk."

Geduld

De rubrics zijn slechts de eerste stap, benadrukt Reinier Gruijters, docent en projectleider op het Amadeus Lyceum. "Wees geduldig met de invoering. Zorg voor voldoende draagvlak. Hoe breng je de ontwikkeling verder? Dat moet je uitzoeken". Daarom heeft het Amadeus Lyceum de rubrics eerst voorgelegd aan experts van de tweede klassen. Zij hebben door de bril van de rubrics naar hun eigen lesprogramma gekeken. Waar komen de vier vaardigheden terug en op welke manier?

Verhelderend

"Dat was heel verhelderend", zegt Reinier. "Ineens zie je dat sommige vaardigheden veel aan bod komen en andere minder. En dat we zaken soms als bekend veronderstellen zonder ze eerst aan te leren. Dan moeten leerlingen voor een vak bijvoorbeeld een samenvatting maken terwijl dat bij Nederlands nog niet aan bod is geweest."

Bewustwording

Ook bij het Vathorst College hebben coördinatoren 'Zelfverantwoordelijk leren' Loes Karsten en Teijl van Beest deze methode toegepast. "We hebben tijdens een studiedag de collega's gevraagd aan te geven waar die vaardigheden in hun vak terugkomen: wanneer wordt iets aangeleerd (A), wanneer toegepast (T)? Nu ligt er een heel schema vol A'tjes en T'tjes en kunnen we precies zien waar de hiaten zitten. Bijvoorbeeld: wel toegepast, niet aangeleerd. Dat is niet alleen verhelderend voor ons, het heeft bij collega's echt tot bewustwording geleid. Ook draagt het bij aan de uniformiteit: benoemen we alles hetzelfde?"

Iets tastbaars op tafel

Bij UniC gebruiken mentoren en leerlingen de rubrics tijdens een-op-een-gesprekken die mentoren en leerlingen vrijwel wekelijks voeren, vertelt verbeterteamcoördinator en docent wiskunde Debby Huijsman. "De vaardighedenrubrics zijn een goede tool om in gesprek te gaan over regie op het leerproces. Je kunt inzoomen op concreet gedrag. Het praat makkelijker als er bij die gelegenheid iets tastbaars op tafel ligt."

Boekje voor de leerling

Daarom hebben ze bij UniC een rubrics-boekje voor de docent en een rubrics-boekje voor de leerling gemaakt, geformuleerd in UniC-taal. De leerlingversie is voor de leerling om in te vullen. Debby: "We hebben de boekjes geïntroduceerd tijdens een studiedag en komen er nu bij elke studiedag op terug. Op termijn kiezen we misschien wel een andere vorm dan papieren boekjes. Er is bijvoorbeeld een pilotgroep aan het onderzoeken of het digitale volgsysteem Comprendo voor ons toegevoegde waarde biedt."

Mentoraat

Ook het Amadeus Lyceum wil de rubrics herschrijven in leerlingentaal en ze een plek geven in het mentorgesprek. Daarnaast denken ze na over een doorlopende leerlijn die aansluit bij het curriculum. "We kijken welke vaardigheden in welk leerjaar de nadruk krijgen", zegt Reinier. "In leerjaar 1 en 2 werken leerlingen bij ons bijvoorbeeld veel in groepjes en dan verdient het samenwerken veel aandacht. Reflecteren daarentegen is in het vierde en vijfde leerjaar juist heel belangrijk."

Op maat maken

Studievaardigheidstrainers Nienke en Ingrid van het Vathorst College zijn een vijfde rubric aan het ontwikkelen over studievaardigheden. "Wij zijn bezig met het opzetten van een leerlijn studievaardigheden voor de eerste en tweede klassen en we hebben behoefte aan een rubric die zicht geeft op de studievaardigheden." Reinier van het Amadeus Lyceum adviseert scholen dan ook de rubrics uit het leerlab waar nodig 'op maat' te maken. "Ga je ze inbedden in je eigen school, dan wil je ze allicht aanpassen aan je eigen situatie en je eigen taal."

Meer lezen over rubrics

# data[].attributes.attachment_link.description
De scholen in het leerlab Leerling eigenaar leerproces maakten vier vaardighedenrubrics. Hoe zetten ze de rubrics in de praktijk in? "Het praat makkelijker als er iets tastbaars op tafel ligt". Criteria In het leerlab zijn rubrics ontwikkeld voor reflecteren, leerstrategieën toepassen, regie nemen over het eigen leerproces en samenwerkend leren.

# data[].attributes.headline
Een canvas in de klas: effectiever aan de slag met leervragen

# data[].attributes.subject
Een canvas in de klas: effectiever aan de slag met leervragen

# data[].attributes.body
Bij het werken aan een project gaat niet altijd alles perfect. Sterker nog, vaak beginnen leerlingen met een mooi idee, maar lukt het daarna niet om dit ook tot een goed einde te brengen. Want wat heeft een goed plan nodig? Hoe zorg je dat het kan slagen? Gelukkig zijn hier slimme oplossingen voor, zoals bijvoorbeeld een canvas. (https://www.vernieuwenderwijs.nl/canvas-klas-effectiever-aan-slag-leervragen/)